III SA/Łd 773/22

III SA/Łd 773/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e par. 1, par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 138 par. 2, art. 136
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 6 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2022 roku nr 1001-IEW-3.711.45.2022.2.AK w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 26 sierpnia 2022 r. nr UNP: 1001-22-095985 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi - na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej u.p.e.a.) - po rozpatrzeniu zażalenia J.W na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 27 czerwca 2022 r. nr 1022-SEE.711.5.2022.UKE o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach (organ egzekucyjny) prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 11 października 2021 r. o numerze [...], który wystawił Dyrektor Łódzkiego Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Tytuł ten obejmuje należność z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej w kwocie 6 552,65 zł, która powstała 26 maja 2021 r., odsetki za zwłokę od ww. należności, które na dzień wystawienia tytułu wykonawczego stanowiły kwotę 61,76 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł. Powyższy tytuł wykonawczy wystawiony został w oparciu o orzeczenie z 26 maja 2021 r. nr [...].
Zawiadomieniem z 21 października 2021 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w Banku P. S.A. Zawiadomienie to Bank otrzymał 21 października 2021 r., a stronie zostało ono doręczone wraz z odpisem tytułu wykonawczego 26 października 2021 r. w trybie art. 43 k.p.a.
W odpowiedzi na ww. zajęcie, pismem z 21 października 2021 r. Bank poinformował, że nie może ono zostać zrealizowane z uwagi na saldo zajętych rachunków, które wynosi 312,66 zł, a wykorzystana kwota wolna - 0,00 zł. Ponadto, w piśmie z 3 stycznia 2022 r. Bank wskazał, że pozostająca na zajętym rachunku bankowym kwota pochodzi z wpływu środków przekazanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które nie podlegają zajęciu oraz wniósł o powiadomienie go, czy organ egzekucyjny "podtrzymuje" zwolnienie spod egzekucji kwoty, która znajduje się na rachunku, jak też środków, które w przyszłości wpłyną na rachunek z tej Agencji.
W piśmie z 2 listopada 2021 r. strona wniosła o uchylenie zajęcia rachunku bankowego w całości oraz niezwłoczne rozpatrzenie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Podniosła szereg zarzutów, które odnosiły się do postępowania wierzyciela. Zarzuciła organowi egzekucyjnemu, że prowadzi egzekucję bez ważnego tytułu wykonawczego. Zdaniem strony tytuł ten zawiera braki formalne, m.in. w postaci braku nadania mu klauzuli wykonalności przez organ egzekucyjny. Z okoliczności wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję wierzyciela, strona wywiodła obowiązek zawieszenia przez organ egzekucyjny prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
8 listopada 2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo wierzyciela z 3 listopada 2021 r., w którym zawiadomił, że z uwagi na dokonane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa 3 listopada 2021 r. potrącenie wzajemnych wierzytelności Agencji i zobowiązanej, należności objęte tytułem wykonawczym z 11 października 2021 r. na dzień 3 listopada 2021r. wynoszą 0,00 zł. Wierzyciel dodał przy tym, że kosztami egzekucyjnym należy obciążyć stronę.
W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania wniosku z dnia 2 listopada 2021 r., strona w piśmie z 6 grudnia 2021 r. wskazała, że wezwanie organu egzekucyjnego z 16 listopada 2021 r. jest dla niej niejasne i niezrozumiałe. Zawiadomieniem z 31 grudnia 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach pozostawił bez rozpatrzenia pismo z 2 listopada 2021 r. uzupełnione pismem z 6 grudnia 2021 r.
31 stycznia 2022 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach wpłynęło pismo z 31 stycznia 2022 r. zatytułowane "Odwołanie", w którym zobowiązana odniosła się do ww. zawiadomienia organu egzekucyjnego z 31 grudnia 2021 r. Wskazała w nim na zasady ogóle postępowania administracyjnego, "powództwo opozycyjne" i jego skutki, prawo strony do niewyrażenia zgody na wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, ciążący na organie egzekucyjnym, na mocy art. 10 § 1 k.p.a., obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego, które wynika z wszczęcia postępowania z urzędu bez zawiadomienia o tym, niezręczne i niezrozumiałe zredagowanie przez organ egzekucyjny pisma o numerze "[...]", związanie organu treścią żądania oraz konieczność ustalenia przez ten organ podstaw prawnych w oparciu o własną ocenę, usunięcie braków w wyznaczonym terminie, zbytni formalizm i rygoryzm przy żądaniu podania precyzyjnego, konkretnego środka zaskarżenia.
W odpowiedzi organ wystosował do skarżącej pismo z 24 lutego 2022 r., w którym poinformował skarżącą o stanie sprawy. Zawiadomieniem z 20 kwietnia 2022 r. organ egzekucyjny zaktualizował w Banku zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z 21 października 2021 r., poprzez wskazanie, że do wyegzekwowania pozostają koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 445,07 zł.
27 maja 2022 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zatytułowane "Odwołanie". Zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie tym strona wniosła o wskazanie strat, jakie poniósł organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Organ egzekucyjny nie powinien żądać od niej zwrotu wydatków, ale od wierzyciela, który otrzymał dochodzoną zaległość w całości we wzajemnym rozliczeniu. Wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż wywiązała się ze zobowiązania, organ egzekucyjny nie poniósł strat, organ egzekucyjny nie zaspokoił wierzyciela, bowiem nie przekazał mu żadnego wyegzekwowanego długu, a prowadzone postępowanie egzekucyjne było nieefektywne.
Powyższe pismo, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach zakwalifikował jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wniosek o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych i postanowieniami z 27 czerwca 2022 r. każdy z tych wniosków rozpatrzył.
Postanowieniem z 27 czerwca 2022 r. organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 438,89 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu strona wniosła o uchylenie ww. postanowienia i zmianę w całości oraz "usunięcie eksperta Urzędu Skarbowego", gdyż jego zachowanie ma postać "recydywy". Zdaniem strony, obciąża on po raz drugi kosztami egzekucyjnymi od środków pieniężnych, które zostały zapłacone i prowadzi postępowanie na podstawie "spłaconego" tytułu wykonawczego.
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Organ odwołał się do treści art. 64e u.p.e.a. Pojęcia "ważny interes zobowiązanego" oraz "interes publiczny" nie zostały zdefiniowane w przepisach u.p.e.a., dlatego przy wykładni normy prawnej wynikającej z treści art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) należy kierować się jednolitym i powszechnie akceptowanym rozumieniem (definicją i wykładnią) tych pojęć ukształtowanym w praktyce orzeczniczej w sprawach podatkowych, gdzie ustawodawca np. w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej użył pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego".
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Skierniewicach odmówił skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., oceniając że w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające spełnienie żądania.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji nie dokonał w należyty sposób oceny okoliczności faktycznych sprawy w kontekście zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Fakt prowadzenia postępowania o umorzenie kosztów egzekucyjnych wyłącznie w oparciu o dowody przekazane przez stronę nie zwalnia organów od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Organ nie może się ograniczyć jedynie do analizy argumentów podniesionych przez stronę we wniosku, bowiem na nim ciąży obowiązek ustalenia wszystkich istotnych okoliczności stanowiących o wystąpieniu w sprawie przesłanek zastosowania ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych. Organ odwołał się do treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W ocenie organu w realiach analizowanej sprawy, organ I instancji nie ustalił w należyty sposób okoliczności faktycznych sprawy w kontekście zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Tym samym nie wypełnił w sposób prawidłowy obowiązków wynikających z zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Popełnione przez organ I instancji uchybienia powodują konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 k.p.a.).
DIAS podniósł, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji winien uwzględnić uwagi organu odwoławczego, przy czym zasadniczą kwestią jest uprzednie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej strony (powinien zbadać jej aktualną sytuację finansową, życiową i dokonać analizy, jakie skutki ekonomiczne dla zobowiązanej będzie miała spłata przez nią kosztów egzekucyjnych) i dopiero wówczas w sposób kompletny, spójny i zrozumiały odnieść ją do przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego" i "nteresu publicznego".
DIAS wyjaśnił, że wydanie przez organ odwoławczy merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie - w sytuacji gdy organ I instancji nie zbadał i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności w sprawie lub wydał rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów postępowania godziłoby w zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a.
W skardze J.W podniosła, że postanowienie zostało wydane bez podstawy prawnej, bez tytułu wykonawczego. Wniosła o dobrowolne zwrócenie opłaty egzekucyjnej niesłusznie samowolnie pobranej z konta. Wskazała na ważny interes dłużnika, spłacenie długu w całości wobec wierzyciela, oraz że wierzyciel z urzędu reguluje koszty egzekucyjne, które pobrał w ramach wzajemnego rozliczenia całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. sygn. III SPP/Łd 157/22 starszy referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 sierpnia 2022 r. uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skierniewicach z 27 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że skarżąca złożyła 3 stycznia 2022 r. pismo, które organ potraktował jako wniosek o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W sprawie wniosku o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego organ I instancji wydał 27 czerwca 2022 r. postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji. W wyniku rozpoznania zażalenia strony organ odwoławczy 29 sierpnia 2022 r. utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy. Wyrokiem z 6 kwietnia 2023r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. III SA/Łd 774/22 uchylił powyższe postanowienia organów I i II instancji. Z uzasadnienia Sądu wynika, że organy nie ustaliły stanu faktycznego sprawy - rzeczywistej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej, co uniemożliwiło ocenę przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego".
Przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie jest wniosek skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. Organ odwoławczy wydał postanowienie kasacyjne na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, uznając, że organ I instancji nie ustalił w należyty sposób okoliczności faktycznych sprawy w kontekście zaistnienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Organ odwoławczy nakazał przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej strony i dopiero wówczas w sposób kompletny, spójny i zrozumiały odniesienie jej do przesłanek "interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego".
Wobec powyższego przypomnieć należy, że w myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W świetle tej regulacji organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2017 r., sygn. II OSK 1386/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przepis art. 136 § 1 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.
Należy przy tym podkreślić, że rozstrzygnięcie kasacyjne może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu II instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego tylko dlatego, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 stycznia 2007 r., sygn. II SA/GI 439/06). Jedynie uzasadnione i należycie umotywowane niezastosowanie przez organ odwoławczy art. 136 k.p.a. otwiera mu drogę do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.
Konieczność uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2016 r., sygn. II OSK 1427/16).
Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdy wystąpią łącznie następujące przesłanki:
a) postępowanie przed organem I instancji było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;
b) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Uzasadnione jest jednak stanowisko, że naruszenie przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym przyjęcie, że wystąpiła pierwsza przesłanka, zachodzi:
a) gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego;
b) gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale z rażącym naruszeniem przepisów procesowych (np. czynności przeprowadził pracownik wyłączony ze sprawy, stronę pozbawiono udziału w postępowaniu);
c) gdy nastąpiło naruszenie przepisów postępowania przez nieustalenie istotnych okoliczności faktycznych, niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz 2017, s. 728–729; J.P. Tarno, Uprawnienia decyzyjne organu odwoławczego w świetle znowelizowanego art. 138 k.p.a. [w:] Analiza i oceny zmian k.p.a. w latach 2010–2011, red. M. Błachucki, T. Górzyńska, G. Sibiga, Warszawa 2012, s. 231, A. Kabat, op. cit., t. 3 do art. 64e). Samo naruszenie przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą. Zakończenie postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny wymaga bowiem dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2804/14). Rozstrzygnięcia kasacyjne traktowane są jako wyjątek od zasady merytorycznego charakteru postępowania odwoławczego (por. G. Łaszczyca [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, K.p.a. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, s. 208 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo).
Warunkiem koniecznym dopuszczalności wydania decyzji w omawianym trybie jest zatem stwierdzenie, że sprawa nie może być załatwiona w sposób merytoryczny przez organ II instancji. Wskazać należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obowiązkiem organu II instancji jest ponowna ocena całego zebranego materiału dowodowego, ewentualnie jego uzupełnienie, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, nie ograniczając się do oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Organ odwoławczy, w przeciwieństwie do sądu administracyjnego, jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. W sytuacji zatem, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 k.p.a., to również braki dowodowe nie mogą, co do zasady, stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Dopiero gdy wykazane zostanie, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 k.p.a. okaże się niewystarczające, należy uchylić zaskarżoną decyzję oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Przepis art. 136 k.p.a. uprawnia bowiem organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Podkreślić należy, że tylko przeprowadzenie całego postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 20 października 2016 r., sygn. II OSK 65/15).
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy wydał postanowienie kasacyjne uznając, że nie zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności związane z ustaleniem stanu majątkowego i osobistego skarżącej. Sąd podziela stanowisko DIAS, że w przedmiotowej sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Niewątpliwie zakres okoliczności był na tyle szeroki, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. mogłoby naruszać zasadę dwuinstancyjności z art. 15 k.p.a. Zdaniem Sądu organ wykazał te okoliczności, a rozstrzygnięcie jest korzystne dla skarżącej. Organ I instancji został bowiem zobligowany do zebrania materiału dowodowego, który pozwoli na ocenę, czy w sprawie zachodzi ważny interes zobowiązanego przy uwzględnieniu interesu publicznego.
Trzeba zwrócić uwagę, że art. 64e § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone:
1) na wniosek:
a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,
b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:
- sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu - jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,
- administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny (§ 2).
Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:
1) nie stanowi pomocy publicznej;
2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
3) stanowi pomoc publiczną:
a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,
b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,
c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b (art. 64e § 4 u.p.e.a.).
Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Winien on rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2016 r., sygn. II FSK 3740/13, publ. jak wyżej). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Należy stwierdzić, że aby prawidłowo rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ I instancji zobowiązany jest do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a. W tej sprawie organ I instancji takiego postępowania niewątpliwie nie przeprowadził. W aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów, które pozwoliłyby na rzetelną ocenę sytuacji finansowej skarżącej, jej dochodów, wydatków oraz sytuacji rodzinnej. Organ nie wezwał skarżącej do przedłożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym. Należało zatem podzielić stanowisko organu odwoławczego o konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie przez organ I instancji. Dopiero pełne ustalenie stanu faktycznego pozwoli na prawidłową, zgodną z zasadami doświadczenia życiowego i logiki, ocenę wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 64e § 2 u.p.e.a
Powyżej wskazane okoliczności organ musi uwzględnić przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Organ powinien również uwzględnić z urzędu okoliczność, że w wyniku dokonanego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – wierzyciela potrącenia wzajemnych wierzytelności Agencji i zobowiązanej, należności objęte tytułem wykonawczym z 11 października 2021 r. na dzień 3 listopada 2021 r. wynoszą 0,00 zł, a do wyegzekwowania pozostają koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 445,07 zł, które w ocenie zobowiązanej obciążają wierzyciela.
Dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma również sprawa dotycząca wniosku o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego sygn. III SA/Łd 774/22. Zarówno w jednej i w drugiej sprawie, tj. dotyczącej odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych i odmowy zwolnienia z egzekucji organ ma obowiązek zbadać przesłankę "ważnego interesu strony". Jak już na wstępie wskazano Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r. orzekł o uchyleniu postanowień I i II instancji o odmowie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. W sprawie III SA/Łd 774/22 Sąd uznał, że organy nie ustaliły stanu faktycznego sprawy – rzeczywistej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej, co uniemożliwiło ocenę przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" z art. 13 § 1 u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Wobec powyższego, nie można zatem było uznać, tak jak to uczyniły organy, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka "ważnego interesu" nie została dostatecznie wyjaśniona, a w sprawie wniosku o zwolnienie spod egzekucji organ przyjął, że strona jej nie wykazała w takim samym stanie faktycznym. Prowadzi to do niedopuszczalnej rozbieżności rozstrzygnięć.
Jak już wskazano powyżej, instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych działa na zasadzie rozstrzygania w oparciu o uznanie administracyjne. Nie oznacza to jednak dowolności w działaniu organu. Kontroli sądu podlega to, czy rozstrzygnięcie zostało podjęte w zgodnie z podstawowymi regułami postępowania, a w szczególności czy wydano je w oparciu o należycie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
Sąd podzielił zatem niniejszej sprawie stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o konieczności przeprowadzenia szerokiego postępowania wyjaśniającego i uznał za prawidłowe zastosowanie trybu z art. 138 § 2 k.p.a. Konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wniosek skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych będzie ponownie rozpoznawany.
Natomiast poza zakresem rozważań Sądu, z uwagi na granice rozpoznania sprawy, pozostaje ta część argumentacji skargi, w której skarżąca kwestionuje istnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wymagalność należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącymi podstawę zastosowania środka egzekucyjnego (tu w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego) nie może podlegać rozważaniom w postępowaniu dotyczącym umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, gdyż nie temu celowi służy ta instytucja. Kwestia dopuszczalności samej egzekucji mogłyby być ewentualnie przedmiotem innych środków prawnych dostępnych skarżącej w ramach postępowania egzekucyjnego, natomiast nie mogła być przedmiotem oceny w ramach trybu uruchomionego na podstawie art. 64e § 2 u.p.e.a.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., oddalił skargę.
AM