III SA/Łd 799/22

III SA/Łd 799/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Joanna Wyporska-Frankiewicz /sprawozdawca/
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2114
art. 3 ust. 1-3, art. 8 ust. 1
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 89 par. 2, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzs4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 6 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 20 września 2022 roku nr 0342/2022 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 19 stycznia 2022 roku, nr 0088-2022-000069.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 września 2022 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z 19 stycznia 2022 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Jak wynika z akt sprawy 28 kwietnia 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim wpłynął za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus wniosek P. M., reprezentowanego przez B. H.-M., o przyznanie płatności na rok 2021. We wskazanym wniosku strona ubiegała się o przyznanie płatności do kóz. Następnie 14 czerwca 2021 r. strona, za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus, złożyła zmianę do wcześniejszego wniosku, wnioskując o przyznanie jednolitej płatności obszarowej oraz płatności za zazielenienie do powierzchni 1,06 ha, w tym do działek 52 i 53 położonych w obrębie ewidencyjnym Z., Gmina Ł., powiat ł..
20 sierpnia 2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wpłynęło pismo P. M., w którym zawiadomił on, iż osoba, która pobiera dopłaty z działki nr 52 o powierzchni 26 arów i z działki nr 53 o powierzchni 40 arów w Z., jest do tego nieuprawniona, czyli pobiera te dopłaty nielegalnie. Podniósł przy tym, iż to on jest użytkownikiem tego gruntu ponad 20 lat i opłaca podatek.
Pismem z 24 sierpnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. poinformował stronę o podjęciu czynności wyjaśniających związanych z doniesieniem P. M. o podejrzeniu wystąpienia nieprawidłowości na działkach 52 o powierzchni 0,36 ha oraz 53 o powierzchni 0,40 ha położonych w miejscowości Z..
Następnie, pismem z 4 października 2021 r. strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących działek ewidencyjnych nr 52 i 53 położonych w obrębie ewidencyjnym Z., Gmina Ł., powiat ł., gdyż podczas przeprowadzanych weryfikacji złożonych wniosków organ I instancji stwierdził, że o płatności na przedmiotowe działki ubiegają się też inni rolnicy, a ponadto suma powierzchni zadeklarowanych do płatności przez wszystkich wnioskodawców jest większa od powierzchni tych działek uprawnionych do przyznania płatności. W treści wezwania wymieniono dokumenty których przedstawienie potwierdzi stan posiadania, takie jak: wypis z ewidencji gruntów i budynków, akt notarialny, umowa dzierżawy, umowa użyczenia, decyzja administracyjna, akt własności ziemi, wyjaśnienia z urzędu gminy lub inne.
W odpowiedzi na wezwanie w dniu 2 listopada 2021 r. do siedziby Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim wpłynęły dokumentu w postaci: oświadczenia P. M., iż jest on jedynym użytkownikiem działek ewidencyjnych nr 52 i 53 położonych w powiecie ł. gminie Ł. obręb Z.; oświadczenia P. Z. z 23 października 2021 r., iż w roku 2021 widziała jak P. M. pracował na roli we wsi Z., Gmina Ł.; oświadczenia D. N. z 27 października 2021 r., iż pomagał P. M. przy pracach rolniczych we wsi Z., gmina ł. w roku 2021 r; kopii uproszczonego wypisu z rejestru gruntów datowanego na 29 października 2021 r., z którego wynika iż prawo własności działek ewidencyjnych nr 100405_2.0043.52 oraz 100405_2.0043.53 posiada M. M.; decyzji nr Fn.3123.20017.1.2021 w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego wydanej przez Wójta Gminy Ł. z 29 stycznia 2021 r., w której ustalono P.M. łączny wymiar zobowiązania pieniężnego za rok 2021 na kwotę 39,00 zł.; kopii dyspozycji przelewu z rachunku bankowego z 16 kwietnia 2021 r. potwierdzającego dokonanie przelewu z rachunku B. H.-M. na rachunek Wójta Gminy Ł., kwoty 39,00 zł.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Piotrkowie Trybunalskim 19 stycznia 2022 r. wydał decyzję, w której: przyznał P. M.:
1. płatność za zazielenienie w wysokości 98,18 zł,
2. płatność do kóz w wysokości 2 526,44 zł,
odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcje w wysokości 409,60 zł. Kwota ta będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG ) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW ) w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych.
Od powyższej decyzji P. M. złożył odwołanie kwestionując ustalenia organu I instancji dotyczące posiadania działek ewidencyjnych nr 52 i 53, a w konsekwencji zasadność odmowy przyznania płatności i nałożenia sankcji.
Przywołaną na wstępie decyzją z 20 września 2022 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z 19 stycznia 2022 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Organ odwoławczy, przytaczając treść art. 5, art. 6, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 16, art. 22 ust. 1, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U . z 2022 r., poz. 1775) – dalej: "ustawa" wyjaśnił, iż działki rolne zgłaszane przez rolników do płatności w składanych wnioskach o przyznanie pomocy, muszą być identyfikowane w sposób pewny oraz wnioski takie muszą zawierać określone elementy (położenie, powierzchnię), które umożliwią lokalizację i pomiar każdej działki rolnej celem ustalenia obszaru zatwierdzonego do płatności. Obszar zatwierdzony zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 23 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE ) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE ) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. U E L 181 z 20.06.2014, str. 48 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 640/2014" oznacza:
a) w przypadku systemów pomocy obszarowej - obszar, w odniesieniu do którego spełniono wszystkie kryteria kwalifikowalności lub inne obowiązki związane z warunkami przyznania pomocy, bez względu na liczbę uprawnień do płatności, które posiada beneficjent; lub
b) w przypadku środków wsparcia obszarowego - obszar poletek lub działek zidentyfikowanych w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu.
Mając na uwadze powyższe regulacje ustaw organ odwoławczy zauważył, iż składając wniosek rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności na dany rok. Powierzchnia ta jest następnie weryfikowana przez organ I instancji w toku postępowania administracyjnego i dopiero tak ustalony obszar użytkowany rolniczo oraz sposób jego zagospodarowania stanowi podstawę przyznania płatności, przy czym, co istotne w kontekście rozpatrywanej sprawy, płatność nie może zostać przyznana do powierzchni większej aniżeli maksymalny kwalifikowany obszar, w rozumieniu art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji są kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. Zgodnie z art. 36. ust. 1 ustawy: "Agencja przeprowadza kontrole administracyjne i na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontrole w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm, chyba że ustawa stanowi inaczej". Jak wskazuje art. 59 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE ) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG ) nr 352/78, (WE ) nr 165/94, (WE ) nr 2799/98, (WE ) nr 814/2000, (WE ) nr 1290/2005 i (WE ) nr 485/2008 (Dz. Urz. U E L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 1306/2013" - "O ile nie przewidziano inaczej, system kontroli ustanowiony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 58 ust. 2 obejmuje systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność. System ten jest uzupełniany o kontrole na miejscu". Stosownie do art. 24 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE ) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE ) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. U E L 227 z 3 1.07.2014, str. 69 ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 809/2014" - "Kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację: a) poprawności i kompletności informacji podanych we wniosku o przyznanie pomocy, wniosku o wsparcie, wniosku o płatność lub innej deklaracji; b) zgodności ze wszystkimi kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i innymi obowiązkami w odniesieniu do przedmiotowego systemu pomocy lub środka wsparcia, warunków, na których przyznaje się pomoc lub wsparcie lub zwolnień z obowiązków; c) przestrzegania wymogów i norm odnoszących się do zasady wzajemnej zgodności". Reasumując organ odwoławczy wskazał, że kontrola administracyjna jako jeden z nieodzownych etapów obsługi wniosków o przyznanie płatności stanowi tę cześć obsługi wniosku, podczas której istnieje możliwość wizualizacji zadeklarowanych gruntów, wykonania pomiaru powierzchni uprawnionej do płatności czy oceny trwałych elementów krajobrazu występujących na działkach.
W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, iż jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy warunkiem, decydującym o kwalifikowalności gruntu zgłoszonego we wniosku do płatności jest fakt posiadania przez wnioskodawcę tych gruntów w dniu 31 maja roku złożenia wniosku, czyli w przedmiotowej sprawie na dzień 31 maja 2021 r. Dysponowanie gruntem jako właściciel jest odmienne od dysponowania gruntem jako posiadacz, które należy interpretować zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Jak uzasadniono w motywie 16 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE ) nr 639/2014 z dnia 11 marca 2014 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmiany załącznika X do tego rozporządzenia (Dz. U. 2014, L 181, s. 1) – dalej: "rozporządzenie nr 639/2014", powody przyjęcia głównych przepisów części normatywnej tego aktu sformułowano w następujący sposób: "Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej [wynikającym z wyroku z dnia 14 października 2010 r., Landkreis Bad Diirkheim (C-61/09, EU:C:2010:606, pkt 50 i nast.), uprawnienia do płatności powinno się przydzielać osobie, która posiada uprawnienia decyzyjne, odnosi korzyści i ponosi ryzyko finansowe w odniesieniu do działalności rolniczej na gruntach, co do których wnioskuje się o taki przydział. Należy wyjaśnić, że zasada ta ma w szczególności zastosowanie, gdy kwalifikujący się hektar jest przedmiotem wniosku o przydział uprawnień do płatności ze strony więcej niż jednego rolnika". Artykuł 15 rozporządzenia nr 639/2014, zatytułowany "Ustalenie kwalifikujących się hektarów do celów art. 24 ust. 2 oraz art. 39 ust. 2 rozporządzenia [nr 1307/2013]", przewiduje w ust. 2, iż: "W przypadku, gdy kwalifikujący się hektar, o którym mowa w ust. 1, jest przedmiotem wniosku o przydział uprawnień do płatności złożonego przez dwóch lub więcej wnioskodawców, decyzja, komu należy przyznać uprawnienie do płatności, opiera się na kryterium, kto korzysta z uprawnień do podejmowania decyzji w odniesieniu do działalności rolniczej wykonywanej na tym hektarze oraz kto czerpie korzyści i ponosi ryzyko finansowe związane z tą działalnością". Wobec powyższego istotne jest ustalenie, czy w przypadku, gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, "kwalifikujące się hektary" odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji", w rozumieniu art. 33 ust. 1 zdanie drugie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE ) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE ) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE ) nr 73/2009 (Dz. Urz. U E L 347 z dnia 20 grudnia 2013, str. 608, ze zm.) – dalej: "rozporządzenie nr 1307/2013" pierwszego lub drugiego z wnioskodawców, czy też nie są w dyspozycji żadnego z nich. W tym względzie art. 33 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 1307/2013 stanowi, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności zgłoszone działki muszą pozostawać w dyspozycji rolnika w dniu ustalonym przez państwo członkowskie, który nie może przypadać później niż ustalona przez to państwo członkowskie data zmiany wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013. Stwierdzając, że wyrażenie "w dyspozycji rolnika" nie zostało zdefiniowane w tym przepisie, należy jednak zauważyć, że ani art. 33 rozporządzenia nr 1307/2013, ani żaden inny przepis prawa Unii nie wymaga, aby wnioskodawca przedstawił tytuł własności lub jakikolwiek dowód prawa użytkowania na poparcie wniosku o przyznanie uprawnień do płatności w celu wykazania, że zadeklarowane kwalifikujące hektary pozostają w dyspozycji wnioskodawcy. Organ odwoławczy dodał, iż w wyroku z dnia 24 czerwca 2010 r., Pontini i in., C-375/08, pkt 82, 86 Trybunał orzekł już, że państwom członkowskim przysługuje zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od wnioskodawcy dotyczących obszarów przeznaczonych pod uprawę roślin paszowych uwzględnionych we wniosku o przyznanie pomocy. Jednak korzystając z zakresu swobodnego uznania w odniesieniu do dowodów wymaganych jako uzasadnienie wniosku o przyznanie pomocy, szczególnie jeżeli chodzi o możliwość zobowiązania wnioskodawcy do przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego prawo wnioskodawcy do użytkowania obszarów będących przedmiotem wniosku, państwa członkowskie powinny uwzględniać cele odnośnych przepisów Unii i przestrzegać ogólnych zasad prawa Unii, w szczególności zasady proporcjonalności. Można zatem domniemywać, że kwalifikujące się hektary związane ze złożonym wnioskiem o przyznanie uprawnień do płatności są "w dyspozycji rolnika", który składa ten wniosek, w rozumieniu tego przepisu. Niemniej jednak zakres swobody w odniesieniu do dowodów, jakie należy przedstawić na poparcie wniosku o przyznanie uprawnień do płatności, jest kompensowany wprowadzeniem mechanizmu systematycznej kontroli administracyjnej wszystkich wniosków o przyznanie pomocy i wszystkich wniosków o płatność zgodnie z art. 58 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 w związku z art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 w celu wykrywania wniosków stanowiących nadużycie. Ponadto zgodnie z art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013, w przypadku, gdy nienależne płatności są dokonywane w ramach przyznania pomocy, kwota nienależnie wypłaconej pomocy musi zostać odzyskana. I tak, o ile właściwe organy mają prawo domniemywać, że kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, o tyle mają one obowiązek systematycznego przeprowadzania kontroli wniosków o przyznanie uprawnień do płatności i odpowiadających im wniosków o płatność w celu zapobiegania i, w razie potrzeby, korygowania popełnionych nieprawidłowości oraz odzyskiwania nienależnych płatności. W przypadku złożenia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o przyznanie uprawnień do płatności, jak miało to miejsce w analizowanej sprawie domniemanie, zgodnie z którym kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, zostaje jednak podważone. W takiej sytuacji właściwy organ był zobowiązany do sprawdzenia, w dyspozycji którego z tych dwóch wnioskodawców są kwalifikujące się hektary. W świetle całości powyższych rozważań organ odwoławczy zgodził się z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie C-216/19 Land Berlin, iż "w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu". Tak więc w przypadku wystąpienia błędu kontroli krzyżowej, płatności przysługują temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. W przypadku wnioskowanych przez stronę płatności przepisy k.p.a. nie mają bezpośredniego zastosowania, co wynika z art. 3 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt. 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy stanowi, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organu, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 3 ww. ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wskazane przepisy ustawy w sposób istotny modyfikują obowiązki organu i pozycję stron postępowania administracyjnego w stosunku do reguł określonych w k.p.a. Ustawodawca ograniczył obowiązek organów jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Stosownie bowiem do art. 3 ust. 3 ustawy ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wskazane wyżej odstępstwa wynikają z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeżeli beneficjent zrealizuje warunki pomocy.
W analizowanej sprawie strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących działek ewidencyjnych nr 52 i 53, gdyż podczas przeprowadzanych weryfikacji złożonych wniosków organ I instancji stwierdził, że o płatności na przedmiotowe działki ubiegają się też inni rolnicy, a ponadto suma powierzchni zadeklarowanych do płatności przez wszystkich wnioskodawców jest większa od powierzchni tych działek uprawnionych do przyznania płatności. W odpowiedzi na wezwanie do siedziby B. Biura Powiatowego ARiMR wpłynęły dokumentu w postaci: oświadczenia P. M. z 2 listopada 2021 r., iż jest on jedynym użytkownikiem działek ewidencyjnych nr 52 i 53 położonych w powiecie ł., Gminie Ł. obręb Z.; oświadczenia P. Z. z 23 października 2021 r., iż w roku 2021 widziała jak P. M. pracował na roli we wsi Z. Gmina Ł. oraz oświadczenia D. N. z 27 października 2021 r., iż pomagał P. M. przy pracach rolniczych we wsi Z., Gmina Ł. w roku 2021 r. W ocenie organu odwoławczego powyższe oświadczenia cechują się wysokim stopniem ogólnikowości i w żaden sposób nie wskazują na konkretne, logiczne i spójne fakty, które potwierdziłyby, że P. M. prowadził działalność rolniczą na działkach nr 52 i 53 położonych w obrębie ewidencyjnym Z., Gminie Ł., powiecie ł.. W oświadczeniach P. Z. i D. N. nie wskazano konkretnych działek, na których P.M. miałby prowadzić działalność rolniczą w Gminie Ł.. Wątpliwość organu odwoławczego budzą również miejsca zamieszkania osób składających oświadczenia. P. Z. w oświadczeniu z 23 października 2021 r. wskazała adres zamieszkania ul. [...], 95-100 Z., a więc miejscowość znajdującą się w odległości ok. 50 km od wsi Z. co pozwala kwestionować, czy była w stanie w ciągu roku 2021 obserwować prace polowe na działkach położonych we wsi Z.. W oświadczeniu z 27 października 2021 r. D. N. wskazał adres [...] P., a więc miejscowość oddaloną o ok. 170 km od miejsca położenia spornych działek nr 52 i 53 co pozwala kwestionować, czy pomagał przy pracach rolniczych na spornych działkach. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na wyjaśnienia drugiej strony konfliktu krzyżowego U. K., złożone 4 października 2021 r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w Ł., w których wyjaśniła ona między innymi, że mimo, iż nie ma dokumentów potwierdzających własność, przez kilka lat wraz z bratem R. R. wspólnie użytkowali w/w działki [nr 52 i 53], ponosiła i ponosi koszty zakupu środków ochrony roślin, nawozów sztucznych, prasowania siana. We wszystkich pracach polowych, tj. orania, koszenia łąki, zwożenia siana zawsze pomaga jej mąż - obsługuje maszyny rolnicze, które użycza mu jego siostra. W zamian za użyczenie kupowała i kupuje jej paliwo. Bardziej szczegółowe wyjaśnienia U. K. pozwalają – zdaniem organu - uznać, że to ona jest osobą, która rzeczywiście uprawia sporne grunty rolne, tzn. decyduje jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Zaznaczono przy tym, iż złożona przez stronę 2 listopada 2021 r. decyzja w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego wydana przez Wójta Gminy Ł. 29 stycznia 2021 r., w której ustalono P. M. łączny wymiar zobowiązania pieniężnego za rok 2021 na kwotę 39,00 zł oraz kopia dyspozycji przelewu z rachunku bankowego z 16 kwietnia 2021 r. potwierdzającego dokonanie przelewu z rachunku B. H.-M. na rachunek Wójta Gminy Ł., kwoty 39,00 zł, wskazuje jedynie na wielkość powierzchni objętej podatkiem rolnym i podatkiem leśnym bez wskazanie konkretnych działek ewidencyjnych, których to zobowiązanie dotyczy. Na szczególną uwagę zasługuje dołączona przez stronę w dniu 2 listopada 2021 r. kopia uproszczonego wypisu z rejestru gruntów datowanego na 29 października 2021 r., z której wynika, iż prawo własności w udziale 1/1 działek ewidencyjnych nr 100405_2.0043.52 oraz 100405_2.0043.53 posiada M. M.. Kwestia nieuregulowanych spraw spadkowych jest spójna z treścią odwołania strony, gdzie wskazano, że "działka 52 i 53 jest w moim posiadaniu, bo płacę od nich podatek. Na obu działkach wcześniej były tereny zielone. Aktu własności nie posiadali zarówno mój ojciec, jak i ja. Gospodarstwo było użytkowane najpierw przez mojego ojca, a później mnie (...). Akt własności jest na matkę mojego ojca, (...)". W ocenie organu odwoławczego powyższe jednoznacznie pozwala ustalić, iż P. M. w 2021 r zadeklarował do płatności działki, do których nie posiadał tytułu prawnego. Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji, w którym wskazano, iż na podstawie złożonej przez stronę dokumentacji nie wynika, iż P. M. jest właścicielem działek ewidencyjnych nr 52 i 53. W ocenie organu odwoławczego, z zebranej dokumentacji w postaci wyjaśnień P. M. oraz dołączonych do akt sprawy wyjaśnień U. K., nie wynika by strona samodzielnie użytkował zadeklarowane do płatności grunty rolne położone na działkach ewidencyjnych nr 52 i 53. Powtórzenia wymaga, że koniecznym do przyznania płatności jest spełnienie dwóch warunków, czyli posiadanie tytułu prawnego do gruntu oraz użytkowanie rolnicze tego gruntu. Z uwagi na powyższe działki ewidencyjne nr 52 i 53 zostały wykluczone z płatności, a także zastosowano kary administracyjne z tytułu przedeklarowania powierzchni.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 do jednolitej płatności obszarowej wynosiła 1,06 ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wynosiła 0,30 ha. Powierzchnia ta została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia nr 1306/2013. Podczas przeprowadzanych weryfikacji złożonych wniosków stwierdzono, że o płatności na przedmiotowe działki ewidencyjne nr 52 i 53 położone w obrębie ewidencyjnym Z., Gminie Ł., powiecie ł. ubiegają się też inni rolnicy. W wyniku przeprowadzonego postępowania biorąc pod uwagę całość zgromadzonej dokumentacji ustalono, że P. M. nie jest właścicielem działek ewidencyjnych nr 52 i 53, w związku z czym w odniesieniu do tych działek nie zostały spełnione warunki wymagane do przyznania pomocy określone w art. 8 ust 2 ustawy, a zatem należało odmówić stronie przyznania na rok 2021 płatności do działek rolnych A i B położonych na działkach ewidencyjnych nr 52 i 53. Łączne zawyżenie powierzchni wynosi 0,76 ha. Przy czym, zgodnie z art. 19a ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony. Mając na uwadze powyższe, zmniejszenie płatności wyliczone jako 1,5-krotność stwierdzonej różnicy przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, w związku z powyższym płatność zostaje odmówiona i naliczona zostaje kara administracyjna w wysokości 409,60 zł.
Następnie organ odwoławczy podniósł, iż w sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 64 ust. 2, ust. 2 lit. b, ust. 2 lit. c i d rozporządzenia nr 1306/2013. Zatem strona, jak każda osoba składająca na zewnątrz jakiekolwiek oświadczenie, musi być świadoma treści, które podpisuje, bo tylko ona bierze za nie odpowiedzialność, a przeciwne działanie świadczy co najmniej o niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Organ odwoławczy podsumował, że postępowanie administracyjne było w niniejszej sprawie wszczęte na wyłączny wniosek strony, która nie była zobowiązana do uzyskania płatności i składania wniosku, ale skorzystała z uprawnienia, które wynikało z przepisów prawa. Co więcej składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2021 P. M. a złożył oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, strona ponosi wyłączną winę za nieprawidłową deklarację powierzchni użytkowanej rolniczo. W ocenie organu odwoławczego nie zaistniały również przesłanki z art. 64 ust. 2 lit. e rozporządzenia 1306/2013. Stwierdzona niezgodność nie jest nieznaczna, albowiem jak zostało to powyżej szczegółowo wykazane stwierdzona różnica między powierzchnią zgłoszoną, a powierzchnią stwierdzoną stanowi 253,33%.
Na ostateczną decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skargę do sądu administracyjnego wniósł P. M., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 73 § 1, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Skarżący podniósł, iż organ dał wiarę zeznaniom U. K., która to za świadków miała samą rodzinę – brata, męża, siostrę, że uprawiała ziemię i orała, a wymogiem było podanie świadków postronnych. W ocenie skarżącego U. K. nie orze ziemi, którą to on otrzymał po matce. Skarżący dodał, iż sporną ziemię wydzierżawiał M. O. z L. za opłatą. Nie zgodził się natomiast na wydzierżawianie ziemi komuś innemu. Wcześniej na przedmiotowych działkach była łąka, na której skarżący pozwalał R. R. wypasać konie.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie akt organowi I instancji celem rozpoznania i rozpatrzenia sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że niniejsza sprawa, w związku z oświadczeniem strony skarżącej co do braku możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842).
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosując przy tym przewidziane ustawą środki, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku niestwierdzenia tego rodzaju naruszeń, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Ocena przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z 19 stycznia 2022 r.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 3 ust. 2 ustawy w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ustawy).
Zauważyć trzeba, że jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast w myśl art. 80 k.p.a., organ powinien dokonać oceny okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Organ prowadząc postępowanie, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., powinien podejmować działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego istotnego dla podjęcia rozstrzygnięcia i dokonać oceny na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Dopełnienie wskazanych obowiązków co do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i dokonania na jego podstawie oceny ma na celu realizację wynikającego z art. 8 k.p.a. wymogu prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Nawet biorąc pod uwagę, że do postępowania w sprawie płatności stosuje się k.p.a. z modyfikacjami wynikającymi z ustawy o płatnościach, to należy wskazać, że w ww. regulacji ustawodawca zobowiązał organ do stania na straży praworządności, powtarzając tym samym sformułowaną w art. 6 k.p.a. zasadę legalizmu. Bezsporne przy tym jest, że na podstawie art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o płatnościach w tego typu postępowaniach, zostały wyłączone niektóre z zasad postępowania dowodowego wynikające z k.p.a., w szczególności zasady w zakresie rozkładu ciężaru dowodów co do zaistnienia określonych faktów. W art. 3 ust. 3 ww. ustawy postanowiono, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Należy jednak podkreślić, że w tych samych przepisach ustawodawca zdecydował, iż organ ma stać na straży praworządności, wyczerpująco rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz, na żądanie stron, udzielać im niezbędnych informacji i zapewnić czynny udziału w postępowaniu. Obowiązek strzeżenia praworządności, a następnie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, oznacza, że ten materiał dowodowy musi pozwalać na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie, a w szczególności na wyczerpujące odniesienie się do zarzutów i twierdzeń strony.
Zdaniem sądu, dokonana w art. 3 ust. 3 ustawy modyfikacja zasad dowodzenia, nie może być pojmowana jako niczym nieograniczony obowiązek strony prezentacji i oferowania dowodów potwierdzających jej twierdzenia. Oznacza ona, że na organie istotnie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów mających wspierać stanowisko strony, jednak w związku z jej twierdzeniami i zarzutami organ powinien zgromadzić takie dowody, które pozwoliłyby na zweryfikowanie ich prawdziwości. Konieczność odniesienia się do wszystkich zarzutów strony, a zwłaszcza takich, których rozpatrzenie mogłoby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, jednoznacznie wynika z treści art. 107 § 3 k.p.a., zaś określone w art. 3 ust. 3 ustawy przerzucenie ciężaru dowodu, nie może prowadzić do naruszenia przez organ obowiązku przestrzegania zasady praworządności, w której mieści się również obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistością (por. wyrok WSA w Krakowie z 10 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 273/13, Lex/el nr 1407620, wyrok WSA w Warszawie z 1 października 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 709/10, Lex/el nr 759395).
Na tle powołanych przepisów i niekwestionowanej modyfikacji zasad postępowania sąd uznał, że organ odwoławczy nie sprostał wymogom rzetelnego wyjaśnienia, przy zagwarantowaniu stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu dowodowym, zasadności przesłanek wydania decyzji o odmowie przyznania płatności i nałożenia sankcji.
Wskazać należy, że w myśl art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane z powierzchniami upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami"; 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności; 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha; 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Podkreślić trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, z którym tut. sąd w pełni się zgadza, iż przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08, dostępne są w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje zabiegów incydentalnych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2007 r., II GSK 228/07, Lex/el nr 494061). Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności obszarowych oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym.
Zadaniem organów w rozpoznawanej sprawie było więc przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżący był posiadaczem spornych (zadeklarowanych we wniosku) działek na dzień 31 maja 2021 r. i czy w tym czasie rolniczo je użytkował. W realiach rozpoznawanej sprawy istotne jest również to, że w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, iż dwóch wnioskodawców zadeklarowało te same działki rolne do płatności oraz powoływało się na fakt ich rolniczego użytkowania w 2021 r. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem zweryfikowanie i ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, kto i w jakim zakresie faktycznie posiadał w dniu 31 maja 2021 r. i użytkował zadeklarowane przez skarżącego działki nr 52 i 53 położone w obrębie ewidencyjnym Z., Gminie Ł., powicie ł., a które zostały również wykazane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 złożonym przez U. K..
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy biorąc pod uwagę zebraną dokumentację w postaci wyjaśnień P. M. oraz dołączonych do akt sprawy wyjaśnień U. K. przyjął, że skarżący nie użytkował samodzielnie zadeklarowanych do płatności gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr 52 i 53 i nie był ich właścicielem.
W ocenie sądu stanowisko organu nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zebranym w sprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że o ile bezspornym są ustalenia organu, że żaden z rolników składających wniosek o przyznanie uprawnień do płatności, nie posiada tytułu prawnego do zadeklarowanych gruntów, o tyle sąd nie znalazł odpowiedzi na pytanie, dlaczego organ dał wiarę wyjaśnieniom U. K. złożonym 4 października 2021 r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w Ł., z których wynika, że to nie skarżący prowadził w 2021 r. na spornych działkach prace rolne. Z zebranego materiału nie wynika jednak dlaczego organ odmówił wiarygodności twierdzeniom skarżącego co do użytkowania przez niego spornych gruntów. Tym bardziej, że do materiału dowodowego w rozpoznawanej sprawie, oprócz przywołanych wyjaśnień, nie włączono żadnych innych dokumentów z toczącego się przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w Ł. postępowania dotyczącego drugiej strony konfliktu krzyżowego. Skarżący tymczasem oprócz swojego oświadczenia, wskazał również świadków na okoliczność użytkowania działek, lecz organ odwoławczy uznał, iż ich oświadczenia cechują się wysokim stopniem ogólnikowości i w żaden sposób nie wskazują na konkretne, logiczne i spójne fakty, które potwierdziłyby, że P. M.prowadził działalność rolniczą na działkach nr 52 i 53 położonych w obrębie ewidencyjnym Z., Gminie Ł. powiecie ł.. Należy jednak zauważyć, że w sprawie niewątpliwie istniała możliwość pogłębienia zebranego, skromnego w kontekście charakteru sprawy materiału dowodowego, na co wskazuje chociażby brak przesłuchania osób, które ubiegały się o płatności do spornych gruntów czy też – co ważniejsze - powołanych przez nich świadków. Oczywiście sąd ma na uwadze, że w postępowaniu dotyczącym płatności organ w ograniczony sposób stosuje przepisy k.p.a., to jednak nie jest całkowicie zwolniony z obowiązku ich uwzględniania. I tak nadal w sytuacji, gdy organ dysponował sprzecznymi twierdzeniami stron konfliktu krzyżowego, sąd zauważa potrzebę przeprowadzenia rozprawy, zgodnie z art. 89 § 2 k.p.a. Rozprawa ma służyć bowiem organowi do jak najpełniejszego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza gdy wymaga tego udział świadków, biegłych lub przeprowadzenie oględzin. Wydaje się to tym bardziej uzasadnione w obliczu treści pisma Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Piotrkowie Trybunalskim z 24 lutego 2022 r. przekazującego odwołanie strony skarżącej, w którym stwierdzono, że "w trakcie postępowania wyjaśniającego obydwoje oświadczyli, że są użytkownikami ww. działek, jednak żadne z nich nie posiada do nich tytułu prawnego. Ze względu na brak możliwości jednoznacznego i bezspornego ustalenia kto jest faktycznym użytkownikiem działek nr 52 i 53 wnioskodawcy odmówiono przyznania płatności do tych działek i naliczono sankcje (...)". Oparcie się zatem przez organ odwoławczy jako dowodzie de facto jedynie na oświadczeniu złożonym przez drugą stronę konfliktu krzyżowego, należy ocenić jako niewystarczające. Organ odwoławczy powinien wykazać, że nieprawdziwe są argumenty skarżącego, że użytkował sporne grunty.
Podsumowując należało uznać, że w niniejszej sprawie organy naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Jak wykazano powyżej organy nie ustaliły stanu faktycznego w sposób prawidłowy. Z przeprowadzonych dowodów nie wynika jednoznacznie przyjęta przez organy teza. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne dokonane wybiórczo. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy rzetelnej ocenie wszelkich podjętych kroków prowadzących do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.).
Nie ulega przy tym wątpliwości, że obowiązkiem organu administracyjnego rozpoznającego sprawę jest zebranie i ocena materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a. Obowiązywania tej zasady i wynikającego z niej obowiązku oparcia rozstrzygnięcia na miarodajnym i pełnowartościowym materiale dowodowym nie uchylają odmienności w zakresie postępowania dowodowego przewidziane w ustawie o płatnościach, na co wskazuje zasada praworządności określona w art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 10 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Go 735/09, Lex/el nr 587583).
W konsekwencji poczynionych z uchybieniem procedury ustaleń stanu faktycznego sąd uznał, że decyzja o odmowie przyznania płatności i nałożenia na skarżącego sankcji została wydana przedwcześnie
Z tych też przyczyn, uwzględniając zarzuty skargi, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie wskazania sądu co do oceny zebranego materiału dowodowego i konieczności należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, rozważając przy tym możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, w przypadku wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 89 k.p.a., a jego wyniki przedstawić w decyzji uzasadnionej w sposób odpowiadający wymogom, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.
a.l.