III SA/Łd 801/23

III SA/Łd 801/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Ewa Alberciak
Janusz Nowacki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 1598/24 - Wyrok NSA z 2025-07-03
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 145 par 3 w zw. z art. 105 par 1 k.p.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1988
art. 9 ust. 1
Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par 1, art. 105 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 13 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Wojewody Łódzkiego z dnia 23 października 2023 roku nr SO-II.6233.5.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany nazwiska 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Bełchatowie z dnia 17 sierpnia 2023 roku, nr USC.5355.11.2023; 2) umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 października 2023 r., nr SO-II.6233.5.2023 Wojewoda Łódzki, po rozpatrzeniu zażalenia M. O. na postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B. z dnia 17 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany nazwiska A. M. O. na nazwisko rodowe S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z 144 i art. 61a § 1 k.p.a., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 6 marca 2023 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w B. wpłynął wniosek M. O. z dnia 1 marca 2023 r. o zmianę nazwiska byłej żony – A. M. O. na nazwisko rodowe S. Uzasadniając żądanie zmiany nazwiska byłej żony wnioskodawca wskazał, że dalsze używanie jego nazwiska przez A. M. O. jest przez niego niepożądane.
Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2023 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zmiany nazwiska A. M. O. na nazwisko rodowe S. Organ wskazał, że wnioskodawca nie posiadał w niniejszej sprawie interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. i nie był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany nazwiska swojej byłej żony.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik M. O. złożył zażalenie. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (tekst jedn. Dz.U z 2021 r., poz. 1988) w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie może być wnioskodawcą w sprawie o zmianę nazwiska byłej żony na nazwisko panieńskie oraz że ma w tej sprawie status osoby trzeciej i niezainteresowanej. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku.
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik podkreślił, że z treści art. 9 ust. 1 cyt. ustawy nie wynika, że z wnioskiem o zmianę imienia lub nazwiska może wystąpić jedynie osoba, która ma być dotknięta skutkami wniosku, tj. zmianą nazwiska, a wręcz przeciwnie zmiana następuje na wniosek osoby ubiegającej się o zmianę, czyli każdej osoby, która złoży taki wniosek i wykaże interes prawny. Z uwagi na wymóg równości wobec prawa trudno, zdaniem pełnomocnika uznać, aby skarżący nie posiadał interesu prawnego w żądaniu zmiany nazwiska byłej żony – A. M. O. na nazwisko panieńskie "S", w ten sposób, aby nastąpił powrót do stanu sprzed dnia zawarcia związku małżeńskiego. Pełnomocnik wskazał, że gdyby strony nie zawarły związku małżeńskiego, A. M. O. nie mogłaby oświadczyć o zmianie nazwiska na nazwisko męża, z kolei żądanie skarżącego jest logicznym następstwem rozwodu, jaki zapadł między stronami oraz postępowaniem byłej żony w stosunku do skarżącego. Skarżący, zatem nie ma w tej sprawie statusu osoby trzeciej i niezainteresowanej, ponieważ pomimo rozwodu nie ustają więzi rodzinne, co wynika z art. 61-8 § 1 zd. 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 23 października 2023 r. Wojewoda Łódzki utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Organ odwoławczy podkreślił, że zastosowanie art. 61a k.p.a. ograniczone jest do wstępnej części postępowania administracyjnego, gdy okoliczności wskazują na oczywistą przeszkodę do wszczęcia danego rodzaju postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym (a nie merytorycznym), a jego wydanie oznacza istnienie przeszkody (podmiotowej lub przedmiotowej) do prowadzenia postępowania w ogóle. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 Kpa organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania.
Zasady zmiany imienia lub nazwiska na inne imię lub nazwisko oraz właściwość organów administracji publicznej i tryb postępowania w sprawach zmiany imienia lub nazwiska określają przepisy ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy, wniosek o zmianę imienia lub nazwiska zawiera:
1) dane osoby, której zmiana dotyczy:
a) imię (imiona) i nazwisko oraz nazwisko rodowe,
b) wskazanie kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt urodzenia oraz akt małżeństwa, jeżeli zmiana imienia lub nazwiska będzie dotyczyła tego aktu,
c) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności, zwany dalej "numerem PESEL", jeżeli został nadany;
2) imię lub nazwisko, na jakie ma nastąpić zmiana;
3) wskazanie miejsca sporządzenia aktu urodzenia małoletnich dzieci, jeżeli zmiana imienia lub nazwiska będzie dotyczyła tych aktów;
4) adres do korespondencji wnioskodawcy;
5) uzasadnienie;
6) oświadczenie wnioskodawcy, że w tej samej sprawie nie złożył wcześniej wniosku do innego kierownika urzędu stanu cywilnego lub nie została wydana już decyzja odmowna.
Stosownie do treści art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. To rozwiązanie prawne powoduje, że w pierwszej kolejności organ administracji obowiązany jest badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, a zatem, czy jest stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.
W myśl art. 9 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, zmiana następuje na wniosek osoby ubiegającej się o zmianę, zwanej dalej "wnioskodawcą" (ust. 1), a w przypadku małoletniego dziecka - na pisemny wniosek jego przedstawiciela ustawowego (ust. 2).
Z analizy treści powyższych przepisów wynika, że podmiotem upoważnionym do wystąpienia z wnioskiem o zmianę imienia lub nazwiska jest wyłącznie osoba ubiegająca się o zmianę (osoba, której imię lub nazwisko ma być zmienione) lub - w przypadku dziecka - jego przedstawiciel ustawowy, działający w imieniu małoletniego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, że w sprawach dotyczących zmiany nazwiska prawa strony nie przysługują osobom trzecim, poza zainteresowanym dokonaniem zmiany.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy podkreślił, że M. O. złożył wniosek o zmianę nazwiska swojej byłej żony – A. M. O. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego w niniejszym przypadku nie ma zastosowania art. 9 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, ponieważ skarżący nie posiadał interesu prawnego we wszczęciu postępowania o zmianę nazwiska byłej żony w rozumieniu art. 28 k.p.a. i w konsekwencji organ słusznie zastosował art. 61a § 1 k.p.a.
W niniejszej sprawie wnioskodawca nie posiadał pełnomocnictwa swojej byłej żony upoważniającego go do wystąpienia z wnioskiem o zmianę jej nazwiska. Żaden z obowiązujących przepisów ustawy o zmianie imienia i nazwiska nie przewiduje możliwości złożenia wniosku o zmianę imienia lub nazwiska osoby trzeciej bez jej zgody, wiedzy i udzielonego pełnomocnictwa. Organ administracji publicznej, jakim jest kierownik urzędu stanu cywilnego, nie może podejmować działań nieprzewidzianych w przepisach prawa. Uczynienie zadość żądaniu wnioskodawcy w niniejszym zakresie stanowiłoby naruszenie nie tylko ww. przepisów ustawowych, ale również zasady ogólnej państwa prawnego i wypływających z niej zasad praworządności i legalności działania organów administracji publicznej.
Zdaniem Wojewody Łódzkiego, skoro M. O. nie posiadał interesu prawnego w wystąpieniu z wnioskiem o zmianę nazwiska A. M. O., to Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w B. prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a. odmawiając wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego podtrzymując zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie może być wnioskodawcą w sprawie o zmianę nazwiska byłej żony na nazwisko panieńskie oraz że ma w tej sprawie status osoby trzeciej i niezainteresowanej, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie istoty sprawy. W uzasadnieniu skargi podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zażaleniu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innej przyczyny niż podniesiona w skardze.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz.259 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania a mianowicie art.61a § 1 K.p.a. i art.105 § 1 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zmiany nazwiska A. M. O. na nazwisko S.
Zgodnie z treścią art.9 ust.1 ustawy z dnia 17 października 2008r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2021r. poz.1988 ze zm.) zmiana imienia i nazwiska następuje na wniosek osoby ubiegającej się o zmianę.
W myśl art.61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z treścią art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Przede wszystkim należy podnieść, iż organy administracji obu instancji trafnie uznały, że M. O. nie posiadał interesu prawnego w wystąpieniu z wnioskiem o zmianę nazwiska swojej byłej żony A. M. O.
Należy zaznaczyć, że interes prawny w rozstrzygnięciu konkretnej sprawy posiada osoba dla której rozstrzygnięcie to wpływa na jej prawa lub obowiązki. Interes ten musi wynikać z przepisu prawa materialnego przy czym chodzi o taki przepis z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z rozstrzygnięciem. Innymi słowy wydane rozstrzygnięcie musi rzutować na sytuację prawną wnioskodawcy a więc wpływać na jej uprawnienia lub obowiązki.
W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, iż wniosek o zmianę nazwiska może złożyć jedynie osoba, której nazwisko ma być zmienione bądź przedstawiciel ustawowy takiej osoby. Tylko taka osoba posiada legitymację do wystąpienia z wnioskiem o zmianę nazwiska. Żadna inna osoba takiej legitymacji nie ma. Nie ma jej także były mąż domagający się zmiany nazwiska byłej żony. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 9 lutego 2011r. w spr. II OSK 334/10 i z 9 czerwca 2016r. w spr. II OSK 2441/14 oraz WSA w Krakowie w wyroku z 27 stycznia 2010r. w spr. III SA/Kr 658/09. Pogląd taki wyrażony został również w doktrynie (por,. A.Czajkowska, B.Romocka – Tyfel – Zmiana imienia i nazwiska . Geneza. Komentarz. Orzecznictwo – komentarz do art.9). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach oraz w wymienionym komentarzu.
Organy administracji słusznie zatem doszły do wniosku, że skarżący nie posiada interesu prawnego w wystąpieniu z wnioskiem o zmianę nazwiska jego byłej żony A. O. na nazwisko rodowe S.
Konsekwencją uznania, że M. O. nie może być stroną takiego postępowania jest to, iż po złożeniu przez niego wniosku, postępowanie to nie może zostać wszczęte o czym stanowi art.61a § 1 K.p.a. Wymieniony przepis dotyczy jednak sytuacji gdy wniosek złoży osoba niebędąca stroną a postępowanie nie została jeszcze wszczęte. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca bo postępowanie po złożeniu wniosku porzez skarżącego zostało już wszczęte i toczyło się przez ponad pięć miesięcy. O wszczęciu postępowania świadczy szereg czynności procesowych podejmowanych przez organy administracji. Wskazują na to następujące czynności:
- zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany nazwiska wystawione przez organ I instancji z 7 marca 2023r. i doręczone stronie (k.5);
- zawiadomienie organu I instancji o niezałatwieniu sprawy w terminie z powodu złożonego charakteru sprawy z 6 kwietnia 2023r. doręczone stronie (k.14);
- zawiadomienie organu I instancji z 12 kwietnia 2023r. o możliwości wypowiedzenia się strony co do zebranego materiału dowodowego i zgłoszonych żądań doręczone stronie (k.17);
- decyzja organu I instancji z 5 maja 2023r. o umorzeniu postępowania administracyjnego (k.21);
- decyzja organu odwoławczego z 27 czerwca 2023r. (k.34);
- zawiadomienie organu I instancji z 28 lipca 2023r. o niezałatwieniu sprawy w terminie doręczone stronie (k.38).
Wszystkie wymienione czynności wskazują, że postępowanie administracyjne w istocie zostało wszczęte i toczyło się przez okres przeszło pięciu miesięcy. Skoro toczyło się przez tak długi okres czasu to powinno być umorzone jako bezprzedmiotowe a nie zakończone postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie, o którym mowa w art.61a § 1 K.p.a. może zostać wydane bezpośrednio po złożeniu podania przez osobę, która nie może być stroną postępowania. W takiej sytuacji organ administracji jest zobowiązany wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie takie nie może być natomiast wydane gdy organ wszczął już postępowanie i toczyło się ono przez ponad 5 miesięcy.
Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. M. O. nie posiada interesu prawnego w wystąpieniu z wnioskiem o zmianę nazwiska byłej żony. Z uwagi na to, że postępowanie w przedmiocie tego wniosku zostało już wszczęte i toczyło się przez ponad 5 miesięcy winno ono zostać umorzone jako bezprzedmiotowe a nie zakończone postanowieniem, o którym mowa w art.61a § 1 K.p.a. Organy administracji naruszyły przepisy art.61a § 1 i art.105 § 1 K.p.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia 17 lipca 2023r.
Wobec tego, że M. O. nie posiadał legitymacji do żądania zmiany nazwiska swojej byłej żony, postępowanie w przedmiocie jego wniosku jest bezprzedmiotowe. Mając to na uwadze, na podstawie art.105 § 1 K.p.a. w związku z art.145 § 3 p.p.s.a., sąd umorzył postępowanie administracyjne w tym zakresie.
ak