III SA/Łd 819/22

III SA/Łd 819/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Janusz Nowacki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 7 par 2, art. 13 par 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Dnia 29 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Asesor WSA Anna Dębowska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 30 września 2022 roku nr 1001-IEE-1.711.122.2022.2.ACU w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 września 2022 r., nr 1001-IEE-1.711.122.2022.2.ACU Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi po rozpatrzeniu zażalenia H.S. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu z dnia 16 sierpnia 2022 r., nr 1026-SEE. 711.127.DP.2022.ZWOL w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu prowadzi wobec H.S. postępowanie egzekucyjne na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, tj.;
- z dnia 31 maja 2021 r., nr 31109E1-30/LO/2021 wystawionego przez Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej, który obejmuje nieuiszczoną opłatę abonamentową za używanie odbiornika za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 1 września 2020 r. w łącznej kwocie 681,00 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia;
- dnia 30 grudnia 2021 r., nr 1026-8370385, który obejmuje zaległy podatek od spadków i darowizn powstały 22 lutego 2012 r. w kwocie 32 227,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. Zaległość powstała na podstawie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 5 czerwca 2017 r., nr 1001-IOM.4104.14.2017/U26/EJ. W wyniku zaliczenia nadpłaty (zwrotu podatku) w dniu 2 maja 2022 r. zaległość zmniejszyła się do kwoty 31 869,54 zł.
Zawiadomieniem z 27 lipca 2021 r. nr 1026-DOE.711.37980725.2021.1.SLAWO1 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku P. S.A. W odpowiedzi zajęcie w piśmie z dnia 28 lipca 2021 r. Bank P. S.A. poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz że środki przekazywane będą do komornika sądowego A.W-G. Zawiadomieniem z dnia 27 lipca 2021 r., nr 1026-DOE.711.37980365.2021.1.SLAWO1 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w I. S.A. W piśmie z dnia 4 sierpnia 2021 r. bank poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz że środki przekazywane będą do komornika sądowego A.W.-G.
Wszystkie ww. zawiadomienia o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 11 sierpnia 2021 r.
Na podstawie obu wskazanych powyżej tytułów wykonawczych, tj. z dnia 31 maja 2021 r. i 30 grudnia 2021 r. zawiadomieniami;
- z dnia 21 grudnia 2021 r., nr 1026-DOE.711.45736258.2021.1.HFYA dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. S.A. W piśmie z dnia 5 stycznia 2022 r. bank poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz że środki przekazywane będą do Komornika Sądowego A.W-G. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia 30 grudnia 2021 r. doręczono zobowiązanemu w dniu 21 stycznia 2022 r.;
- z dnia 6 maja 2022 r., nr 1026-DOE.711.52141031.2022.1.HFYA dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P1. S.A. Pismem z dnia 7 maja 2022 r. bank poinformował, że zajęcie nie może być zrealizowane z uwagi na saldo zajętych rachunków, które wynosi 685,57 zł, a wykorzystana kwota wolna wynosi 0,00 zł.
Zawiadomieniami z dnia 6 maja 2022 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę H.S. w G. Sp. z o.o., S.W. Sp. z o.o. i S. S.A.
W piśmie z dnia 26 maja 2022 r. – G. Sp. z o.o. wskazała, że zobowiązany świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia w okresach: od 2 stycznia do 28 lutego 2022 r. oraz od 2 marca do 30 kwietnia 2022 r., a wynagrodzenie netto wynosiło w lutym 2022 r. – 3 186,13 zł, w marcu 2022 r. -1 039,47 zł i w kwietniu 2022 r. – 2 985,01 zł. W piśmie z dnia 17 maja 2022 r. S.W. .Sp. z o.o. wskazała, że zobowiązany wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia w okresach: od 1 stycznia do 28 lutego 2022 r., od 1 maja do 30 czerwca 2022 r. oraz od 1 września do 31 października 2022 r., a wynagrodzenie netto wynosiło w styczniu 2022 r. – 2 208,25 zł, a w lutym 2022 r. - 528,83zł. W piśmie z dnia 26 maja 2022 r. S.S.A. wskazała, że zobowiązany świadczył pracę na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 marca do 30 kwietnia 2022 r., a wynagrodzenie netto za marzec 2022 r. wynosiło - 2.208,25 zł, za kwiecień 2022 r. - 355,20 zł.
Zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone ww. spółkom w dniu 16 maja 2022 r., a zobowiązanemu w dniu 31 maja 2022 r.
S.W. Spółka z o.o. przekazała organowi egzekucyjnemu z tytułu realizacji zajęcia kwotę 3 487,23 zł. Pismami z dnia 12 sierpnia 2022 r. wszystkie ww. spółki poinformowały, że nie mogą zrealizować zajęcia, ponieważ od dnia 12 lipca 2022 r. zobowiązany nie świadczy na ich rzecz pracy.
W dniu 6 czerwca 2022 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu wpłynęło pismo H.S. z dnia 3 czerwca 2022 r., w którym wniósł o uchylenie zajęcia wynagrodzeń za pracę w G. Sp. z o.o., S.W. Sp. z o.o. i S. S.A. z powodu braku środków finansowych za zakup leków i środków medycznych niezbędnych do funkcjonowania, uchylenie zajęcia rachunku bankowego w P1 w celu umożliwienia regulowania bieżących opłat i zawieszenie egzekucji do czasu zakończenia postępowań prowadzonych przeciwko dłużnikom od których domaga się należnych kwot.
Pismem z dnia 22 czerwca 2022 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do sprecyzowania charakteru pisma z dnia 3 czerwca 2022 r., tj. wskazania, czy jest to wniosek o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę, czy też jest to inny wniosek wskazując, że jeżeli pismo stanowi wniosek o zwolnienie z egzekucji przedmiotowych składników majątkowych należy podać argumenty przemawiające za ich zwolnieniem oraz składniki majątkowe, na których możliwe będzie dokonanie zabezpieczenia oraz przedstawienie uzupełnionego oświadczenia zobowiązanego o posiadanym majątku i źródłach dochodów.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 13 lipca 2022 r. zobowiązany wyjaśnił, że wnosi o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę. W piśmie przedstawił obszernie okoliczności, jakie wpłynęły na relacje w rodzinie, roszczenia wysunięte względem małżonki M.S. i skutki prowadzonego wobec niej postępowania karno-skarbowego. Wskazał, że posiadane ruchomości nie stanowią znacznej wartości, są w znacznym stopniu zużyte, a te zakupione z majątku odrębnego, stanowiące wyłącznie jego własność są przedmiotem egzekucji komorniczej wobec zmiany powództwa w 2012 r., tj. z pozwu o wydanie na pozew o zapłatę. Podniósł, że dochodzona kwota zostanie w całości spłacona z należności, jakich egzekucję przeprowadzi na jego wniosek komornik z ruchomości i nieruchomości stanowiących własność M.S. Wskazał, że blokada rachunków bankowych i wynagrodzenia za pracę uniemożliwia mu działania procesowe oraz ponoszenie kosztów związanych z dochodzeniem należności od M.S. i brak środków na bieżące leczenie i funkcjonowanie.
W kolejnych pismach z dnia 18 lipca 2022 r., 21 lipca 2022 r., 3 sierpnia 2022 r. oraz 12 sierpnia 2022 r. skierowanych do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu zobowiązany wnosił o pilne uchylenie zajęcia wynagrodzenia za pracę i umożliwienie odbioru wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy we wszystkich ww. spółkach, z uwagi na planowany dzień wypłaty za czerwiec 2022 r. Wskazał również, że jego sytuacja osobista, zawodowa oraz finansowa uległa radykalnej zmianie, ponieważ z powodu choroby w okresie od 18 lipca do 12 sierpnia 2022 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Wniósł również o zwrot kwoty 3 480 zł, ponieważ kwota ta stanowi jedyny przychód, który uzyskał za czerwiec 2022 r. i nie posiada innych środków niezbędnych do codziennego funkcjonowania.
Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu odmówił zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, prowadzonego w P1 S.A. oraz wynagrodzenia za pracę w S. SA, S. Sp. z o.o. i G. Sp. z o.o. W uzasadnieniu postanowienia organ podniósł, że na dzień wydania rozstrzygnięcia tylko – S. Sp. z o.o. przekazała kwotę 3 487,23 zł, która pozwoliła jedynie częściowe wyegzekwowanie zaległości podatkowych. W wyniku zajęć wynagrodzenia za pracę oraz rachunków bankowych dokonanych w maju i lipcu 2021 r. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony przez Pocztę Polską S.A. nie uzyskano żadnych środków, w związku z powyższym egzekucja była bezskuteczna. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że środki pieniężne są potrzebne na działania w cywilnych procesach sądowych, bieżące leczenie i zakup leków, regulowanie bieżących opłat za telefon, energię elektryczną, wodę, CO, koszty dojazdów na posiedzenia sądowe wraz z kosztami sądowymi i adwokackimi. Nie złożyła jednak oświadczenia o posiadanym majątku i źródłach dochodów, pomimo wezwania z dnia 22 czerwca 2022 r. W składanych jako uzupełnienie wniosku pismach z 13 lipca 2022 r., 18 lipca 2022 r., 21 lipca 2022 r., 3 sierpnia 2022 r. i 12 sierpnia 2022 r. skarżący nie przedstawił również żadnych okoliczności umożliwiających pozytywne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie. Opisywania przez skarżącego sytuacja związana z postępowaniami cywilnymi prowadzonymi z jego udziałem, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zwolnienie spod egzekucji zajętych składników majątkowych. Skarżący nie przedstawił też żadnych dokumentów potwierdzających wysokość bieżących wydatków związanych z leczeniem, opłatami za media itd. Konieczność regulowania zobowiązań związanych z opłatami za media i zakup lekarstw stanowi niewątpliwie ważny interes zobowiązanego, niemniej jednak powinna być poparta odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi konieczność regulowania określonych płatności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację dotyczącą skutków zajęcia składników majątkowych, których zwolnienia spod egzekucji żąda, sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej oraz podejmowanych działań procesowych w postępowaniach prowadzonych przed organami ścigania i wymiarem sprawiedliwości. Podał, że nie był wzywany do udokumentowania wydatków na leki, nie wezwano go także do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w zakresie wysokości ponoszonych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem i wydatków na leczenie. Wskazał, że pomimo przedłożenia zwolnienia lekarskiego i skierowania na leczenie szpitalne nie odniesiono się w żaden sposób do zwolnienia z egzekucji wynagrodzeń za pracę i w ten sposób doprowadzono do skrócenia okresu zatrudnienia, tj. w dniu 12 lipca 2022 r. pomimo, że pierwotnie umowy zlecenia obowiązywały do końca 2023 r. Skarżący nadmienił również, że decyzjami organu egzekucyjnego zablokowane zostały rachunki bankowe i wynagrodzenia za pracę, a jednocześnie nie egzekwowano należności od dłużnika winnego KAS około 345 000 zł, który występuje w tych samych sprawach i wyłudza kolejne pieniądze z funduszu Skarbu Państwa. Podał, że organ egzekucyjny działa na szkodę, a skutkiem tych działań jest próba doprowadzenia do "kolejnej zapaści zdrowotnej, przewlekłych dolegliwości" wobec niemożności leczenia obecnych schorzeń i w efekcie, do zagrożenia zdrowia i życia. W załączeniu przedstawił m.in. wypełniony druk "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania".
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 30 września 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że dokonane wcześniej (tj. w 2021 r.) zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w Banku P. S.A., I. S.A. oraz A. S.A. nie doprowadziły do wyegzekwowania zaległości stąd zasadne i konieczne było zajęcie innych składników majątku. Zawiadomieniami z dnia 6 maja 2022 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku i wkładu oszczędnościowego w P1 S.A. oraz wynagrodzenie za pracę w G. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o. i S. S.A.
Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 479), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, które należą do zobowiązanego, jeżeli wystąpią łącznie dwie przesłanki:
- zobowiązany złoży wniosek w tym zakresie,
- zaistnieje ważny interes zobowiązanego.
Odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych organ podkreślił, że w zakresie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego organ egzekucyjny winien kierować się głównie zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Polega ona na tym, że spośród przewidzianych ustawą środków egzekucyjnych należy stosować ten, który w możliwie najmniejszym stopniu będzie ingerował w prawa i wolności zobowiązanego. Zobowiązany powinien wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych z egzekucji, możliwość prowadzenia egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy lub prawa majątkowego z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Uwzględnienie natomiast wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji
Przepis art. 13 u.p.e.a. oparty jest na zasadzie uznania administracyjnego. Uznaniowość dotyczy zarówno oceny występowania samych przesłanek, jak i podjęcia decyzji o zwolnieniu. Przy czym nie wyraża się ona jedynie w swobodzie oceny okoliczności odpowiadających przesłankom zwolnienia (w danym stanie faktycznym sprawy), ale także w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu, że istnieją przesłanki zwolnienia
Skarżący żądanie zwolnienia z egzekucji uzasadnił swoją sytuacją życiową, finansową i zdrowotną. Niewątpliwie okoliczności dotyczące uzyskiwania dochodów wyłącznie z wynagrodzenia za pracę świadczoną w oparciu o umowę zlecenia na rzecz G. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o. i S. S.A., które objęto zajęciem egzekucyjnym, konieczność ponoszenia kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem oraz zaspokojeniem potrzeb zdrowotnych oraz potrzebę posiadania środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z prowadzonymi sprawami cywilnymi i karnymi świadczą o istnieniu ważnego interesu w uzyskaniu zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz wynagrodzenia za pracę. Aby jednak można było przychylić się do żądania i zwolnić z egzekucji objęte nim składniki majątkowe (bądź jeden z nich), organ egzekucyjny musiałby mieć możliwość skutecznego prowadzenia egzekucji z innych (lub pozostałych) składników majątku zobowiązanego.
Tymczasem, ani z akt sprawy, ani z treści pism skarżącego nie wynika, że posiada składniki majątkowe, których zajęcie byłoby mniej uciążliwe i jednocześnie doprowadziłoby do wyegzekwowania ciążących na skarżącym zaległości. Spośród wszystkich dokonanych przez organ egzekucyjny zajęć, do dnia wydania zaskarżonego postanowienia jedynie zajęcie wynagrodzenia za pracę w S. Spółka z o.o. zostało częściowo zrealizowane. Spółka przekazała organowi egzekucyjnemu kwotę 3 487,23 zł, w wyniku rozliczenia której, do wyegzekwowania pozostaje nadal kwota około 48 000 zł.
Zgodnie z art. 1a pkt 17 u.p.e.a., przez wynagrodzenie rozumie się wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne. Istotna z punktu widzenia rozumienia pojęcia "wynagrodzenie" pozostaje okresowość świadczenia pieniężnego. Świadczenia okresowe (periodyczne) polegają na powtarzającym się w regularnych odstępach przez czas trwania stosunku prawnego dawaniu podmiotowi uprawnionemu pewnej ilości pieniędzy lub rzeczy oznaczonych rodzajowo, których ogólna ilość nie jest z góry określona. Z odpowiedzi na zajęcia wynagrodzenia za pracę, udzielone przez G. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o. i S. S.A. wynika, że uzyskiwane przez skarżącego świadczenia pieniężne były świadczeniami powtarzalnymi, a podstawę ich wypłacenia stanowiły zawarte umowy zlecenia.
Stosownie do treści art. 72 § 1 u.p.e.a., zajęcie obejmuje jedynie tę część wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji. Egzekucja prowadzona przez zastosowanie środka egzekucyjnego określonego w art. 72 u.p.e.a. może dotyczyć wyłączne zobowiązanych, będących osobami fizycznymi i utrzymujących się z wynagrodzenia za pracę. Natomiast wynagrodzeniem za pracę, w ujęciu u.p.e.a., jest nie tylko wszelkie wynagrodzenie przysługujące pracownikowi od pracodawcy, u którego jest on zatrudniony, ale także wynagrodzenie z tytułu umowy-zlecenia i dochody z innych tytułów, związanych ze świadczeniem pracy. Zatem termin "wynagrodzenie" u.p.e.a. pojmuje szerzej niż wynagrodzenie, które wynika ze stosunku pracy.
W myśl natomiast art. 9 § 1 i 2 u.p.e.a., wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy i dyspozycję tę stosuje się do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania. [10] Istotne jest zatem powtarzanie się świadczeń, niezależnie od tego, czy podstawą ich wypłacenia jest jedna umowa, czy wiele umów tego samego rodzaju okresowo zawieranych. Świadczenia powtarzające się polegają na wypłacaniu uprawnionemu w regularnych odstępach czasu przez okres trwania stosunku prawnego pewnej ilości pieniędzy. Z powyższego wynika, że świadczenia powtarzające się, których celem jest zapewnienie utrzymania, podlegają egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Kwestię ochrony wynagrodzenia za pracę i wolnych od potrąceń kwot tego wynagrodzenia reguluje art. 871 Kodeksu pracy. W myśl tego przepisu, wolna od potrąceń jest m.in. kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenie alimentacyjne.
Zatem, zobowiązany ma zapewnioną z mocy ustawy ochronę wynagrodzenia w części zapewniającej środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. U.p.e.a. nie przewiduje w związku z tym wydawania w tym przedmiocie rozstrzygnięć przez organ egzekucyjny. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a., przewidujący wydawanie postanowień o zwolnieniu składnika majątkowego spod egzekucji, nie ma tu zastosowania, bo dotyczy "zwalniania z egzekucji", a zatem składników, które egzekucji podlegają. Nie można zwolnić z niej składnika, który został wyłączony spod egzekucji z mocy samej ustawy.
Podobnie w przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zajęciu podlega nadwyżka wierzytelności znajdujących się na zajętym rachunku bankowym ponad kwotę wolną od egzekucji.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy - Prawo bankowe, środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Minimalne wynagrodzenie za pracę w 2022 r. wynosi 3 010 zł, w związku z tym kwota wolna od zajęcia w każdym miesiącu kalendarzowym wynosi 2 257,50 zł.
Z akt sprawy wynika, że na rachunku bankowym w P1 S.A. w dniu zajęcia znajdowała się wierzytelność w kwocie 685,57 zł, która była wolna od zajęcia egzekucyjnego.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H.S. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu nierozpatrzenie istoty sprawy, pozbawienie środków do życia i zajęcie kwoty wyższej, niż wskazana przepisami prawa, zajęcie środków podlegających ochronie i uniemożliwienie obrony swoich praw w procesach sądowych oraz administracyjnych. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę oraz środków zgromadzonych na rachunkach bankowych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę za czerwiec i lipiec 2022 r. oraz wszystkich rachunków bankowych pozostawiając go bez środków do życia i możliwości regulowania bieżących opłat za czynsz, telefon, energię elektryczną, przejazdy na rozmowy kwalifikacyjne. Podniósł, że dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę w całości, bez pozostawienia kwoty wolnej od zajęć. Brak środków na pokrycie kosztów utrzymania stanowiło dla zleceniodawcy przyczynę uznania, że nie będzie mógł wykonywać powierzonych obowiązków zawodowych (w tym dojeżdżać do pracy) i w konsekwencji doszło do skrócenia okresu współpracy.
Zdaniem skarżącego, działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu pozbawiło go środków na pokrycie kosztów przewlekłego leczenia, tj. od 2014 r. Został pozbawiony zasobów finansowych także w postaci akcji na kwotę ponad 2 500 zł. Zajęcie wszystkich środków i zasobów finansowych uniemożliwiło leczenie operacyjne i przyjęcie do szpitala na planowy zabieg operacyjny. Dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu zajęcie było, w ocenie skarżącego złośliwe, a jego celem było doprowadzenie do pogorszenia sytuacji zdrowotnej. Organ egzekucyjny po uzyskaniu pisemnych informacji w sprawie dłużnika – M.S. dokonał zajęcia wszystkich rachunków bankowych oraz wynagrodzenia za pracę.
Skarżący zarzucił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu nie zwrócił się do Łódzkiego Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji, a swoim działaniem nęka go aby utracił płynność finansową i zaniechał dalszego ujawniania wyłudzeń środków publicznych przez M.S., zamiast w pierwszej kolejności od niej pozyskać kwotę ok. 345 000 zł i jednocześnie zlikwidować "narkotykowy proceder" prowadzony w miejscowości K., gm. L.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2019r. poz.2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:
a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy
b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego
c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy
2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach
3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu odmawiające H.S. zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego prowadzonego w P. SA oraz z wynagrodzenia za pracę w firmach S.SA, S. spółka z o.o. i G. spółka z o.o.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 6 maja 2022r. Naczelnik Urzędu Skarbcowego w Zgierzu zajął wierzytelności skarżącego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P1 SA oraz z wynagrodzenia za pracę w G. spółka z o.o., S. spółka z o.o. i S.SA. W dniu 6 czerwca 2022r. H.S. złożył do organu egzekucyjnego pismo w którym, wniósł o uchyleniu zajęcia wynagrodzenia za pracę w trzech wymienionych spółkach oraz z rachunku w banku P1. Po wezwaniu skarżącego do sprecyzowania żądania skarżący w piśmie z dnia 13 lipca 2022r. wyjaśnił, że wnosi o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022r. poz.479 ze.) dalej u.p.e.a.
Zgodnie z treścią art.13 § 1 wymienionej ustawy organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
W myśl art.7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
Z przepisu art.13 § 1 u.p.e.a. wynika, że zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych może nastąpić w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek, tj. złożenia przez zobowiązanego wniosku w powyższym zakresie oraz istnienia ważnego interesu zobowiązanego. To wnioskujący o zwolnienie ma zatem obowiązek zupełnego, wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia organom, jaka jest jego faktyczna sytuacja w kontekście ustawowych przesłanek zastosowania ulgi podatkowej.
W orzecznictwie funkcjonuje jednocześnie podgląd, który sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że ubiegając się o zwolnienie, zobowiązany musi wykazać nie tylko posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, ale ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15, wyroki: WSA w Gliwicach z 21 czerwca 2022 r., I SA/Gl 410/22, WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13).
Wynika to z charakteru prowadzonego postępowania egzekucyjnego, którego podstawowym celem jest doprowadzenie do efektywnego wyegzekwowania należności wierzyciela. Powołany art. 13 § 1 u.p.e.a. ma więc na celu ochronę interesów, tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). Takie działanie organu stanowiłoby bowiem zaprzeczenie istoty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanego jest zatem ściśle związane z koniecznością zabezpieczenia interesu wierzyciela poprzez obowiązkową realizację jego roszczeń, objętych egzekucją, w dopuszczalnych ustawą egzekucyjną granicach i za pomocą dostępnych środków przewidzianych w tej ustawie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10).
Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia danych składników majątku z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "organ może". Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zwolnienia z egzekucji należności podatkowych nie budzi zatem żadnych wątpliwości. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania tej instytucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.
W świetle orzecznictwa sądowego takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96, wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13).
Sąd administracyjny nie jest więc właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia (por. .m.in. wyrok NSA z 21 lutego 2012 r., II FSK 1652/10). Ocena, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organów egzekucyjnych.
Jednakże przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 u.p.e.a. nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych/wnioskowanych składników majątkowych i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne. Dopiero tak podjęte postanowienie może być uznane za rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego, a nie rozstrzygnięcie dowolne. Organ powinien zatem zbadać szczegółowo wszystkie przesłanki ustawowe determinujące skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich stosowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 646/05).
Podstawową pozytywną przesłanką możliwości skorzystania przez organ z powyższego uprawnienia jest istnienie po stronie dłużnika "ważnego interesu". Jest to swoista klauzula generalna, interpretując to pojęcie należy zatem korzystać z dorobku doktryny i orzecznictwa. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10). Spełnienie tej przesłanki, w tym ocena finansowej sytuacji strony, musi uwzględnić zawsze całokształt indywidualnych okoliczności w sprawie a przez "ważny interes" należy rozumieć co do zasady nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika.
W niniejszej sprawie skarżący jako ważny interes uzasadniający zwolnienie z egzekucji podał fakt, że wynagrodzenie za pracę świadczoną w trzech spółkach jest jego jedynym dochodem, który przeznacza na utrzymanie i zaspokajanie potrzeb zdrowotnych. Nadto środki finansowe są mu potrzebne na pokrycie kosztów związanych z prowadzaniem spraw cywilnych i karnych. Organy administracji słusznie uznały, że wymienione okoliczności można potraktować jako "ważny interes", o którym mowa w art.13 § 1 u.p.e.a.
Skarżący nie wykazał natomiast aby posiadał inne składniki majątkowe, których zajęcie byłoby dla niego mniej uciążliwe i jednocześnie doprowadziłoby do wyegzekwowania ciążących na nim zaległości. Możliwość wyegzekwowania należności z innych składników majątkowych jest konieczną przesłanką zwolnienia z egzekucji objętych nią składników majątkowych. Należy zaznaczyć, że zobowiązany składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych ma obowiązek wskazać inne składniki majątkowe z których roszczenie wierzyciela mogłoby być zaspokojone (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2018r. w spr. I GSK 621/18 oraz inne orzeczenia cytowane we wcześniejszej części rozważań).
H.S. składając wniosek o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i z wynagrodzenia za pracę był zatem zobowiązany wskazać inne swoje składniki majątkowe z których organ mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję. Skarżący żadnych takich składników nie wskazał. Nie zaproponował żadnego alternatywnego i zarazem skutecznego uregulowania dochodzonych należności. Dodać należy, iż H. S. był wzywany do wskazania innych składników majątkowych z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Pismem z dnia 22 czerwca 2022r. organ egzekucyjny wezwał skarżącego do sprecyzowania treści żądania zawartego w piśmie z 3 czerwca 2022r. a w przypadku wskazania, że jest to wniosek o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego i z wynagrodzenia za pracę to należy wskazać składniki majątkowe z których możliwa jest egzekucja (wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 11 lipca 2022r. – k.74). W odpowiedzi na to wezwanie H.S. sprecyzował swoje żądanie lecz nie wskazał żadnych składników majątkowych z których mogłaby być prowadzona egzekucja.
Podkreślić należy, iż wynikający z art.7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy takiej sytuacji gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Przepis art.13 § 1 u.p.e.a. ma wprawdzie na celu ochronę zobowiązanego jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Przy stosowaniu tego przepisu należy także mieć na uwadze interes społeczny. W sytuacji gdy w niniejszej sprawie skarżący, mimo wezwania organu egzekucyjnego, nie wskazał żadnego innego składnika swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję, to organy administracji słusznie odmówiły uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie składników majątkowych z egzekucji. Instytucja, o której mowa w art.13 § 1 u.p.e.a. nie może doprowadzić do sytuacji w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.
Dodać należy, iż jedynie zajęcie wynagrodzenia za pracę w spółce S. zostało częściowo zrealizowane. Spółka ta przekazała bowiem organowi egzekucyjnemu kwotę 3487,23 zł.
Należy podkreślić, iż instytucja, o której mowa w art.13 § 1 u.p.e.a. nie ma zastosowania do składników , które podlegają ustawowemu wyłączeniu z egzekucji. Wymieniony przepis dotyczy bowiem "zwolnienia z egzekucji" tych składników, które tej egzekucji podlegają. Nie można natomiast zwolnić z egzekucji tych składników, które zostały wyłączone spod egzekucji z mocy samej ustawy.
W przypadku wynagrodzenia za pracę kwestię kwoty wolnej od potrąceń reguluje art.871 Kodeksu pracy, który przewiduje, że jest to kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie odrębnych przepisów po odliczeniu składników wymienionych w tym przepisie. W 2022r. kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosiła 3010 zł.
Jeżeli chodzi o wierzytelność znajdującą się na rachunku bankowym i wkładzie oszczędnościowym zobowiązanego to kwestię kwoty wolnej od potrąceń reguluje art.54 ust.1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2020r. poz.1896 ze zm.), który określa, że wolne od zajęcia jest 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy.
W wymienionych przypadkach z mocy ustawy określono jakie kwoty wynagrodzenia za pracę i wierzytelności na rachunku bankowym są wyłączone spod egzekucji. W związku z czym do składników tych nie ma zastosowaniu instytucja określona w art.13 § 1 u.p.e.a. Nieuzasadniony jest zatem pogląd wyrażony w skardze, że wskutek zajęcia wynagrodzenia za pracę i wierzytelności na rachunku bankowym zostanie pozbawiony środków na życie i na leczenie. Część środków finansowych jest bowiem wyłączona z egzekucji o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach.
Reasumując sad uznał, ze skarga nie jest zasadna. Skarżący, mimo wezwania organu egzekucyjnego, nie wskazał składników majątkowych, z których organ egzekucyjny mógłby prowadzić skutecznie egzekucję. W związku z czym brak było podstaw do wyłączenia spod egzekucji wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę. Organy administracji słusznie odmówiły uwzględnienia wniosku H.S. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę H.S.
k.ż.