III SA/Łd 774/22

III SA/Łd 774/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 13 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 6 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2022 roku nr 1001-IEE-1.711.106.2022.2.ACU w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z dnia 27 czerwca 2022 roku, nr 1022-SEE.711.2.2022.ZWOL.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 sierpnia 2022 r. nr UNP:1001-22-094801 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi po rozpatrzeniu zażalenia J.W na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 27 czerwca 2022 r. nr 1022-SEE.711.2.2022.ZWOL o odmowie zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, który jest prowadzony na rzecz J.W przez Bank P. S.A., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach (organ egzekucyjny) prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2021 r. o numerze [...], który wystawił Dyrektor Łódzkiego Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Tytuł ten obejmował należność z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej w kwocie 6 552,65 zł, która powstała 26 maja 2021 r., odsetki za zwłokę od ww. należności, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego stanowiły kwotę 61,76 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł. Powyższy tytuł wykonawczy wystawiony został w oparciu o orzeczenie z 26 maja 2021 r. nr [...].
Zawiadomieniem z 21 października 2021 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w Banku P. S.A. Zawiadomienie to Bank otrzymał 21 października 2021 r., a stronie zostało ono doręczone wraz z odpisem tytułu wykonawczego 26 października 2021 r. w trybie art. 43 k.p.a.
W odpowiedzi na ww. zajęcie, pismem z 21 października 2021 r. Bank poinformował, że nie może ono zostać zrealizowane z uwagi na saldo zajętych rachunków, które wynosi 312,66 zł, a wykorzystana kwota wolna - 0,00 zł. Ponadto, w piśmie z 3 stycznia 2022 r. Bank wskazał, że pozostająca na zajętym rachunku bankowym kwota pochodzi z wpływu środków przekazanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które nie podlegają zajęciu oraz wniósł o powiadomienie go, czy organ egzekucyjny "podtrzymuje" zwolnienie z egzekucji kwoty, która znajduje się na rachunku, jak też środków, które w przyszłości wpłyną na rachunek z tej Agencji.
W piśmie z 2 listopada 2021 r. strona wniosła o uchylenie zajęcia rachunku bankowego w całości oraz niezwłoczne rozpatrzenie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Podniosła szereg zarzutów, które odnosiły się do postępowania wierzyciela. Zarzuciła organowi egzekucyjnemu, że prowadzi egzekucję bez ważnego tytułu wykonawczego. Zdaniem strony tytuł ten zawiera braki formalne, m.in. w postaci braku nadania mu klauzuli wykonalności przez organ egzekucyjny. Z okoliczności wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję wierzyciela, strona wywiodła obowiązek zawieszenia przez organ egzekucyjny prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na wezwanie organu, wzywające do sprecyzowania wniosku, w piśmie z 6 grudnia 2021 r. zobowiązana wskazała, że wezwanie organu egzekucyjnego z 16 listopada 2021 r. jest niejasne i niezrozumiałe.
Zawiadomieniem z 31 grudnia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach pozostawił bez rozpatrzenia pismo z 2 listopada 2021 r. uzupełnione pismem z 6 grudnia 2021 r.
31 stycznia 2022 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach wpłynęło pismo z tej samej daty zatytułowane "Odwołanie", w którym zobowiązana odniosła się do ww. zawiadomienia organu egzekucyjnego z 31 grudnia 2021 r. Wskazała w nim na zasady ogóle postępowania administracyjnego, "powództwo opozycyjne" i jego skutki, prawo strony do niewyrażenia zgody na wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, ciążący na organie egzekucyjnym na mocy art. 10 § 1 k.p.a. obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego, które wynika z wszczęcia postępowania z urzędu bez zawiadomienia o tym, niezręczne i niezrozumiałe zredagowanie przez organ egzekucyjny pisma o numerze "1022-SEE. 711.229.202/", związanie organu treścią żądania oraz konieczność ustalenia przez ten organ podstaw prawnych w oparciu o własną ocenę, usunięcie braków w wyznaczonym terminie, zbytni formalizm i rygoryzm przy żądaniu od podania precyzyjnego, konkretnego środka zaskarżenia.
W odpowiedzi organ wystosował do strony pismo z 24 lutego 2022 r., w którym poinformował o stanie sprawy.
8 listopada 2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo wierzyciela z 3 listopada 2021 r., w którym zawiadomił, że z uwagi na dokonane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 3 listopada 2021 r. potrącenie wzajemnych wierzytelności Agencji i zobowiązanej, należności objęte tytułem wykonawczym z 11 października 2021 r. na dzień 3 listopada 2021r. wynoszą 0,00 zł. Wierzyciel dodał przy tym, że kosztami egzekucyjnym należy obciążyć stronę.
Zawiadomieniem z 20 kwietnia 2022 r. organ egzekucyjny zaktualizował w Banku zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z 21 października 2021 r., poprzez wskazanie, że do wyegzekwowania pozostają koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 445,07 zł.
27 maja 2022 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo strony opatrzone tą samą datą, zatytułowane "Odwołanie". W piśmie tym strona wniosła o wskazanie strat, jakie poniósł organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Zdaniem strony, organ egzekucyjny nie powinien żądać od niej zwrotu wydatków, ale od wierzyciela, który otrzymał dochodzoną zaległość w całości we wzajemnym rozliczeniu. Wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż wywiązała się ze zobowiązania, organ egzekucyjny nie poniósł strat, organ egzekucyjny nie zaspokoił wierzyciela, bowiem nie przekazał mu żadnego wyegzekwowanego długu, a prowadzone postępowanie egzekucyjne było nieefektywne.
Powyższe pismo, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach zakwalifikował jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wniosek o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych i postanowieniami z 27 czerwca 2022 r. każdy z tych wniosków rozpatrzył.
Zażaleniem z 7 lipca 2022 r. strona zaskarżyła wszystkie te postanowienia. Wniosła o ich uchylenie i zmianę w całości oraz "usunięcie eksperta Urzędu Skarbowego", gdyż jego zachowanie ma postać "recydywy". Strona uważa, że obciąża on po raz drugi kosztami egzekucyjnymi od środków pieniężnych, które zostały zapłacone i prowadzi postępowanie na podstawie "spłaconego" tytułu wykonawczego.
Postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach odmówił zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, który na rzecz strony prowadzi Bank P. S.A.
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, które należą do zobowiązanego, jeżeli wystąpią łącznie dwie przesłanki: zobowiązany złoży wniosek w tym zakresie i zaistnieje ważny interes zobowiązanego.
DIAS wyjaśnił, że w piśmie z 27 maja 2022 r. zobowiązana wskazała, że organ egzekucyjny z urzędu powinien zwolnić z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, który na rzecz strony prowadzi Bank P. S.A. Zdaniem strony przyczynami, które zwolnienie to winny spowodować, są: brak przekazania do organu egzekucyjnego jakichkolwiek środków tytułem realizacji zajęcia, spłacenie w całości zadłużenia wobec wierzyciela, które obejmuje tytuł wykonawczy nr [...]
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącej. Jak wynika z art. 13 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie mógł z urzędu rozstrzygnąć kwestii zwolnienia z egzekucji przedmiotowej wierzytelności. Rozstrzygnięcie w tym zakresie musiało być poprzedzone wnioskiem, który do organu egzekucyjnego wpłynął 27 maja 2022 r. Stan faktyczny, który zaistniał w sprawie strony w kontekście argumentów, jakie strona przywołała na poparcie swego wniosku, nie wskazują, aby posiadała ważny interes w zwolnieniu ww. składnika majątkowego.
Zarówno we wniosku z 27 maja 2022 r., jak też w zażaleniu strona kwestionuje zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego i obciążenia jej kosztami. Tych okoliczności nie można jednak utożsamiać z ważnym interesem strony. Ponadto, z akt sprawy wynika, że: z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku P. SA do organu egzekucyjnego nie wpłynęła żadna kwota, oraz że wygasła należność pieniężna wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia, które objęte były tytułem wykonawczym nr [...], gdyż wierzyciel uzyskał je w wyniku potrącenia wzajemnych wierzytelności jego oraz strony.
Zdaniem DIAS powyższe okoliczności nie świadczą jednak o istnieniu podstawy do zwolnienia z egzekucji wskazanej wierzytelności. Organ wyjaśnił, że z pism wierzyciela z 3 listopada 2021 r. i 5 maja 2022 r. wynika, że z wzajemnych wierzytelności potrącił on kwotę 6 659,03 zł, zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostało spłacone w całości, kosztami egzekucyjnymi należy obciążyć stronę. Potrącona przez wierzyciela kwota odpowiada sumie: należności głównej – 6 552,65 zł i odsetek za zwłokę (naliczonych na dzień potrącenia, czyli 3 listopada 2021 r.) - 94,78 zł oraz kosztów upomnienia - 11,60 zł.
Zatem, potrącenie to pokryło zadłużenie strony jedynie wobec wierzyciela. Pozostały natomiast do uregulowania koszty egzekucyjne w kwocie 445,07 zł, należne organowi egzekucyjnemu. Przepisy prawa upoważniają organ egzekucyjny do ich ściągnięcia na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2021 r., pomimo że wygasła należność pieniężna objęta tym tytułem.
Organ wyjaśnił, że koszty te powstały jeszcze przed dokonaniem przez wierzyciela ww. potrącenia i były skutkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku P. S.A. Zajęcia tego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach dokonał zawiadomieniem z 21 października 2021 r. Zawiadomienie o zajęciu Bank otrzymał 21 października 2021 r., a stronie zostało ono doręczone wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego 26 października 2021 r. Wobec powyższego, organ uznał, że strona była powiadomiona o wszczęciu egzekucji administracyjnej. Przedmiotowa wierzytelność z rachunku bankowego jest jedynym znanym dotychczas organowi egzekucyjnemu składnikiem majątku strony, a innego składnika nie wskazano, organ nie może uwzględnić wniosku i wierzytelność tę zwolnić spod zajęcia. W ocenie organu skoro z tytułu zajęcia tej wierzytelności do tej pory nie wpłynęły do organu egzekucyjnego żadne środki pieniężne, nie oznacza, że w przyszłości sytuacja ta nie ulegnie zmianie. Ponadto organ zauważył, że zobowiązana nie podnosi, aby zajęcie tej wierzytelności, stanowiło nadmierną uciążliwość.
W skardze J.W podniosła, że wysokość opłaty egzekucyjnej powinna być adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego. Dłużnika spotyka kara finansowa za to, że dokonane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa potrącenie wzajemnych należności, objętych tytułem wykonawczym nr [...] pozwoliło zaoszczędzić związane z nią koszty. Skarżąca wniosła o zwrócenie kwot postępowania egzekucyjnego w 2019 r. i 2022 r. niesłusznie, nienależnie pobranych z rachunku bankowego od zapłaconych wierzycielowi środków pieniężnych. Istotne jest odwołanie eksperta skarbowego z zajmowanego stanowiska, ponieważ prowadzi egzekucję wobec J.W, która nie posiada żadnych należności wobec wierzyciela i Urzędu Skarbowego i generuje dodatkowo koszty, które strona musi ponosić, niezwiązane z egzekucją koszty dojazdu do Urzędu Skarbowego. Należności zobowiązania wygasły w dniu 3 listopada 2021 r. wobec wierzyciela i urzędu skarbowego w całości, organ egzekucyjny nie poniósł żadnych wydatków w związku z prowadzoną egzekucją.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. sygn. III SPP/Łd 156/22 starszy referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 29 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 17 czerwca 2022 r. odmawiające zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że skarżąca złożyła 3 stycznia 2022 r. pismo, które organ potraktował jako wniosek o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W sprawie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ I instancji wydał 27 czerwca 2022 r. postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W wyniku rozpoznania zażalenia strony organ odwoławczy 26 sierpnia 2022 r. uchylił powyższe postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że organ I instancji nie ustalił w należyty sposób okoliczności faktycznych sprawy w kontekście zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 773/22 oddalił skargę J.W na powyższe postanowienie.
Przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie jest wniosek skarżącej o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Stosownie do treści wymienionego przepisu organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części, określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zobowiązana wniosła o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w Banku P. S.A, gdyż w jej ocenie kosztami egzekucyjnymi powinien być obciążany wierzyciel.
Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego zobowiązanego z egzekucji jak wynika z treści art. 13 § 1 u.p.e.a. jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2009 r. sygn. II FSK 789/08, Lex nr 863802).
W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407, wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2016r., sygn. akt II GSK 154/15, Lex nr 2117103 ).
Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z treścią art. 13 § 2 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji zażalenie przysługuje tylko dłużnikowi.
Wskazać także należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z dnia 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96 – publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427).
To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie.
Zasadą jest, że na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny. Nie oznacza to jednak, że organ nie jest w tym względzie zobowiązany do należytego wyjaśnienia sprawy, jeśli wniosek i jego uzasadnienie są niewystarczające do rozstrzygnięcia (nie dość szczegółowe i wykazane). Ważny interes zobowiązanego nie może abstrahować od konkretnej sytuacji finansowej zobowiązanego, co oznacza, że organ winien te okoliczności należycie zweryfikować przed podjęciem rozstrzygnięcia. Stanowią one nie tylko podstawę oceny istnienia przesłanki zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji, ale też dają podstawę do ważenia interesu zobowiązanego z interesem publicznym. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. II FSK 789/08 podniósł, że "przesłanka ważnego interesu zobowiązanego" jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu "ważnego interesu" po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (tak też w sprawach sygn.: II FSK 489/10, I SA/Gd 189/13). Przy czym pojęcia ważnego interesu zobowiązanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Przy ocenie tej przesłanki należy też uwzględnić zachowanie samej strony. Korzystając z kompetencji o charakterze uznaniowym (jak ma to miejsce w wypadku stosowania instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a.), organy muszą mieć na uwadze nie tylko ważny interes zobowiązanego, ale także interes społeczny. Rozważana regulacja prawna nie może być w praktyce traktowana jako odejście od zasady celowości postępowania egzekucyjnego i obowiązku organu egzekucyjnego prowadzenia egzekucji administracyjnej w okolicznościach uchylania się zobowiązanego od dobrowolnego wykonania ciążących na nim obowiązków.
Ustawodawca używając zwrotu "może zwolnić", ustalił jednocześnie, że organ ma możliwość wyboru wariantu rozstrzygnięcia, które ma charakter uznaniowy. O tym czy wniosek może zostać uwzględniony rozstrzyga organ, który wydał postanowienie w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (publ. jak wyżej), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, w niniejszej sprawie art. 13 u.p.e.a., pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.
Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Organy nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego ani w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, że do uregulowania pozostały koszty egzekucyjne w wysokości 445,07 zł należne organowi egzekucyjnemu, należność główna wygasła. Organ podkreślił, że zarówno we wniosku, jak i zażaleniu skarżąca kwestionuje zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a nie są to okoliczności, które można utożsamiać z ważnym interesem. Należy jednak zwrócić uwagę, że akta administracyjne sprawy ograniczają się jedynie do pism skarżącej, nie zawierają natomiast oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym ani żadnych innych dokumentów źródłowych. Natomiast z pism skarżącej nie wynika, w jakiej sytuacji materialnej się znajduje, brak jest danych dotyczących uzyskiwanych przez nią dochodów i wydatków. Nie wiadomo również jak wygląda jej sytuacja zdrowotna. W ocenie Sądu organ w tym zakresie uchybił obowiązkom wynikającym z treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W omawianym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w przepisach k.p.a.: art. 7 (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 8 (prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej), art. 11 k.p.a. (wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy), art. 77 § 1 (obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego), art. 80 (obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona) i art. 107 § 3 (wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa).
Sąd podkreśla, że zasadą jest, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 czerwca 2022 r. I GSK 2588/18, że na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny. Nie oznacza to jednak, że organ nie jest w tym względzie zobowiązany do należytego wyjaśnienia sprawy, jeżeli wniosek i jego uzasadnienie są niewystarczające do rozstrzygnięcia (nie dość szczegółowo wykazane). Ważny interes zobowiązanego nie może abstrahować od konkretnej sytuacji finansowej zobowiązanego, co oznacza, że organ winien te okoliczności należycie zweryfikować przed podjęciem końcowego rozstrzygnięcia.
Powyżej wskazane okoliczności organ musi uwzględnić przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z egzekucji, mając także na uwadze, że w wyniku dokonanego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – wierzyciela potrącenia wzajemnych wierzytelności Agencji i zobowiązanej, należności objęte tytułem wykonawczym z 11 października 2021 r. na dzień 3 listopada 2021 r. wynoszą 0,00 zł, a do wyegzekwowania pozostają koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 445,07 zł, które w ocenie zobowiązanej obciążają wierzyciela.
Podkreślić także należy, że dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma również sprawa dotycząca wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych sygn. III SA/Łd 773/22. Jak już na wstępie wskazano, organ odwoławczy uchylił postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że organ I instancji nie ustalił w należyty sposób okoliczności faktycznych sprawy w kontekście zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Należy podkreślić, że zarówno w jednej i drugiej sprawie, tj. dotyczącej odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych i odmowy zwolnienia z egzekucji organ ma obowiązek zbadać przesłankę "ważnego interesu strony". Przepis art. 64e § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne.
Koszty egzekucyjne mogą być umorzone:
1) na wniosek:
a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,
b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:
- sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu - jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,
- administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny (§ 2). .
Wobec powyższego, nie można zatem było uznać, tak jak to uczyniły organy, że w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych przesłanka ta nie została dostatecznie wyjaśniona, a w rozpoznawanej sprawie organ przyjął, że strona jej nie wykazała w takim samym stanie faktycznym.
Jak już wskazano powyżej, instytucja zwolnienia z egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania w oparciu o uznanie administracyjne. Nie oznacza to jednak dowolności w działaniu organu. Kontroli sądu podlega to, czy rozstrzygnięcie zostało podjęte w zgodnie z podstawowymi regułami postępowania, a w szczególności czy wydano je w oparciu o należycie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
Zdaniem Sądu zarówno organ I instancji, a następnie II instancji nie przedstawiły w tym zakresie rzetelnej i pogłębionej analizy sytuacji strony i przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. To, że zobowiązana nie podnosi, aby zajęcie wierzytelności stanowiło dla niej nadmierną uciążliwość, wbrew stanowisku organu, nie zwania go z obowiązku należytego wyjaśnienia sprawy.
Natomiast poza zakresem rozważań Sądu, z uwagi na granice rozpoznania sprawy, pozostaje ta część argumentacji skargi, w której skarżąca kwestionuje istnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wymagalność należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowania środka egzekucyjnego (tu w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego) nie może podlegać rozważaniom w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z egzekucji konkretnego składnika majątkowego, gdyż nie temu celowi służy ta instytucja. Kwestia dopuszczalności samej egzekucji mogłyby być ewentualnie przedmiotem innych środków prawnych dostępnych skarżącej w ramach postępowania egzekucyjnego, natomiast nie mogła być przedmiotem oceny w ramach trybu uruchomionego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie i dokona szczegółowej analizy wszystkich argumentów przemawiających za i przeciwko wyrażeniu zgody na zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w oparciu o przesłankę ważnego interesu.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i art. 119 pkt 3 p.p.s.a., uchylił postanowienia organów I i II instancji.
AM