III SA/Łd 828/21

III SA/Łd 828/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-04-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Paweł Dańczak
Teresa Rutkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 1271/22 - Wyrok NSA z 2023-06-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 450
art. 130a ust. 10, 10h, 10i
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 8, art. 12, art. 34 § 1, art. 35
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 13 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia WSA Paweł Dańczak Protokolant: Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu S. G. – adwokata P.N. kwotę 5,90,- (pięć 90/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. [pic]
Uzasadnienie
III SA/Łd 828/21
Uzasadnienie
Decyzją z [...] Starosta [...], na podstawie art. 130a ust. 10h i 10i ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 450 ze zm.), dalej ustawa, oraz w oparciu o uchwałę Rady Powiatu Nr III/19/18 z 20 grudnia 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdów usuniętych z drogi obowiązujących w 2019 r. (Dz.Urz. Woj. Łódz. poz. 7066) oraz uchwałę Rady Powiatu Nr XIX/137/19 z 19 grudnia 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdów usuniętych z drogi obowiązujących w 2020 r. (Dz.Urz. Woj. Łódz. poz. 7311), orzekł o ustaleniu solidarnie dla:
1/ właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji o jego usunięciu z drogi, tj. E.B., oraz
2/ kierującego pojazdem S. G.
kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu marki Citroen AX o nr rej. [...] w wysokości 9 806,44 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że 26 sierpnia 2019 r. funkcjonariusz Komendy Policji Powiatowej w P. wydał dyspozycję usunięcia pojazdu dla pojazdu marki Citroen AX, nr rej. [...], i pozostawienia go na parkingu strzeżonym.
Ww. pojazd został usunięty z drogi z przyczyn wymienionych w art. 130a ust. 1 pkt 6 ustawy - kierowania nim przez osobę nieposiadającą uprawnienia do kierowania pojazdami. Osobą kierującą był S. G. Komenda Powiatowa Policji w P. [...] sporządziła powiadomienie o usunięciu pojazdu z drogi, zawierające informację o miejscu odholowania pojazdu oraz pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu strzeżonego. Powiadomienie wysłane S. G. zostało zwrócone przez pocztę z adnotacją listonosza "zwrot, nie podjęto w terminie".
W dniu 4 września 2019 r. do Wydziału Drogowego KPP w P. wpłynęła informacja o sprzedaży samochodu, z której wynikało, że właścicielem spornego pojazdu jest E. B.
W tym samym dniu wysłano powiadomienie właścicielowi pojazdu, które zostało odebrane 9 września 2019 r.
W związku z brakiem odbioru pojazdu w terminie 3 miesięcy, zgodnie z art. 130a ust. 10 ustawy, Starosta P. 24 marca 2020 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w P. z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Postanowieniem z [...] sygn. [...], Sąd orzekł o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu P. Postanowienie uprawomocniło się 2 czerwca 2020 r.
Z uwagi na bardzo zły stan techniczny oraz niską wartość 20 lipca 2020 r. pojazd został przekazany na stację demontażu celem jego złomowania.
Organ wskazał, że po uprawomocnieniu się postanowienia o przepadku pojazdu na rzecz powiatu podjął czynności zmierzające do wydania decyzji o zapłacie kosztów, o której mowa w art. 130a ust. 10h oraz 10i ustawy. Obowiązek zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem pojazdu ciążył solidarnie na właścicielu pojazdu E. B. oraz na kierującym pojazdem w dniu wydania dyspozycji o usunięciu go z drogi S. G.
Z uwagi na fakt, że S. G. nigdzie nie był zameldowany i brak było wiedzy na temat jego pobytu, organ wystąpił do sądu z wnioskiem o ustanowienie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Postanowieniem z [...] [...] (prawomocnym od 10 marca 2021 r.), Sąd Rejonowy w Ł., III Wydział Rodzinny i Nieletnich ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu S.G. w osobie adwokata P. N.
Następnie, po wszczęciu postępowania administracyjnego, organ określił wysokość kosztów usuwania i przechowywania pojazdów.
Na wysokość kosztów wskazanych w decyzji złożyły się:
1/ koszty usunięcia pojazdu - 494,00 zł (§ 1 uchwały Rady Powiatu P. Nr III/19/18 z 20 grudnia 2018 r. - tabela - Lp. 3).
2/ koszty przechowywania pojazdu:
- w okresie od 26.08.2019 r. do 31.12.2019 r. - 41 zł x 127 dni = 5 207,00 zł (§ 1 uchwały Rady Powiatu P. Nr 111/19/18 z 20 grudnia 2018 r. -tabela - Lp. 3);
- w okresie od 01.01.2020 r. do 01.06.2020 r. - 25 zł x 153 dni = 3 825,00 zł (§ 1 uchwały Rady Powiatu P. Nr XIX/137/19 z 19 grudnia 2019 r. - tabela - Lp. 3);
3/ koszty oszacowania pojazdu 280,44 zł (faktura VAT nr 16/RZ/2020 z dnia 07.05.2020r. – opinia nr 16/RZ/2020).
Tym samym łączna kwota opłaty za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie pojazdu wyniosła 9 806,44 zł.
Organ podkreślił, że koszty przechowywania pojazdu naliczone zostały od dnia wydania dyspozycji w sprawie usunięcia i przechowywania przedmiotowego pojazdu na parkingu strzeżonym, do dnia uprawomocnienia się postanowienia Sądu o przepadku pojazdu na rzecz powiatu wraz z kosztami związanymi z oszacowaniem przedmiotowego pojazdu.
Kurator ustanowiony dla nieznanego z miejsca pobytu S. G. wniósł odwołanie od ww. decyzji.
W uzasadnieniu odwołania strona zarzuciła decyzji:
1/ zaniechanie i nieuzasadnioną zwłokę w wystąpieniu przez Starostę P. do Sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku, podczas gdy z wnioskiem takim Starosta mógł wystąpić wcześniej, co skutkowało wzrostem wysokości opłaty za usunięcie i przechowywanie pojazdu;
2/ naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez próbę obciążenia S. G. kosztami rażącej przewlekłości działania organów państwa, która doprowadziła do wygenerowania kosztów dalece przewyższających wartość przedmiotowego pojazdu;
3/ nierozliczenie kwoty wartości rynkowej pojazdu w wysokości 300 zł, zawyżenie kwoty za usunięcie pojazdu na parking strzeżony, zawyżenie kwoty opłaty za dobę postoju pojazdu na parkingu strzeżonym, a w konsekwencji zawyżenie ogólnej wysokości opłaty za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie pojazdu;
4/ brak bezspornego stwierdzenia, kto prowadził przedmiotowy pojazd, poprzez brak wskazania, czy wobec S. G. wydany został wyrok skazujący bądź uniewinniający w związku z rzekomym prowadzeniem rzeczonego pojazdu bez uprawnień, a w konsekwencji błędne ustalenie solidarnej odpowiedzialności za koszty;
5/ brak sporządzenia prawidłowego uzasadnienia decyzji, poprzez brak wskazania daty, kiedy Starosta wystąpił z wnioskiem o orzeczenie przepadku; daty, kiedy wysłano powiadomienie o usunięciu pojazdu do S. G.; brak informacji, czy wysłane do S. G. i E. B. powiadomienie zawierało stosowne i wymagane pouczenia;
6/ bezpodstawne zlecenie wykonania oszacowania wartości pojazdu oraz wykonanie oszacowania pojazdu bez wiedzy odwołującego, a w konsekwencji zawyżenie ogólnej wysokości opłaty za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie pojazdu.
Decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 130a ust. 10h ustawy koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d (dotyczącego sytuacji, gdy nie udało się ustalić właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej do jego odbioru) i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Stosownie do ust. 5c ww. normy pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w ust. 1-2 oraz art. 140ad ust. 7 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7.
W myśl art. 130a ust. 10i ustawy jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h.
Z kolei przepisy art. 130a ust. 6-6e ustawy normują kwestie związane m.in. z opłatami, o których mowa w ust. 5c. Wynika z nich, że wysokość opłat jest ustalana corocznie w drodze uchwały rady powiatu, przy czym nie może przekraczać stawek maksymalnych określonych w ustawie.
Zgodnie z art. 130a ust. 10 ustawy starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu.
Przepisy art. 130a ust. 10a-10e ustawy regulują tryb wydania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Ustęp 10e stanowi, że w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Organ podkreślił, że w świetle art. 130a ust. 10h i 10i ustawy nakładany w drodze decyzji administracyjnej obowiązek poniesienia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ciąży zawsze na właścicielu pojazdu, przy czym w sytuacji przewidzianej w art. 130a ust. 10i jest on zobowiązany do pokrycia tych kosztów solidarnie z osobą, która w chwili usunięcia pojazdu z drogi władała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. W art. 130a ust. 10i chodzi o jakikolwiek tytuł prawny do pojazdu, z którym wiąże się uprawnienie do używania pojazdu (np. użytkowanie, leasing, najem, użyczenie), a który w określonych przypadkach może powstać na skutek czynności odformalizowanych, w tym w sposób dorozumiany.
W art. 130a ust. 10h ustawy określono zakres przedmiotowy kosztów obciążających właściciela usuniętego pojazdu (z zastrzeżeniem ust. 10i) oraz ramy czasowe ich powstania. Dotyczy on wszelkich kosztów, które powstały od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Natomiast użyty w nim zwrot "do czasu zakończenia postępowania" interpretować należy w ten sposób, że właściciela pojazdu, oprócz jednorazowych kosztów usunięcia pojazdu, obciążają koszty przechowywania pojazdu poniesione do zakończenia, w drodze prawomocnego postanowienia sądu, postępowania w sprawie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, tj. za okres, w którym pozostawał on właścicielem pojazdu. Zdaniem organu odwoławczego data uprawomocnienia się ww. orzeczenia nie jest jednak miarodajna, gdy chodzi o jednorazowe koszty oszacowania pojazdu, a także koszty jego sprzedaży lub zniszczenia. Sprzedaż lub zniszczenie pojazdu stanowi bowiem uprawnienie jego właściciela, a zatem jest możliwe dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu przyznającego powiatowi własność pojazdu w drodze przepadku. Wycena pojazdu jest zaś czynnością bezpośrednio poprzedzającą podjęcie decyzji, czy z uwagi na wartość majątkową pojazdu zasadna jest jego sprzedaż, czy zniszczenie.
Organ wskazał również, że przepisy ustawy nie określają terminu do wystąpienia przez starostę do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Ograniczają się jedynie do wskazania, że czynność ta nie może być podjęta przed upływem 3 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu (art. 130a ust. 10), a dodatkowo przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej o obowiązku odbioru pojazdu (art. 130a ust. 10a). Starosta nie jest zatem związany żadnym terminem w zakresie wystąpienia do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu, choć czynność ta musi być poprzedzona powiadomieniem właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej o obowiązku odbioru pojazdu i skutkach prawnych jego nieodebrania, co oznacza, że osoby te mają pełną świadomość swojej sytuacji prawnej.
Organ odwoławczy podkreślił, że wydając decyzję na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy organ nie ustala tego, czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy starosta prawidłowo powiadomił właściciela pojazdu o obowiązku odbioru pojazdu. Te i inne kwestie poprzedzające wydanie postanowienia na podstawie art. 130a ust. 10e ustawy bada sąd powszechny w sprawie przepadku pojazdu.
Organ odwoławczy stwierdził następnie, że decyzja organu I instancji w sposób prawidłowy wskazuje mechanizm obliczenia ustalonej opłaty oraz cezury czasowe, w jakich tą opłatę naliczono.
Odnosząc się do sformułowanych przez przedstawiciela strony zarzutów, Kolegium stwierdziło, że Starosta P. nie działał w sposób przewlekły. Ustawodawca ustanowił bowiem w art. 130 ust. 10 ustawy jedynie minimalny termin (3 miesiące od dnia usunięcia pojazdu), który dotyczy wyłącznie wystąpienia przez Starostę z wnioskiem do Sądu o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu.
Odnośnie do zarzutu o nierozliczeniu kwoty wartości rynkowej pojazdu w wysokości 300 zł, organ stwierdził, że Starosta nie uzyskał dochodu w tej wysokości; przedmiotowa kwota wynika jedynie z oszacowania wartości pojazdu przez rzeczoznawcę samochodowego, który jednocześnie wprost stwierdził, że pojazd w obecnym stanie kwalifikuje się do złomowania.
Za niezasadne organ uznał także zarzuty odnoszące się do zawyżenia kwoty za usunięcie pojazdu na parking strzeżony oraz kwoty opłaty za dobę postoju pojazdu na parkingu strzeżonym. Opłaty te nie są dowolnie kształtowane przez organ i wynikają one wprost z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa lokalnego, tj. uchwały Rady Powiatu P. Nr 111/19/18 z 20 grudnia 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdów usuniętych z drogi obowiązujących w 2019 roku oraz uchwały Rady Powiatu P. Nr XIX/137/19 z 19 grudnia 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdów usuniętych z drogi obowiązujących w 2020 roku.
Za chybiony organ uznał także zarzut co do braku bezspornego stwierdzenia, kto prowadził pojazd oraz wskazania, czy wobec S. G. wydany został wyrok skazujący bądź uniewinniający w związku z rzekomym prowadzeniem pojazdu bez uprawnień. Akta sprawy nie pozostawiają wątpliwości co do kierowania 26 sierpnia 2019 r. przez S. G. spornym pojazdem. Dla zastosowania sankcji wynikającej z art. 130a ust. 10h i 10i ustawy bez znaczenia pozostaje okoliczność posiadania przez kierującego pojazdem uprawnień do kierowania pojazdem, a tym bardziej odpowiedzialności karnej za brak takich uprawnień.
Odnosząc się do wniosku przedstawiciela strony o zasądzenie wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego dla nieznanej z miejsca pobytu strony postępowania, organ stwierdził, że zarówno przepisy k.p.a., jak również jakiekolwiek inne przepisy szczególne nie określają ani wysokości tego wynagrodzenia, ani zasad i trybu jego przyznawania.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł kurator nieznanego z miejsca pobytu S. G. - adwokat P. N., zarzucając jej naruszenie:
1/ art. 130a ust. 10h ustawy w zw. z art. 12 k.p.a. i w zw. z art. 35 k.p.a., przez ich zastosowanie sprzecznie z celem ustawy oraz z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego, zasady lojalności państwa wobec obywatela (art. 2 Konstytucji RP), w tym poprzez dopuszczenie się przez organ zaniechania i nieuzasadnionej zwłoki w działaniu, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie wysokości opłaty za usunięcie i przechowywanie spornego pojazdu,
2/ art. 6 w zw. z art. 8 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało wydaniem decyzji administracyjnych z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego, zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a przede wszystkim zasady pogłębiania zaufania i zasady praworządności poprzez nierozliczenie kwoty wartości rynkowej pojazdu w wysokości 300 zł, zawyżenie kwoty za usunięcie pojazdu na parking strzeżony, zawyżenie kwoty opłaty za dobę postoju pojazdu na parkingu strzeżonym, a w konsekwencji zawyżenie ogólnej wysokości opłaty za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie pojazdu,
3/ art. § 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określania wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r. poz. 536) w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezasądzenie wynagrodzenia dla kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu S.G. (zawierającego stawkę podatku VAT), a w konsekwencji brak przyznania kuratorowi należnego mu wynagrodzenia oraz zwrotu poniesionych wydatków.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji organu I instancji - w całości, względnie w zakresie S. G.. Wniósł także o zasądzenie wynagrodzenia dla kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu powiększonego o stawkę podatku VAT, które nie zostały pokryte w całości ani w części, zarówno w postępowaniu administracyjnym przed organami, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz o zwrot na rzecz kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu S. G. poniesionych wydatków w wysokości 77,22 zł, a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz S.G..
Skarżący nie zgodził się z poglądem organu odwoławczego, że Starosta nie jest związany żadnym terminem do wystąpienia z wnioskiem do sądu cywilnego o orzeczenie przepadku pojazdu. Fakt, że art. 130a ustawy nie określa żadnego terminu nie przesądza jednocześnie o całkowitej dowolności organu w tym zakresie. W niniejszej sprawie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w wystąpieniu przez Starostę P. do Sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku, która skutkowała wzrostem kosztów za usunięcie i przechowywanie pojazdu. Doszło tym samym do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, bowiem zwiększonymi kosztami został obciążony S. G., podczas gdy koszty te wygenerowane zostały z uwagi na przewlekłość działania organów i dodatkowo znacznie przewyższają wartość pojazdu.
W ocenie skarżącego wadliwe było także nierozliczenie kwoty wartości rynkowej pojazdu w wysokości 300 zł, jak również zawyżenie kwoty za usunięcie pojazdu na parking strzeżony, zawyżenie kwoty opłaty za dobę postoju pojazdu na parkingu strzeżonym.
Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego zasadny był również wniosek o przyznanie kuratorowi należnego wynagrodzenia. Wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego. Pomimo, że wysokość tego wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach k.p.a. ani w przepisach szczególnych, to wynagrodzenie takie przysługuje.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty P. z [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu marki Citroen AX o nr rej. [...] w wysokości 9 806,44 zł.
Kontrolując wyżej wskazane decyzje Sąd stwierdził naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu powodującym konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającej go decyzji organu I instancji.
W myśl art. 130a ust. 10h ustawy koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Stosownie do ust. 5c ww. normy pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w ust. 1-2 oraz art. 140ad ust. 7 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7.
W myśl art. 130a ust. 10i ustawy jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h.
Przepisy art. 130a ust. 6-6e ustawy normują kwestie związane m.in. z opłatami, o których mowa w ust. 5c. Wynika z nich, że wysokość opłat jest ustalana corocznie w drodze uchwały rady powiatu, przy czym nie może przekraczać stawek maksymalnych określonych w ustawie.
Zgodnie z art. 130a ust. 10 ustawy starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu.
W niniejszej sprawie organ prawidło przyjął, że w oparciu o art. 130a ust. 10h i 10i ustawy nakładany w drodze decyzji administracyjnej obowiązek poniesienia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ciąży zawsze na właścicielu pojazdu, przy czym w sytuacji przewidzianej w art. 130a ust. 10i jest on zobowiązany do pokrycia tych kosztów solidarnie z osobą, która w chwili usunięcia pojazdu z drogi władała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. W art. 130a ust. 10i chodzi o jakikolwiek tytuł prawny do pojazdu, z którym wiąże się uprawnienie do używania pojazdu (np. użytkowanie, leasing, najem, użyczenie), a który w określonych przypadkach może powstać na skutek czynności odformalizowanych, w tym w sposób dorozumiany. W niniejszej sprawie taką osobą był S. G., który 26 sierpnia 2019 r. kierował pojazdem marki Citroen AX o nr rej. [...]. Fakt, że kierował on samochodem bez uprawnień, co było przyczyną wydania przez funkcjonariusza Policji dyspozycji usunięcia pojazdu, wynika jednoznacznie z dokumentu "Dyspozycja usunięcia pojazdu Nr 44/2019" znajdującego się w aktach administracyjnych ( k-1). Z kolei właścicielem pojazdu był E. B. (na mocy umowy sprzedaży z 8 marca 2019 r.). Ustalenia te wynikają z zebranego przez organ materiału dowodowego i nie budzą wątpliwości Sądu.
Prawidłowo również organ podkreślił, że w art. 130a ust. 10h ustawy określono zakres przedmiotowy kosztów obciążających właściciela usuniętego pojazdu (z zastrzeżeniem ust. 10i) oraz ramy czasowe ich powstania. Dotyczy on wszelkich kosztów, które powstały od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Natomiast użyty w nim zwrot "do czasu zakończenia postępowania" interpretować należy w ten sposób, że właściciela pojazdu, oprócz jednorazowych kosztów usunięcia pojazdu, obciążają koszty przechowywania pojazdu poniesione do zakończenia, w drodze prawomocnego postanowienia sądu, postępowania w sprawie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, tj. za okres, w którym pozostawał on właścicielem pojazdu (por. wyrok NSA z 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1959/15). Postanowienie o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu P. stało się prawomocne z dniem 2 czerwca 2020 r., a więc od tego dnia właściciela pojazdu (oraz kierującego pojazdem) koszty nie obciążają. Właściciela (i kierującego) obciążają ponadto koszty oszacowania pojazdu oraz koszty jego sprzedaży lub zniszczenia. Czynności te organ może wykonać bowiem dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu przyznającego powiatowi własność pojazdu w drodze przepadku.
W niniejszej sprawie rozważania te, dotyczące materialno-prawnej podstawy wydania rozstrzygnięcia, organy przeprowadziły prawidłowo. Tym niemniej w sprawie doszło do naruszenia przez organy art. 130a ust. 10h ustawy w zw. z art. 35 § 1 i art. 12 k.p.a. w zw. z art. 130a ust. 10 ustawy i art. 6 i art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, które przecież są normami powszechnie obowiązującego prawa.
Zasadne okazały się bowiem podnoszone w skardze (a także już w odwołaniu od decyzji organu I instancji) zarzuty dotyczące opieszałości Starosty P. w wystąpieniu do sądu powszechnego z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu.
W art. 130a ust. 10 i 10a ustawy Prawo o ruchu drogowym ustawodawca przewidział minimalny termin, który musi upłynąć aby Starosta mógł wystąpić z wnioskiem do sądu powszechnego o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Wynosi on 3 miesiące od dnia usunięcia pojazdu, jeżeli właściciel został prawidłowo powiadomiony o odholowaniu pojazdu i skutkach jego nieodebrania i równocześnie nie wcześniej niż 30 dni od dnia powiadomienia właściciela.
W niniejszej sprawie usunięcie pojazdu miało miejsce 26 sierpnia 2019 r., a więc po upływie 3 miesięcy – czyli od 26 listopada 2019 r. – Starosta P. mógłby już wystąpić do sądu cywilnego o przepadek pojazdu. Właściciel pojazdu został bowiem powiadomiony o usunięciu pojazdu z drogi już 9 września 2019 r., a więc 30-dniowy termin z ust. 10a upłynął wcześniej i nie musi być brany pod uwagę. Poprzedni właściciel, dotychczas figurujący w Centralnej Ewidencji Pojazdów, nie zgłosił jednak faktu sprzedaży pojazdu w dniu 8 marca 2019 r. Uczynił to dopiero 4 września 2019 r. Z akt administracyjnych wynika, że karta informacyjna pojazdu z pismem starostwa w B. potwierdzającym, że poprzedni właściciel samochodu zawiadomił urząd o zbyciu pojazdu E. B. i załączył umowę kupna –sprzedaży, wpłynęła do organu 19 grudnia 2019 r. Od 20 grudnia 2019 r. organ dysponował dokumentami pozwalającym złożyć wniosek do sądu. Organ jednak dopiero 24 marca 2020 r., a więc przynajmniej z 3 miesięczną zwłoką, wystąpił z takim wnioskiem. Bez wątpienia okoliczność ta ma wpływ na wysokość opłaty za przechowywanie pojazdu na parkingu strzeżonym – w 2020 r. opłata za dobę przechowywania pojazdu określona była na 25 zł.
To, że wystąpienie do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku usuniętego i nieodebranego pojazdu nie może nastąpić wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia właściciela o usunięciu pojazdu (art. 130a ust. 10a ustawy), ani przed upływem 3 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu (art. 130a ust. 10 ustawy) nie oznacza, że poza powyższym ograniczeniem wniosek może być złożony przez organ w każdym czasie.
Prawidłowa interpretacja art. 130a ust. 10h ustawy powinna prowadzić do wniosku, że do kosztów związanych z przechowywaniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, obciążających właściciela tego pojazdu nie można zaliczyć takich kosztów, które spowodowane były zaniechaniem dokonania stosownych czynności przez organ administracji. W rozpatrywanej sprawie zwłoka organu administracji w wystąpieniu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu miała niewątpliwie miejsce. Wniosek do sądu został skierowany dopiero 24 marca 2020 r., tj. prawie 4 miesiące po pierwszym możliwym terminie skierowania tego wniosku, a 3 miesiące po uzyskaniu dokumentów potwierdzających, kto jest właścicielem samochodu. Spowodowało to opóźnienie w zakończeniu postępowania i wpłynęło na naliczenie kosztów przechowywania usuniętego pojazdu. Sąd nie podziela poglądu organów, że skoro przepisy ustawy nie określają terminu do złożenia przez starostę wniosku do sądu powszechnego o orzeczenie przepadku pojazdu, to wniosek ten może być złożony w każdym czasie. Podejście takie prowadziłoby do sytuacji, w której ujemne konsekwencje zaniechań organów będzie ponosił właściciel pojazdu (por. wyroki NSA z: 25 stycznia 2021, I OSK 1932/20, 25 maja 2018 r., I OSK 2990/17, 24 listopada 2020 r., I OSK 1328/20).
Intencją wskazanego przepisu było to, aby wymienione koszty ponosiła osoba, której niewłaściwe i niezgodne z prawem zachowanie koszty te spowodowało. Właściciela pojazdu winny jednak obciążać tylko koszty uzasadnione, a więc takie, które są normalnym skutkiem jego niewłaściwego zachowania a nie takie, które są wynikiem zaniechania czy bezczynności organu administracji. Kwestia ta ma istotne znaczenie w przypadku powstania kosztów przechowywania pojazdu usuniętego z drogi na parking strzeżony. W ocenie Sądu Starosta P. powinien zatem wystąpić wnioskiem do sądu cywilnego o orzeczenie przepadku pojazdu bez zbędnej zwłoki. Termin na złożenie takiego wniosku nie powinien być nadmiernie wydłużany, gdyż organ obciąża wówczas nieuzasadnionymi kosztami właściciela pojazdu za cały okres przechowywania pojazdu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądowego. Właściciel pojazdu winien ponosić koszty przechowywania, ale tylko uzasadnione a więc takie, które są normalnym następstwem jego niewłaściwego zachowania, a nie takie, które są spowodowane zaniechaniem organu (por. wyrok WSA w Łodzi z 10 października 2017 r., III SA/Łd 500/17).
Co do zasady zatem w odniesieniu do kosztów przechowywania i oszacowania spornego pojazdu Sąd stwierdza, że właściciel pojazdu i nieznany z miejsca pobytu S. G. (jako kierujący pojazdem) są zobowiązani do ich ponoszenia na podstawie art. 130a ust. 10h i 10i ustawy. Jednak, w ocenie Sądu, organy administracji koszty te ustaliły w nieuzasadnionej wysokości. Uwaga ta dotyczy wyłącznie kosztów przechowywania samochodu. W niniejszej sprawie Starosta P. wystąpił do sądu cywilnego o orzeczenie przepadku samochodu marki Citroen AX o nr rej. [...] dopiero 24 marca 2020 r., czyli po upływie 7 miesięcy o daty wydania dyspozycji o usunięciu pojazdu, podczas gdy formalnie miał taką możliwość już po upływie 3 miesięcy od tej daty, a pod koniec grudnia 2019 r. dysponował już potrzebnymi dokumentami. Przez 3 miesiące organ nie podjął działań w zakresie wykonania obowiązków, jakie nakładały na niego przepisy ustawy. Oznacza to, że przez ten okres Starosta P. był w bezczynności. Zaniechanie organu w tym zakresie generowało dodatkowe koszty przechowywania, bo w tym czasie pojazd cały czas stał na parkingu strzeżonym.
Ponownie rozpoznając tę kwestię organy zobowiązane będą rozważyć kwestię wysokości kosztów przechowywania usuniętego pojazdu w kontekście prawidłowych terminów podejmowania czynności w przypadku usunięcia pojazdu oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i lojalności organów wobec obywatela. Przygotowanie wniosku do sądu o orzeczenie przepadku powinno nastąpić w rozsądnym terminie. Można w tym zakresie posiłkować się terminami załatwienia spraw administracyjnych określonymi w art. 35 k.p.a. Organy powinny przy tym wziąć pod uwagę, że w ocenie Sądu wystąpienie do sądu cywilnego o przepadek pojazdu zwykle nie jest sprawą szczególnie skomplikowaną.
Odnosząc się do zarzutu o nierozliczeniu kwoty wartości rynkowej pojazdu w wysokości 300 zł, należy zgodzić się organem, że Starosta nie uzyskał dochodu w tej wysokości - kwota ta wynika jedynie z oszacowania wartości pojazdu przez rzeczoznawcę samochodowego (co jest obowiązkowe), który jednocześnie wprost stwierdził, że pojazd w obecnym stanie kwalifikuje się do złomowania. Ponadto zauważyć należy, że samochód stał się własnością Powiatu P. i nie ma żadnego uzasadnienia aby jego wartość odliczać od kosztów obciążających skarżącego i uczestnika postępowania. Warto także podkreślić, że przytoczone na wstępie niniejszych rozważań przepisy całościowo regulują kwestię spornych kosztów i nie przewidują, by koszty te miały być obniżone o ustaloną przez rzeczoznawcę wartość pojazdu.
Prawidłowo także organ uznał za niezasadne zarzuty odnoszące się do zawyżenia kwoty za usunięcie pojazdu na parking strzeżony oraz kwoty opłaty za dobę postoju pojazdu na parkingu strzeżonym. Opłaty te nie są dowolnie kształtowane przez organ i wynikają wprost z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa lokalnego: uchwały Rady Powiatu P. Nr 111/19/18 z 20 grudnia 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdów usuniętych z drogi obowiązujących w 2019 roku oraz uchwały Rady Powiatu P. Nr XIX/137/19 z 19 grudnia 2019 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdów usuniętych z drogi obowiązujących w 2020 roku.
Co do wniosku przedstawiciela strony o zasądzenie wynagrodzenia dla kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony postępowania, Sąd stwierdza, że organ wadliwie przyjął, że przepisy k.p.a., jak również jakiekolwiek inne przepisy szczególne nie określają ani wysokości tego wynagrodzenia, ani zasad i trybu jego przyznawania.
Adwokat działający w imieniu skarżącego działał jako jego kurator i ustanowiony został na wniosek organu w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. i art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stosunek prawny istniejący pomiędzy organem administracji publicznej i przedstawicielem nieobecnej strony opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego, a jego elementem jest obowiązek wykonania przez osobę wyznaczoną niezbędnych czynności w charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych. Z powyższym obowiązkiem wiąże się niewątpliwie prawo przedstawiciela do uzyskania wynagrodzenia za dokonane przez niego czynności, podjęte w toku całego postępowania w obronie interesów strony, dla której został ustanowiony, przyznawane przez organ administracji, który wnioskował o wyznaczenie przedstawiciela, w drodze aktu z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. uchwała SN z 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, publ. OSNC 1990, Nr 1 , poz. 11; wyrok WSA w Gdańsku z 19 stycznia 2018 r., III SA/Gd 931/17). Dodatkowo za takim stanowiskiem przemawia treść art. 179 § 1 k.r.o. Zgodnie z tym przepisem organ państwowy, który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli. Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której kurator jest ustanowiony, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora.
Tym samym, zdaniem Sądu, koszty wynagrodzenia adwokata P. N., ustanowionego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] [...], na wniosek organu administracji (Starosty P.), kuratorem nieznanego z miejsca pobytu S. G., stanowią koszty postępowania administracyjnego, w przedmiocie których rozstrzygnięcie wydać powinien organ wnioskujący o ustanowienie kuratora, a które to rozstrzygnięcie, stosownie do powołanego wcześniej art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podlegać będzie następnie kontroli sądu administracyjnego. Wynagrodzenie kuratora nie stanowi natomiast kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż to nie Sąd występował o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego (por. wyrok NSA z 20 listopada 2020 r., I GSK 2568).
Zatem nie ulega wątpliwości, że organ ma obowiązek koszty takie przyznać. Jednakże nie powinno to mieć miejsca w decyzji, której przedmiotem jest ustalenie kosztów przechowywania, oszacowania i zniszczenia pojazdu. Powinien to uczynić odrębnie, w formie aktu lub czynności, który następnie mógłby być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Brak orzeczenia o tych kosztach nie może stanowić o wadliwości kontrolowanej decyzji. Należy przy tym podkreślić, że w niniejszej sprawie kurator wniosek w tym zakresie sformułował dopiero w odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Tymczasem wniosek taki powinien skierować do organu I instancji, który wystąpił do sądu cywilnego o jego ustanowienie i który byłby właściwy do jego rozpatrzenia.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Natomiast orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, uzasadnia przepis art. 200 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się kwota 5,90 zł tytułem kosztów przesyłki poleconej zawierającej skargę do Sądu.
a.l.