III SA/Łd 853/23

III SA/Łd 853/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1092/24 - Wyrok NSA z 2026-01-21
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 885
art. 3 pkt 3, art. 12 ust. 2, ust. 4 i ust. 5
Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 412
art. 168
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 27 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2014 poz 1438
art. 4 ust. 6, art. 10a ust. 1, ust. 1a i ust. 1b
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13zt ust. 1, ust. 2, ust. 4 i ust. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 § 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Sentencja
Dnia 15 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 6 listopada 2023 roku nr 558/2023 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 listopada 2023 r., numer 558/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 - dalej k.p.a.), art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 10a ust. 1, la, lb ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199 - dalej Ustawa o ARiMR), § 2 ust. 1 pkt 6, § 13zw Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 - dalej Rozporządzenie), Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał w mocy decyzję nr BP079.8110.2668.2023.JM.RDM z dnia 19 września 2023 r. o odmowie przyznania pomocy, wydaną przez Kierownika [...] Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w R.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 12 lipca 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR w R. wpłynął wniosek A.N. o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Do wniosku dołączono faktury: VAT RR nr [...] z dnia 21.06.2023 r. potwierdzającą sprzedaż 25,84 ton pszenicy; VAT RR nr [...] z dnia 22.06.2023r. potwierdzającą sprzedaż 25,70 ton pszenicy; VAT RR nr [...] z dnia 26.06.2023r. potwierdzającą sprzedaż 78,56 ton pszenicy z gospodarstwa rolnego strony. Wraz z wnioskiem strona złożyła oświadczenie, w którym potwierdza fakt wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego z współmałżonkiem E.N. do dnia jego śmierci oraz samodzielnego prowadzenia gospodarstwa od dnia jego śmierci.
W dniu 19 września 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wydał decyzję nr BP079.8110.2668.2023 JM.RDM o odmowie przyznania pomocy finansowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że "(...) Pani A.N. nie złożyła w 2022r. wniosku o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przedmiotowy wniosek na kampanię 2022 został złożony przez małżonka Pani A.N. - Pana E.N., który zmarł 1 grudnia 2022r. przed wydaniem decyzji o przyznaniu płatności na kampanię 2022. (...) Kierownik [...] Biura Powiatowego ustalił, że Pani A.N. (...) nie złożyła również w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (śmierci rolnika) wniosku o przejęcie płatności na kampanię 2022 po zmarłym mężu. Mając na uwadze powyższe, nie został spełniony warunek przyznania pomocy określony w § 13zw ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji rolnictwa (Dz. U. poz. 187. z późn. zm.), co skutkuje odmową przyznania pomocy".
W dniu 29 września 2023 r. strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Po zapoznaniu się z aktami sprawy organ odwoławczy w pierwszej kolejności stwierdził, że zasady udzielania pomocy finansowej producentowi rolnemu, który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 z późn. zm.). Organ II instancji powołując następnie treść § 2 ust. 1 pkt 6 § 13zw rozporządzenia, art. 10a, art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ARiMR wyjaśnił, że w przypadku śmierci producenta rolnego przed złożeniem wniosku, w sytuacji gdy jego współposiadacz prowadził wspólnie ze zmarłym gospodarstwo rolne, jest on uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy w całości, w obowiązującym terminie składania wniosków, po uprzednim uzyskaniu numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W analizowanej sprawie strona nie złożyła wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich, ponieważ jak wskazuje w odwołaniu, wniosek składał mąż, z którym strona wspólnie prowadziła gospodarstwo rolne. Mąż zmarł w dniu 1 grudnia 2022r. Z akt sprawy wynika, iż wniosek transferowy, mocą którego następuje wstąpienie w prawa zmarłego rolnika, został złożony, ale osobą przejmującą płatność obszarową jest córka zmarłego, a nie żona będąca jednocześnie współposiadaczem gospodarstwa. Zatem warunek wynikający z § 13zw ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym o pomoc finansową mogą ubiegać się producenci rolni, którzy m.in. złożyli wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022r., nie został spełniony.
Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że w opisanym powyżej stanie faktycznym A.N. mogła wystąpić z wnioskiem o przyznanie wnioskowanej pomocy, ale żeby spełnić warunki do jej przyznania musiałaby złożyć wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022r. lub przejąć go w ramach transferu po zmarłym małżonku, czego nie uczyniła.
Organ odwoławczy podkreślił, iż w przypadku oceny spełnienia przesłanek przyznania pomocy organy ARiMR nie mają żadnego "luzu decyzyjnego". Przyznanie stronie pomocy wbrew zapisom omawianego przepisu prowadziłoby do nierównego traktowania producentów, co stałoby w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującymi przepisami. Co więcej, wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa będące przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji w myśl art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Stąd wyjaśnienia strony zawarte w odwołaniu pozostają bez wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Obowiązkiem organów Agencji jest działanie na podstawie i w granicach prawa, co wynika wprost z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i art. 6 k.p.a.
Organ odwoławczy podzielił zatem ustalenia organu I instancji oraz stwierdził, że postępowanie w sprawie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023r., zostało przeprowadzone przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa materialnego oraz procesowego, w szczególności z poszanowaniem zasad procedury administracyjnej. Organ odwoławczy nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji tego rodzaju naruszeń prawa, które powodowałyby konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.
W opinii organu odwoławczego, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, organ I instancji prawidłowo odmówił przyznanej pomocy finansowej. W związku z powyższym, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 19 września 2023 r. o odmowie przyznania pomocy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję organu w całości, zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 5.02.2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 2022 r. poz. 1775) poprzez rozstrzygnięcie niniejszej sprawy w oparciu o przedmiotowy przepis mimo, że ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego utraciła moc na podstawie art. 168. ustawy z dnia 8,02.2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. 2023 r., poz. 412), co oznacza, iż na dzień wydania zaskarżanej decyzji, tj. 06.11.2023 r., wyżej wymieniony przepis nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia albowiem z dniem 15.03.2023 r utracił on swoją moc;
2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 775) (dalej jako: k.p.a.) poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznania pomocy, mimo iż treść zaskarżanej decyzji nie zawiera żadnych rozważań, a w konsekwencji rozstrzygnięcia o możliwości zaliczenia w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy znanego organowi dokumentu, tj. wniosku na kampanię 2022 poprawnie złożonego przez E.N. - zmarłego męża skarżącej i jego ewentualnego wpływu na możliwość wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie udzielenia pomocy, przez co wbrew zasadzie swobodnej oceny dowodów w sposób dowolny pominięto środek dowodowy istotny dla rozstrzygnięcia w sprawie - gdyby organ w sposób rzetelny rozstrzygnął o możliwości zaliczenia w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy wniosku na kampanię 2022 złożonego przez E.N., wydana decyzja mogłaby zawierać zupełnie inne rozstrzygnięcie.
W oparciu o wskazane zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz rozważenie możliwości uchylenia w całości decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 - dalej Rozporządzenie).
Zgodnie z § 13zt ust. 1 rozporządzenia w 2023 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472;
3) który poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy;
3a) który dokonał sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.
4) który złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r.
Stosownie do § 13zt ust. 2 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana:
1) na wniosek producenta rolnego złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej;
2) w wysokości ustalonej zgodnie z ust. 6 i 7.
Zgodnie z § 13zt ust. 4 rozporządzenia wniosek, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, zawiera:
1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
2) numer identyfikacyjny producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
3) numer identyfikacyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, a w przypadku osób fizycznych nieposiadających numeru PESEL - numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;
4) oświadczenie producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, że:
a) poniósł dodatkowe koszty w wyniku braku stabilizacji na rynku pszenicy, gryki lub kukurydzy spowodowanej agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy,
b) dokonał sprzedaży pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.
Stosownie do § 13zt ust. 5 rozporządzenia do wniosku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, dołącza się kopie faktur VAT lub ich duplikaty potwierdzające sprzedaż pszenicy, gryki lub kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 14 kwietnia 2023 r.
Rozporządzenie wydano na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438), dalej: "ustawa o ARiMR".
Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy K.p.a., z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.
Stosownie do art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Zgodnie z art. 10a ust. 1b ustawy o ARiMR strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie regulacji dotyczących postępowania w sprawie przyznania pomocy z zasadami ogólnymi wymienionymi w K.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 K.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku przyznawania przedmiotowej pomocy obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku i innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę.
Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wprowadzone istotne odstępstwa od ogólnych zasad przewidzianych w K.p.a. wskazują na obowiązek (ciężar) aktywnego uczestnictwa w postępowaniu przez wnioskodawcę, w tym przedstawienia dowodów.
Mając na względzie opisane wyżej odstępstwa procesowe, szczególną rolę wnioskodawcy w tym postępowaniu, który je inicjuje i jednocześnie ponosi ciężar dowodzenia faktów, z których wyprowadza korzystne dla siebie skutki - przyznanie pomocy - należy stwierdzić, że w realiach kontrolowanej sprawy strona skarżąca nie wykazała istnienia warunków niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 i ust. 2 Ustawy o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego "1. W przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich lub uzupełniającej płatności podstawowej do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują jego spadkobiercy, jeżeli:
1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek;
2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności;
3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku".
Wobec wątpliwości strony podniesionych w skardze co do prawidłowości zastosowania wyżej wskazanego przepisu wskazując, że ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego utraciła moc na podstawie art. 168 ustawy z dnia 8.02.2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. 2023 r., poz. 412), co oznacza, iż na dzień wydania zaskarżanej decyzji tj. 06.11.2023 r. wyżej wymieniony przepis nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia, albowiem z dniem 15.03.2023 r utracił on swoją moc, wyjaśnić należy, że z treści art. 167 pkt 1) wskazanej przez pełnomocnika ustawy wynika nadto, że do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie uchylanej w art. 168, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy – stosuje się przepisy dotychczasowe.
Z powyższego wynika, że płatności, do których uprawniony byłby zmarły rolnik, mogą być przejęte przez jego spadkobierców jedynie w sytuacji spełnienia przez spadkobierców przesłanek wynikających z art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, m.in. złożenia wniosku o przejęcie płatności na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, który to wniosek organ nazywa w zaskarżonej decyzji - wnioskiem transferowym. Jak wynika z ww. przejęcie płatności wiąże się z szeregu obowiązkami, m.in. prowadzeniem działalności rolniczej i posiadaniem numeru identyfikacyjnego nadanego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Po złożeniu wniosku przez spadkobiercę rolnika organ zobowiązany byłby wydać decyzję w przedmiocie płatności (o przyznaniu lub o odmowie przyznania płatności).
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że wnioskodawczyni nie złożyła wniosku w oparciu o wskazane przepisy. Poza kwestią sporną pozostaje także fakt, że E.N. na podstawie testamentu ustanowił swoimi spadkobiercami jedynie syna, córkę oraz wnuczka, tym samym jak słusznie wskazuje pełnomocnik strony skarżącej wyłączając od dziedziczenia po sobie żonę, tj. skarżącą w tym postępowaniu. Z materiału dowodowego sprawy wynika przy tym, że wniosek transferowy został złożony przez spadkobiercę testamentowego rolnika, tj. córkę zmarłego.
W kontekście powyższych uwag niezrozumiałe jest stanowisko pełnomocnika strony, że gdyby skarżąca miała rzetelną i wyczerpującą wiedzę w tym zakresie, być może wstąpiłaby do toczącego się postępowania w miejsce zmarłego męża na wcześniejszym etapie tego postępowania. Skoro bowiem skarżącej nie przysługuje status spadkobiercy rolnika, to nie miała możliwości ubiegania się o płatności, o które wnioskował spadkodawca, a zatem wszelkie podniesione w tym zakresie zarzuty należało uznać za nieuzasadnione. Tym samym zastrzeżenia pełnomocnika strony o braku załączenia dowodu z dokumentu w postaci wniosku na kampanię 2022 złożonego przez E.N. - zmarłego męża skarżącej, nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie podstawą nieprzyznania płatności było przede wszystkim niespełnienie przez wnioskodawczynię przesłanki wynikającej z § 13zt ust 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 roku W sprawie szczegółowego zakresu i sposoby realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 poz. 187) zmienionego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2023 roku (Dz.U. 2023 poz. 929).
Strona skarżąca uprawnienie do otrzymania pomocy finansowej wywodzi z faktu wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego z współmałżonkiem E.N. do dnia jego śmierci oraz samodzielnego prowadzenia gospodarstwa od dnia jego śmierci.
W ocenie sądu organ II instancji trafnie wskazał, że w opisanym powyżej stanie faktycznym A.N. mogła wystąpić z wnioskiem o przyznanie wnioskowanej pomocy, ale żeby spełnić warunki do jej przyznania musiałaby złożyć wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022r., czego – jak słusznie uznał organ II instancji - nie uczyniła.
W niniejszej sprawie okolicznością niekwestionowaną jest fakt, że wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich złożył mąż skarżącej, z którym strona wspólnie prowadziła gospodarstwo rolne, a który w dniu 1 grudnia 2022r. zmarł.
Jak już wcześniej wskazano zgodnie z § 13zt ust. 1 rozporządzenia w 2023 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
W tym miejscu należy przytoczyć treść art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji producentów, zgodnie z którym w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się: 1) jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę; 2) odrębny numer identyfikacyjny od numeru, o którym mowa w pkt 1, jeżeli wnioskodawca prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą.
W rozstrzyganej sprawie poza sporem jest okoliczność, iż skarżąca oraz jej zmarły mąż posiadali jeden numer identyfikacyjny i na jego nadanie zgodę musiała wyrazić jego żona. W orzecznictwie podkreśla się także, że kwestie związane
z rodzajem ustroju majątkowego obowiązującego małżonków i ewentualnym posiadaniem oddzielnych gospodarstw rolnych, stanowiących majątek osobisty, dla prawidłowego zastosowania art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji producentów nie mają zasadniczego znaczenia (por. Wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 272/13, LEX nr 1351486. Wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r. sygn. akt II GSK 94/10. LEX nr 952868). Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o systemie ewidencji producentów, nadany producentowi numer identyfikacyjny jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego. Zatem zgodnie z powyższymi regulacjami numer identyfikacyjny nadany w trybie tej ustawy jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego. Istota analizowanych przepisów sprowadza się do tego, że każdy producent rolny, niezależnie od swojego statusu prawnego może mieć tylko jeden indywidualny numer i numer ten nie przechodzi na następcę prawnego. Powyższe oznacza, iż skarżąca nie mogła posiadać własnego oddzielnego numeru identyfikacyjnego ani przejąć numeru identyfikacyjnego swojego zmarłego męża i wykorzystywać go jako własny w procesie składania wniosku transferowego. Odmienna interpretacja dokonana w skardze przez stronę skarżącą nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 stycznia 2021 r., (sygn. akt I GSK 1506/19, dostępny na CBOSA) odnosząc się do kwestii statusu producenta rolnego w przypadku małżonków wspólnie prowadzących działalność rolniczą, wyjaśnił, że wspomniana kwestia bezpośrednio wiąże się z wykładnią art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, która była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego, w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, przysługuje spółce cywilnej. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów. Jednocześnie w uzasadnieniu uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Nie podzielono również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że uznanie na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej za odrębny podmiot – producenta rolnego uzasadnia postawienie tezy, że do tej samej kategorii podmiotów (producentów rolnych) kwalifikują się małżonkowie wspólnie prowadzący działalność rolniczą, a także współposiadacze gospodarstwa rolnego (art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji). Zdaniem składu powiększonego, nie sposób byłoby zgodzić się z poglądem, że poza ustawowym zaliczeniem, w ramach definicji legalnej, trzech różnych kategorii podmiotów do grupy producentów rolnych (art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji), ta sama ustawa wyróżnia w art. 12 ust. 4 i 5 jeszcze trzech innych producentów rolnych: współmałżonka, współposiadacza i wspólnika spółki cywilnej. Osoby te nie prowadzą działalności rolniczej samodzielnie (indywidualnie) i dlatego nie można ich utożsamiać z producentem rolnym – osobą fizyczną. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I GSK 1506/19 podzielił zatem stanowisko wyrażone w uzasadnieniu powołanej uchwały, opowiadające się za przyjęciem, że na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą (...). W przypadku małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą producentem rolnym nie jest każdy z małżonków, ani małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych. Małżonków należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, stanowiących na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3). Z powyższego wynika wniosek, że tak długo jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem producenta rolnego – małżonków. Natomiast z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków, ustaje także byt prawny tego producenta rolnego. Śmierć jednego z małżonków powoduje, że postępowanie wszczęte złożonym wnioskiem nie może być kontynuowane z udziałem żyjącego małżonka, jako strony tego postępowania. Kontynuacja postępowania następuje gdy żyjący małżonek, jako następca prawny producenta rolnego wstąpi do zainicjowanego wcześniej postępowania".
W ocenie sądu w składzie rozpoznającym niniejszą skargę organ słusznie uznał zatem, że w przypadku śmierci producenta rolnego przed złożeniem wniosku, w sytuacji gdy jego współposiadacz prowadził wspólnie ze zmarłym gospodarstwo rolne, jest on uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o udzielenie pomocy w całości, w obowiązującym terminie składania wniosków, po uprzednim uzyskaniu numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, co nie jest również kwestionowane przez stronę skarżącą, strona numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów nie uzyskała.
W odniesieniu do zarzutu strony o braku pouczenia organu w powyższym zakresie, wyjaśnić należy, że organy administracji publicznej powołane są do czuwania nad prawidłowym przebiegiem postępowania administracyjnego, a nie świadczenia ogólnych usług poradnictwa prawnego dla ludności (por. wyrok NSA z 24 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 1386/19).
W ocenie sądu stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy jest jasny i nie budzi wątpliwości. Materiał dowodowy został w wystarczający sposób przeanalizowany, a wyciągnięte z niego wnioski są prawidłowe. Organy umożliwiły skarżącej zajęcie stanowiska i czynny udział w sprawie, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest przekonywujące i zrozumiałe, a tym samym spełnia przesłanki z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
d.cz.