III SA/Łd 860/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-04-05
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo jazdyzakaz prowadzenia pojazdówustawa o kierujących pojazdamisankcja administracyjnane bis in idemKonstytucja RPbezpieczeństwo ruchu drogowegosąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję odmawiającą zwrotu prawa jazdy kategorii B, uznając, że przepisy ustawy o kierujących pojazdami, które rozszerzają skutki zakazu prowadzenia pojazdów na inne kategorie, są zgodne z prawem.

Skarżący M. L. domagał się zwrotu prawa jazdy kategorii B, które zostało mu zatrzymane po orzeczeniu przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Sąd karny orzekł zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kategorii B. Organy administracji odmówiły zwrotu prawa jazdy kategorii B, powołując się na przepisy ustawy o kierujących pojazdami, które przewidują, że zakaz prowadzenia pojazdów obejmujący np. kategorię AM uniemożliwia zwrot prawa jazdy kategorii B. Skarżący argumentował, że przepisy te naruszają Konstytucję RP i zasadę ne bis in idem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, uznając, że przepisy te są zgodne z prawem i mają na celu ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Sprawa dotyczyła skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, która utrzymała w mocy decyzję Starosty Wieruszowskiego odmawiającą zwrotu prawa jazdy kategorii B. M. L. został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w S. na zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych przez okres 4 lat, z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których wymagane jest prawo jazdy kategorii B. Pomimo tego wyłączenia, organy administracji odmówiły zwrotu prawa jazdy kategorii B, powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Przepis ten stanowi, że prawo jazdy kategorii B nie może być zwrócone osobie, w stosunku do której obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Skarżący podnosił, że przepisy te naruszają Konstytucję RP, w szczególności zasady demokratycznego państwa prawnego, proporcjonalności oraz zakaz ne bis in idem, a także że stanowią one nadmierną ingerencję w jego prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, stwierdzając, że przepisy te są zgodne z prawem. Sąd uznał, że celem tych przepisów jest ochrona bezpieczeństwa w ruchu drogowym i że stanowią one dodatkową sankcję administracyjną, niezależną od sankcji karnej. Sąd podkreślił, że przepisy te nie ingerują w prawomocny wyrok sądu karnego, a jedynie konkretyzują skutki prawne wynikające z ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, przepisy te są zgodne z prawem. Mają na celu ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym i stanowią dodatkową sankcję administracyjną, niezależną od sankcji karnej. Nie ingerują w prawomocny wyrok sądu karnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy te mają uzasadnienie celowościowe w ochronie bezpieczeństwa publicznego i nie naruszają konstytucyjnych wolności i praw. Rozszerzenie skutków zakazu prowadzenia pojazdów na inne kategorie prawa jazdy przez administrację publiczną jest dopuszczalne jako sankcja administracyjna, która nie jest tożsama z sankcją karną i nie narusza zasady ne bis in idem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.k.p. art. 12 § ust.1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

Przepis ten stanowi podstawę do odmowy zwrotu prawa jazdy kategorii B, jeśli obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów obejmujący inne kategorie, takie jak AM.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.k. art. 42 § § 2

Kodeks karny

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy ustawy o kierujących pojazdami, rozszerzające skutki zakazu prowadzenia pojazdów na inne kategorie prawa jazdy, są zgodne z Konstytucją RP i służą ochronie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Odmowa zwrotu prawa jazdy kategorii B jest uzasadniona, gdy zakaz prowadzenia pojazdów obejmuje inne kategorie powiązane z kategorią B zgodnie z ustawą.

Odrzucone argumenty

Przepisy ustawy o kierujących pojazdami naruszają Konstytucję RP (art. 2, 10, 45, 175) i zasadę ne bis in idem, stanowiąc nadmierną ingerencję w prawa jednostki. Odmowa zwrotu prawa jazdy kategorii B jest nieuzasadniona, gdy sąd karny orzekł zakaz prowadzenia pojazdów z wyłączeniem tej kategorii.

Godne uwagi sformułowania

Wolą ustawodawcy było wywołanie dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii. Sam fakt skazania strony i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych, niż prawo karne, gałęzi prawa. Konstytucja RP nie statuuje uprawnienia do posiadania prawa jazdy jako prawa podstawowego.

Skład orzekający

Małgorzata Kowalska

przewodniczący

Anna Dębowska

członek

Janusz Nowacki

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o kierujących pojazdami w kontekście zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego przez sąd karny oraz zgodność tych przepisów z Konstytucją RP i zasadą ne bis in idem."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy zakaz karny wyłączał kategorię B, ale obejmował inne kategorie powiązane z B.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu praw jazdy i jego utraty, a także ważnej kwestii konstytucyjnej dotyczącej zasady ne bis in idem i relacji między prawem karnym a administracyjnym.

Czy zakaz prowadzenia pojazdów obejmujący jedną kategorię prawa jazdy może pozbawić Cię innej?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 860/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Janusz Nowacki /sprawozdawca/
Małgorzata Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 12 ust.1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Sentencja
Dnia 5 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędziowie Asesor WSA Anna Dębowska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 3 listopada 2022 r. nr SKO.4181.49.22 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy kategorii B oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 listopada 2022 r., nr SKO.4181.49.22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm.), dalej u.k.p., utrzymało w mocy decyzję Starosty Wieruszowskiego z dnia 9 września 2022 r., znak: KD.5430.7.Z109.2022.IW w przedmiocie odmowy zwrotu M. L. prawa jazdy kategorii B.
Jak wynika z akt sprawy wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w S. Wydział Karny orzekł wobec M. L. środek karny w postaci zakazu prowadzenia w ruchu lądowym wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat, z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których jest wymagane prawo jazdy kategorii B. Odpis prawomocnego wyroku wraz z informacją od kiedy należy liczyć początek biegu środka karnego został przekazany Staroście Wieruszowskiemu w dniu 26 lipca 2022 r.
W wykonaniu ww. wyroku Starosta Wieruszowski pismem z dnia 22 sierpnia 2022 r. zawiadomił M. L. o wykonaniu środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 4 lat, z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których jest wymagane prawo jazdy kategorii B, który liczony jest od dnia 14 marca 2022 r. do dnia 13 marca 2026 r.
Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. M. L. zwrócił się do Starosty Wieruszowskiego o zwrot prawa jazdy kategorii B.
Decyzją z dnia 9 września 2022 r. Starosta Wieruszowski odmówił M. L. zwrotu prawa jazdy kategorii B wskazując, że stosownie do treści art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., prawo jazdy kategorii B nie może być zwrócone osobie w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1 i A2 lub A, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt [...].
Od powyższej decyzji pełnomocnik M. L. złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. poprzez jego zastosowanie i interpretację w sposób, który narusza art. 2, art. 10 ust. 1. art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, w sytuacji gdy regulacje zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. stanowią nadmierną i nieproporcjonalną ingerencję państwa w prawa i wolności jednostki, a także naruszają zasady ne bis in idem, czyli podwójnego (wielokrotnego) karania tej samej osoby za ten sam czyn, a w konsekwencji są one ewidentnie niezgodne z powołanymi wyżej przepisami Konstytucji RP.
W oparciu o przedstawione zarzuty pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie skarżącemu prawa jazdy kategorii B wraz z obowiązkiem pouczenia przy zwrocie prawa jazdy kategorii B, że na okres 4 lat nie posiada uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi typu B1 oraz AM.
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik podkreślił, że zaskarżona decyzja ignoruje orzecznictwo sądów administracyjnych. Podał, że NSA w analogicznej sprawie o sygn. akt II GSK 264/21 orzekł, że wprowadzona w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 zasada dotycząca odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona została już uprzednio kara przez sąd powszechny (to jest zasadę ne bis in idem). Prawidłowo Sąd I Instancji zauważył sprzeczność z zasadą demokratycznego państwa prawnego, gdy ustawodawca z jednej strony w przepisach Kodeksu karnego wprost wskazuje, że dolegliwość środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może być ograniczona do pojazdów określonego rodzaju, a z drugiej w przepisach prawa administracyjnego wprowadza obligatoryjne i niedopuszczające jakichkolwiek wyjątków pozbawianie faktycznych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi na drogach publicznych i położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu. Przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. w zakresie jakim stanowią podstawę do odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego prawo jazdy ponad uprawnienie objęte zakazem prowadzenia określonego rodzaju pojazdów mechanicznych naruszają zasadę proporcjonalności, gdyż wykonanie orzeczenia sądu karnego ograniczonego do określonego rodzaju pojazdów przez organ administracji zostaje rozszerzone do całkowitego pozbawienia pozostałych uprawnień, nieobjętych zakazem.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Stosownie do treści art. 12 ust. 2 pkt 1-3 u.k.p., przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu wszedł w życie 25 października 2014 r. i jest stosowany do kierowców, wobec których prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii orzeczono po wejściu w życie tego przepisu, co wynika z art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami. Bezspornym jest, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. ma zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów w ruchu lądowym (za wyjątkiem pojazdów, do prowadzenia których niezbędne jest prawo jazdy kategorii B), orzeczony został wobec skarżącego po dniu 25 października 2014 r. (wyrok zapadł w dniu 29 czerwca 2022 r., a uprawomocnił się w dniu 7 lipca 2022 r.).
M. L. legitymował się prawem jazdy kategorii AM, B1, B, C1, C, BE, C1E, CE i T. Sąd Rejonowy w S. prawomocnym wyrokiem na okres 4 lat zakazał prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym za wyjątkiem pojazdów, do prowadzenia których niezbędne jest prawo jazdy kategorii B. Biorąc pod uwagę obecnie obowiązującą treść art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. należy stwierdzić, że orzeczony wobec skarżącego prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B obejmuje również kategorię AM posiadanego prawa jazdy, a zatem nie może on żądać wydania (zwrotu) prawa jazdy ww. kategorii, gdyż jest to sprzeczne z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. Wobec tego organ administracji był zobowiązany do wydania decyzji odmownej.
Prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, do którego odwołał się pełnomocnik skarżącego ma charakter odosobniony, którego organ nie podziela. Zasadność stanowiska organów administracji przedstawionego w niniejszej sprawie znajduje natomiast potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, tj. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27 października 2015 r., sygn. II SA/Bd 876/15.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych SKO podkreśliło, że to z woli ustawodawcy kierowcy, wobec których orzeczono wyrokiem karnym skazującym zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, w okresie trwania zakazu nie mają możliwości nie tylko ubiegania się o wydanie prawa jazdy, ale także o jego zwrot i to również w sytuacji, gdy orzeczony wyrokiem skazującym zakaz nie dotyczy wszystkich kategorii prawa jazdy. Art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Odebranie kierowcy prawomocnym wyrokiem karnym tylko części posiadanych uprawnień nie oznacza, że w trakcie obowiązywania tego zakazu może on żądać zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami co do pozostałych kategorii.
W ocenie Kolegium brak jest jakichkolwiek podstaw do występowania do Sądu Rejonowego w S. w celu wyjaśnienia wątpliwości co do zakresu orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, bowiem takie wątpliwości nie występują. Wyrok w tej materii jest jednoznaczny, wobec skarżącego orzeczony został zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem pojazdów mechanicznych kategorii B. Orzeczony zakaz dotyczy wobec tego wszystkich kategorii uprawnień pojazdów mechanicznych innych niż kategoria B, co jednak wywołuje określone skutki na tle przepisów u.k.p.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego zarzucił:
1) błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., polegające na odmowie zwrotu prawa jazdy kategorii B pomimo prawomocnego wyroku sądu karnego, na mocy którego skarżący nie został pobawiony prawa jazdy, lecz Sąd Rejonowy w S., Wydział Karny wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022r., w sprawie o sygn. akt II K [...]/22 na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których wymagane jest prawo jazdy kategorii B na okres 4 lat;
2) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. przez wydanie decyzji podważającej zaufanie do organów państwowych polegające na odmowie zwrotu prawa jazdy kategorii B pomimo wykazania niekonstytucyjności art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. m.in. wskazanym w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 264/21 WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 1034/16, WSA w Opolu z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Op 576/21 stwierdzających, że powołane przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 października 2014 r. naruszają w sposób oczywisty art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP i uchylających decyzje odmawiające zwrotu prawa jazdy w sytuacji analogicznej jak sytuacja skarżącego.
W oparciu o sformułowane powyżej zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Wieruszowskiego z dnia 9 września 2022 r. i zobowiązania organu pierwszej instancji do zwrotu prawa jazdy.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik na wstępie podkreślił, że zakres orzeczonego przez Sąd Rejonowy w S. w wyroku o sygn. akt II K [...]/22 zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych był wynikiem uzgodnienia kary (oraz środka karnego) z prokuraturą, a wyrok został wydany w trybie tzw. samoukarania (335 k.p.k). Tym samym powoduje to, że zakres orzeczonego zakazu, a przede wszystkim zapewnienie skarżącemu odzyskania prawa jazdy kategorii B był intencją organów władzy państwowej takich jak prokuratura oraz sąd.
Wbrew twierdzeniu organów, zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A nie pozbawia prawa do uzyskania kategorii prawa jazdy B lub B1. W ocenie pełnomocnika skarżącego, stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. są niezgodne z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w czasie obowiązywania środka karnego polegającego na zakazie prowadzenia pojazdów określonej kategorii, można korzystać z posiadanych wcześniej uprawnień innej kategorii lub ubiegać się o prawo jazdy innej kategorii. W istocie art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. jakkolwiek wprost stanowią jedynie o odmowie wydania (zwrotu) danej osobie dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami, dla kierowania którymi wymagana jest określona kategoria prawa jazdy, faktycznie ustanawiają swoistą sankcję administracyjną, polegającą na uniemożliwieniu osobie, co do której sąd powszechny orzekł zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi określonego rodzaju, kierowania w ruchu na drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu także pojazdami mechanicznymi innymi niż te, które objęte były orzeczonym przez sąd środkiem karnym, a de facto wszelkimi pojazdami mechanicznymi za wyjątkiem tych, dla których wymagana jest kategoria prawa jazdy T.
Zdaniem pełnomocnika ustanowienie sankcji, o jakiej mowa w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. w stosunku do osoby, która posiadała uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy określonych kategorii i w stosunku do której - tak jak w niniejszej sprawie - orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, mieszczący się jedynie częściowo w zakresie tychże kategorii i wprowadzenie w trybie administracyjnym swego rodzaju zakazu prowadzenia pojazdów obejmujących całościowo te kategorie - niewątpliwie narusza wskazane wyżej regulacje konstytucyjne. W szczególności narusza zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie (ne bis in idem). Podwójne (wielokrotne) karanie tej samej osoby za ten sam czyn stanowi również naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu. Zgodnie z art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 22 listopada 1984 r., nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa. Podobne regulacje ustanawia art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP- Dz. U. z 1977 r. poz. 137), zgodnie z którym "nikt nie może być ponownie ścigany lub karany za przestępstwo, za które już raz został prawomocnie skazany lub uniewinniony zgodnie z ustawą i procedurą karną danego kraju.
W przedmiotowej sprawie wobec skarżącego orzeczono - za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. - m.in. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyjątkiem pojazdów mechanicznych kategorii B na okres czterech lat. Następnie w trybie sankcji administracyjnej, wymierzonej na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p., odmówiono skarżącemu zwrotu prawa jazdy kat. B albowiem w przypadku jego zwrotu skarżący mógłby tym samym poruszać się również pojazdami objętymi aktualnie kategorią AM (motorowery). W istocie zatem zakres przedmiotowy orzeczonej w trybie administracyjnym odmowy zwrotu prawa jazdy jest zatem drastycznie szerszy niż środek karny określony w wyroku skazującym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz.329 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO w Sieradzu utrzymująca w mocy decyzję Starosty Wieruszowskiego z dnia 9 września 2022r. odmawiającą M. L. zwrotu prawa jazdy kategorii B.
Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie jest sporny. Od 2018r. M. L. posiadał prawo jazdy kategorii AM,B1,B,C1,C,C1E,CE i T. W dniu 14 marca 2022r. będąc w stanie nietrzeźwości prowadził pojazd mechaniczny. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022r. w sprawie II K [...]/22 Sad Rejonowy w S. skazał go za przestępstwo z art.178 § 1 Kodeksu karnego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszaniem jej wykonania oraz orzekł zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 4 lat z wyłączeniem pojazdów mechanicznych kategorii B. Po uprawomocnieniu się wyroku M.L. złożył do Starosty Wieruszowskiego wniosek o zwrot prawa jazdy kategorii B zaś organ administracji odmówił uwzględnienia wniosku powołując się na przepis art. 12 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami (Dz.U z 2021r. poz. 1`212 ze zm.), dalej u.k.p.
Zgodnie z treścią art.12 ust.1 pkt 2 wymienionej ustawy prawo jazdy nie może być wydane osobie:
2) w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu;
W myśl art.12 ust.2 pkt 1 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
W ocenie sądu organy administracji słusznie odmówiły skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii B. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że M. L. posiadał między innymi prawo jazdy kategorii AM i B. Wyrokiem karnym z dnia 29 czerwca 2022r. orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 4 lat z wyłączeniem pojazdów mechanicznych kategorii B. Wymieniony zakaz obejmował zatem także prawo jazdy kategorii AM. Oznacza to, że w okresie obowiązywania zakazu w zakresie kategorii AM, z uwagi na treść art.12 ust.2 pkt 1 u.k.p. w związku z art.12 ust.1 pkt 2 u.k.p., nie można zwrócić skarżącemu prawa jazdy kategorii B. Treść wymienionych przepisów jest jasna i nie budzi ona wątpliwości. Orzeczony wyrokiem karnym zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii AM rozciąga się także na prawo jazdy kategorii B. Organy administracji trafnie zatem odmówiły M. L. zwrotu prawa jazdy kategorii B gdyż jest to zgodne z treścią przepisu art.12 ust.2 pkt 1 u.k.p.
Należy zaznaczyć, że na mocy art.12 ust.2 u.k.p. skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzenia pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam fakt skazania strony i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych, niż prawo karne, gałęzi prawa. Z przepisu art. 12 ust. 2 u.k.p. jasno wynika, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia nie tylko wykładnia językowa oraz rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie, ale również art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Bez systemu sankcjonowania działań, godzących w te wartości, ich ochrona nie byłaby możliwa. Ponadto regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 u.k.p. ma bardzo istotne uzasadnienie celowościowe. Jej celem jest (czasowe) wykluczenie z ruchu drogowego tych kierowców, którzy swoim zachowaniem wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Na mocy nowelizacji z 26 czerwca 2014 r. ustawodawca w treści art. 12 ust. 2 u.k.p. wyraził w sposób jednoznaczny zamiar ograniczenia, w sferze administracyjnej, możliwości wydawania, zwracania dokumentu prawa jazdy i przywracania uprawnień w tym zakresie osobom, które prowadząc pojazd zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji. Z punktu widzenia racjonalności ustawodawcy, jak również chronionej konstytucyjnie wartości bezpieczeństwa publicznego, nie da się bowiem zaakceptować sytuacji, w której osoba naruszająca w bardzo poważnym stopniu zasady ruchu drogowego, mogłaby nadal być użytkownikiem tego ruchu, prowadząc bez ograniczeń pojazdy wymagające innych kategorii uprawnień, niż te, których czasowo została pozbawiona (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2412/16; z 23 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2109/16; z 15 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 2514/14; z 29 października 2015 r. sygn. akt I OSK 382/14; z 3 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 603/14; z 9 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 678/14, z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 888/14, z 14 września 2017r. sygn. akt I OSK 2715/16, z 9 listopada 2017r. sygn. akt I OSK 105/16, z 14 marca 2019r. sygn. akt I OSK 1336/17, z 16 czerwca 2020r. sygn. akt I OSK 2092/19 i z 21 stycznia 2020r. sygn. akt 1882/18).
Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia są niezgodne z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Niewątpliwe w treści art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. ustawodawca rozszerzył skutki orzeczenia sądu karnego zakazującego prowadzenia w ruchu lądowym pojazdów określonego rodzaju. Decyzja wydawana przez organ administracji na podstawie wskazanego przepisu nie ingeruje jednak w prawomocny wyrok sądu powszechnego, jak również nie narusza właściwości sądu powszechnego oraz konstytucyjnej zasady podziału władz i równowagi między władzą ustawodawczą, wykonawczą oraz sądowniczą. Nie pozbawia też obywatela prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Nie stanowi również naruszenia zasad demokratycznego państwa prawnego. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 12 ust. 2 u.k.p. nie podważa orzeczonego wyrokiem sądu powszechnego jako środek karny zakazu prowadzenia pojazdów i nie prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia tego zakazu. Prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii leży u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Adresatem tego przepisu jest organ administracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sprawy sankcji karnej, o której rozstrzygał sąd karny. Choć zatem obie sfery są ze sobą w tym przypadku funkcjonalnie powiązane, sprawa, rozstrzygana przez organ administracyjny jest sprawą odrębną od sprawy zakończonej wyrokiem karnym. Treść art. 12 ust. 2 u.k.p. nie prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakazu orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, albowiem skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów. Źródłem ograniczenia uprawnień osób ubiegających się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy nie jest sam wyrok karny, lecz norma ustawowa, która podlega konkretyzacji za pośrednictwem decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Wolą ustawodawcy ustanawiającego art. 12 ust. 2 u.k.p. było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej. Decyzja wydawana na podstawie wskazanego przepisu służy konkretyzacji wynikających z ustawy zakazów będących dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony środka karnego (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 888/14; z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2715/16, z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2412/16; z 23 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2109/16).
Należy również zaznaczyć, że ustawodawca dysponuje znaczną swobodą regulacyjną w zakresie wyboru form, metod oraz drogi prawnego sankcjonowania tych nielegalnych zachowań adresatów norm, które ze względu na przyjęte założenia i cele polityki państwa oraz zasady i wartości konstytucyjne wymagają odpowiedniej i nierzadko skumulowanej reakcji prawodawczej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12, OTK ZU 2015/9A, poz. 148). Konstytucja RP nie statuuje uprawnienia do posiadania prawa jazdy jako prawa podstawowego (por. uchwała NSA z 1 lipca 2019 r., sygn. akt I OPS 3/18). Zasady nabywania, utraty i zawieszenia uprawnień do kierowania pojazdami są regulowane przez ustawodawcę w ustawie o kierujących pojazdami. W ocenie sądu w przypadku unormowania zawartego w art. 12 ust. 2 u.k.p. przyjęte rozwiązania ustawodawcze nie naruszają norm, zasad i wartości konstytucyjnych, tym samym brak podstaw do podważania regulacji ustawowej wprowadzonej powołanym przepisem.
Rozszerzenie w art.12 ust.2 u.k.p. skutku orzeczenia sądu karnego zakazującego prowadzenia w ruchu lądowym pojazdów określonego rodzaju nie zaburza jednak podziału i równowagi między władzą wykonawczą i sądowniczą. Decyzja wydana na podstawie omawianego przepisu nie narusza właściwości sądu powszechnego i nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu powszechnego. Trafnie argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 13 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Po 139/20, że ustawodawca ma prawo wiązać ze skazaniem karnym określone skutki i przepisy tego rodzaju mają zastosowanie, nawet jeśli nie orzeczono w wyroku sądowym określonego zakazu. Na przykład osoba skazana prawomocnym wyrokiem za określone przestępstwa nie może wykonywać określonego zawodu, prowadzić określonej działalności gospodarczej. Nie jest to skutek wynikający bezpośrednio z orzeczenia sądowego, ale z ustawy jako konsekwencja prawomocnego skazania. Podobnie art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami określa konsekwencje skazania. Prawomocny wyrok karny stanowi przesłankę do zastosowania tego przepisu i wiąże organy administracji w całości. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 1882/18 stanął na stanowisku, że działanie organów na podstawie wskazanych wyżej przepisów nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. NSA zasadnie dostrzegł, że to właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii, leży u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Adresatem tego przepisu jest właśnie organ administracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sprawy sankcji karnej, o której rozstrzygał sąd karny. Choć zatem obie sfery są ze sobą w tym przypadku funkcjonalnie powiązane, sprawa rozstrzygana przez organ administracyjny jest sprawą odrębną od sprawy zakończonej wyrokiem karnym. W wyroku z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1301/20 NSA potwierdził, że art. 12 ust. 2 u.k.p. nie podważa treści prawomocnego wyroku karnego. Źródłem ograniczenia uprawnień osób ubiegających się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy nie jest bowiem sam wyrok karny, lecz norma ustawowa, która podlega konkretyzacji za pośrednictwem decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. NSA wskazał, że w istocie z wyroku sądu karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, ale pośrednio - przez obowiązujący organy administracji publicznej art. 12 ust. 2 u.k.p. - również zakaz prowadzenia pojazdów innej kategorii. Omawiane przepisy są powszechnie obowiązujące i osoba skazana nie powinna mieć wątpliwości, jakie konsekwencje prawne wynikają z orzeczenia przez sąd powszechny środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju. Obowiązujące przepisy nie powodują stanu niepewności.
W orzecznictwie sądów administracyjnych dostrzegana jest niespójność pomiędzy cytowanymi przepisami ustawy o kierujących pojazdami a art. 42 § 2 k.k. Zastanawiać może sens pozostawienia sądowi karnemu możliwości ograniczenia zakazu prowadzenia pojazdów co do pojazdów określonego rodzaju, skoro ustawodawca zdecydował wyraźnie, że orzeczony sądownie zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju stosuje się także do innego rodzaju pojazdów, których prowadzenie wymaga innej kategorii prawa jazdy. Powyższe nie oznacza jednak sprzeczności art. 12 ust. 2 u.k.p. z powołanymi w skardze przepisami Konstytucji RP czy Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wprowadzenie przez ustawodawcę omawianego ograniczenia w postaci odmowy zwrotu prawa jazdy innej kategorii niż orzeczony sądownie zakaz prowadzenia pojazdów nie było niedopuszczalne, ponadto wprowadzenie tej regulacji ma charakter prewencyjny i służy ochronie nadrzędnych wartości, takich jak życie i zdrowie ludzi uczestniczących w ruchu drogowym, a więc ma podstawy w chronionych konstytucyjnie wartościach (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12 października 2021 r., II SA/Ol 695/21).
Zauważyć należy, że Konstytucja RP nie statuuje uprawnienia do posiadania prawa jazdy jako prawa podstawowego (vide: uchwała NSA z 1 lipca 2019 r., sygn. akt I OPS 3/18, także A. Tokarz, Glosa do wyroku WSA w Poznaniu z 8 marca 2017 r., II SA/Po 1034/16). Zasady nabywania, utraty i zawieszenia uprawnień do kierowania pojazdami są regulowane przez ustawodawcę w ustawie o kierujących pojazdami. Na kanwie ustawy o kierujących pojazdami ustawodawca w różnych przepisach uwzględnia konsekwencje popełnienia czynów zabronionych zagrażających bezpieczeństwu w komunikacji, czy też skazania za nie. Na przykład w wyroku z 11 października 2016 r., sygn. akt K 24/15 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn sankcji administracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy i odpowiedzialności prawnokarnej za wykroczenie, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego 22 listopada 1984 r. w Strasburgu (Dz.U.2003.42.364) i art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. W wyroku tym TK wyjaśnił, że obok sankcji karnych mogą występować sankcje administracyjne wynikające z tego samego czynu. Przy czym kumulatywne stosowanie sankcji nie może stanowić wyrazu nieproporcjonalnej (nadmiernej) ingerencji w prawa i wolności jednostki. W ramach swobody ustawodawczej mieści się sankcja administracyjna zatrzymania prawa jazdy. TK wskazał, że ne bis in idem oznacza zakaz podwójnego (wielokrotnego) karania tej samej osoby fizycznej za popełnienie tego samego czynu zabronionego. Zakaz ten nie został expressis verbis wyrażony w Konstytucji, jednak Trybunał przyjmuje w swoim orzecznictwie, że wynika jednoznacznie z art. 2 Konstytucji jako jeden z elementów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (vide: wyrok Trybunału z 8 października 2002 r. w sprawie K 36/00). Podwójne (wielokrotne) karanie tej samej osoby za ten sam czyn stanowi naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu (vide: wyroki Trybunału z 29 kwietnia 1998 r. w sprawie K 17/97 i 3 listopada 2004 r. w sprawie K 18/03). TK wyjaśnił, że zarówno oparte na Konstytucji orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, jak i obowiązujące Polskę akty prawa międzynarodowego przyjmują szerokie rozumienie zasady ne bis in idem. Obejmuje ona bowiem przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, jak i z mocy innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego, jeśli przewidują one środki o charakterze represyjnym, które stanowią w istocie sankcję karną. TK podkreślił, że stwierdzenie naruszenia zakazu ne bis in idem wymaga ustalenia, czy mamy do czynienia z tym samym czynem, dwukrotnie (wielokrotnie) nakładaną sankcją karną lub sankcją o charakterze represyjnym stanowiącą w istocie sankcję karną oraz dwoma niezależnymi od siebie postępowaniami w tej samej sprawie.
W ocenie sądu art.12 ust.2 u.k.p. nie narusza zakazu podwójnego karania tej samej osoby fizycznej za popełnienie tego samego czynu zabronionego. W tym względzie sąd podziela stanowisko przyjęte w orzecznictwie sądów administracyjnych, że na podstawie art. 12 ust. 2 u.k.p. nie dochodzi do ponownego rozstrzygania o odpowiedzialności sprawcy czynu zabronionego. Powołany przepis określa sankcję administracyjną, której zastosowanie jest warunkowane uprzednim orzeczeniem środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, do których prowadzenia wymagane jest posiadanie prawa jazdy określonej kategorii. Sposób orzekania sądu karnego w sprawie zagrożonej sankcją zakazu prowadzenia pojazdów jest determinowany specyfiką sankcji karnej, która musi być bardzo ściśle powiązana z zachowaniem sprawczym. Natomiast stosowanie art. 12 ust. 2 u.k.p. przez organy administracji publicznej opiera się natomiast na innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję karną, lecz - jak już wcześniej wspomniano - o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Organ administracyjny nie prowadzi własnych ustaleń dotyczących faktu popełnienia czynu zabronionego i nie wymierza kary. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, a które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że zakaz ne bis in idem w sensie ścisłym ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, wszczyna się postępowanie karne dotyczące tego samego czynu. Z kolei szersze rozumienie zasady ne bis in idem obejmuje nie tylko wypadki ponownego wymierzenia sankcji stricte karnej za ten sam czyn, lecz także te wypadki, w których dochodzi do zbiegu sankcji karnej i sankcji administracyjnej, która ma charakter wybitnie represyjny, pełniąc de facto funkcję sankcji karnej. Stwierdzenie naruszenia zakazu ne bis in idem wymaga ustalenia, czy mamy do czynienia z tym samym czynem, dwukrotnie (wielokrotnie) nakładaną sankcją karną lub sankcją o charakterze represyjnym stanowiącą w istocie sankcję karną oraz dwoma niezależnymi od siebie postępowaniami w tej samej sprawie (por. wyroki TK: z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12 poz. 148 i z 3 listopada 2004 r., sygn. akt K 18/03). Należy również zaznaczyć, że przedmiot sankcji karnej i administracyjnej jest zupełnie odmienny. O ile wyrok karny obejmujący środek karny zakazu prowadzenia pojazdu odnosi się wprost do uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorii, o tyle decyzja o odmowie wydania prawa jazdy lub o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy ma za przedmiot jedynie uprawnienie do uzyskania lub odzyskania dokumentu potwierdzającego uprawnienie do kierowania pojazdami określonej kategorii. W tym zakresie brak tożsamości sankcji o identycznym (represyjnym) i skierowanym na te same uprawnienia charakterze (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 192/19).
W rozpatrywanej sprawie nie doszło także do wydania rozstrzygnięcia wbrew treści art. 42 Kodeksu karnego. Organy nie rozszerzyły bowiem orzeczonej wyrokiem kary (środka karnego) za popełniony czyn zabroniony, bowiem nie są do tego uprawnione. Wydając decyzję o odmowie zwrotu prawa jazdy organy zastosowały konstrukcję przewidzianą w u.k.p., jako skutek orzeczenia przez sąd karny odpowiedniego zakazu. Podkreślić należy ponownie, że sankcja karna zakazu prowadzenia pojazdu nie jest tożsama z sankcją administracyjną odmowy zwrotu prawa jazdy. Obydwie sankcje wynikają wprawdzie z tego samego czynu zabronionego, jednakże posiadają oddzielne podstawy prawne i wywołują niezależne od siebie skutki na gruncie przepisów odrębnych gałęzi prawa.
Wobec powyższego przyjąć należy, że kumulacja sankcji karnej w postaci zakazu prowadzenia pojazdów określonych kategorii oraz sankcji administracyjnej w postaci zakazu wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w odniesieniu do prawa jazdy kategorii odmiennych niż objęte zakazem wynikającym z wyroku sądu karnego nie stanowi naruszenia zasady ne bis in idem, zarówno w ujęciu wąskim, jak i szerokim. Sankcja administracyjna odnosi się bowiem do tych kategorii prawa jazdy, które nie były objęte prawomocnym wyrokiem karnym, a ponadto realizuje ona odmienne funkcje i cele. Nie są to zasadniczo cele represyjne, jak w przypadku sankcji karnej, lecz prewencyjne i zabezpieczające.
Sądowi w obecnym składzie znane są cytowane w skardze wyroki NSA z 25 sierpnia 2021r. w spr. II GSK 264/21, WSA w Poznaniu z 8 marca 2017r. w spr. II SA/Po 1034/16 i WSA w Opolu z 17 lutego 2022r. w spr. II SA/Op 576/21. W wymienionych orzeczeniach sądy uznały, że przepis art.12 ust.2 u.k.p. jest sprzeczny z Konstytucją RP. Stanowisko to jest odosobnione i nie przyjęło się w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd w obecnym składzie nie podzielił tego stanowiska lecz oparł się na odmiennym w tym zakresie poglądzie wyrażonym w kilkunastu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych wymienionych we wcześniejszych rozważaniach.
Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Wyrokiem karnym z dnia 29 czerwca 2022r. wobec skarżącego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii AM co, w myśl art.12 ust.2 pkt 1 u.k.p., uzasadnia odmowę wydania mu prawa jazdy kategorii B. Organy administracji trafnie odmowiły uwzględnienia wniosku M.L. o wydanie prawa jazdy tej kategorii. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę M. L.
ak

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI