I GSK 1601/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, uznając, że skarżąca nie spełniła wymogów programu.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A. C. od wyroku WSA w Szczecinie, który oddalił jej skargę na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2015. Skarżąca nie zastosowała wymogu płodozmianu z użyciem trzech gatunków roślin w wariancie 1.1 programu rolnośrodowiskowego, co skutkowało pomniejszeniem płatności i wszczęciem postępowania o zwrot środków. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty skarżącej za niezasadne, w tym dotyczące naruszenia przepisów postępowania i błędnej oceny dowodów.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2015. Sprawa wynikała z faktu, że skarżąca nie spełniła wymogów programu rolnośrodowiskowego, w szczególności nie zastosowała płodozmianu z użyciem trzech gatunków roślin w wariancie 1.1, co skutkowało pomniejszeniem płatności za rok 2016 i wszczęciem postępowania o zwrot środków z lat poprzednich. WSA w Szczecinie oddalił skargę skarżącej, a NSA w niniejszym wyroku oddalił jej skargę kasacyjną. Sąd kasacyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne, wskazując na wadliwe sformułowanie podstaw prawnych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, a także na brak wpływu rzekomych uchybień na wynik sprawy. NSA podkreślił, że skarżąca nie wykazała, aby rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym lub brak zawieszenia postępowania miały wpływ na treść wyroku. Sąd uznał, że skarżąca nie zastosowała wymaganego płodozmianu, co skutkowało nieosiągnięciem celów programu i koniecznością zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie wymogów programu rolnośrodowiskowego, w tym niedotrzymanie warunków dotyczących powierzchni upraw lub prawidłowego doboru i następstwa roślin, skutkuje koniecznością zwrotu nienależnie pobranych płatności, nawet za lata poprzednie, jeśli cele programu nie zostały osiągnięte.
Uzasadnienie
Niespełnienie któregokolwiek z wymogów w ramach określonych pakietów i ich wariantów powoduje, że płatność rolnośrodowiskowa przyznana w latach poprzednich podlega odzyskaniu w części, której dotyczy niespełnienie wymogu, gdyż pomoc przyznana do tych upraw w latach wcześniejszych nie spełniła swojej roli, a cele programu nie zostały osiągnięte.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (18)
Główne
Rozporządzenie 1306/2013 art. 64 § ust. 2 pkt d
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008
rozporządzenie nr 2988/95 art. 3 § ust. 1
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich
rozporządzenie nr 809/2014
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do systemu monitorowania, kontroli krzyżowej, przekazywania informacji oraz programowania okresu programowania w ramach pomocy na rzecz rozwoju obszarów wiejskich
rozporządzenie nr 65/2011 art. 5 § ust. 3
Rozporządzenie Rady (UE) nr 65/2011 z dnia 17 stycznia 2011 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich składanych przez rolników w roku 2011
rozporządzenie nr 640/2014 art. 35 § ust. 4
Rozporządzenie Rady (WE) nr 640/2014 z dnia 13 czerwca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odsyłania do stosowania kryteriów i standardów dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, zmianami klimatu, dobrej kultury rolnej i ochrony środowiska, dobrej kultury rolnej i ochrony środowiska
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 106 § par. 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 125 § par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 144
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa o zwalczaniu COVID art. 15 zzs(4) § ust. 3
Ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19
ustawa o zwalczaniu COVID art. 15 zzzzs(4) § ust. 3
Ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19
ustawa o zwalczaniu COVID art. 15 zzzs4 § ust. 3
Ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
ustawa o zwalczaniu COVID art. 90
Ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 10
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233 § § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 233 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez niedokonanie jasnej wykładni materiału dowodowego. Naruszenie art. 144 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 233 §1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez brak umotywowanej oceny okoliczności. Naruszenie art. 233 §1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez nienależytą ocenę dokumentu Planu działalności rolnośrodowiskowej. Naruszenie art. 233 § 1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 64 ust. 2 pkt d Rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 poprzez pominięcie okoliczności siły wyższej. Naruszenie art. 10 i 90 P.p.s.a. w związku z art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID poprzez brak zawieszenia postępowania.
Godne uwagi sformułowania
Skarżąca nie zastosowała płodozmianu z użyciem trzech gatunków roślin w wariancie 1.1 w okresie całego 5-letniego programu rolnośrodowiskowego, dlatego cele programu nie zostały osiągnięte, zaś wsparcie finansowe wypłacone do upraw w tym wariancie w latach poprzednich nie zostało prawidłowo wykorzystane. W przypadku nienależnej płatności, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Rady (WE. EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Wadliwy sposób sformułowania przedmiotowych zarzutów, związany z przytoczeniem ich nieadekwatnej, z punktu widzenia ich twierdzeń, podstawy prawnej sprawia, że zarzuty te uznać należy za nieskuteczne.
Skład orzekający
Małgorzata Grzelak
przewodniczący
Jacek Boratyn
sprawozdawca
Michał Kowalski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w przypadku naruszenia wymogów programu, a także zasady formułowania zarzutów w skardze kasacyjnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących programów rolnośrodowiskowych i okresu pandemii COVID-19.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z funduszami unijnymi i rolnictwem, a także procedurą sądową w skardze kasacyjnej. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i rolnym.
“Rolnik musi zwrócić unijne dopłaty. NSA wyjaśnia, dlaczego naruszenie wymogów w jednym roku oznacza zwrot środków z lat poprzednich.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI GSK 1601/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Boratyn /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Michał Kowalski
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Podatek rolny
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Sz 275/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2021-07-22
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 5, art. 125 par. 1 pkt 1, art. 144
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 986
art. 15 zzs(4) ust. 3, art. 15 zzzzs(4) ust. 3
Ustawa z dnia 3 kwietnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających realizację programów operacyjnych w związku z wystąpieniem COVID-19 - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1805
art. 233
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 275/21 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 22 lipca 2021 r., sygn. I SA/Sz 275//21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej WSA w Szczecinie) po rozpoznaniu skargi A.C.-K. (dalej zwanej skarżącą lub stroną) na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 stycznia 2021 r., nr 9016.69120.1.2021, w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2012-2015, oddalił skargę.
W stanie faktycznym sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., decyzją z 3 grudnia 2012 przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową za 2012 r. w wariantach:
- 1.1 do powierzchni zatwierdzonej 162,68 ha w kwocie 47 282,40 zł;
- 8.2.1 do powierzchni zatwierdzonej 65,31 ha w kwocie 27 430,20 zł, w łącznej kwocie 74.712.60 zł, która została przekazana 7 grudnia 2012 r. na konto strony. Tym samym skarżąca rozpoczęła 5-letni okres zobowiązania rolnośrodowiskowego w wariantach 1.1 i 8.2.1.
Decyzją z 4 grudnia 2013 r. skarżącej przyznano płatność rolnośrodowiskową za 2014 r. w obu wariantach, w łącznej kwocie 78 337,20 zł.
Decyzją z 23 października 2014 r. przyznano skarżącej płatność rolnośrodowiskową na rok 2014 w łącznej wysokości 76 455,60 zł do zatwierdzonej powierzchni upraw w zgłoszonych wariantach.
Decyzją z 23 czerwca 2016 r. przyznano skarżącej płatność rolnośrodowiskową na 2015 r. w łącznej kwocie 65,482,80 zł do zatwierdzonego obszaru upraw w wariantach:
- 1.1 na areale 161,71 ha w wysokości 47 107,80 zł;
- 8.2.1 na areale 43,75 ha w wysokości 18 375,00 zł.
W piątym wniosku z dnia 16 maja 2016 r. strona zadeklarowała do płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 uprawy w wariantach:
- 1.1 na obszarze 157,84 ha,
- 8.2.1 na obszarze 33,52 ha.
W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku organ stwierdził, że na areale 4,60 ha działki rolnej [...] strona zadeklarowała ugór, który nie jest objęty dotacją w wariancie 1.1, zaś na działkach rolnych [...]. [...]. [...]. [...]. [...]. [...]. [...]. [...].[...] i na części działki [...], na łącznej powierzchni 116,19 ha, zastosowała tylko dwie grupy roślin w okresie trwania zobowiązania, zamiast trzech.
Na tej podstawie organ wydał decyzję z dnia 30 maja 2017 r. nr 0306-2017-003407, którą przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową za 2016 r. w pomniejszonej wysokości w łącznej wysokości 37 082,36 zł do wariantów:
- 1.1 do zatwierdzonego areału upraw 157,11 ha, po zastosowaniu pomniejszeń za niedotrzymanie wymogów w kwocie 13 003,96 zł;
- 8.2.1 do zatwierdzonego areału upraw 33,52 ha w kwocie 14 078,40 zł.
Decyzja stała się ostateczna, gdyż strona się od niej nie odwołała.
Z uwagi na niedotrzymanie warunków podjętego wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, 22 listopada 2017 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w programie rolnośrodowiskowym uzyskanych za lata 2012-2015 na mocy ww. decyzji ostatecznych.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją 10 grudnia 2019 r. nr 0306-2017-006190 o ustalił stronie kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012-2015 w wysokości 130 652,81 zł.
Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r., nr 916.69120.1.2021, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W ocenie organu, strona w kolejnych latach 2013-2016, składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej potwierdziła, że kontynuuje podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jednakże w 2015 r. zmniejszyła powierzchnię użytków rolnych o 0,97 ha w wariancie 1.1, zaś w 2016 r. stwierdzono, że strona nie dochowała wymogu w wariancie 1.1, który dotyczy prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu, co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich na zgłoszonych w tym wariancie działkach rolnych, w całym 5-letnim programie. Z tego powodu organ I instancji pomniejszył płatność rolnośrodowiskową dla wariantu 1.1 za 2016 r. i wszczął postępowanie w celu ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2015 za zmniejszenie areału upraw i niedotrzymanie wymogu w wariancie 1.1 określonego w części 1 pkt 1 załącznika nr 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Na podstawie § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego - płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Organ ocenił, że strona nie dotrzymała wymogu co do powierzchni upraw objętej zobowiązaniem w trakcie realizacji 5-letniego programu rolnośrodowiskowego i przedstawił wyliczenie kwoty do zwrotu w wariancie 1.1 za lata 2012-2015.
W ocenie organu, w związku ze stwierdzeniem w 2016 r. niespełnienia któregokolwiek z wymogów w ramach określonych pakietów i ich wariantów, na podstawie art. 35 ust. 4 rozporządzenia nr 640/2014, płatność rolnośrodowiskowa przyznana w latach 2012-2015 podlega odzyskaniu w części, której dotyczy niespełnienie wymogu, gdyż prawodawca wspólnotowy uznał, że naruszenie wymogów powinno skutkować nie tylko zmniejszeniem lub utratą płatności w danym roku, ale również w latach poprzednich, bowiem niespełnienie wymaganych wymogów określonych w przepisach krajowych dla upraw w wariantach programu rolnośrodowiskowego (z powodu niedbałości rolnika) powoduje, że pomoc przyznana do tych upraw w latach wcześniejszych nie spełniła swojej roli, zaś cele programu nie zostały osiągnięte.
Organ wyjaśnił, że z urzędu zbadał czy w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu należności. W przypadku nienależnej płatności, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Rady (WE. EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L1995.312.1 z dnia 23 grudnia 1995 r. ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 2988/95) oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 dla wniosków złożonych w latach 2011-2014 i art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 dla wniosków złożonych w 2015 roku i w latach następnych.
Według organu, w tej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez stronę należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015, tj. 15 czerwca 2015 r., w którym zmniejszono powierzchnię upraw objętą zobowiązaniem rolnośrodowiskowym oraz dzień złożenia wniosku na rok 2016, tj. 16 maja 2016 r., w którym błędnie zadeklarowano uprawiane rośliny na działkach rolnych ewidencyjnych, niezgodnie z wymogiem prawidłowego doboru i następstwa roślin, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich w okresie 5-letniego programu rolnośrodowiskowego.
W przypadku wieloletniego programu, termin przedawnienia mija wraz z zakończeniem tego programu. 5-letni program rolnośrodowiskowy podjęty przez stronę, trwający od 15 marca 2012 r. do 14 marca 2017 r. zakończył się z dniem 30 maja 2017 r., tj. wydaniem decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016. Zatem, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, przedawnienie zostało przerwane poprzez doręczenie 24 czerwca 2016 r. decyzji z dnia 23 czerwca 2016 r. o przyznaniu stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 do zatwierdzonego obszaru upraw w wariancie 1.1 na areale 161.71 ha mniejszym niż podjęte zobowiązanie; w dniu 6 czerwca 2017 r., tj. doręczenia decyzji z dnia 30 maja 2017 r. o przyznaniu stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 w mniejszej wysokości za niedochowanie wymogu określonego w części 1 pkt 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz 23 listopada 2017 r., tj. zawiadomienia strony z dnia 22 listopada 2017 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w programie rolnośrodowiskowym za lata 2012-2015.
Organ wskazał, że zbadał również, czy wystąpiły okoliczności umożliwiające zwolnienia strony z obowiązku zwrotu ustalonej należności. W sprawie nie wystąpiły jednak żadne okoliczności wskazujące na taką możliwość.
W ocenie organu, strona nie dochowała wielkości powierzchni upraw objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym oraz wymogu określonego w części 1 pkt 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zmniejszenie powierzchni nastąpiło bowiem w 2015 r., zaś niedochowanie wskazanego wymogu zobowiązania nastąpiło w 2016 r. i nie miało na to wpływu żadne zdarzenie zaliczane do kategorii siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności, w związku, z czym nie ma możliwości zwolnienia strony z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2012-2015.
WSA w Szczecinie po rozpoznaniu wniesionej przez stronę skargi na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, oddalił skargę.
Sąd zaznaczył, że ostatecznymi decyzjami organu I instancji skarżącej zostały przyznane płatności na lata 2012-2016, z tym że na rok 2016 - jak już wskazano - w pomniejszonej wysokości, z przyczyn ww. wskazanych. Tym samym, ustalenia i rozstrzygnięcia zawarte w ww. ostatecznych decyzjach dotyczących przyznania skarżącej płatności oraz kontynuacyjnej płatności rolnośrodowiskowej na 2016 r., w pomniejszonej wysokości, zasadnie zostały przyjęte przez organy obu instancji jako podstawa przeprowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie.
W związku z tym, rozważenia wymaga kwestia czy nieprawidłowości w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2016 r., tj. zmniejszenia powierzchni upraw oraz niestosowanie prawidłowego doboru i następstwa roślin uprawianych w plonie głównym, przy zastosowaniu co najmniej trzech gatunków roślin, każdego z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich, także w latach poprzednich, skutkują koniecznością ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w latach poprzednich, czyli w okresie 2012-2015.
Skarżąca nie zastosowała płodozmianu z użyciem trzech gatunków roślin w wariancie 1.1 w okresie całego 5-letniego programu rolnośrodowiskowego, dlatego cele programu nie zostały osiągnięte, zaś wsparcie finansowe wypłacone do upraw w tym wariancie w latach poprzednich nie zostało prawidłowo wykorzystane.
Sąd stwierdził, że argumenty skarżącej co do zmniejszenia powierzchni upraw w wariancie 1.1 w roku 2016 o 0,73 ha z tej przyczyny, że nastąpiło to przez wyłączenie przez Agencję Nieruchomości Rolnych (ANR) z dzierżawy obszaru 0,97 ha na cel publiczny, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżąca w odpowiednim terminie nie poinformowała organu o tej okoliczności, o czym będzie mowa niżej. Z tej samej przyczyny, argument co do zniszczenia upraw rolnych przez dzikie zwierzęta nie mógł zostać uwzględniony.
Organy w prawidłowy sposób ustaliły również, czy w sprawie zaistniały możliwości odstąpienia od ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.
Organy szczegółowo wyjaśniły także kwestię przedawnienia należności, odwołując się prawidłowo do unijnych regulacji prawnych, czego skarżąca nie kwestionowała. Zatem, skoro w sprawie nie doszło do przedawnienia należności, to organ I instancji uprawniony był wszcząć 22 listopada 2017 r. postępowanie w celu ustalenia wysokości nienależnie pobranych płatności. Tak więc, decyzja organu I instancji z dnia 10 grudnia 2019 r. (doręczona skarżącej 30 grudnia 2020 r.), wydana została przed upływem terminu przedawnienia, które powinno nastąpić w sprawie 15 czerwca 2023 r.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Szczecinie wniosła strona, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: K.p.c.) w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) poprzez niedokonanie jasnej wykładni materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, przede wszystkim w zakresie braku zrealizowania przez A.C.-K. założeń programu rolnośrodowiskowego,
2) art. 144 § 4 P.p.s.a. w związku z art. 233 §1 K.p.c. w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez:
2a) brak umotywowanej oceny okoliczności na podstawie których Sąd I instancji, który w tym zakresie podzielił ustalenia organu, przyjął, że "skarżąca nie zastosowała płodozmianu z użyciem trzech gatunków roślin w wariancie 1.1 w okresie całego 5-letniego programu rolnośrodowiskowego, dlatego cele programu nie zostały osiągnięte" (str. 22 uzasadnienia wyroku)
2b) pominięcie przy rozstrzygnięciu dowodów zaoferowanych przez stronę tj. wyników analizy chemicznej gleby objętej Programem Rolnośrodowiskowym i uznanie za prawidłowe ustaleń organu administracji dokonanych bez ich faktycznej weryfikacji przede wszystkim poprzez brak przeprowadzenia przez organ kontroli na miejscu w gospodarstwie skarżącej
3) art. 233 §1 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez nienależytą ocenę zgromadzonego w aktach sprawy dokumentu tj. Planu działalności rolnośrodowiskowej, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym ustalenia, że z powołanego dokumentu wynikał obowiązek realizacji programu rolnośrodowiskowego ("doboru i następstwa") w sposób odmienny niż zrealizowała ten program A.C-K.,
4) art. 233 § 1 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. w związku z art. 64 ust. 2 pkt d Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i - (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 zpóźn. zm.) poprzez pominięcie przy rozstrzygnięciu okoliczności, iż w sprawie miały miejsce zdarzenia o charakterze siły wyższej, niezależnie od tego czy zostały zgłoszone organowi w terminie w tym m.in. wyłączenie z dzierżawy części nieruchomości objętej Programem Rolnośrodowiskowym, zaistnienie tych zdarzeń winno skutkować oceną czy strona nie jest winna niewypełnienia obowiązków wynikających z przepisów o realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego,
5) naruszenie 10 i 90 P.p.s.a. w związku z art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pomimo braku do tego podstaw faktycznych i prawnych,
6) naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) poprzez brak zawieszenia postępowania pomimo wniosku strony.
Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie. Oprócz tego wystąpiła o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że obowiązek realizowania zobowiązania rolnośrodowiskowego w sposób odmienny od tego jak został on faktycznie zrealizowany wynikał z treści Programu rolnośrodowiskowego, którego to dokumentu Sad I instancji zażądał od skarżącej w toku postępowania dowodowego. Sąd nie wskazał na której karcie tego obszernego dokumentu taki obowiązek wskazano. Skarżąca podnosi, iż z powołanego przez Sąd dokumentu takie wniosek w żaden sposób nie wynika, zatem ustalenia Sądu w tym zakresie są niezgodne ze stanem faktycznym a Program Rolnośrodowiskowy został przez Sąd oceniony w sposób nienależyty i sprzeczny z dyspozycją art. 233 § 1 K.p.c.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.
Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia.
W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie sformułowała przeciwko wyrokowi WSA w Szczecinie sześć zarzutów opartych na twierdzeniach odnośnie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. W przypadku zarzutów oznaczonych w skardze kasacyjnie numerami 1-4 stwierdzić należy, że z uwagi na tożsamość ich podstaw prawnych oraz podnoszonych w nich postaci naruszenia prawa, wszystkie one mają komplementarny charakter, co uzasadnia łączne odniesienie się do nich.
I tak na wstępie rozważań w tym przedmiocie stwierdzić należy, że skarżąca kasacyjnie, w przypadku pierwszych czterech zarzutów skargi kasacyjnej, kwestionuje zaprezentowaną przez organy i zaakceptowaną przez Sąd I instancji ocenę dowodów w sprawie, zarówno jeżeli chodzi o samą jej postać, jak i uzasadnienie. W tym wypadku jako naruszone przez WSA w Szczecinie regulacje wskazała jednak art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 K.p.c. Tymczasem przedmiotowe przepisy odnoszą się do postępowania dowodowego jakie we własnym zakresie, w uzupełniającej formie, po spełnienie warunków jego dopuszczalności, może przeprowadzić wojewódzki sąd administracyjny.
W przedmiotowej sprawie WSA w Szczecinie nie przeprowadzał jednak we własnym zakresie jakiegokolwiek uzupełniającego postępowania dowodowego w związku z tym nie mógł dopuścić się naruszenia art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 K.p.c., odnoszących się do oceny poszczególnych dowodów w jego ramach. Tak więc już tylko z tego względu wszystkie cztery omawiane zarzuty uznać należy za pozbawione podstaw.
Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu należy zaznaczyć, że z twierdzeń i argumentów skarżącej wynika, że jej celem jest wykazanie nieprawidłowości dokonanej przez organy oceny dowodów, która to była przedmiotem oceny Sądu I instancji, jednakże w tym aspekcie zauważyć należy, że kwestionowanie stanowiska Sądu w tym zakresie, nie może się odbywać z punktu widzenia przepisu art. 106 § 5 P.p.s.a., w zw. z art. 233 K.p.c. Prawidłowo sformułowany zarzut tego rodzaju winien być bowiem oparty na podstawie prawnej, jaką stanowić by mogły regulacje dotyczące postępowania dowodowego, które były lub powinny być przedmiotem zastosowania organów w prowadzonym przez nie postępowaniu administracyjnym. Chodzi tu więc o odpowiednie regulacje K.p.a., które zostały w skardze kasacyjnej w całości pominięte.
Tak więc wadliwy sposób sformułowania przedmiotowych zarzutów, związany z przytoczeniem ich nieadekwatnej, z punktu widzenia ich twierdzeń, podstawy prawnej sprawia, że zarzuty te uznać należy za nieskuteczne. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w granicach skargi kasacyjnej, nie może bowiem modyfikować za strony wadliwie skonstruowanych przez nie zarzutów. Nie jest też ani uprawniony, ani zobowiązany do ustalania ich pełnej treści czy też opierania się na jakichkolwiek domniemaniach dotyczących ich zamierzonej postaci.
W kwestii prawidłowości skonstruowania zarzutów skargi kasacyjnej, w przypadku zarzutu nr 2 dodać także należy, że kwestionując prawidłowość uzasadnienia oceny zebranych dowodów skarżąca kasacyjnie, jako uchybiony przez WSA w Szczecinie wskazała także art. 144 § 4 P.p.s.a., tj. przepis nieistniejący. Regulacja art. 144 P.p.s.a. ma bowiem charakter jednozdaniowy i nie składa się z żadnych mniejszych jednostek redakcyjnych.
Brak jest podstaw również do uznania zasadności zarzutu skargi kasacyjnej, oznaczonego w jej treści numerem 5, w którym zarzucono naruszenie 10 i 90 P.p.s.a. w związku z art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm., dalej zwanej ustawa o zwalczaniu COVID), poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naruszenia przedmiotowych regulacji skarżąca kasacyjnie upatruje przede wszystkim w tym, że nie wskazano jej z jakich przyczyn nie można było przeprowadzić rozprawy z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku. W jej ocenie mamy w tym bowiem w tym wypadku do czynienia z powszechnie stosowanymi technologiami.
W tym aspekcie w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisu, który nie istnieje. Problematykę rozpoznawania sprawy na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji niemożności załatwienia jej na rozprawie z jednoczesnym przekazywanie obrazu i dźwięku reguluje art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID, a nie art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID. Już więc tylko ta wada dyskwalifikuje cały zarzut.
Niezależnie jednak od tego zwrócić należy uwagę, że z treści przedmiotowego zarzutu wynika, że strona, co do zasady, kwestionuje samo niewskazanie przyczyn nieprzeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku. Nie powołuje się jednocześnie na naruszenie swoich uprawnień procesowych, przez taki właśnie sposób procedowania Sądu. W związku z tym nie sposób jest wywieść z jej twierdzeń, że załatwienie jej sprawy na posiedzeniu niejawnym mogło mieć wpływ na jej wynik, tj. treść zapadłego wyroku, co jest warunkiem jego skuteczności, zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Co zaś się tyczy samej niemożności przeprowadzenia rozprawy w trybie zdalnym, to w tym przedmiocie zauważyć należy, że w praktycznie wszystkich sprawach rozstrzyganych w tym właśnie czasie wynikało ono z przyczyn obiektywnych, tj. braku odpowiednich możliwości technicznych w tym względzie, nie tylko po stronie Sądu, ale i wszystkich stron postępowania. W niniejszym przypadku okoliczności te nie zostały wprost i jednoznacznie wskazane ani w zarządzeniu o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, jak również w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, niemniej jednak brak jest podstaw do przyjęcia, że mogło to wpłynąć na postać - treść samego wyroku. Na taki wpływ, jak to już wyżej stwierdzono, nie wskazuje również skarżąca kasacyjnie, w związku z tym jej zarzut nie może stanowić podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku WSA w Szczecinie.
Jako pozbawiony podstaw należy zakwalifikować także ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej, oznaczony w jej petitum numerem 6, w którego treści podniesiono naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w zw. z art. 15 zzzs4 ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID, poprzez niezawieszenie postępowania w sprawie. W tym bowiem wypadku w pierwszej kolejności zauważyć należy, że twierdzenia tego zarzutu są niejasne i nieprecyzyjne. Skarżąca kasacyjnie nie wskazała bowiem wprost, ani w ramach twierdzeń przedmiotowego zarzutu, ani uzasadnienia skargi kasacyjnej, na czym miałoby polegać chociażby naruszenie przepisów ustawy o COVID, nie wspominając już że w tym względzie odwołuje się do nieistniejącej regulacji tej ustawy.
Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że podstawą żądania zawieszenia postępowania przez Sądem I instancji było wszczęcie, z jej wniosku przez ARiMR postępowania w sprawie umorzenia płatności objętych zaskarżoną decyzją. W tym zakresie WSA w Szczecinie prawidłowo stwierdził, że tego rodzaju postępowanie nie mogło mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Zauważyć także należy, że występując z wnioskiem o umorzenie czy też rozłożenie na raty spłaty konkretnej należności podmiot występujący z takim wnioskiem w istocie zgadza się co do jej istnienia. Przekładając to na grunt okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wystąpienie z tego rodzaju wnioskiem skarżąca kasacyjnie w istocie przeczy swojemu stanowisku procesowemu, w ramach którego podważała istnienie obowiązku zwrotu przez nią nienależnie pobranych środków. Tym samym brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że rozstrzygnięcie sprawy o umorzenie należności mogło pozostawać w jakimkolwiek związku z oceną legalności decyzji, ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2012-2015.
Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI