III SA/Łd 867/22

III SA/Łd 867/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Krzysztof Szczygielski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3, art. 106 § 3, art. 134, art. 145, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1693
art. 13, art. 13b
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 60, art. 64
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 14 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Asesor WSA Anna Dębowska Protokolant sekretarz sądowy Ewa Górska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2023 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 listopada 2022 r. nr SKO.4141.163.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat dodatkowych za postój pojazdu bez wniesienia opłaty w Strefie Płatnego Parkowania w Łodzi oddala skargę. [pic]
Uzasadnienie
Decyzją z 18 listopada 2022 r. nr SKO.4141.163.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej: SKO), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, po rozpatrzeniu odwołania J. B. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 6 września 2022 r. nr CUW-WW.3161.57.2022 w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłat dodatkowych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Orzeczenie zapadło w oparciu następujące ustalenia faktyczne:
28 czerwca 2022 r. do Centrum Usług Wspólnych, działającego w imieniu Zarządu Dróg i Transportu w Łodzi, wpłynął wniosek strony z prośbą o umorzenie należności z tytułu opłat dodatkowych za parkowanie pojazdu w Strefie Płatnego Parkowania w Łodzi. Z tytułu nieopłaconych opłat dodatkowych za parkowanie w Łodzi wnioskodawca posiada zobowiązanie wobec Prezydenta Miasta Łodzi w wysokości 1050 zł (do tego 16 zł z tytułu kosztów upomnienia) i w związku z tym 13 czerwca 2022 r. zostało wystawione upomnienie.
Przedstawiona przez wnioskodawcę karta parkingowa nr [...] straciła ważność 1 lipca 2015 r. na mocy przepisów ustawy z dnia 23 października 2013 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r. poz. 1446). Organ I instancji wyjaśnił, iż dla osób niepełnosprawnych o stopniu niepełnosprawności znacznym lub umiarkowanym, posiadających ważną niebieską kartę parkingową, wydawane są abonamenty ze stawką zerową. Dopiero przy łącznym posiadaniu tych dokumentów, tj. niebieskiej karty parkingowej i abonamentu ze stawką zerową, oraz ich wyłożeniu w widocznym miejscu za przednią szybą pojazdu można parkować bez wniesienia opłaty za postój w całym obszarze strefy płatnego parkowania w Łodzi. Tym samym organ I instancji uznał, iż opłaty dodatkowe zawarte w upomnieniu zaadresowanym do wnioskującego są zasadne i nie ma podstaw do ich uchylenia. Organ ten stwierdził również, że na podstawie przekazu pocztowego strona pobiera emeryturę w kwocie 1996,17 zł netto, natomiast w oświadczeniu o sytuacji majątkowej i finansowej jest mniejsza kwota, tj. 1800 zł. Ta sama sytuacja ma miejsce w przypadku opłat z tytułu czynszu, na potwierdzeniach wpłat czynsz wynosi 423,33 zł, a w oświadczeniu o sytuacji majątkowej i finansowej widnieje kwota 600 zł, przy czym wydatki te ponoszone są przez H. B., a nie przez stronę. Dodatkowo przedłożone kserokopie opłat za energię elektryczną nie potwierdzają kwot wskazanych przez stronę w oświadczeniu o sytuacji majątkowej i finansowej. Według informacji zawartych w oświadczeniu strony, strona posiada majątek w postaci mieszkania spółdzielczego własnościowe o powierzchni 52 m2 oraz 20-letniego samochodu osobowego marki Renault. Wykazane w oświadczeniu wydatki, mające wpływ na sytuację materialną strony (w tym leki), nie zostały udowodnione rachunkami. Według oświadczenia na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny w wysokości 500 zł, co nie zostało jednak potwierdzone dowodem w toku postępowania. Nie wskazano w oświadczeniu z imienia i z nazwiska domownika, wobec którego ciąży obowiązek alimentacyjny.
Decyzją z 6 września 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił umorzenia całości należności w wysokości 1066 zł, w tym kosztów upomnienia w wysokości 16 zł, z tytułu 6 opłat dodatkowych za postój pojazdu bez wniesienia opłaty w Strefie Płatnego Parkowania w Łodzi.
W odwołaniu skarżący wskazał, że powinien być poinformowany, iż karta parkingowa straciła ważność, dlatego wniósł o umorzenie kwoty 1066 zł. Dodatkowo stwierdził, że posiada samochód z 2003 r.
SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r. (t.j. Dz.U. z 2022 r. z 1634), dalej u.f.p., należności, o których mowa w art. 60 u.f.p (środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, m.in. dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw), właściwy organ (w przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta Łodzi) może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Postępowanie w sprawie ulg podlega wszczęciu na wniosek strony (zobowiązanego). Jeżeli przepisy prawa materialnego stanowią, że w danej sprawie postępowanie administracyjne może zostać wszczęte wyłącznie na żądanie strony (zasada skargowości), to wówczas taki wniosek strony zakreśla ramy podmiotowe i przedmiotowe tego postępowania.
SKO podkreśliło, że uzyskanie ulgi jest odstępstwem od wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP zasady równości wobec prawa, w świetle której każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. Wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe w systemie prawa polskiego są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (powszechności i równości opodatkowania), a ich zastosowanie nie może odbywać się w drodze wykładni rozszerzającej. Zasadą jest więc ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, a dopuszczalność umorzenia zobowiązań należy traktować jako wyjątek. Jest to szczególnie aktualne w przedmiotowej sprawie, ponieważ to złamanie powszechnie obowiązujących przepisów prawa przez skarżącego doprowadziło do powstania zaległości. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż wprawdzie, co do zasady, ocena istnienia w sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości powinna być dokonywana według stanu z dnia podejmowania decyzji, niemniej jednak przy rozstrzyganiu tego rodzaju spraw, nie można zupełnie tracić z pola widzenia okoliczności, które złożyły się na powstanie zaległości.
Jak wskazało SKO, obowiązkiem organu podczas rozpatrywania wniosku o umorzenie zaległości jest jego rozpoznanie przy uwzględnieniu przesłanek wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Przesłanki te nie są wobec siebie konkurencyjne ani też żadna z nich nie może w państwie prawnym być uznana z definicji za ważniejszą. Aby stwierdzić, czy w danym przypadku przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" lub przesłanka "interesu publicznego" mogłyby uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku strony, trzeba najpierw ustalić, jaka jest faktyczna sytuacja finansowa, majątkowa i osobista zobowiązanego. Inicjatywa dowodowa należy w tego rodzaju sprawach do wnioskodawcy. Jest to wynikiem dość oczywistego faktu, iż to wnioskodawca, wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia zaległości, najczęściej sam dysponuje wiedzą o tych przeszkodach, a także odpowiednimi dowodami mogącymi je potwierdzić. Z tego jednak, że w sprawach tych inicjatywa dowodowa należy do zobowiązanego nie wynika, iż organ jest zwolniony od obowiązku weryfikacji dowodów przedstawionych przez stronę według zasad ogólnych, w szczególności z zachowaniem zasady wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Zdaniem SKO, sądowa wykładnia pojęcia "ważnego interesu podatnika" ma charakter kazuistyczny, generalnie można wyróżnić orzeczenia, które akcentują nadzwyczajny, losowy charakter przypadków, w następstwie których podatnik nie może uregulować swych zobowiązań, ale także takie orzeczenia, które przyjmują, że ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko do takich zdarzeń, ale także normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny, np. koszty leczenia. Organ II instancji zwrócił również uwagę, że o istnieniu "ważnego interesu zobowiązanego" nie decyduje jego subiektywne przekonanie o tym, lecz powinny decydować kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości.
Organ I instancji prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego". Umorzenie zaległości, co do zasady, ma na celu umożliwić osobom i ich rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie same przezwyciężyć.
Zobowiązany składając wniosek o umorzenie zaległości powinien odpowiednio uzasadnić ten wniosek, podając pełne informacje o stanie majątkowym i obecnej sytuacji finansowej lub inne mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie (np. wydatki związane z leczeniem itp.). Nie może to być wyłącznie złożenie oświadczenia, ale informacje te powinny być odpowiednio udokumentowane przez składającego wniosek. Podstawową kwestią jest brak wiarygodności wyjaśnień skarżącego, co do jego sytuacji finansowej. Podatnik zdaje się ukrywać wysokość swoich dochodów. SKO, nie negując sytuacji osobistej zobowiązanego, stanęło na stanowisku, że kwota zaległości jest możliwa do spłaty, nawet biorąc pod uwagę jego niewysokie dochody. Spłata zaległości z samej istoty wiąże się z uciążliwością dla zobowiązanego. Nie należy jednak zapominać, że to sam zobowiązany doprowadził do jej powstania.
Organ odwoławczy wskazał, że "interes publiczny" należy rozumieć jako dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej itp. Niedookreśloność tej przesłanki wymaga każdorazowej oceny skutków rozstrzygnięć prawnych pod kątem wartości, jakie kryją się pod tym pojęciem. Zdaniem SKO, aby "interes publiczny" odróżnić od "interesu zobowiązanego" powinien w istocie dotyczyć pewnej kategorii zobowiązanych. Przy ocenie przesłanki "interesu publicznego" należy uwzględnić zasadność obciążenia wszystkich pozostałych mieszkańców Łodzi kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. O interesie publicznym moglibyśmy mówić, np. w przypadku awarii uniemożliwiającej wniesienie opłaty. SKO podzieliło pogląd organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka "interesu publicznego". Zapłata zaległości z tytułu opłaty dodatkowej nie doprowadzi do efektów niepożądanych z punktu widzenia społecznego. Umorzeniu należności z tytułu opłaty dodatkowej, w istocie, sprzeciwia się interes publiczny, rozumiany jako przestrzeganie zasady sprawiedliwości i równości wobec prawa. Umorzenie takie w przypadku wnioskodawcy byłoby krzywdzące dla osób, które decydując się na zaparkowanie pojazdu w strefie płatnego parkowania uiszczają związane z tym opłaty.
Organ nie może udzielić ulgi, o ile nie zachodzi choćby jedna z przesłanek udzielenia takiej ulgi określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Jednak nawet zaistnienie obu przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Organ II instancji zauważył też, że decyzja organu w sprawie ulgi ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie zastosowania ulgi na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. nie odnosi się do ustalania przesłanek udzielenia ulgi.
W ocenie SKO, analiza akt sprawy oraz treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że w przedmiotowej sprawie podjęto niezbędne działania celem zebrania kompletnego materiału dowodowego, a organ I instancji dokonał jego wszechstronnej i prawidłowej analizy. SKO podzieliło pogląd organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Rozstrzygnięciu organu I instancji nie można przypisać dowolności. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest spójna i logiczna.
Skargę na powyższą decyzję SKO wniosła strona, zaskarżając ją w całości. Uzasadniając skargę skarżący stwierdził, że posiada kartę wydaną w 2008 r. na stałe. Nikt go nie poinformował, że karta straciła ważność. Taką informację otrzymał w 2021 r., więc wyrobił nową kartę parkingową. Obecnie czeka na operację kręgosłupa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 10 lutego 2023 r. skarżący wyjaśnił, m.in. że skoro w złożonym odwołaniu wyraźnie wskazał, że posiada kartę parkingową dla osób niepełnosprawnych, to oznacza, że jest inwalidą. A skoro jest inwalidą, który dodatkowo utrzymuje się sam, sam prowadzi gospodarstwo, sam ponosi wszystkie koszty utrzymania, koszty leków, czynszu, opału, rehabilitacji, to jego sytuacja finansowa jest niezwykle trudna. W przypadku jednak postępowania w sprawie wniosku o udzielenie ulgi, ciężar dowodzenia ciąży na zobowiązanym, czyli na skarżącym. Skarżący podkreślił, że nie miał świadomości konieczności przedstawienia jeszcze innych argumentów, świadczących o jego sytuacji ekonomicznej. Był przekonany, że dokument o jego niepełnosprawności jest wystarczający. W załączeniu przedstawił dokumenty, które świadczą o tym, że leczy się w poradni pulmunologicznej, neurologicznej, diabetologicznej, kardiologicznej (kardiomiopatia, cukrzyca, nadciśnienie, przewlekła niewydolność nerek). Ponadto trwale przyjmuje leki związane ze schorzeniami. Regularnie musi również poddawać się rehabilitacji z powodu urazów, które odniósł, tzn. złamanie podudzia łącznie ze stawem skokowym, złamanie kości ramiennej prawej, złamanie barku i ramienia, wieloodłamowe złamanie nasady dalszej kości ramiennej. Skarżący, odwołując się do art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., stwierdził, że w orzecznictwie i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, iż przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Jednocześnie pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO i uwzględnienie w postępowaniu argumentów, świadczących o naprawdę trudnej sytuacji ekonomicznej i życiowej skarżącego. Umorzenie nałożonych opłat pozwoliłoby mu na funkcjonowanie na przynajmniej dotychczasowym poziomie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji SKO w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli Sądu została poddana decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacenie parkowania w wysokości 1066 zł.
W przedmiotowej sprawie skarżący parkował samochód od 29 kwietnia 2019 r. do 13 października 2021 r. w strefie płatnego parkowania, mimo że nie posługiwał się ważną kartą parkingową dla osoby niepełnosprawnej, która pozwalałaby na parkowanie bez wniesienia opłaty za postój w całym obszarze strefy płatnego parkowania w Łodzi. Skarżący nie reagował na wezwania, co spowodowało skumulowanie opłaty i naliczenie opłaty dodatkowej w łącznej kwocie 1066 zł.
Składając wniosek o umorzenie naliczonej opłaty, skarżący powoływał się przede wszystkim na swoją trudną sytuację materialną. Z przedstawionych przez niego dokumentów i wyjaśnień wynika, że pobiera emeryturę w kwocie 1996,17 zł netto, ponosi opłatę z tytułu czynszu w kwocie 423,33 zł i energii w kwocie 55,84 zł (choć w rzeczywistości wydatki te uiszcza H. B.), posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 52 m2 oraz samochód osobowy (rocznik 2003 r.), ponadto ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości 500 zł, co nie zostało jednak potwierdzone dowodem w toku postępowania.
Zdaniem organów orzekających w sprawie przedstawione przez skarżącego argumenty nie mogą stanowić przesłanek umorzenia naliczonych należności publicznoprawnych.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd w pełni podzielił stanowisko organu II instancji. Na wstępie należy wyjaśnić, że problematykę opłat związanych z pozostawieniem pojazdów w strefie płatnego parkowania reguluje ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1693 ze zm.), dalej "u.d.p.".
W art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. a u.d.p. zawarto ogólną regułę, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Strefę taką ustala rada gminy (rada miasta) - art. 13b ust. 3 u.d.p. Opłatę, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p., pobiera się, jak to określa art. 13b ust. 1 u.d.p., za postój pojazdów samochodowych w strefie płatnego parkowania, w wyznaczonym miejscu, w określone dni robocze, w określonych godzinach lub całodobowo.
Za nieuiszczenie takiej opłaty za postój pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania pobiera się opłatę dodatkową, której wysokość oraz sposób jej pobierania również określa rada gminy (art. 13f ust. 1 i 2). Opłaty te, a więc zarówno opłatę za postój w strefie płatnego parkowania, jak i opłatę dodatkową za nieuiszczenie takiej opłaty, pobiera zarząd drogi, a w przypadku jego braku - zarządca drogi (art. 13b ust. 7 i art. 13f ust. 3), którym w przypadku dróg publicznych (ulic) położonych w granicach miasta na prawach powiatu, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta (art. 19 ust. 5).
Użycie słowa "pobiera" wskazuje jednoznacznie, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie i opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa.
Jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów, obowiązek uiszczenia opłaty za postój pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z ww. przepisów ustawy o drogach publicznych i wydanej z jej upoważnienia uchwały rady miejskiej, stanowiącej (w myśl art. 87 ust. 2 Konstytucji RP) akt prawa miejscowego, obowiązujący każdego, na obszarze działania organu, który je ustanowił.
Obowiązek ten powinien być wykonany niezwłocznie po zaistnieniu określonego stanu faktycznego, z wystąpieniem którego ustawa wiąże ten obowiązek (postój w strefie płatnego parkowania, a w odniesieniu do opłaty dodatkowej - nieuiszczenia opłaty parkingowej). Dla realizacji obowiązku uiszczenia takich opłat (opłaty parkingowej, opłaty dodatkowej) nie jest zatem konieczna (ani wręcz dopuszczalna) jego konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, np. decyzji. Co więcej ustawodawca nie upoważnił organów administracji do wydawania takich aktów. Również okoliczność, iż przepisy ustawy o drogach publicznych stwierdzające, że przedmiotowe opłaty są "pobierane", a nie np. wymierzane, ustalane lub określane przez organ administracji, dodatkowo potwierdza zasadność tego wniosku. Stwierdzenie okoliczności faktycznej, polegającej na nieuiszczeniu opłaty parkingowej jest wystarczające dla ustalenia treści stosunku prawnego - obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej w określonej wysokości (v. wyrok NSA z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1345/12).
Opłata dodatkowa stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, o której mowa w art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm.), dalej "u.f.p." (v. wyrok NSA z 29 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 2116/19).
Prawidłowo organ odwoławczy uznał zatem, że do rozpatrzenia wniosku o umorzenie tej należności zastosowanie znajdzie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., zgodnie z którym organ może na wniosek zobowiązanego umorzyć w całości taką należność w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Należy również podkreślić, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że rozgranicza sprzeczne interesy, a mianowicie uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze ubiegającego się o ulgę oraz interesu publicznego i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Ważne względy społeczne lub gospodarcze zobowiązanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, przy czym nie można ich utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy ogólnospołeczne wymagają, żeby zobowiązania były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem istotnego interesu zobowiązanego. Tak więc dbałość o interes Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego) rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa (jednostki samorządu terytorialnego) wymaga, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisy prawne, w tym ustawy o finansach publicznych, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania", od której wyłomem są ulgi w ich umarzaniu.
Skoro umorzenie w trybie art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. opłaty dodatkowej oparte jest na uznaniu administracyjnym, to do organu administracyjnego należy ostatecznie wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy (konsekwencji prawnych), w określonym stanie prawnym i faktycznym. Decydując na zasadzie uznania administracyjnego, organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny decydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, względów społecznych lub gospodarczych zobowiązanego i słusznego interesu publicznego w znaczeniu powyżej zdefiniowanym. Sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona ocenę przestrzegania przez organy procedury normowanej przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość oceny, w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym.
Sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania trybu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości publicznoprawnej. Sąd nie ma uprawnień do merytorycznego rozstrzygania o umorzeniu należności. Poza polem rozważań sądu pozostaje więc rzecz najistotniejsza dla zobowiązanego, tj. ocena racjonalności i celowości udzielenia ulgi.
Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.
Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Z kolei ustalenie i ocena niedookreślonych przesłanek, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p., jest każdorazowo dokonywana przez organ administracji publicznej. Jeśli zatem sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie prowadzenia postępowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego (v. wyrok WSA w Krakowie z 29 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1178/20, wyrok WSA w Olsztynie z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 789/18
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy, należy wskazać, że zarówno organ I instancji, jak również organ odwoławczy, dokonały prawidłowej analizy wystąpienia przesłanki ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego. W uzasadnieniach swych decyzji, konfrontując ww. przesłanki udzielenia ulgi ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, organy należycie wyjaśniły skarżącemu przyczyny odmowy umorzenia przedmiotowej należności. Podzielić przy tym należy stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie przedstawił dokładnie i rzetelnie swojej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej.
W ocenie sądu dla udzielenia ulgi poprzez całkowite umorzenie należności nie jest wystarczające subiektywne przekonanie dłużnika, że taki jest właśnie jego interes w uzyskaniu ulgi, jeżeli obiektywnie istniejące okoliczności tego nie potwierdzają. Należy podzielić stanowisko organów, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący pobiera emeryturę w kwocie 1996,17 zł netto, opłata z tytułu czynszu jego mieszkania wynosi 423,33 zł i energii 55,84 zł (choć w rzeczywistości wydatki te uiszcza H. B.), posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 52 m2 oraz samochód osobowy (rocznik 2003 r.). Skarżący nie uprawdopodobnił, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości 500 zł. Skarżący nie przedstawił szczegółowych informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej i finansowej, mimo że dwukrotnie organ skierował do niego wezwania informując o możliwości uwzględnienia wniosku jedynie w przypadku złożenia dokumentacji potwierdzającej sytuacje finansową skarżącego i członków jego rodziny. Nie wyjaśnił, dlaczego sam nie uiszczał opłat za utrzymanie mieszkania tylko wykonywała to za niego inna osoba.
W tym miejscu należy zauważyć, że postępowanie w sprawie przyznania preferencji w spłacie należności publicznoprawnych jest postępowaniem wszczynanym na wniosek osoby zainteresowanej. Zatem w tym konkretnym przypadku to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie ulgi w postaci umorzenia przedmiotowej opłaty dodatkowej.
Zdaniem Sądu również okoliczności towarzyszące powstałej zaległości w opłacie dodatkowej w żaden sposób nie przemawiają za przyjęciem, że po stronie skarżącego wystąpił ważny interes dłużnika. Według skarżącego powinien on być poinformowany przez organ administracji publicznej, iż karta parkingowa straciła ważność. Powyższa argumentacja skarżącego nie może odnieść zamierzonego skutku w obecnym postępowaniu, ponieważ decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat dodatkowych nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością i sposobem ich naliczania, jak też nie jest postępowaniem w sprawie nałożenia opłat dodatkowych za postój pojazdu bez wnoszenia opłaty, lecz przesądza już o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości.
Sąd podziela zatem stwierdzenia organu odwoławczego, że w niniejszym przypadku nie wystąpiły okoliczności wyjątkowe, losowe, które uzasadniałyby umorzenie w całości należności wynikającej z naliczenia dodatkowej opłaty za parkowanie bez wniesienia opłaty za postój w całym obszarze strefy płatnego parkowania w Łodzi. Zatem za prawidłowe uznać należało stanowisko organu II instancji, że w sprawie nie sposób doszukać się zaistnienia przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p.
Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia w sprawie przepisów regulujących postępowanie dowodowe w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy wskazanych w skardze, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Jeszcze raz należy podkreślić, że to strona występująca z żądaniem udzielenia ulgi powinna powołać dowody lub wnioskować o przeprowadzenie ich przez organ w celu wykazania, że zachodzą szczególne (wyjątkowe) okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi z uwagi na ważny interes strony lub interes publiczny.
Dodatkowo w ocenie Sądu należy wskazać, że o tym, czy względy społeczne w rozumieniu art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. przemawiają za zastosowaniem wskazanych w tym przepisie ulg, nie bez znaczenia pozostają przyczyny powstania przedmiotowych należności. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie to działania, a raczej zaniechania samego skarżącego przyczyniły się do powstania opłat. To skarżący, pomimo zawiadomień, nie uiszczał opłat za zajmowanie miejsc parkingowych. Na skutek tego powstały dodatkowe koszty w postaci opłat dodatkowych. Zdaniem Sądu słusznie organy przyjęły, iż umorzeniu należności z tytułu opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłat parkingowych sprzeciwia się interes publiczny rozumiany jako przestrzeganie zasady sprawiedliwości i równości wobec prawa. Umorzenie takie w przypadku wnioskodawcy byłoby krzywdzące dla osób, które decydując się na zaparkowanie pojazdu w strefie płatnego parkowania uiszczają związane z tym opłaty lub mają aktualną kartę parkingową dla osoby niepełnosprawnej, która ich od tej opłaty zwalnia.
Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Przedstawiony w piśmie procesowym z 10 lutego 2023 r. przez skarżącego materiał dowodowy w postaci dokumentacji medycznej skarżącego nie miał wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w tym przepisie, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, lecz ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie, mimo iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego skarżący był wzywany do przedstawienia dokumentów czy dowodów, obrazujących jego sytuację materialną, finansową, rodzinną i zdrowotną, to nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów. Analiza dokumentów przez sąd, okazanych dopiero na etapie postępowania sadowego, prowadziłaby zatem do ponownego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, co nie byłoby zgodne z celem art. 106 § 3 p.p.s.a.
Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
eg