III SA/Łd 81/23

III SA/Łd 81/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Teresa Rutkowska
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 1974/23 - Wyrok NSA z 2024-05-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 988
art. 130a ust. 10h i ust. 10i
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par 1, art. 80, art. 107 par 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Asesor WSA Anna Dębowska (spr.), Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi E. I., T. L., W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2022 r. nr SKO.4141.170-172.2022 w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 11 października 2022 r. nr ZDiT-IU.40271.453.2.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżących E. I., T. L., W. B. solidarnie kwotę 1500 (tysiąc pięćset) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej E. I. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 13 grudnia 2022 r., nr SKO.4141.170-172.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 11 października 2022 r. nr ZDiT-IU.40271.453.2.2022 o ustaleniu wysokości kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu marki Romet o numerze rejestracyjnym [...] powstałych od 4 września 2010 r., tj. od wejścia w życie art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 988 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.r.d.", do zakończenia postępowania w wysokości 51 281,00 zł oraz zobowiązaniu do ich zapłaty solidarnie W.B., E.I. i T.L.
Organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniósł, że Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 11 października 2022 r. orzekł o ustaleniu solidarnie dla W.B., E.I. i T.L. kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu marki Romet o numerze rejestracyjnym [...] – w wysokości 51 281 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji E.I., W.B. oraz T. L. zarzucili naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego tj.: art. 130a ust 10 p.r.d.:
- poprzez jego niezastosowanie i niewystąpienie do Sądu Rejonowego z wnioskiem o orzeczenie przepadku po uzyskaniu oświadczenia K.B. o zrzeczeniu się pojazdu marki Romet na rzecz Skarbu Państwa;
- poprzez jego niezastosowanie w odpowiednim czasie i niewystąpienie do Sądu Rejonowego z wnioskiem o orzeczenie przepadku w terminie 3 miesięcy od usunięcia pojazdu z drogi i nieodebrania go przez osoby uprawnione;
- poprzez jego niezastosowanie i niezłożenie w odpowiednim czasie wniosku do Sądu Rejonowego o orzeczenie przepadku pojazdu pomimo upływu 30 dni od powiadomienia właścicieli pojazdu o możliwości jego odebrania;
2. przepisów postępowania, a to w szczególności:
- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy i to we właściwym czasie, co jednocześnie wiązało się z działaniem organu wbrew obowiązującym przepisom prawa nakazującym w terminie 3 miesięcy od usunięcia z drogi pojazdu, a nie 9 lat od tego czasu, wystąpienie do Sądu Rejonowego o orzeczenie przepadku na rzecz Skarbu Państwa;
- art. 12 k.p.a. poprzez działanie w sposób opieszały przez organ rozpoznający niniejszą sprawę, co jednocześnie doprowadziło do możliwości powstania wysokiej kwoty za parkowanie pojazdu, której zapłacenia domaga się organ, podczas gdy podjęcie działań niezwłocznych i sprawnych umożliwiłoby zakończenie postępowania jeszcze w 2008 r.
Organ drugiej instancji wydając opisaną na wstępie decyzję podniósł, że pojazd marki Romet został usunięty z drogi na podstawie dyspozycji wydanej przez policjanta 25 lipca 2008 r. i w tym samym dniu został umieszczony na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez właściwy organ.
Właścicielami usuniętego pojazdu w tej dacie byli K.B., E.I., W.B., o czym jednoznacznie świadczy treść postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 14 listopada 2017 r., sygn. akt [...], wydanego w ramach postępowania prowadzonego z ich udziałem.
Prawidłowo (także zdaniem sądu) doręczono właścicielom powiadomienie o miejscu przechowywania usuniętego pojazdu, warunkach odebrania go z parkingu i skutkach niedopełnienia tego obowiązku, co znajduje swoje potwierdzenie w aktach sprawy.
W ocenie organu drugiej instancji, w świetle dokumentów zawartych w aktach sprawy, to właśnie E.I. i W.B. (K.B. zmarła w 19 września 2022 r.) należy uznać właścicieli pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia.
Organy administracji publicznej właściwe do załatwienia tej sprawy są bezwzględnie związane treścią prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 14 listopada 2017 r., sygn. akt [...] o przepadku pojazdu na rzecz Miasta Łodzi, co oznacza, że nie mogą kwestionować ustaleń faktycznych leżących u jego podstaw, np. co do osoby dotychczasowego właściciela pojazdu, nawet jeżeli strona podważa je w toku postępowania administracyjnego.
Organ drugiej instancji podniósł, że 25 lipca 2008 r., tj. w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, znajdował się on we władaniu T.L., od którego ten pojazd odebrano.
Postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 14 listopada 2017 r., sygn. akt [...] o orzeczeniu przepadku pojazdu stało się prawomocne 19 grudnia 2017 r., co oznacza, że pomiędzy wydaniem niniejszej decyzji a postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, nie upłynęło pięć lat, o których mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d.
Decyzja, wydawana na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d. ma charakter związany, co oznacza, że w każdym przypadku ziszczenia się przesłanek wskazanych w tym przepisie, właściciel pojazdu będzie obciążony kosztami związanymi z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, niezależnie od tego, kiedy wydana została dyspozycja usunięcia i kiedy sąd orzekł przepadek pojazdu.
Organu drugiej instancji za prawidłowy uznał wskazany w decyzji organu pierwszej instancji mechanizm obliczenia ustalonej opłaty oraz cezury czasowe, w jakich tę opłatę naliczono.
Odnosząc się do zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania organ drugiej instancji stwierdził, że postępowanie nie zostało wszczęte 9 lat temu, lecz dokładnie 29 sierpnia 2022 r., o czym strony zostały "bezskutecznie" powiadomione. Organ drugiej instancji nie zgodził się z zarzutem zbyt późnego zwrócenia się do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu. Według organu drugiej instancji ustawodawca w art. 130a ust. 10 p.r.d. ustanowił bowiem jedynie minimalny termin (3 miesiące od dnia usunięcia pojazdu), który dotyczy wyłącznie wystąpienia przez starostę z wnioskiem do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, co oznacza, że nie dotyczy w ogóle przedmiotu rozpoznawanej sprawy, który odnosi się do ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu a nie wystąpienia z wnioskiem z orzeczenie przepadku tego pojazdu w trybie art. 130a ust. 10 p.r.d.
W skardze na powyższą decyzję E.I., W.B. i T.L. wnieśli o jej o uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 130a ust. 10 p.r.d.:
- poprzez jego niezastosowanie i niewystąpienie do Sądu Rejonowego z wnioskiem o orzeczenie przepadku po uzyskaniu oświadczenia K.B. o zrzeczeniu się pojazdu marki Romet na rzecz Skarbu Państwa;
- poprzez jego niezastosowanie w odpowiednim czasie i niewystąpienie do Sądu Rejonowego z wnioskiem o orzeczenie przepadku w terminie 3 miesięcy od usunięcia pojazdu z drogi i nieodebrania go przez osoby uprawnione;
- poprzez jego niezastosowanie i niezłożenie w odpowiednim czasie wniosku do Sądu Rejonowego o orzeczenie przepadku pojazdu pomimo upływu 30 dni od powiadomienia właścicieli pojazdu o możliwości jego odebrania;
2. naruszenie przepisów postępowania, a to w szczególności:
- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy i to we właściwym czasie, co jednocześnie wiązało się z działaniem organu wbrew obowiązującym przepisom prawa nakazującym w terminie 3 miesięcy od usunięcia z drogi pojazdu, a nie 9 lat od tego czasu, wystąpienie do Sądu Rejonowego o orzeczenie przepadku na rzecz Skarbu Państwa;
- art. 12 k.p.a. poprzez działanie w sposób opieszały przez organ rozpoznający niniejszą sprawę, co jednocześnie doprowadziło do możliwości powstania wysokiej kwoty za parkowanie pojazdu, której zapłacenia domaga się organ, podczas gdy podjęcie działań niezwłocznych i sprawnych umożliwiłoby zakończenie postępowania jeszcze w 2008 r.;
- art. 35 k.p.a. poprzez zwlekanie wiele lat z wydaniem decyzji w zakresie obciążenia stron opłatą za przechowywanie motorynki, jak również ze zwróceniem się do właściwego sądu o orzeczenie przepadku przechowywanego pojazdu, podczas gdy organ mógł to zrobić w rozsądnym terminie jednocześnie nie narażając stron na wysokie koszty przechowywania pojazdu.
W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że pojazd został zatrzymany i usunięty z drogi 25 lipca 2008 r., natomiast 28 lipca 2008 r. K.B. (właściciel motorynki) złożyła do akt sprawy oświadczenie o zrzeczeniu się pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Osoba prowadząca wówczas sprawę poinformowała K.B., że sprawa została "załatwiona" i nie musi się ona już martwić o ewentualne koszty przechowywania pojazdu. Pomimo zrzeczenia się pojazdu na rzecz Skarbu Państwa organ w dalszym ciągu przechowywał pojazd i naliczał za to opłaty, jednocześnie nie informując o tym zainteresowanych. Skarżący nie wiedzieli o tym, że w dalszym ciągu motorynka jest przechowywana i nikt nie poinformował ich o tym, że brak podjęcia przez nich jakichkolwiek działań (przy jednoczesnej bierności organów) spowoduje powstanie aż tak wysokiej opłaty. Organy zajmujące się sprawą działały bardzo opieszale, gdyż dopiero w 2017 r., a więc po upływie 9 lat od usunięcia pojazdu z drogi, został złożony wniosek do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Następnie przez kolejne 5 lat organ nie wydał żadnej decyzji dotyczącej konieczności przechowywanie pojazdu. Skarżący nie zostali w tym czasie poinformowani o tym, że może być wydana decyzja dotycząca konieczności uiszczenia ponad 50 000 zł. Opieszałość organów doprowadziła do sytuacji, w której skarżący są zobowiązani do zapłaty kwoty ponad 50 000 zł nie ze swojej winy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 27 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącej E.I. oświadczyła, że popiera skargę. K.B. została poinformowana o umieszczeniu pojazdu na parkingu w 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W wypadku niestwierdzenia tego rodzaju naruszeń, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Kontrolując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 11 października 2022 r. sąd stwierdził naruszenie przez organy administracji obu instancji przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że 25 lipca 2008 r. pojazd motorower marki Romet został usunięty z drogi publicznej z uwagi na brak policy OC. Pojazdem kierował skarżący T. L.
Właścicielami pojazdu byli wówczas spadkobiercy zmarłego 23 czerwca 2002 r. W.B., tj. K.B., E.I. i W.K.B.
W dacie zdarzenia, tj. 25 lipca 2008 r., art. 130a p.r.d. regulował kwestie związane z usuwaniem i przechowywaniem pojazdów, jednak tylko w zakresie związanym ściśle z usunięciem pojazdu. Przepis ten bowiem wskazywał przypadki, których zaistnienie skutkowało usunięciem pojazdu, organy i jednostki właściwe do wydania decyzji o usunięciu pojazdu, a także zadania starosty i przesłanki jakimi powinien się ten organ kierować, wyznaczając jednostki do prowadzenia parkingów strzeżonych. Artykuł 130a p.r.d. w brzmieniu sprzed nowelizacji przewidywał w ust. 1 przypadki, w których pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela. Przepis ust. 2 tego artykułu określał przypadki, w których pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób, w przypadku, gdy kierowała nim osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu (pkt 1 lit. a), nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu (pkt 1 lit. b); jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego, powoduje uszkodzenie drogi albo narusza wymagania ochrony środowiska (pkt 2). Zgodnie z art. 130a ust. 5c p.r.d. za pojazd umieszczony na parkingu powinna być wniesiona opłata za usunięcie i przechowanie, zaś wysokość tych opłat ustala rada powiatu (ust. 6). Brak było w art. 130a p.r.d. regulacji według, której starosta mógłby wydać decyzję o ustaleniu kosztów za usunięcie i przechowywanie pojazdu oraz określającą kto ponosi koszty przechowywania pojazdu. Przepis art. 130a p.r.d., nie mógł stanowić podstawy do prowadzenia przez starostę postępowania o ustalenie kosztów i wydania decyzji w tym przedmiocie.
Istotne znaczenie w sprawie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt [...]. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł m. in., że art. 130a ust. 10 p.r.d. w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP, zaś art. 130a ust. 11 pkt 3 p.r.d. jest niezgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny jednocześnie odroczył utratę mocy obowiązującej tych przepisów o 12 miesięcy od chwili opublikowania wyroku (11 czerwca 2008 r.). W następstwie tego wyroku ustawodawca wprowadził zmiany do art. 130a p.r.d. poprzez dodanie ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 1018) ustępów 10a – 10l. Ustawa ta weszła w życie 4 września 2010 r. W ustawie Prawo o ruchu drogowym w znowelizowanym brzmieniu zmieniono zasady orzekania o odejmowaniu własności w ten sposób, że obecnie przejście własności pojazdu usuniętego z drogi następuje na rzecz powiatu (poprzednio Skarbu Państwa) i nie z mocy prawa, lecz wymaga konstytutywnego postanowienia sądu orzekającego przepadek (art. 130a ust. 10 p.r.d. w znowelizowanym brzmieniu). Do art. 130a został dodany m. in. ust. 10h, który przewiduje, że koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, a decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Dopiero zatem od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej starosta został upoważniony do wydawania decyzji o kosztach związanych z przechowywaniem pojazdów usuniętych z drogi. Ustawa nowelizująca zawiera przepisy intertemporalne, z których tylko art. 13 dotyczy kwestii kosztów przechowywania pojazdów. Kosztami za przechowywanie został obciążony Skarb Państwa, na rzecz którego, z mocy prawa, przechodziła własność usuniętego z drogi pojazdu, po upływie 6 miesięcy od dnia usunięcia, na podstawie art. 130a ust. 10 (utrata mocy z dniem 11 czerwca 2009 r., na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 czerwca 2008 r.). Jednak art. 13 ustawy nowelizującej dotyczy tylko ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów przechowywania pojazdów, których sześciomiesięczny termin od dnia usunięcia upływał w dniu od 11 czerwca 2009 r. do 4 września 2010 r. Celem tego przepisu jest uniknięcie naruszenia zakazu działania prawa wstecz, wynikającego z art. 2 Konstytucji RP.
W rozpoznawanej sprawie termin sześciomiesięczny od dnia usunięcia pojazdu upłynął 25 stycznia 2009 r., a więc wprawdzie przed 11 lipca 2009 r., lecz brak jest podstawy do obciążenia skarżących kosztami przechowywania pojazdu usuniętego z drogi za okres sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej. Nie dają takiej podstawy prawnej do wydania decyzji w sprawie kosztów przechowywania pojazdu usuniętego z drogi za okres sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, także pozostałe przepisy przejściowe, w tym art. 11 i art. 12 tego aktu. Przepisy te bowiem dotyczą kwestii postępowania w sprawie przejęcia nieodebranych z parkingów pojazdów na rzecz Skarbu Państwa, a regulacje te były skutkiem wyeliminowania przez Trybunał Konstytucyjny art. 130a ust. 10 p.r.d. i wprowadzenia nowego unormowania co do przepadku pojazdów, zgodnego z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt [...]. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przed dniem 4 września 2010 r. brak było podstaw prawnych do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o kosztach przechowywania pojazdów usuniętych z drogi obciążających ich właściciela (por. np. wyroki NSA z 6 kwietnia 2017 r., I OSK 1959/15; z 25 maja 2018 r., I OSK 2990/17; z 25 września 2018 r., I OSK 845/18). Dopiero zatem od 4 września 2010 r., tj. od wejścia w życie art. 130a ust. 10h p.r.d., Prezydent Miasta Łodzi zyskał podstawę prawną do wydania decyzji obciążającej skarżących kosztami, o których mowa w tym przepisie, za okres do zakończenia postępowania. Stanowisko, co do braku możliwości stosowania przepisu art. 130a ust. 10h p.r.d. do stanów zaistniałych przed wejściem w życie tego przepisu, zaprezentowane zostało w szeregu wyrokach sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 18 października 2016 r., I OSK 3254/14; wyrok WSA w Krakowie z 5 lipca 2016 r., III SA/Kr 1668/15; postanowienie NSA z 25 listopada 2014 r., I OW 151/14; wyrok NSA z 25 maja 2018 r., I OSK 2990/17).
Wskazać należy, że Konstytucja RP w art. 175 ust. 1 stanowi, że sądy administracyjne (obok innych sądów) sprawują wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 Konstytucji RP).
Nie budzi zatem wątpliwości, że sądy administracyjne, wykonując powierzone im kompetencje polegające na kontroli zgodności z prawem aktów pochodzących od organów administracji publicznej, są nie tylko uprawnione ale i zobowiązane do tego, by w procesie wykładni przepisów prawa uwzględniać podstawowe zasady konstytucyjne. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie wskazywał, że z art. 2 Konstytucji RP wywodzić należy zasadę lojalności państwa wobec obywatela, która wyraża się w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań. Jednostka powinna mieć możliwość określenia konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie stanu prawnego.
Zasada lojalności państwa wobec obywatela musi być uwzględniana także przy wykładni przepisów prawa, stanowiących podstawę decyzji administracyjnych nakładających na obywateli określone obowiązki.
Zgodnie z art. 130a ust. 10h p.r.d. w brzmieniu obwiązującym od 4 września 2010 r., a zatem także w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji, koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h (art. 130a ust. 10i p.r.d.).Obciążenie kosztami za ustalony w sprawie okres przechowywania pojazdu powinno być zatem wyjaśnione i odpowiednio uzasadnione przez organy administracji.
Z art. 130a ust. 10h i ust. 10i p.r.d. wynika, że wszelkie koszty związane między innymi z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do momentu zakończenia postępowania ponoszą solidarnie osoba będąca właścicielem pojazdu w dniu jego usunięcia i osoba dysponującą nim na podstawie na innego niż tytuł własności tytułu, w której władaniu pojazd znajdował się w chwili jego usunięcia. Intencją wskazanych przepisów było to, aby wymienione koszty ponosiły osoby, których niewłaściwe i niezgodne z prawem zachowanie, koszty te spowodowało. Właściciela pojazdu i osobę zobowiązaną z nim solidarnie do ich poniesienia na podstawie art. 130a ust. 10i p.r.d. winny jednak obciążać tylko koszty uzasadnione, a więc takie, które są normalnym skutkiem ich niewłaściwego zachowania a nie takie, które są wynikiem zaniechania czy bezczynności organu administracji, co ma istotne znaczenie w sprawie.
Przepis art. 130a ust. 10 p.r.d., w brzmieniu obowiązującym od 4 września 2010 r., przewiduje bowiem, że starosta występuje do sądu cywilnego z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Przy czym starosta może z takim wnioskiem wystąpić nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia (art. 130a ust. 10a p.r.d.). Starosta występuje zatem z wnioskiem do sądu cywilnego, co powinien uczynić bez zbędnej zwłoki.
Jak wynika z akt sprawy, Komenda Miejska Policji w Łodzi o konieczności odbioru pojazdu z parkingu zawiadomiła T.L., który nie był jego właścicielem (powiadomienie z 25 lipa 2008 r.). Zawiadomienie o usunięciu pojazdu z drogi z powodu naruszenia przepisów prawa o ruchu drogowym z 21 października 2008 r. wysłano do Z. P., który nie był jego właścicielem. 28 lipca 2008 r. K.B. złożyła wprawdzie oświadczenie o zrzeczeniu się pojazdu, lecz nie była ona jego jedynym właścicielem. Z akt sprawy nie wynika, czy Komenda Miejska Policji w Łodzi zawiadomiła ją oraz pozostałych współwłaścicieli o usunięciu pojazdu z drogi z powodu naruszenia przepisów prawa o ruchu drogowym.
Z akt sprawy wynika natomiast, że 3 lutego 2009 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew wpłynęły przekazane przez Komendanta Miejskiego Policji materiały dotyczące pojazdu. Pismem z 15 czerwca 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew w związku z utratą mocy art. 130a ust. 10, ust. 11 pkt 3 p.r.d. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt [...] zwrócił Komendantowi Miejskiemu Policji materiały dotyczące pojazdu. 29 września 2010 r. wpłynęły do organu pierwszej instancji materiały dotyczące pojazdu (pismo Komendanta Miejskiego Policji w Łodzi z 17 września 2010 r. z prezentatą organu pierwszej instancji).
Po 7 miesiącach od otrzymania materiałów od Komendanta Miejskiego Policji pismem z 29 kwietnia 2011 r. organ pierwszej instancji zawiadomił jedynie K.B. o usunięciu pojazdu oraz o skutkach jego nieodebrania.
Z akt sprawy nie wynika, aby skarżącym, w tym będącym współwłaścicielami pojazdu w dacie jego usunięcia z drogi publicznej, tj. 25 września 2008 r. – E.I. i W.B., w okresie od 29 września 2010 r. do 27 lutego 2017 r., a więc przez 6 lat i prawie 5 miesięcy organ pierwszej instancji doręczył zawiadomienia o usunięciu pojazdu oraz skutkach jego nieodebrania.
Dopiero w piśmie z 25 stycznia 2017 r. (po 6 latach i prawie 4 miesiącach od otrzymania materiałów) organ pierwszej instancji zwrócił się do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi o wskazanie kręgu spadkobierców W.B. zmarłego 23 czerwca 2002 r. wskazując na postępowanie zakończone postanowieniem w sprawie o sygn. akt [...]. Pismo to wpłynęło do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi 27 stycznia 2017 r.
W piśmie z 6 lutego 2017 r., które wpłynęło do organu pierwszej instancji 9 lutego 2017 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi poinformował, że spadkobiercami pojazdu są E.I., K.B. i W.K. B.
Następnie zawiadomieniami z 28 lutego 2017 r. organ pierwszej instancji zawiadomił K.B., E. I. i W.B. o usunięciu pojazdu i skutkach jego nieodebrania.
Z akt sprawy oraz uzasadnień wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji nie wynika, dlaczego dopiero po ponad 6 latach od otrzymania materiałów od Komendanta Miejskiego Policji w Łodzi (29 września 2010 r.) organ pierwszej instancji podjął wskazane wyżej czynności w sprawie mające na celu ustalenie wszystkich właścicieli pojazdu oraz doręczenie im zawiadomień o usunięciu pojazdu i skutkach jego nieodebrania.
Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że brak jest w aktach sprawy powiadomienia przez organ pierwszej instancji skarżącego T.L. o usunięciu pojazdu i skutkach jego nieodebrania. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji nie wynika, aby organ pierwszej instancji ciążący na nim z mocy art. 130a ust. 10 p.r.d. obowiązek w stosunku do skarżącego T.L. wykonał.
Następnie wnioskiem z 17 października 2017 r. organ pierwszej instancji wniósł do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi o orzeczenie przepadku pojazdu.
Postanowieniem z 14 listopada 2017 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi orzekł o przepadku pojazdu na rzecz powiatu – Miasta Łódź. Postanowienie to jest prawomocne od 19 grudnia 2017 r.
Jak stanowi art. 130a ust. 10 i ust. 10a p.r.d. starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia.
Co prawda w przepisie art. 130a ust. 10 p.r.d. nie ma mowy o terminie, w jakim starosta powinien wystąpić z wnioskiem do sądu cywilnego o orzeczenie przepadku pojazdu, lecz nie oznacza to jednak całkowitej dowolności organu w tym zakresie. Przechowywanie pojazdu na parkingu strzeżonym generuje bowiem koszty i jest rzeczą zrozumiałą, że organ powinien podjąć działania, aby je zminimalizować. Powinien zatem wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w art. 130a ust. 10 p.r.d. w miarę rozsądnym terminie. Przyjęcie poglądu, że organ może w dowolnym czasie wystąpić z wnioskiem do sądu cywilnego oznaczałoby świadome przerzucanie na właściciela pojazdu kosztów przechowywania, a koszty te miałyby pokrywać również bezczynność organu w tym zakresie.
Należy także zwrócić uwagę, że możliwość wystąpienia do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku usuniętego pojazdu nie może nastąpić wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia o usunięciu pojazdu (art. 130a ust. 10a p.r.d.) ani przed upływem 3 miesięcy od dnia prawidłowego powiadomienia właściciela o jego usunięciu (art. 130a ust. 10 p.r.d.).
Prawidłowa interpretacja przepisu art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d. powinna prowadzić do wniosku, że do kosztów związanych z przechowywaniem pojazdu powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, obciążających właściciela tego pojazdu i osobę solidarnie z nim zobowiązaną nie można zaliczyć takich kosztów, które spowodowane były zaniechaniem dokonania stosownych czynności przez organ administracji.
W rozpoznawanej sprawie wysokie koszty przechowywania pojazdu spowodowane zostały długotrwałą bezczynnością organu pierwszej instancji. Organy administracji nie wyjaśniły w uzasadnieniach wydanych decyzji, dlaczego pomimo otrzymania materiałów dotyczących pojazdu już 29 września 2010 r., wszyscy właściciele pojazdu zostali zawiadomieni w trybie art. 130a ust. 10 p.r.d. o jego usunięciu z drogi publicznej i skutkach jego nieodebrania dopiero zawiadomieniami z 28 lutego 2017 r. (po 6 latach i prawie 5 miesiącach). Nie budzi przy tym wątpliwości, że trzymiesięczny termin odebrania pojazdu upłynął znacznie wcześniej, skoro został on usunięty z drogi publicznej już 25 lipca 2008 r. Nie wiadomo także, dlaczego organ pierwszej instancji wystąpił do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu dopiero w październiku 2017 r. Ze znajdujących się w aktach sprawy zawiadomień z 28 lutego 2017 r. o usunięciu pojazdu i skutkach jego nieodebrania wynika, że zostały one doręczone K.B. 7 marca 2017 r., E.I. 6 marca 2017 r., zaś przesyłka zawierająca zawiadomienie dla W.B. została zwrócona 22 marca 2017 r. z powodu jej niepodjęcia w terminie. Wniosek o orzeczenie przepadku pojazdu został zatem złożony do sądu po ponad pięciu miesiącach po upływie 30 dni od doręczenia zawiadomień z 28 lutego 2017 r. współwłaścicielom pojazdu.
Z powyższych względów sąd stwierdził, że organy administracji prowadząc postępowanie i wydając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skutkiem powyższych uchybień było również naruszenie przepisów prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie nie do zaakceptowania jest długotrwała bezczynność organu w zakresie wystąpienia do sądu cywilnego z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu i obciążania współwłaścicieli właścicieli pojazdu oraz osoby zobowiązanej z nim solidarnie na podstawie art. 130a ust. 10i p.r.d. kosztami za cały okres przechowywania pojazdu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądowego 19 grudnia 2017 r. (uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji s. 3), czy 27 października 2017 r. (uzasadnienie decyzji organu drugiej instancji s. 10). Rozbieżność ta rzutuje dodatkowo na ocenę prawidłowości rozważań organu drugiej instancji co do wysokości ustalonych decyzją organu pierwszej instancji kosztów, którymi obciążeni zostali skarżący. Swoją bezczynnością i zaniechaniem organ administracji wygenerował powstanie kosztów łącznie w wysokości 51 281 zł, którymi następnie w całości obciążył skarżących. Spowodowało to, że skarżący zostali obciążeni kosztami spowodowanymi także bezczynnością organu. Właściciel pojazdu oraz osoba zobowiązana z nim solidarnie winni ponosić koszty przechowywania, ale tylko uzasadnione, a więc takie, które są normalnym następstwem ich niewłaściwego zachowania, a nie takie, które są spowodowane zaniechaniem organu. Opieszałość organu w tym zakresie generowała dodatkowe koszty przechowywania, bo w tym czasie pojazd cały czas stał na parkingu strzeżonym. Nie można uznać, że całe koszty przechowywania pojazdu przez okres od 4 września 2010 r. do czasu uprawomocnienia się orzeczenia sądowego 19 grudnia 2017 r. (uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji s. 3), czy 27 października 2017 r. (uzasadnienie decyzji organu drugiej instancji s. 10), są normalnym następstwem usunięcia pojazdu.
W piśmiennictwie wskazuje się, że naruszenie przez administrację jej powinności sprawnego prowadzenia postępowania nie może powodować negatywnych skutków dla strony. Zasada ta znajduje normatywne uregulowanie w art. 2 Konstytucji RP. Naruszałoby standardy rzetelności prawa, gdyby ocenę zachowania administracji oprzeć na założeniu, że ryzyko zaniedbań, błędów czy opieszałości administracji należy umiejscowić w sferze interesów i praw stron postępowania (por. E. Łętowska, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2003 r., V SA 1131/02, OSP 2003/7-9/93).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że nie jest dopuszczalna w państwie prawa sytuacja, w której organ administracji nie wykonuje czynności, do których jest zobowiązany w racjonalnym terminie i wskutek jego bezczynności generowane są koszty obciążające obywatela w stopniu mogącym spowodować jego finansową ruinę (por. wyroki NSA z 12 kwietnia 2018 r., I OSK 2331/17 i z 25 maja 2018 r., I OSK 2990/17).
Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę na rażącą dysproporcję pomiędzy wartością pojazdu określoną w ocenie technicznej z 8 stycznia 2018 r. (230 zł) i wysokością kosztów związanych z jego usuwaniem, przechowania, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem ustaloną przez organy administracji na skutek ich opieszałości (51 281,00 zł).
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zobowiązany będzie rozważyć kwestię wysokości kosztów przechowywania usuniętego pojazdu w kontekście prawidłowych terminów podejmowania czynności w przypadku usunięcia pojazdu oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i lojalności organów wobec obywatela. Przygotowanie wniosku do sądu o orzeczenie przepadku powinno nastąpić w rozsądnym terminie. Można w tym zakresie posiłkować się terminami załatwienia spraw administracyjnych określonymi w art. 35 k.p.a. Organ powinien przy tym wziąć pod uwagę, że w ocenie sądu wystąpienie do sądu cywilnego o przepadek pojazdu zwykle nie jest sprawą szczególnie skomplikowaną. Organ administracji uwzględni także, że przepis art. 130a ust. 10k p.r.d. zakazuje wydawania decyzji o zapłacie kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, o której mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d., jeśli od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przepadku upłynął okres 5 lat (przedawnienie orzekania). Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne organ administracji udokumentuje w aktach sprawy we właściwy sposób, a zajęte stanowisko, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadni.
W związku z powyższym sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.
Na podstawie na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżących solidarnie kwotę 1 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania stanowiących wpis sądowy od skargi.
Na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 6 oraz § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej E.I. kwotę 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postaci wynagrodzenia jej pełnomocnika będącego adwokatem.
k.ż.