III SA/Łd 797/22

III SA/Łd 797/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski
Małgorzata Kowalska /przewodniczący/
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 146 par. 1 i 2, art. 200 i art. 205 par. 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 39 ust. 4 pkt 2, art. 39a ust. 1 i ust. 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Dnia 22 lutego 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2023 roku sprawy ze skargi A. D. na czynność Burmistrza B. z dnia 20 września 2022 roku znak: MOPS.8230.22.2022 w przedmiocie zorganizowania bezpłatnego transportu niepełnosprawnego dziecka do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. uznaje obowiązek Burmistrza B. do zorganizowania K. D. do końca roku szkolnego 2022/2023 bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "Centrum Edukacyjno-Rehabilitacyjne [...]" w W. oraz powrotu z tego Ośrodka, w sposób umożliwiający udział w zajęciach w wymiarze godzin określonym w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz. U. z 2013 r., poz. 529); 3. zasądza od Gminy B. na rzecz A. D. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 22 sierpnia 2022 r. A. D. zwróciła się do Burmistrza Błaszek – Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Błaszki o zapewnienia jej niepełnosprawnej córce K. D. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] koło K. i z powrotem w roku szkolnym 2022/2023, tj. od 1 września 2022 r. do 23 czerwca 2023 r.
Małoletnia córka skarżącej jest osobą niepełnosprawną i posiada orzeczenie Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...] nr [...] z dnia 20.08.2019 r. o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych zespołowych z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim. W poprzednim roku szkolnym 2021/2022 córka skarżącej uczestniczyła w zajęciach prowadzonych przez Ośrodek Rewalidacyjno-Wychowawczy "[...]" w [...] koło K., a Burmistrz Błaszek zapewniał bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu z miejsca zamieszkania do ośrodka i z powrotem. Skarżąca podkreśliła, iż nie ma możliwości zorganizowania takiego codziennego transportu, podobnie, jak w roku szkolnym 2021/2022.
W odpowiedzi na wniosek skarżącej, pismem z 9 września 2022 r. Burmistrz Błaszek, działając przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Błaszki wyjaśnił, iż Gmina Błaszki zapewnia transport zbiorowy i opiekę dzieci z niepełnosprawnościami do najbliższej placówki edukacyjnej i rewalidacyjno-wychowawczej, jaką jest Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w S., który organizuje zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze przeznaczone dla dzieci i młodzieży z głęboką niepełnosprawnością intelektualną w wieku od 3 do 25 lat. Ponadto wskazano, że żadna z obowiązujących regulacji normatywnych nie nakłada na gminę obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki do placówki wskazanej przez rodziców, ale do placówki najbliższej geograficznie, gdy zapewnia ona odpowiedni dla potrzeb dziecka poziom edukacji i opieki i jest w stanie zapewnić realizację wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ wskazał, że dodatkowy transport, właściwie indywidualny, a nie zbiorowy, do W. to 120 km dziennie, co stanowi min. 2.600 km miesięcznie, same koszty paliwa wyniosą więc dodatkowo ponad 2.000 zł na miesiąc + dodatkowe, ponadwymiarowe godziny pracy dwóch osób, to koszty ok. 4620 zł miesięcznie, co łącznie wygeneruje nadobowiązkowe koszty w wysokości 6.620 zł miesięcznie, a (x10 miesięcy) rocznie ok. 66.200 zł. Dowożenie córki strony transportem zbiorowym nie powodowałoby żadnych dodatkowych kosztów. Koszty transportu zbiorowego (zakup paliwa) do SOSzW w Sieradzu dla 10-ga dzieci (w dwóch turach) wynoszą ok. 3400 zł miesięcznie, bez kosztów pracowniczych. W piśmie Burmistrz Błaszek zaproponował transport bez opieki z udziałem w zajęciach przez 2,5 godziny w ciągu dnia lub zwrot na podstawie umowy kosztów transportu wykonywanego przez skarżącą.
Pismem z dnia 14 września 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, na podstawie której miałaby sama organizować transport córki do placówki oraz wezwała Burmistrza Błaszek do zapewnienia jej niepełnosprawnej córce bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] koło K. i z powrotem. Podkreśliła, iż art. 39 ust. 4 pkt 2 uPo nie formułuje warunku, aby bezpłatny transport dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Ustawodawca wyraźnie wskazuje sytuacje, w których obowiązek dotyczy ośrodka najbliższego (tak w art. 39 ust 4 pkt 1 uPo, jeśli chodzi o bezpłatny transport uczniów niepełnosprawnych do najbliższej szkoły podstawowej lub najbliższej szkoły ponadpodstawowej). Warunku odległości nie sformułowano natomiast w przepisie art. 39 ust. 4 pkt 2 uPo. Oznacza to, że realizacja obowiązku gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego nie jest uzależniona od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka. A zatem nie musi to być ośrodek najbliższy. W tym wypadku wybór ośrodka nie stanowi uprawnienia gminy - wyrok WSA w Białymstoku z 21 marca 2019 r., II SA/Bk 778/18.
Skarżąca zauważyła ponadto, iż Ośrodek Rewalidacyjno-Wychowawczy "[...]" w [...] koło K. jest położony w odległości 25 km od miejsca zamieszkania małoletniej K. D., gdy tymczasem Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Sieradzu, wskazany przez Dyrektora MOPS, jest w odległości 29 km. Wobec powyższego, pomimo, że przepis mający zastosowanie w niniejszej sprawie nie przewiduje kryterium odległości, to argument o bliskości ośrodka w Sieradzu okazuje się całkowicie bezpodstawny.
Pismem z 20.09.2022 r., doręczonym skarżącej w dniu 22.09.2022 r., a pełnomocnikowi skarżącej w dniu 01.10.2022 r., Burmistrz Błaszek poinformował, że pismo z 09.09.2022 r. było propozycją, a nie wiążącą decyzją. Przy czym w treści pisma, nie odmówiono stronie bezpłatnego transportu do placówki edukacyjnej lecz przedstawiono różne warianty zorganizowania transportu, co do których A. D. nie zajęła żadnego stanowiska. Organ wskazał, iż budzi jego zdumienie stanowisko skarżącej, iż nie może towarzyszyć córce podczas transportu zorganizowanego przez gminę, ani też nie chce uczestniczyć na stałe w procesie edukacji córki, co jest warunkiem koniecznym w uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz ponowił propozycję zorganizowania dla K. D. bezpłatnego transportu z obecnością opiekunki do [...] w przybliżonym czasie ok. 8.30/8.45 - wyjazd z S., 12.00/12.15 odjazd z [...], z tym że w obie strony będą podróżowały różne opiekunki. Drugą propozycją jest przewóz córki z opieką do placówki w [...], natomiast powrót zapewniałaby skarżąca we własnym zakresie lub też nadal jest aktualna propozycja zwrotu kosztów przewozu w obie strony na zasadzie umowy z Burmistrzem, szczególnie w okoliczności konieczności sprawowania stałej opieki, warunkującej pobieranie jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi z dnia 26.09.2022 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że wszystkie trzy propozycje nie zostały zaakceptowane, w szczególności propozycja transportu zapewniająca udział w zajęciach jednie przez 2,5 godziny dziennie (uwzględniając czas dojazdu) nie pozwala na wypełnienie obowiązku szkolnego przez córkę skarżącej określonego w przepisach art. 35 ust. 1 i 2, art. 39 ust. 4 pkt 2b i art. 39 ust. 17 uPo.
W kolejnym piśmie z 05.10.2022 r. Burmistrz Błaszek, działając przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Błaszki ponownie wyjaśnił, że nie odmówiono córce skarżącej bezpłatnego transportu i przedstawił jeszcze raz trzy warianty zorganizowania transportu. Przy czym pierwszy wariant zakładał udział córki strony w zajęciach jedynie przez 2,5 godziny dziennie, a kolejne dwa wymagały zorganizowania dowozu przez skarżącą i zawarcia umowy.
Pismem z 10.10.2022 r. pełnomocnik skarżącej ostatecznie wezwał Burmistrza Błaszek do zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu małoletniej K. D. z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] koło K. i z powrotem w godzinach prowadzenia zajęć przez powyższą placówkę, do końca roku szkolnego 2022/2023, w sposób pozwalający wypełnić obowiązek szkolny, podkreslając, że strona nie zawarła umowy z Burmistrzem, o której mowa art. 39a ust. 4 uPo.
Pismem z 18.10.2022 r. Burmistrz Błaszek, jeszcze raz przedstawił propozycje, transportu wskazane w piśmie z 20.09.2022 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. D. zastępowana przez pełnomocnika, zaskarżyła powyższą czynność organu, zarzucając jej:
1/ naruszenie art. 70 ust. 1, 3 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie prawa do nauki oraz prawa rodziców do wyboru szkoły,
2/ naruszenie prawa materialnego - art. 39 ust. 4 pkt 2 ppkt b) i art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 910; dalej: "uPo") polegającego na bezpodstawnej odmowie zapewnienia córce skarżącej - małoletniej K. D. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego oraz poprzez brak zorganizowania przez gminę bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu córki skarżącej do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o stwierdzenie bezskuteczność zaskarżonej czynności - odmowy Burmistrza Błaszek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dziecka skarżącej - małoletniej K. D. z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" wyrażonej w piśmie Burmistrza Błaszek - Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy Błaszki z dnia 20 września 2022 r. o sygnaturze MOPS.8230.22.202218 doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 1 października 2022 r. i ostatecznie potwierdzonej w piśmie z 18 października 2022 r.
Ponadto pełnomocnik strony wniósł o uznanie obowiązku Burmistrza Błaszek do zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu małoletniej K. D. z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] koło K. i z powrotem do końca roku szkolnego 2022/2023 w sposób pozwalający wypełnić obowiązek szkolny, zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 17 uPo oraz § 3 i § 10 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz. U. poz. 529), tj. w wymiarze co najmniej 20 godzin tygodniowo i nie więcej niż 6 godzin dziennie, uwzględniając, iż godzina zajęć trwa 60 minut oraz zasądzenie od Burmistrza Błaszek na rzecz skarżącej zwrotu rzeczywistych kosztów dojazdu małoletniej K. D. z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] koło K. i z powrotem w okresie od dnia 1 października 2022 r. do dnia uznania obowiązku.
Pełnomocnik strony wniósł także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Błaszek wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
Na terminie rozprawy pełnomocnicy stron podtrzymali dotychczasowe stanowiska procesowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 t.j.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z treścią art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 t.j., dalej jako: p.p.s.a.), kontrola sądu obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Kontrola powyższych aktów administracyjnych i czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana według kryterium legalności.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz jedynie ocenia zgodność aktu lub czynności z przepisami obowiązującego prawa. Stosownie natomiast do treści art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Ponadto w sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 § 2 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie A. D. zaskarżyła czynność Burmistrza Błaszek wynikającą z pisma tego organu z 20 września 2022 r., w którym została poinformowana o odmowie zorganizowania przez gminę bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu córki skarżącej – małoletniej K. D. z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" na warunkach określonych we wniosku strony z 22.08.2022 r.
Przede wszystkim wskazać należy, iż stosownie do treści art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1082; zwanej dalej Prawem oświatowym lub "ustawą"), obowiązkiem gminy jest:
1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;
2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:
a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,
b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Stosownie natomiast do art. 39a ust. 1 ustawy, obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (art. 39a ust. 4). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (art. 39a ust. 5). Jeżeli natomiast rodzice powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, kwotę zwrotu kosztów przewozu ustala się zgodnie z ust. 2 (art. 39a ust. 6).
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2022 r. sygn. akt III OSK 1275/21 (orzeczenie wraz z poniżej podanymi orzeczeniami dostępne w CBOIS pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl), w którym wskazano, iż na gruncie unormowań zawartych w art. 39 ust. 4 ustawy (obecnie odnosi się to do przepisu 39a ust. 1) należy przyjąć, że oświadczenie rodziców niepełnosprawnego dziecka w kwestii dowozu tego dziecka do ośrodka szkolno-wychowawczego wiąże organ gminy w tym znaczeniu, że jeżeli sami wyrażają zamiar dowożenia dziecka do ośrodka, to organ wykonawczy gminy nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna. W przeciwnym przypadku – jeżeli rodzice dziecka nie zgłaszają takiego zamiaru – oznacza to, że obowiązkiem gminy jest we własnym zakresie zorganizowanie dowozu niepełnosprawnego dziecka oraz zapewnienie mu opieki. Gmina nie może przenieść dowolnie swego obowiązku na rodziców (opiekunów) dziecka niepełnosprawnego bez ich zgody, nawet za zwrotem kosztów. Należy bowiem zauważyć, że zwrot kosztów w razie wyboru przez rodziców dziecka niepełnosprawnego transportu dowozu i opieki we własnym zakresie następuje w drodze zawartej umowy, a umowa jest dwustronną czynnością prawną, wymagającą zgodnych oświadczeń woli obu stron umowy. Tylko podpisanie umowy o zwrot kosztów zwalnia gminę z obowiązku zapewnienia dojazdu dziecka niepełnosprawnego do konkretnego ośrodka wybranego przez rodzica (podobnie: wyrok NSA z 25.05.2022 r. sygn. III OSK 3280/21 oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17).
Także w literaturze przedmiotu podkreślono, że ustawodawca w art. 39a ust. 1 ustawy wskazał, iż gmina spełnia ciążący na niej obowiązek przez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców, przy czym powyższe rozwiązania mają charakter równoważny i ich zastosowanie będzie wynikało wyłącznie z decyzji rodziców (M. Pilich, Komentarz do art. 39a, [w:] M. Pilich (red.), Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, LEX/el.).
Stwierdzić zatem należy, że przepis art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe zawiera alternatywnie skonstruowane roszczenie (publiczne prawo podmiotowe), przysługujące rodzicom niepełnosprawnego dziecka, z którym to roszczeniem są skorelowane odpowiednie obowiązki gminy. Organy administracji publicznej nie mają kompetencji do modyfikowania treści zgłoszonego przez rodziców dziecka żądania, w szczególności nie są uprawnione do władczego narzucenia jednej z dwóch przewidzianych przez ustawodawcę alternatyw. Dysponentem powyższego roszczenia są więc wyłącznie rodzice dziecka. Zwrot użyty w przepisie art. 39a ust. 5 ustawy: "od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice" potwierdza, że to wyłącznie rodzicom przysługuje prawo wyboru, zaś dla gminy powstają określone obowiązki (czy to zapewnienia transportu i opieki dzieci, czy to refundacji kosztów), od których spełnienia nie może zwolnić się przez "przerzucenie" ich na zainteresowanych.
Podkreślić w tym miejscu trzeba, że obowiązek zapewnienia przez gminę przewozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa – Prawo oświatowe. W art. 1 pkt 6 i 7 tej ustawy ustawodawca wskazał na możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami, jak również opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwienie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych. Obowiązki gminy w tej materii ustanawia cytowany wyżej art. 39 ust. 4 wraz z art. 39a Prawa oświatowego.
Powyżej oceny nie zmienia fakt, że przepis art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego wprowadza alternatywę rozłączną poprzez użycie spójnika "albo" stanowiąc, że gmina zapewnia bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów tego przewozu. Komentowane bowiem obowiązki gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej placówki oświatowej mają charakter zobowiązania przemiennego, co oznacza, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności skutkuje wypełnieniem wskazanego obowiązku, jednakże - co wymaga ponownego podkreślenia - wybór sposobu realizacji omawianej powinności publicznoprawnej organu gminy jest pozostawiony rodzicom dziecka i to oni decydują jaki wariant dowozu dziecka wybrać. Organ gminy nie może przy tym powoływać się skutecznie na okoliczność, że przygotowano do podpisania przez stronę (rodzica) umowę odnośnie do zwrotu (refundacji) kosztów transportu niepełnosprawnego dziecka. Tylko uprzednie podpisanie umowy o zwrot kosztów zwalnia gminę z obowiązku zapewnienia dojazdu dziecka niepełnosprawnego do konkretnego ośrodka wybranego przez rodzica (vide wyroki WSA: w Łodzi z 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1097/17 oraz w Białymstoku z 7 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 723/18). W przypadku gdy umowa ta nie została zawarta (podpisana), zatem jako nieistniejąca nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a tym samym gmina nie zostaje zwolniona z ustawowego obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu oraz opieki w czasie przewozu niepełnosprawnego dziecka do i z ośrodka szkolno-wychowawczego.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że pomiędzy A. D. a Burmistrzem Błaszek nie została zawarta umowa, której przedmiotem byłby zwrot kosztów przewozu córki skarżącej w roku szkolnym 2022/2023 do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...], z uwagi na jednoznaczne stanowisko skarżącej, co do braku możliwości zorganizowania samodzielnego przewozu córki do tej placówki. Jednocześnie przyjąć trzeba, że czynność organu w przedmiocie zwrotu kosztów przejazdu dziecka i opiekuna w sytuacji, gdy dziecko jest dowożone przez tego opiekuna - jako określana w umowie cywilnoprawnej - nie podlega właściwości sądu administracyjnego, lecz sądu powszechnego (por. wyrok WSA w Szczecinie z 28.01.2021 r., sygn. II SA/Sz 580/20). Dlatego też sąd administracyjny nie może oceniać kwestii związanych brakiem porozumienia pomiędzy stronami w sprawie zawarcia takiej umowy. Niemniej jednak brak zawarcia umowy skutkuje powstaniem obowiązku dowozu dziecka po stronie gminy, natomiast jeżeli rodzice powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, kwotę zwrotu kosztów przewozu ustala się zgodnie z ust. 2 (art. 39a ust. 6 ustawy).
Zaskarżoną do sądu czynnością oraz argumentacją zawartą w innych pismach kierowanych do skarżącej, organ w istocie dążył do "wymuszenia" na skarżącej, aby podpisała umowę na zwrot kosztów samodzielnego przewozu córki do placówki rewalidacyjno - wychowawczej lub też, aby wyraziła zgodę na przewóz córki przez Gminę do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] w godzinach, które wykluczały możliwość realizacji obowiązku szkolnego w sposób określony w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim (Dz. U. z 2013 r. poz. 529), tj. w wymiarze co najmniej 20 godzin tygodniowo i nie więcej niż 6 godzin dziennie. Organ całkowicie pominął przy tym, że do czasu ewentualnego zawarcia takiej umowy winien zapewnić niepełnosprawnemu dziecku dowóz do odpowiedniej placówki rewalidacyjno - wychowawczej w sposób umożliwiający prawidłową realizację obowiązku szkolnego. Dlatego też przyjąć należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej czynności, wykazała, że czynność ta została dokonana bez prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego to jest art. 39 ust. 4 pkt 2 i art. 39a Prawa oświatowego, wskutek ich błędnej wykładni.
Za całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa należy przy tym uznać działanie organu w niniejszej sprawie, polegające na sugerowaniu, iż domaganie się przez skarżącą zapewnienia niepełnosprawnemu dziecku bezpłatnego transportu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego może spowodować utratę otrzymywanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, jak również, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego nakłada na skarżącą obowiązek stałego uczestniczenia w procesie edukacji córki oraz sprawowania opieki nad córką w czasie transportu.
Jednocześnie sąd zgadza się z pełnomocnikiem strony skarżącej, że art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe nie formułuje warunku, aby bezpłatny transport dotyczył wyłącznie najbliższego ośrodka rehabilitacyjno – wychowawczego. Ustawodawca bowiem wyraźnie wskazuje na sytuacje, w których obowiązek dotyczy ośrodka najbliższego tak jak w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy, jeśli chodzi o bezpłatny transport uczniów niepełnosprawnych do najbliższej szkoły podstawowej lub najbliższej szkoły ponadpodstawowej. Warunku odległości nie sformułowano natomiast w przepisie art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. Oznacza to, że realizacja obowiązku gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego nie jest uzależniona od odległości ośrodka do miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka. A zatem nie musi to być ośrodek najbliższy. W tym wypadku wybór ośrodka nie stanowi uprawnienia gminy (tak w wyroku WSA w Białymstoku z 21 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 778/18, CBOSA). Wskazać należy, że podejmowanie decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły należy do rodziców (art. 70 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem zaś władz publicznych jest udzielanie pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem WSA w Krakowie sformułowanym w sprawie III SA/Kr 1230/15, że uwzględniając ciężkie przypadki niepełnosprawności, jako nieuzasadnione należy potraktować obawy gminy, iż wybór rodziców zawsze padnie na ośrodek położony daleko i obowiązki gminy w zakresie transportu pod opieką będą w związku z tym szczególnie uciążliwe i kosztowne. Celowi konstytucyjnemu w postaci zapewnienia wsparcia rodzicom osoby niepełnosprawnej nie odpowiadałaby wykładnia ograniczająca prawa przyznane osobom niepełnosprawnym, najciężej dotkniętym przez los, a uzasadniona potrzebą ochrony majątkowych interesów gminy (wyrok z dnia 15 grudnia 2015 r., CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie, powoływanie się przez organ na kwestię odległości do ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego jest całkowicie niezrozumiałe również z uwagi na fakt, iż odległość od miejsca zamieszkania skarżącej do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] jest krótsza niż do proponowanego przez organ Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Sieradzu. Istotne jest przy tym, że córka skarżącej w poprzednim roku szkolnym realizowała obowiązek szkolny w Ośrodku Rewalidacyjno-Wychowawczym "[...]" w [...] (do którego bezpłatny przewóz organizowała zresztą Gmina) i jak wynika z orzeczenia Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w [...] nr [...] z 20.08.2019 r. o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, ośrodek ten realizuje wszystkie cele wyszczególnione w tym orzeczeniu. Uwzględnić należy również, że z ww. orzeczenia wynika, iż córka skarżącej - posiadająca niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim, rozpoznaje osoby z najbliższego otoczenia, natomiast "na obce osoby reaguje płaczem i niepokojem". W takiej sytuacji, zmiana ośrodka rewalidacyjno - wychowawczego mogłaby wiązać się z negatywnymi skutkami w rehabilitacji i rozwoju córki skarżącej.
W konsekwencji sąd uznał, iż wystąpiły podstawy do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności (pkt 1 sentencji).
Sąd uwzględnił również wniosek pełnomocnika skarżącej dotyczący orzeczenia na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a., tj. o uznaniu uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa, który w sprawie niniejszej dotyczył uznania uprawnienia do zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki córce skarżącej w czasie przewozu z miejsca zamieszkania do Ośrodka Rewalidacyjno-Wychowawczego "[...]" w [...] koło K. i z powrotem do końca roku szkolnego 2022/2023 w sposób pozwalający wypełnić obowiązek szkolny, zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2, art. 36 ust. 17 ustawy Prawo oświatowe oraz § 3
i § 10 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno - wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim. W zakresie orzeczenia wymiaru godzin nałożonego na gminę obowiązku, sąd pozostawił możliwość jego ukształtowania w sposób zgodny z wymogami określonymi w § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno - wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, przy jednoczesnym uwzględnieniu regulacji zawartej w § 10 ust. 3 tego aktu prawnego, z którego wynika, iż dzienny czas trwania zajęć, o którym mowa w ust. 2, ustala dyrektor jednostki systemu oświaty organizującej zajęcia, we współpracy z rodzicami (prawnymi opiekunami), uwzględniając indywidualne potrzeby i możliwości psychofizyczne uczestnika zajęć.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.
R.T-M.