III SA/Łd 811/19

III SA/Łd 811/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2020-02-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 801/20 - Wyrok NSA z 2024-03-22
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2137
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
par. 11 ust. 1, par. 13 ust. 3 pkt 3, ust. 6, ust. 7
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1-5
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Sentencja
Dnia 12 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Asesor WSA Małgorzata Kowalska Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego H. S. kwotę 5417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10, art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2137), art. 20 ust. 4 i 5, art. 28, art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1856), zwanej dalej ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, § 11 ust. 1, § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 187, poz. 1929 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 11 sierpnia 2004 r., § 2 Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1551), zwanego dalej rozporządzeniem zmieniającym, art. 73 ust. 4, ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. z L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18), zwanego dalej rozporządzeniem nr 796/2004, art. 1, art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE z 1995 r., Nr L 312, str. 1 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 2988/95, art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. UE z dnia 23 grudnia 2006 r., nr L 368, str. 15), zwanego dalej rozporządzeniem nr 1974/2006, art. 47 § 1, art. 51 § 1 o.p., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 13 listopada 2005 r. H. S. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P.wniosek o przyznanie płatności z tytułu zalesiania grumów rolnych na 2005 r. Decyzją z [...] r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. przyznał skarżącemu płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych na kwotę 73 261,20 zł, w tym 51 690,00 zł wsparcia na zalesianie, 5 471,20 zł premii pielęgnacyjnej, 16 100,00 zł premii zalesieniowej. Decyzja została doręczona za potwierdzeniem odbioru 1 czerwca 2006 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów 28 czerwca 2006 r. Kontrola na miejscu w gospodarstwie skarżącego odbyła się 15 stycznia 2007 r. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami dotyczącymi powierzchni zalesienia na dwóch kompleksach organ pierwszej instancji wznowił postępowanie z urzędu i 10 lipca 2007 r. wydał decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności na zalesianie gruntów rolnych w łącznej wysokości 71 731,20 zł, w tym 50 615,00 zł wsparcia na zalesianie, 5 366,20 zł premii pielęgnacyjnej, 15 750,00 zł premii zalesieniowej. W związku z wpłatą 4 lipca 2007 r. przez skarżącego kwoty 1 530,00 zł odstąpiono od dochodzenia nienależnie pobranych płatności wynikających z różnicy pomiędzy płatnością przyznaną decyzją z 22 maja 2006 r. w wysokości 73 261,20 zł, a płatnością przyznaną decyzją z [...] r. w wysokości 71 731,20 zł.
W latach 2007-2012 H. S. składał wnioski o wypłatę płatności na zalesianie, w których oświadczał, że kontynuuje program zalesienia. Na podstawie wniosków o wypłatę płatności za zalesianie gruntów rolnych zrealizowano płatności: na 2007 r. 16 listopada 2007 r. w wysokości 21 116,20 zł; na 2008 r. 18 września 2008 r. w wysokości 21 116,20 zł; na 2009 r. 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 21 116,20 zł; na 2010 r. 20 sierpnia 2010 r. w wysokości 21 116,20 zł; na 2011 r. 9 września 2011 r. w wysokości 15 750,00 zł; na 2012 r. 14 sierpnia 2012 r. w wysokości 15 750,00 zł.
1 lipca 2013 r. wnioskodawca złożył w organie pierwszej instancji akt notarialny [...], z którego wynika, że 20 grudnia 2012 r. nastąpiło zniesienie współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych w ten sposób, że całą nieruchomość nabył na własność E. L. .
4 lipca 2013 r. wnioskodawca złożył we własnym imieniu wniosek o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2013 r., nie będąc współwłaścicielem działek zalesionych.
[...] r. organ pierwszej instancji wydał decyzję o wstrzymaniu płatności na zalesianie gruntów rolnych.
Decyzją z [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. stwierdził nieważność decyzji z [...] r. o przyznaniu płatności na zalesianie gruntów rolnych.
W związku z odwołaniem wniesionym od decyzji z [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wydał [...] r. postanowienie o zawieszeniu postępowania z urzędu ze względu na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Prezesa ARiMR.
Decyzją z 8 stycznia 2014 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję z 31 października 2013 r.
Postanowieniem z [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 684/14 podjął zawieszone postępowanie z urzędu, a następnie 28 października 2015 r. wydał decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i o umorzeniu postępowania pierwszej instancji.
Wyrokiem z 14 kwietnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 684/14 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Wyrokiem z 22 września 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 1556/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] r.
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uwzględniając wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z 22 września 2016 r., wydał [...] r. decyzję o uchyleniu w całości decyzji z dnia [...] r. i o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności na zalesianie gruntów rolnych.
[...] r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wydał decyzję o wstrzymaniu płatności na zalesianie.
Decyzją z [...] r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję z [...] r.
Wyrokiem z 22 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1132/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę.
Zawiadomieniem z 8 sierpnia 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Zawiadomienie zostało doręczone stronie 22 sierpnia 2018 r.
29 października 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w łącznej kwocie 187 696 zł.
Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie.
Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję z [...] r. stwierdził, że zdarzenie mające wpływ na wydanie decyzji o zwrocie płatności na zalesianie gruntów rolnych, tj. zawarcie umowy o zniesienie współwłasności nieruchomości, miało miejsce przed wejściem w życie rozporządzenia zmieniającego, tj. przed 2 września 2017 r. Umowa została bowiem zawarta 20 grudnia 2012 r. Niespełnienie przesłanek określonych w § 11 ust. 1 i 4 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. skutkuje zwrotem płatności na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania na podstawie § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. Przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. dotyczy również przeniesienia części własności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a podstawą prawną takiego przeniesienia może być inna umowa niż umowa sprzedaży, czyli także umowa o zniesieniu współwłasności nieruchomości. 20 grudnia 2012 r. H. S. zawarł z E. L. umowę zniesienia współwłasności nieruchomości działek nr 1/1, 3/1 i 3/4, których dotyczyła decyzja w sprawie płatności na zalesianie z [...] r. W wyniku tej umowy E. L. nabył na wyłączną własność wymienione wyżej działki. Zdaniem organu drugiej instancji, analiza akt sprawy potwierdza, że E. L. nie dotrzymał 35-dniowego terminu, o którym stanowi § 11 ust. 1 w związku ust. 4 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. do złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań uprzednio podjętych przez skarżącego. W piśmie z 3 lipca 2013 r. organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o określonych w § 11 ust. 4 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. warunkach przysługiwania płatności na zalesianie producentowi rolnemu, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem lub ich części. Z upoważnienia z 4 sierpnia 2005 r. wynika, że E. L. upoważnił H. S. "do załatwienia wszelkich spraw związanych z zalesieniem działek na terenie gminy R., teren K.". Z wniosku o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych (PROW 2004-2006) złożonego przez skarżącego 4 lipca 2013 r. nie wynika jednak, aby wniosek ten został złożony w imieniu E. L.. Wszystkie poprzednie wnioski, w tym wniosek z 13 lipca 2005 r. o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2005 r., oświadczenia, pisma i inne dokumenty skarżący składał również wyłącznie w imieniu własnym, a nie w imieniu własnym i w imieniu E. L. lub tylko w imieniu E. L.. To H. S., a nie E. L. był stroną wszystkich postępowań administracyjnych oraz postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 września 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 1556/16 dotyczących płatności na zalesianie gruntów rolnych. Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2005 r. podpisał oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności, jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "zalesianie gruntów rolnych" i zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej na zgłoszonych gruntach rolnych przez okres 20 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności na zalesianie gruntów rolnych. Zobowiązał się też do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przez niego zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana ta dotyczy "przeniesienia własności części albo wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem". Wobec tego, w ocenie organu drugiej instancji, spełnione zostały określone w § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. przesłanki do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych. Kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności podlegającą zwrotowi stanowi kwota odpowiadająca kwocie wszystkich wypłaconych wcześniej skarżącemu płatności w sprawie zalesienia gruntów rolnych w łącznej wysokości 187 696,00 zł. Na kwotę składają się: płatność zrealizowana 28 czerwca 2006 r. w wysokości 71 731,20 zł (2005/2006); płatność zrealizowana 16 listopada 2007 r. w wysokości 21 116,20 zł (2007); płatność zrealizowana 18 września 2008 r. w wysokości 21 116,20 zł (2008); płatność zrealizowana 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 21 116,20 zł (2009); płatność zrealizowana 20 sierpnia 2010 r. w wysokości 21 116,20 zł (2010); płatność zrealizowana 9 września 2011 r. w wysokości 15 750,00 zł (2011); płatność zrealizowana 14 sierpnia 2012 r. w wysokości 15 750,00 zł (2012).
Płatności wypłacone 28 czerwca 2006 r., 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r., 20 sierpnia 2010 r., 9 września 2011 r., 14 sierpnia 2012 r., na podstawie decyzji z 10 lipca 2007 r. oraz wniosków o wypłatę pomocy nie wynikały z pomyłki organu, bowiem w dniu wydawania decyzji oraz realizacji kolejnych płatności organ pierwszej instancji nie posiadał informacji, z których wynikałoby, że nastąpi przeniesienie własności działek rolnych w okresie objętym wnioskiem. W ocenie organu drugiej instancji, nie zaistniały zatem przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 796/2004 (płatności za lata 2005-2009) oraz art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1122/2009 (płatności za lata 2010-2012) skutkujące odstąpieniem od dochodzenia zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności.
Organ drugiej instancji stwierdzając, że obowiązek zwrotu płatności pobranych za lata: 2005/2006 w wysokości 71 731,20 zł za 2007 r. w wysokości 21 116,20 zł, za 2008 r. w wysokości 21 116,20 zł, za 2009 r. w wysokości 21 116,20 zł nie uległ przedawnieniu na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 wskazał, że wypłata płatności za lata 2005/2006, 2007 r., 2008 r., 2009 r. nastąpiła: 28 czerwca 2006 r. w wysokości 71 731,20 zł (2005/2006), 16 listopada 2007 r. w wysokości 21 116,20 zł (2007 r.), 18 września 2008 r. w wysokości 21 116,20 zł (2008 r.), 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 21 116,20 zł (2009 r.). Decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] r. o wstrzymaniu płatności za zalesianie, stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona skarżącemu 9 września 2013 r. Okres między datą płatności pomocy (28 czerwca 2006 r., 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r.), a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta (9 września 2013 r.) nie jest dłuższy niż dziesięć lat. Nie można uznać, że skarżący działał w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Dobra wiara nie może być łączona z brakiem staranności podmiotu składającego wniosek. Zła wiara ma miejsce wtedy, gdy podmiot ma świadomość rzeczywistego stanu rzeczy oraz gdy tej świadomości nie ma, ale mógł ją posiadać przy zachowaniu należytej staranności. Jeżeli strona składając wniosek znała zasady jego wypełnienia i warunki uzyskania płatności, co sama potwierdziła składając podpisy pod wnioskami, a do tego zobowiązała się również do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach rolnych objętych wnioskiem przez okres 20 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności na zalesienie gruntów rolnych, niezwłocznego informowania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na piśmie o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacanie płatności na zalesianie gruntów rolnych, o każdej zmianie powstałej w okresie trwania zobowiązania, w szczególności jeśli zmiana dotyczy przeniesienia własności działek rolnych objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego, to przyjąć należy, że brak niezwłocznego poinformowania organu o zawarciu umowy zniesienia współwłasności nieruchomości (umowa z 20 grudnia 2012 r. złożona została w organie 1 lipca 2013 r.) nie może być wiązany z dobrą wiarą. Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2005 r. podpisał oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności, jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "zalesianie gruntów rolnych" i zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej na zgłoszonych gruntach rolnych przez okres 20 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności na zalesianie gruntów rolnych. Zobowiązał się też do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przez niego zobowiązań.
W ocenie organu drugiej instancji, obowiązek zwrotu płatności pobranych za 2010 r. w wysokości 21 116,20 zł, za 2011 r. w wysokości 15 750,00 zł, za 2012 r. w wysokości 15 750,00 zł nie uległ przedawnieniu na podstawie art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95. Naruszenie stwierdzono 1 lipca 2013 r., tj. w dniu złożenia przez skarżącego umowy o zniesieniu współwłasności nieruchomości z 20 grudnia 2012 r. Wypłata płatności, uznana następnie za nienależnie pobraną nastąpiła: 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r., 20 sierpnia 2010 r., 9 września 2011 r., 14 sierpnia 2012 r. Nieprawidłowość wykryta została po szkodzie, tj. po wypłacie płatności za lata 2005-2012. Wobec tego za początkowa datę biegu 4-lelniego terminu przedawnienia należy przyjąć datę późniejszą, tj. datę wykrycia nieprawidłowości, czyli 1 lipca 2013 r. W sprawie nie ma zastosowania art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95, gdyż 4-letni termin przedawnienia liczony od 1 lipca 2013 r., upływał po zamknięciu Programu, tj. po 30 czerwca 2016 r. Przerwanie 4-letniego okresu przedawnienia było spowodowane przez doręczenie skarżącemu 9 września 2013 r. decyzji z [...] r. o wstrzymaniu płatności na zalesianie, 17 marca 2017 r. decyzji z [...] r. o wstrzymaniu płatności na zalesianie, 2 października 2017 r. decyzji z [...] r. utrzymującej w mocy decyzję z 15 marca 2017 r., 22 marca 2018 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. akt III SA/Łd 1132/17, 22 sierpnia 2018 r. zawiadomienia organu pierwszej instancji o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych. Ostatnie przerwanie okresu przedawnienia nastąpiło 22 sierpnia 2018 r., tj. w dacie doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych. Wobec tego 4-letni termin przedawnienia liczony od 22 sierpnia 2018 r. jeszcze nie upłynął. Nie upłynął również 8-letni termin (dwukrotność 4-letniego terminu przedawnienia) liczony od wykrycia nieprawidłowości 1 lipca 2013 r.
Organ drugiej instancji stwierdzając brak podstaw do zastosowania art. 28a ust. 7 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i odstąpienia od dochodzenia zwrotu płatności podniósł, że kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2005/2006 71 731,20 zł, 2007 r. 21 116,20 zł, 2008 r. 21 116,20 zł, 2009 r. 21 116,20 zł, 2010 r. 21 116,20 zł, 2011 r. 15 750,00 zł, 2012 r. 15 750,00 zł przekroczyły kwotę stanowiącą równowartość 100 euro.
Organ drugiej instancji uznając, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, określone w art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz § 45 rozporządzenia z 2013 r. stwierdził, że przeniesienie własności zalesionych działek na podstawie umowy zniesienia współwłasności nieruchomości, nie kwalifikuje się do uznania za okoliczność zwalniającą stronę z obowiązku zwrotu pobranych płatności.
W skardze na powyższą decyzję H. S. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł także o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa ustalonych według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
1. § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię na skutek uznania, że zniesienie współwłasności nieruchomości dokonane 20 grudniu 2012 r. było objęte hipotezą tegoż przepisu;
2. § 2 ust. 2 rozporządzenia zmieniającego poprzez jego błędną wykładnię oraz uznanie, że zdarzeniem, o którym mowa w tym przepisie jest fakt zniesienia współwłasności pomiędzy skarżącym a E. L. 20 grudnia 2012 r., a nie fakt powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze danej płatności i wszczęcie postępowanie w sprawie zwrotu tych płatności, co miało miejsce w 2018 r., a zatem po dniu wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego;
3. § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. (w brzmieniu obowiązującym od 2 września 2017 r.) poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że płatność na zalesienie podlega zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania w przypadku zniesienia współwłasności działki rolnej objętej wnioskiem o przyznanie płatności na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność tej działki albo jej części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11 rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2004 r. pomimo, że to zniesienie nastąpiło 20 grudnia 2012 r., tj. po upływie 5 lat od dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie z 10 lipca 2007 r.;
4. art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie do płatności za okres 2007-2009 pomimo, że okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia skarżącego przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, pomijając nawet fakt, że skarżący działał w niniejszej sprawie w dobrej wierze;
5. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie momentu powiadomienia skarżącego przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności na zalesienie za lata 2005-2009, które jakoby nastąpiło decyzją z [...] r. o wstrzymaniu płatności na zalesianie za 2013 r., w sytuacji gdy decyzja ta dotyczyła jedynie płatności na zalesianie za 2013 r., a nie płatności za lata 2005-2009 oraz błędne ustalenie, że skarżący nie działał w dobrej wierze, obie okoliczności w kontekście art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, co miało ostatecznie istotny wpływ na wynik sprawy;
6. art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez jego niezastosowanie do płatności za okres 2010-2012, pomimo że okres między datą dopuszczenia się rzekomej nieprawidłowości, tj. 20 grudnia 2012 r. a datą ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, tj. 29 października 2018 r. upłynął okres blisko 6 lat, a sam program zakończono 30 czerwca 2016 r.;
7. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie pomimo istnienia podstaw do uchylenia zaskarżone decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenia tego postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...]r., ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w łącznej kwocie 187 696 zł.
Stosownie do treści art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2137 ze zm., dalej ustawa o ARiMR), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o ARiMR, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzeniach (WE) jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.
W rozpoznawanej sprawie zasadniczą podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 187, poz.1929 ze zm.).
Stosownie do § 13 ust. 7 rozporządzenia, zwrotu o którym mowa w ust. 3 i 5, dokonuje się na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zgodnie z § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11.
W myśl zaś § 11 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli:
1) w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji;
2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek.
Przepisy ust. 1-2 stosuje się odpowiednio, w przypadku gdy przeniesienie własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie (§ 11 ust. 4).
Bezsporna w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, że aktem notarialnym z dnia 20 grudnia 2012 r. rep. [...] doszło do przeniesienia - w wyniku zawartej umowy zniesienia współwłasności nieruchomości - własności działek (objętych wnioskiem skarżącego z dnia 13 listopada 2005 r., na zalesianie których przyznano beneficjentowi płatność na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r.), w ten sposób, że nieruchomość nabył na wyłączną własność E. L., który nie dotrzymał wskazanego wyżej 35-dniowego terminu prawa materialnego do złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań. Powyższy akt notarialny skarżący złożył w Burze Powiatowym ARiMR w P. w dniu 1 lipca 2013 r., a w dniu 4 lipca 2013 r. złożył wniosek o wypłatę płatności na zalesienie gruntów rolnych na rok 2013, nie będąc już współwłaścicielem działek zalesieniowych.
Tym samym zostały spełnione przesłanki § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Przy czym fakt, że nabywca nie jest producentem rolnym, nie wyłącza stosowania przepisów rozporządzenia zarówno w przypadku wstrzymania płatności, jaki i jej zwrotu.
W konsekwencji też, prawidłowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z dnia [...]r. wstrzymał skarżącemu płatności na zalesianie gruntów rolnych (z uwagi na niespełnienie warunków z § 11 ust. 1). Jednak powyższa decyzja została przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylona w całości i umorzone postępowanie w sprawie wstrzymania płatności na zalesienie gruntów rolnych decyzją z dnia [...] r.
Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. ponownie wstrzymał skarżącemu płatności na zalesianie gruntów rolnych, która została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z [...] r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 marca 2018 r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 1132/17 oddalił skargę na ww. decyzję, nie podzielając jej zarzutów. Powyższy wyrok jest prawomocny od dnia 15 kwietnia 2018 r.
W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że zgodnie z § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia, w sytuacji w nim określonej, płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania. Dyspozycja tego przepisu odnosi się więc do podstaw wstrzymania płatności oraz do jej zwrotu. Z uwagi na brzmienie przepisu, regulacja ta nie nakłada na organ obowiązku wydania jednej decyzji w przedmiocie wstrzymania i zwrotu płatności na zalesianie. Przemawia za tym treść § 13 ust. 6 rozporządzenia, który stanowi, że wstrzymanie, o którym mowa w ust. 3-5, dokonuje w formie decyzji, kierownik biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności.
W ocenie Sądu, jest oczywiste, że prawomocnie zakończona sprawa w przedmiocie wstrzymania płatności na zalesianie pozostaje w ścisłym i bezpośrednim związku ze sprawą w przedmiocie zwrotu płatności przede wszystkim ze względu na zbieżność stanu faktycznego, a także częściowo podstawy prawnej. Stanowisko reprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt III SA/Łd 1132/17 nie może być obojętne dla prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, mimo że nie mamy tu do czynienia z sytuacją objętą regulacją art. 153 p.p.s.a. Zatem wstrzymanie decyzji w przedmiocie przyznania płatności obligowało organ do wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych płatności.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zaś do oceny, czy w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności na zalesianie. Zarzuty skargi, jak i odwołania koncentrowały się na tej kwestii.
Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z płatnościami na zalesianie przyznanymi na lata 2005 - 2009 oraz 2010 - 2012 organy zasadnie wskazały na regulacje zawarte w art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm., zwane również dalej - rozporządzeniem nr 796/2004), a także art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L.1995.312.1 z 23.12.1995 r. ze zm., zwanego dalej: - rozporządzeniem nr 2988/95).
Przepis art. 73 ust. 1-5 rozporządzenia nr 796/2004 ma zastosowanie do płatności przed dniem 1 stycznia 2010 r. w związku z art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., zgodnie z którym rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (ust. 1). A zatem w rozpoznawanej sprawie do płatności za lata 2005-2009.
Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.
Przewidziany w przywołanym powyżej przepisie rozporządzenia nr 796/2004, dziesięcioletni okres przedawnienia dla zwrotu nienależnie pobranych płatności, liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkiem sytuacji gdy beneficjent działał w dobrej wierze, oznacza, że ustalenie czy beneficjent działał w dobrej wierze, czy też nie działał, jest ważne dla prawidłowego rozpoznania sprawy. Unormowania powołanego rozporządzenia, także co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta, podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że beneficjent nie może skutecznie powoływać się na brak wiedzy o możliwych skutkach przeniesienia własności działki, gdyż składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów podpisał oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności i zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej na zgłoszonych gruntach rolnych przez 20 lat. Zobowiązał się też do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy przeniesienia własności części albo wszystkich działek objętych wnioskiem" (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., II GSK 99/14).
Ponadto wskazać należy, że pojęcie - dobrej wiary - nie zostało zdefiniowane, wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, istotą których jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.
W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11).
Jak wynika z akt sprawy skarżący ubiegając się o przyznanie płatności we wniosku z 13 listopada 2005 r. złożył oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych, a także zobowiązał się m.in. do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach rolnych objętych wnioskiem przez okres 20 lat od otrzymania pierwszej płatności na zalesianie, a przede wszystkim do niezwłocznego poinformowania na piśmie organu o przeniesieniu własności części lub wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego.
Wobec powyższego organy prawidłowo uznały, że skarżący nie działał w dobrej wierze. Przede wszystkim w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie nie można przyjąć, że skarżący nie wiedział o obowiązku powiadomienia organu o zniesieniu współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem i nabyciu na wyłączną własność przez E. L. w dniu 20 grudnia 2012 r. O okoliczności tej organ dowiedział się dopiero w dniu 1 lipca 2013 r.
Istotne jest, że skarżący miał wiedzę, że taka umowa przeniesienia własności działek została przez niego zawarta i dotyczyła gruntów rolnych deklarowanych we wniosku. Jest więc oczywiste, że skarżący powinien o tej okoliczności niezwłocznie powiadomić organ. Takie bowiem zobowiązanie - niezwłocznego informowania organu o przeniesieniu własności działek (w całości lub w części) - zostało przez skarżącego zawarte w ww. wniosku o przyznanie płatności na zalesianie. Zaniechanie w tym zakresie uniemożliwia, zdaniem Sądu, przypisanie skarżącemu dobrej wiary.
Ponadto, nie może budzić wątpliwości, że każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się z zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem. Powinien mieć też świadomość, że jego wniosek i zadeklarowane grunty będą podlegały kontroli w zakresie ich spełnienia. Wnioskujący o pomoc ma obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależnie bądź nadmiernie przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, w szczególności gdy dotyczy to własności gruntów rolnych czy wielkości upraw. Jak już zaznaczono, we wniosku o przyznanie płatności na zalesianie skarżący podpisał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznania tego świadczenia, a więc przyjął on pełną odpowiedzialność za całość zawartych w nim deklaracji, jak również dał podstawę do uznania, że znane są mu warunki udzielania płatności.
W wyroku z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt II GSK 737/14 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie powinno budzić wątpliwości, iż organy administracji publicznej mają prowadzić postępowanie z zachowaniem zasad określonych w art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a., jednak nie oznacza to, że są zobowiązane w tym postępowaniu do uwzględnienia stanu wiedzy na temat prawa podmiotów. Nieznajomość prawa w odniesieniu do sankcji związanych ze zbyciem nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie nie może być okolicznością usprawiedliwiającą, bowiem taka reguła nie istnieje w prawie.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy słusznie przyjęły i wykazały w uzasadnieniu, że nie zaszły podstawy do przyjęcia, że skarżący działał w dobrej wierze, co pozwoliłby na zastosowanie czteroletniego zamiast dziesięcioletniego okresu przedawnienia.
Jednocześnie organy stwierdzając, że obowiązek zwrotu płatności pobranych za lata: 2005/2006 w wysokości 71 731,20 zł za 2007 r. w wysokości 21 116,20 zł, za 2008 r. w wysokości 21 116,20 zł, za 2009 r. w wysokości 21 116,20 zł nie uległ przedawnieniu na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 wskazały, że wypłata płatności za lata 2005/2006, 2007 r., 2008 r., 2009 r. nastąpiła: 28 czerwca 2006 r. w wysokości 71 731,20 zł (2005/2006), 16 listopada 2007 r. w wysokości 21 116,20 zł (2007 r.), 18 września 2008 r. w wysokości 21 116,20 zł (2008 r.), 31 sierpnia 2009 r. w wysokości 21 116,20 zł (2009 r.). Zdaniem organów decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] r. o wstrzymaniu płatności za zalesianie, doręczona skarżącemu 9 września 2013 r., stanowiła pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Organy przyjęły więc, że okres między datą płatności pomocy (28 czerwca 2006 r., 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r.), a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta (9 września 2013 r.) nie jest dłuższy niż dziesięć lat.
Zdaniem Sądu, z powyższym stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić, bowiem nie można uznać, że pierwsze powiadomienie beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności miało miejsce w dniu 22 sierpnia 2013 r.
Zauważyć bowiem należy, o czym była mowa powyżej, że tylko prawomocnie zakończona sprawa w przedmiocie wstrzymania płatności na zalesianie pozostaje w ścisłym i bezpośrednim związku ze sprawą w przedmiocie zwrotu płatności, przede wszystkim ze względu na zbieżność stanu faktycznego, a także częściowo podstawy prawnej. Tymczasem decyzja Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] r. o wstrzymaniu skarżącemu płatności na zalesianie gruntów rolnych została przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylona w całości i umorzone postępowanie w sprawie wstrzymania płatności na zalesienie gruntów rolnych przyznanych decyzją z dnia [...] r. z uwagi na brak przedmiotu postępowania.
A zatem, w ocenie Sądu nie można uznać decyzji z dnia [...] r. o wstrzymaniu skarżącemu płatności za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności, skoro organ II instancji decyzją z dnia [...] r. wyeliminował ją z obrotu prawnego i poinformował skarżącego w uzasadnieniu, że decyzja ta utraciła przedmiot. Skarżący został więc poinformowany, ale o tym że nie było podstaw do wstrzymania płatności, a co za tym idzie nie ma podstaw do żądania zwrotu pobranych płatności.
Zdaniem Sądu dopiero decyzja z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. o wstrzymaniu skarżącemu płatności na zalesianie gruntów rolnych (doręczona skarżącemu w dniu 17 marca 2017 r.), która została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z [...]r. stanowiła datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności.
Wobec powyższego za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organów, że okres między wszystkimi płatnościami pomocy (28 czerwca 2006 r., 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r.) a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta (17 marca 2017 r.) nie jest dłuższy niż dziesięć lat. Już z zestawienia między datą płatności z dnia 28 czerwca 2006 r. a datą pierwszego powiadomienia skarżącego 17 marca 2017 r. wynika, że jest to okres dłuższy niż dziesięć lat.
Natomiast płatności pobrane 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r. nie uległy przedawnieniu, gdyż termin między tymi płatnościami a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta (17 marca 2017 r.) nie jest dłuższy niż dziesięć lat.
A zatem w odniesieniu do pobranych płatności na zalesianie w latach 2005 - 2009, a które miały miejsce w dniach: 28 czerwca 2006 r., 16 listopada 2007 r., 18 września 2008 r., 31 sierpnia 2009 r. nieprawidłowo orzeczono o ich zwrocie, gdyż w przypadku pierwszej płatności z 28 czerwca 2006 r. upłynął 10 letni okres przewidziany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, powodujący brak obowiązku zwrotu nienależnie pobranego płatności.
Przechodząc do dalszej części rozważań wskazać należy, że zdaniem Sądu nieprawidłowo uznały organy, że płatności na zalesianie w latach 2010 - 2012 r., pobrane: za 2010 r. w wysokości 21 116,20 zł w dniu 20 sierpnia 2010 r., za 2011 r. w wysokości 15 750 zł w dniu 9 września 2011r., za 2012 r. w wysokości 15 750 zł w dniu 14 sierpnia 2012 r. nie uległy przedawnieniu na podstawie art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95., co uzasadnia uznanie tych środków za nienależnie pobrane i ich zwrot.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub części ze środków unijnych, wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata .
W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.
Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub do postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres, przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeżeli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
Nie może budzić wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu zalesienia gruntów rolnych realizowane były w ramach programów wieloletnich. W tym przypadku okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego, w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż 30 czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr 209 z 11.08.2005 r., str. 1, ze zm.).
Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu.
Zauważyć zatem należy, że ostateczne zakończenie programu nie oznacza bezwzględnie upływu terminu przedawnienia w odniesieniu do ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które ustały ponad cztery lata przed ostatecznym zakończeniem programu, przy czym wobec braku przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz z zakończeniem projektu. (por. wyrok TSUE z 15 czerwca 2017 r. C-436/15). TSUE podkreślił, że termin przedawnienia mający zastosowanie do programów wieloletnich przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988/95 pozwala jedynie na wydłużenie terminu przedawnienia a nie jego skrócenie.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez beneficjenta, należy uznać datę 20 grudnia 2012 r. (akt notarialny z dnia 20 grudnia 2012 r. rep. [...]), w której to dacie doszło do zawarcia umowy zniesienia współwłasności nieruchomości w ten sposób, że własność działek (objętych wnioskiem skarżącego z dnia 13 listopada 2005 r., na zalesianie których przyznano beneficjentowi płatność) nabył na wyłączną własność E. L., który nie dotrzymał 35-dniowego terminu prawa materialnego do złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz nie zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań.
Zdaniem Sądu, czteroletni termin przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się ww. nieprawidłowości, z uwagi na fakt, że świadczenia z tytułu zalesienia gruntów rolnych realizowane były w ramach programów wieloletnich, został wydłużony do dnia ostatecznego zakończenia programu, tj. 30 czerwca 2016 r.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że do dnia ostatecznego zakończenia programu, nie wystąpiły zdarzenia prawne powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia. Tak jak już powyżej wskazano, decyzja Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...]r. o wstrzymaniu skarżącemu płatności na zalesianie gruntów rolnych została przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylona w całości i umorzone postępowanie w sprawie wstrzymania płatności na zalesienie gruntów rolnych przyznanych decyzją z dnia [...] r., z uwagi na brak przedmiotu postępowania.
A zatem, w ocenie Sądu nie można uznać, tak jak przyjmują organy, doręczenia skarżącemu decyzji z [...] r. o wstrzymaniu płatności na zalesienie za datę przerwania biegu terminu przedawnienia. Natomiast decyzja z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. o wstrzymaniu skarżącemu płatności na zalesianie gruntów rolnych została doręczona skarżącemu dopiero w dniu 17 marca 2017 r., a więc po zakończeniu programu, tj. po 30 czerwca 2016 r. Jednocześnie wskazać należy, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych z dnia 8 sierpnia 2018 r. doręczone został skarżącemu w dniu 22 sierpnia 2018 r.
Oznacza to, że w tym konkretnym przypadku, okres przedawnienia upłynął z dniem 20 grudnia 2016 r., i po tej dacie wobec wygaśnięcia zobowiązania w zakresie obowiązku zwrotu płatności za lata 2010 – 2012 z powodu przedawnienia, organy ARiMR nie mogły orzekać o ustaleniu kwoty nienależnej płatności i o jej zwrocie. Organ może bowiem orzec o zwrocie nienależnie pobranych płatności jedynie w przypadku, gdy nie zaistnienie negatywna przesłanka w postaci upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady EURATOM.
Za zasadny zatem należy uznać zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, ponieważ w sprawie zaistniała przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu płatności z ww. przepisów w odniesieniu do płatności za lata 2005-2006 oraz 2010-2012.
Zatem uzasadnione jest uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzję organu pierwszej instancji w celu ustalenia, w ponownym postępowaniu, prawidłowej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, z uwzględnieniem nieprzedawnionych kwot wypłaconych skarżącemu w latach 2007 - 2009.
Za nieuzasadnione Sąd uznał naruszenie § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 27 lipca 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. W tym miejscu zauważyć bowiem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w ww. wyroku z dnia 22 marca 2018 r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 1132/17 w przedmiocie wstrzymania płatności wskazał, że z dniem 2 września 2017 r. stanowiące materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji rozporządzenie z dnia 11 sierpnia 2004 r. zostało zmienione przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 lipca 2017 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1551), zwane dalej rozporządzeniem zmieniającym. Przepisy przejściowe przewidziano w § 2 rozporządzenia zmieniającego. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia zmieniającego do wstrzymywania oraz zwrotu pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich z tytułu zdarzeń, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym [...]. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie zdarzenia mające wpływ na wydanie decyzji o wstrzymaniu płatności na zalesianie gruntów rolnych miały miejsce przed wejściem w życie rozporządzenia zmieniającego, tj. przed dniem 2 września 2017 r.
Powyższe stanowisko Sąd w obecnym składzie w pełni podziela. Wobec powyższego niezasadny jest także zarzut naruszenia § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 września 2017 r.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), na które złożyły się: wynagrodzenie adwokata w wysokości 5400 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.
eg