I GSK 610/24

III SA/Łd 713/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Szczygielski
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 610/24 - Wyrok NSA z 2025-08-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e par.1, par. 2 i par. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 17 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 13 września 2023 roku nr 1001-IEW-3.7113.13.2023.22.ZUS.JH w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. B. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu P. M..
Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 24 lutego 2023 r. odmawiające umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 1 820,40 zł, przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie 58 tytułów wykonawczych wymienionych w sentencji ww. postanowienia.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
P. M. pismem z 25 listopada 2022 r. wystąpił do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z wnioskiem o umorzenie wszystkich obciążających stronę należności z tytułu składek, w tym o umorzenie należności z tytułu przypadających organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych, które powstały w wyniku prowadzonego względem strony postępowania egzekucyjnego w administracji. Wnioskodawca powołał się na swoją trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną. Wskazał, że nie osiąga żadnych świadczeń rentowych, ani nie pracuje zarobkowo. Nie jest także zarejestrowany w PUP. Jedynym dochodem strony jest zasiłek z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. w kwocie 215,84 zł. Podkreślił, że konieczność uregulowania długu, spowoduje utratę środków pozwalających zapewnić podstawowe potrzeby życiowe. Podniósł, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, co powoduje całkowitą niezdolność do pracy i uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
Decyzją z 18 stycznia 2023 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie:
• odmówił P.M. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 27.896,33 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 17.331,82 zł - w tym z tytułu: - składek za okres od sierpnia 2010 r. do sierpnia 2011 r. - 7.642,22 zł - odsetek liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od ww. składek w części finansowanej przez płatnika składek - 8.668,00 zł, - odsetek w kwocie 916,00 zł, liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od sierpnia 2010 r. do sierpnia 2011 r. - kosztów upomnienia - 105,60 zł,
b) ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 9.931,39 zł - w tym z tytułu: - składek za okres: styczeń i luty 2010 r. i od kwietnia 2010 r. do sierpnia 2011 r. - 4.480,80 zł, - odsetek liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od ww. składek w części finansowanej przez płatnika składek - 5.214,00 zł - odsetek w kwocie 122,00 zł, liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za sierpień 2010 r.,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 633,12 zł, w tym z tytułu: - składek za sierpień i wrzesień 2010 r., okres od maja do sierpnia 2011 r. - 279,12 zł, - odsetek liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od ww. składek - 310,00 zł, - kosztów upomnienia - 44,00 zł
• odmówił P. M. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 24.751,04 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 14.383,88 zł - w tym z tytułu: - składek za okres od sierpnia 2010 r. do sierpnia 2011 r. -14.383,88 zł, - odsetek liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od ww. składek - 7.585,00 zł, - kosztów upomnienia - 105,60 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 9.809,39 zł, w tym z tytułu: - składek za okres styczeń i luty 2010 r., od kwietnia 2010 r. do sierpnia 2011 r. - 4.480,80 zł, - odsetek liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od ww. składek - 5.214,00 zł, - kosztów upomnienia -114,59 zł,
c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 557,77 zł, w tym z tytułu: - składek za okres: wrzesień 2010 r. oraz od maja do sierpnia 2011 r. - 243,77 zł, - odsetek liczonych na 30 listopada 2022 r. przypadających od ww. składek - 270,00 zł, - kosztów upomnienia - 44,00 zł.
W części dotyczącej natomiast kosztów egzekucyjnych powstałych w toku egzekucji powołanych wyżej zaległości, Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. odmówił P.M. umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.820,40 zł, przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚPG za poszczególne okresy lat 2010-2012.
Pismem z 3 marca 2023 r. P.M. wniósł zażalenie na postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 24 lutego 2023 r. argumentując, że organ I instancji nie dostrzegł udowodnionej przez stronę, trudnej sytuacji materialno-bytowej. Nadmienił, że z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Wskazał, że organ I instancji nie dostrzega wpływu stanu zdrowia strony i związanych z tym ograniczeń na możliwość podjęcia pracy zarobkowej bądź pozyskania dochodu z innego tytułu. Podkreślił, że choroba na którą cierpi, jest chorobą nieuleczalną, która z biegiem czasu rozwija się i coraz bardziej uniemożliwia codzienne funkcjonowanie. Zatem, w ocenie strony, błędne jest twierdzenie organu rentowego, iż stan jej zdrowia może ulec poprawie. Zaznaczył, że zgromadzony materiał dowodowy bezsprzecznie świadczy, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść należności z tytułu kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej. Wnioskodawca podkreślił nadto, że ma dorosłą córką, która jednak nadal się kształci i jej możliwości zarobkowe są znacznie ograniczone i sprowadzają się wyłącznie do sezonowych prac dorywczych. Zaznaczył, że sam ma obowiązek zapewnić córce byt i wsparcie finansowe dopóki nie osiągnie samodzielności, nie zaś korzystać z jej dochodów. Dodał, że żona jest ubezpieczona w KRUS, nie może zatem zarejestrować się jako osoba bezrobotna celem pozyskania zatrudnienia. Nadmienił, że to właśnie żona pracuje w gospodarstwie rolnym i generuje dochody, które pozwalają zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z 13 września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 24 lutego 2023 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.
Organ odwoławczy przytaczając treść art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479) – dalej "u.p.e.a." wyjaśnił, iż pojęcia "ważny interes zobowiązanego" oraz "interes publiczny" nie zostały zdefiniowane w przepisach u.p.e.a., dlatego przy wykładni normy prawnej wynikającej z treści art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. należy kierować się jednolitym i powszechnie akceptowanym rozumieniem (definicją i wykładnią) tych pojęć ukształtowanym w praktyce orzeczniczej w sprawach podatkowych, gdzie ustawodawca np. w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) - dalej "o.p.", użył pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Dyrektywa ważnego interesu zobowiązanego jest wskazaniem ogólnym, nieostrym i zawiera bardzo szeroki zakres pojęciowy. Zatem próby stworzenia jej definicji są skazane na niepowodzenie. Organ odwoławczy uznał, że pojęcie to nie ma stałej treści i jego istnienie powinno być oceniane każdorazowo w okolicznościach konkretnej sprawy. Nie można również na podstawie obowiązujących przepisów prawnych stworzyć katalogu okoliczności uznawanych za ważny interes zobowiązanego. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem niedookreślonym wymaga od organu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy dana sytuacja faktyczna mieści się w zakresie przesłanki ważnego interesu podatnika. Znaczny wpływ na doprecyzowanie tego pojęcia ma orzecznictwo, gdyż w drodze stosowania prawa dochodzi do skorelowania tych pojęć z konkretnymi sytuacjami gospodarczymi i życiowymi. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, jako przesłanki ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych mogące zostać uznane za obiektywnie rozumiany ważny interes podatnika, rozumie się niezależne od woli zobowiązanego, nadzwyczajne bądź losowe przypadki uniemożliwiające wywiązanie się z należności wobec budżetu państwa, a zatem gospodarcze lub społeczne przyczyny, dla których zobowiązany występuje o ulgę, winny być niezależne od jego woli i wynikać z czynników nadzwyczajnych, niezwiązanych przyczynowo z działaniem wnioskującego. Akcentuje się również, że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. W literaturze przyjmuje się, że interes publiczny oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji. Udzielenie wnioskowanej ulgi będzie również leżało w interesie publicznym, jeśli zapłata daniny publicznoprawnej spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków publicznych, gdyż nie będzie on w stanie zaspokoić swoich potrzeb bytowych. Co istotne każda z ww. przesłanek może stanowić samodzielną podstawę do udzielenia ulgi. Użyte przez ustawodawcę w analizowanym przepisie sformułowanie "może" wskazuje jednoznacznie, że ulga udzielana na podstawie tego przepisu oparta jest na uznaniu administracyjnym, z istoty którego wynika pozostawienie organowi administracji swobody wyboru konsekwencji prawnych. Przedmiotem uznania jest bowiem określenie skutku prawnego w postaci udzielenia żądanej ulgi.
Organ odwoławczy podniósł dalej, że powyższy przepis zawiera oprócz "uznania administracyjnego" dwa pojęcia niedookreślone (ważny interes zobowiązanego i interes publiczny), które ograniczają zakres stosowanego uznania. Wystąpienie tych przesłanek (łączne lub alternatywne) jest konieczne dla możliwości przyznania przez organ administracyjny wnioskowanej ulgi. Organ dysponuje pewną swobodą zarówno w odniesieniu do wykładni tych pojęć, jak i do oceny sytuacji faktycznej sprawy. Tej swobody nie można jednak utożsamiać z uznaniem administracyjnym. Weryfikacja istnienia przesłanek udzielenia ulgi musi być bowiem dokonana w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciami niedookreślonymi wymaga od organu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy dana sytuacja faktyczna mieści się w zakresie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, czy też nie. Dopiero po stwierdzeniu, że w sprawie zachodzi co najmniej jedna z dwóch przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy u.p.e.a., właściwy organ - w ramach tzw. uznania administracyjnego - podejmuje decyzję, czy zobowiązanemu udzielić wnioskowanej ulgi (i w jakim zakresie), czy też odmówić udzielenia takiej ulgi. Jeżeli jednak organ nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, wówczas nie dysponuje wyborem i będzie musiał odmówić udzielenia ulgi. Na organie administracyjnym rozpatrującym sprawę z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, spoczywa więc obowiązek nie tylko dokładnego ustalenia i analizy stanu faktycznego, ale i należytego rozważenia wystąpienia przesłanek umorzenia, a zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie w sprawie ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych prowadzone jest z inicjatywy i na wniosek dłużnika, który w jego toku winien przedstawić lub wskazać takie dowody, które przekonałyby organ uprawniony do udzielenia wnioskowanej ulgi po pierwsze do tego, że jej udzielenie jest możliwe - dopuszczalne, tj. spełniona jest co najmniej jedna z przesłanek umożliwiających jej udzielenie, po drugie zaś uzasadniona - racjonalna w danym stanie faktycznym. Zatem ciężar dowodu spoczywa generalnie na podmiocie, który wywodzi z tego skutki prawne, a tak jest w szczególności w sytuacji, gdy dłużnik ubiega się o ulgę w spłacie np. kosztów egzekucyjnych i z jego wniosku zostało wszczęte postępowanie o zastosowanie tej ulgi. Innymi słowy, zakres badania ustawowych przesłanek udzielenia ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych określa argumentacja wnioskodawcy i okoliczności sprawy.
Organ II instancji wskazał, że zasady przedawnienia należności składkowych (ale również z tytułu zrównanych z nimi kosztów egzekucyjnych) reguluje art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) - dalej: "u.s.u.s.", przy czym na przestrzeni lat przepis ten dwukrotnie nowelizowano - poprzez wydłużenie, a następnie ponowne skrócenie terminu przedawnienia. Ponadto, ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1553) - dalej "ustawa z dnia 4 lipca 2019 r.", wprowadzono do ww. przepisu ust. 4a, zgodnie z którym do kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, przepisów wskazujących podstawowy termin przedawnienia należności składkowych oraz okoliczności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu tego terminu, nie stosuje się. Zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., do przedawnienia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, o których mowa w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. oraz kosztów upomnienia, o których mowa w art. 84 ust. 4 u.s.u.s., których obowiązek zapłaty powstał przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazane w zaskarżonym postanowieniu koszty egzekucyjne powstały w toku egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne okresy rozliczeniowe lat 2010-2012. Koszty te powstały zatem w okresie przed wejściem w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., tj. przed 20 lutego 2021 r., stąd też ocena ich wymagalności - z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 2 u.s.u.s. musi być dokonana w ścisłym powiązaniu z analizą wymagalności składek, których te koszty dotyczą.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r., termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d tego przepisu, tj. wydłużenia w związku z zaistnieniem okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Mocą art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. Nr 232, poz. 1378) - dalej "ustawa deregulacyjna" od 1 stycznia 2012 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. otrzymał zmienione brzmienie, zgodnie z którym termin przedawnienia należności składkowych został przez ustawodawcę skrócony do 5 lat, począwszy od dnia, w którym należności te stały się wymagalne, przy czym dla tych należności, których termin przedawnienia rozpoczął bieg przed 1 lutego 2012 r., dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe znaczenie ma art. 27 ustawy deregulacyjnej. W myśl tego przepisu, do przedawnienia należności z tytułu składek (a także - konsekwentnie - kosztów egzekucyjnych), których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą znowelizowaną z tym, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Z przepisu tego wynika zasada, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) zastosowanie ma 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, jak stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Z kolei wyjątek od powyższej zasady przewidziano w art. 27 ust. 2 ustawy deregulacyjnej. Stanowi on, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia - pięcioletniego (liczonego od 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą, zgodnie z którą należy stosować ustawę względniejszą (korzystniejszą) dla zobowiązanego w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak i kosztów egzekucyjnych, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot. W niniejszej sprawie do zaległości za poszczególne okresy rozliczeniowe lat 2010 i 2011, zastosowanie mają przytoczone wyżej przepisy w starym brzmieniu, zaś do pozostałych - przepisy obowiązujące po 1 stycznia 2012 r. Niezależnie od powyższego, w każdym z tych przypadków możliwe jest wystąpienie przesłanek zawieszających bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z akt sprawy, wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zaległych składek nastąpiło w latach 2011-2012. Postępowanie egzekucyjne nadal trwa. Powyższe spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek, które trwa do chwili obecnej. Zatem zarówno składki, jak i należne wobec Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przedmiotowe koszty egzekucyjne, nie uległy przedawnieniu. Stąd mogą stanowić przedmiot merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia ulgi w ich spłacie. Stanowisko w sprawie wymagalności składek, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdził również w decyzji z 18 stycznia 2023 r. oraz decyzji wydanej w trybie odwoławczym z 6 marca 2023 r. Ponadto - jak wynika z akt sprawy - kwota kosztów egzekucyjnych została zweryfikowana i ustalona według znowelizowanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzonych ustawą z 4 lipca 2019 r., które weszły w życie 20 lutego 2021 r.
W dalszej kolejności organ odwoławczy podniósł, że P. M., w okresie od 28 grudnia 2000 r. do 4 grudnia 2018 r., prowadził indywidualną działalność gospodarczą, oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 jako rodzaj przeważającej działalności kodem 47.19.Z (pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach). Z CEIDG firmę wnioskodawcy wykreślono 5 grudnia 2018 r. W ww. okresie wnioskodawca był zobowiązany m.in. do opłacania należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na nieuregulowanie w ustawowym terminie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za poszczególne okresy rozliczeniowe od 2010 do 2012 r., Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, działając jako wierzyciel, wystawił wobec ww. zaległości tytuły wykonawcze szczegółowo powołane w sentencji zaskarżonego postanowienia. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi działając jako organ egzekucyjny na podstawie obowiązujących przepisów - w związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi - naliczył na mocy art. 64 § 1 pkt 2 ww. ustawy, przedmiotowe koszty egzekucyjne. Z danych ujawnionych w złożonych dla celów rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych, zeznań podatkowych wynika, że w latach, w których strona generowała zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, osiągnęła przychody z działalności gospodarczej w wysokości:
• za rok 2010 - 33.503,21 zł,
• za rok 2011 - 38.082,24 zł,
• za rok 2012 - 9.172,00 zł.
Jak wynika z bazy danych POLTAX, w kolejnych zeznaniach podatkowych PIT-36 za lata 2013- 2016 wnioskodawca nie wykazał żadnych dochodów. W ostatnim złożonym przez stronę zeznaniu podatkowym PIT- 37 za rok 2019, wykazała dochód w kwocie 61,37 zł. Za lata 2017, 2018 oraz 2020-2022 wnioskodawca nie złożył zeznań podatkowych dla celów rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych.
Następnie organ odwoławczy wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, złożonego przez stronę na dzień 19 grudnia 2022 r. wynika, że wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury czy renty, nie jest także zarejestrowany w PUP. Korzysta z pomocy społecznej, uzyskując zasiłek w wysokości 215,84 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dorosłą córką, które uzyskują nieregularne dochody z prac dorywczych. Z tego tytułu osiągają łącznie kwotę 800,00 zł. Z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wnioskodawca osiągnął w 2021 r. dochód w wysokości 9.081,09 zł.
Stałe wydatki związane z utrzymaniem - jak wnioskodawca oświadczył na dzień 19 grudnia 2022 r. - wynoszą 654,00 zł, w tym: • z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 14,00 zł, • opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 480,00 zł, • koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 160,00 zł. Strona nie wykazała innych zobowiązań pieniężnych.
Według oświadczenia, strona jest właścicielem: domu o powierzchni 80m² położonego w D. przy ul. [...] oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,1935 ha przeliczeniowego położonego w D. przy ul. [...], majątku ruchomego w postaci wyposażenia domu w tym sprzęt TV, komputer, sprzęt AGD o łącznej wartości 300,00 zł.
Zgodnie z Centralną Bazą Danych Ksiąg Wieczystych wnioskodawca jest właścicielem lub współwłaścicielem: • zabudowanej działki położonej w D. o powierzchni 0,2300 ha (figurującej jako własność strony). Majątek jest zabezpieczony hipotecznie na rzecz [...] i ZUS, • nieruchomości numer działki 169 i 216/2 - grunty orne położonej w D. o powierzchni 8,3375 ha (wspólność majątkowa małżeńska). Majątek jest zabezpieczony hipotecznie na rzecz ZUS.
Według informacji zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko strony zarejestrowany jest samochód osobowy TOYOTA COROLLA z 1993 r. i samochód ciężarowy KIA CERES z 1997 r. W rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS przeprowadzonej 4 stycznia 2023 r. wnioskodawca poinformował, że pojazd TOYOTA COROLLA jest uszkodzony od kilku lat i nie nadaje się do użytkowania. Natomiast samochód KIA CERES - został sprzedany kilka lat temu przez komornika.
Dalej organ odwoławczy podniósł, że wnioskodawca wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną (potwierdzone stwardnienie rozsiane, padaczka, niedoczynność serca, nadciśnienie), która uniemożliwia mu podjęcie pracy. Stąd już od 2011 r. nie pracuje. Podkreślił, że przy ww. schorzeniach, istotna jest profilaktyka, terapia żywieniowa dostosowana do stanu zdrowia i potrzeb pacjenta wspomagana psychoterapią, rehabilitacją i fizjoterapią. Na potwierdzenie powyższego strona załączyła do akt sprawy kserokopie zaświadczeń o stanie zdrowia, dokumentację medyczną - w tym historie zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych, zaświadczeń lekarskich, wyników badań, a także zaświadczeń o stopniu niepełnosprawności wystawionych przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Poddębicach w dniu 12 lutego 2021 r. oraz w dniu 21 marca 2023 r., postanawiających o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności i stwierdzających niezdolność do pracy w okresie łącznym od 15 grudnia 2020 r. do 31 marca 2026 r. Oceniając sytuację finansową, zdrowotną i materialną strony organ odwoławczy zauważył, że zaległości w składkach ZUS, których egzekucja stanowiła źródło przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, powstały w okresie prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej. Z prowadzeniem działalności gospodarczej - niezależnie od jej zakresu, formy, jak i wielkości podmiotu tę działalność prowadzącego - związanych jest wiele obowiązków natury prawnej i finansowej m.in. rzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych i odprowadzanie należności podatkowych czy wobec ZUS. Organy podatkowe czy Dyrektorzy Zakładów Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, stoją jedynie na straży prawidłowego wypełniania tych obowiązków. Podatnik natomiast, podejmując i prowadząc działalność gospodarczą, czyni to we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność. Sam decyduje o sposobie jej prowadzenia, ale i ponosi konsekwencje wynikające z osobiście podejmowanych decyzji. Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą na własne nazwisko, zatem sam również odpowiada za popełniane w jej toku nieprawidłowości, w tym długotrwałe niepłacenie wynikających z przepisów prawa należności. Nie ma tu znaczenia, wskazywany przez stronę w chwili obecnej stan zdrowia i orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z zaświadczeniem o stopniu niepełnosprawności wystawionym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Poddębicach zarówno w dniu 12 lutego 2021 r., jak i w dniu 21 marca 2023 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 grudnia 2020 r. Zaległości składkowe oraz przedmiotowe koszty egzekucyjne powstały natomiast w latach 2010-2012, a zatem w okresie znacznie wcześniejszym, niż ww. data. Ponadto z akt sprawy wynika, że z jednej strony - jak wskazuje strona nie osiąga dochodu od 2011 r., z drugiej zaś przedmiotowe zaległości powstały także w roku 2012. Prowadząc działalność wnioskodawca zatrudniał również pracowników, za których zobowiązany był odprowadzać do ZUS należne składki. Działalność została zlikwidowana dopiero w 2018 r., co jednoznacznie świadczy, że przynosiła dochody również po roku 2012. Brak dochodów musiałby bowiem oznaczać konieczność jej dofinansowywania ze środków zewnętrznych, których - jak strona oświadcza - nie posiadała. Analizując aktualną sytuację finansową strony, organ odwoławczy uznał, że niewątpliwie jest ona trudna, szczególnie w świetle obowiązku uiszczenia obciążających konto należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę, a także przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Jak wnioskodawca oświadczył nie pracuje zarobkowo z uwagi na problemy zdrowotne. Osiąga jednak niewielkie dochody z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego (w 2021 r. w wysokości 9.081,09 zł) oraz wypłacanego przez GOPS zasiłku pielęgnacyjnego. Dochód rodziny - zgodnie z oświadczeniem strony - zwiększają również środki z pracy dorywczej żony oraz dorosłej córki. Pomimo podnoszonej przez stronę argumentacji, że dochodów członków rodziny nie należy traktować jako potencjalnego źródła spłaty zobowiązań organ odwoławczy zauważył, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych rodziny spoczywa na obydwu małżonkach. Powyższy obowiązek wynika z przepisów prawa, a mianowicie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.) - dalej "k.r.o.". Z przepisu tego wynika także obowiązek dzieci, które mieszkają u rodziców, w pomaganiu im we wspólnym gospodarstwie (jeśli są na utrzymaniu rodziców) lub też przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny (jeżeli mają dochody z własnej pracy). Zatem do oceny możliwości strony spłaty przedmiotowych kosztów egzekucyjnych należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich członków rodziny. Jednakże ostatecznie takiej oceny nie można dokonać w oderwaniu od sytuacji majątkowej strony, która również może świadczyć o zdolności do regulowania zaległych należności. Jak wynika z oświadczenia strony jest ona właścicielem dwóch nieruchomości. Jedna z nich to zabudowana domem, w którym rodzina zamieszkuje, działka o powierzchni 0,2300 ha. Druga natomiast to grunty rolne, które są jedynym ze źródeł utrzymania rodziny. Z oświadczenia wynika, że jest to gospodarstwo rolne o powierzchni 2,1935 ha przeliczeniowego. Co istotne według danych z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych nieruchomość położona w D. ([...]), dla której ustanowiona jest [...], ma powierzchnię 8,3375 ha. Wskazana przez stronę wartość przeliczeniowa powierzchni nieruchomości jest wyłącznie umowną jednostką kalkulacyjną ustanowioną do celów obliczenia podatku rolnego. Co istotne Prezes GUS ogłasza corocznie na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz.969, ze zm.), wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha w danym roku kalendarzowym. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2022 r., przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego obowiązujących w roku 2022/2023 wyniósł 3.288,00 zł (jest to dochód roczny). Tymczasem wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni ponad 8 ha. Powyższe poddaje w wątpliwość oświadczenie o braku możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej strony, choćby poprzez zaktywizowanie swoich działań w zakresie działalności rolniczej bądź - ewentualnie - sprzedaży roli, która nie jest uprawiana. Nie negując zatem trudnej sytuacji zdrowotnej strony, która może stanowić przesłankę ważnego interesu w rozumieniu art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., w świetle okoliczności przedstawionych wyżej oraz korzystając z przyznanego prawa uznania administracyjnego organ odwoławczy stwierdził, że przy należytym zaangażowaniu w sprawę wywiązywania się z ciążących na stronie obowiązków wobec ZUS, spłata należności jest możliwa, a zatem umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie jest uzasadnione. Przedstawiona w zebranym materiale dowodowym argumentacja nie jest równoznaczna z brakiem możliwości zapłaty przedmiotowych kosztów egzekucyjnych i nie może stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia, a ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie powstałych należności.
Odnosząc się natomiast do przesłanki interesu publicznego organ odwoławczy stwierdził, że w danym stanie faktycznym umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, niewątpliwie nie leży w ważnym interesie publicznym. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi ma na celu zarówno pokrywanie przez zobowiązanego - a nie przez Skarb Państwa - realnych kosztów powstających w toku konkretnych czynności egzekucyjnych, jak i stanowi pewien rodzaj sankcji ekonomicznej dla zobowiązanego za nieterminowe regulowanie należności choćby z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego powodu ustawodawca nadał kosztom egzekucyjnym szczególne znaczenie, gdyż z kwot uzyskanych z egzekucji, to właśnie koszty egzekucyjne pokrywane są w pierwszej kolejności. Umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowiłoby bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a więc z pewnością nie byłoby zgodne z interesem Skarbu Państwa. Ulga ta powodowałaby w istocie przerzucenie na budżet państwa dodatkowego ciężaru. Jednocześnie umorzenie kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie, stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie wnioskodawcy w stosunku do pozostałych dłużników. W interesie publicznym leży tymczasem dążenie przez organy Państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli - oznacza to także sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych. Organ odwoławczy zauważył, że szereg obywateli boryka się z podobnymi trudnościami natury finansowej, osobistej czy zdrowotnej i - mimo tego - wywiązują się ze swych zobowiązań w sposób prawidłowy. O zastosowaniu ulgi umorzenia, która w praktyce oznacza zwolnienie zobowiązanego z obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych, decydują bowiem kryteria bardziej zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Takie przesłanki zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie występują. Orzeczenie w przedmiocie umorzenia nie jest bowiem "aktem łaski" organu, lecz wynikiem procesu stosowania prawa, w którym zobowiązany realizuje swe prawo dochodzenia przywileju, natomiast organ wykonuje procesowy obowiązek ustalenia i oceny zindywidualizowanego stanu faktycznego sprawy oraz uprawnienie do rozstrzygnięcia co do zastosowania wnioskowanej ulgi. Zatem zastosowanie wskazanej instytucji, traktowane musi być jako przywilej zobowiązanego, nie zaś jako jego prawo.
W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. M. ponownie powołał się na trudną sytuację zdrowotną i materialną.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Pismem z 12 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał skargę złożoną przez P. M. i zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu:
a) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i 4 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez swobodną, a nie dowolną ocenę przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych określonych w art. 64e u.p.e.a. oraz brak stosownego odniesienia i analizy w uzasadnieniu faktycznym i prawnym zebranego materiału dowodowego i sytuacji skarżącego,
b) naruszenie art. 64e u.p.e.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w zakresie ważnego interesu zobowiązanego, a także interesu publicznego.
Pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, niepłaconej w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia
2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z
2023 r., poz. 259), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 13 września 2023 r., utrzymujące w mocy w postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 24 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 1 820,40 zł.
Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "organ (...) może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Powinien on bowiem rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. np. wyrok NSA z 23 lutego 2016 r., sygn. II FSK 3740/13, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA" na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w przypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszym przypadku.
Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowego kontrola legalności aktów wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do wyłącznej kompetencji organu administracji. Kontrola sądowa ogranicza się do zbadania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył powołane przez wnioskodawcę okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi.
Sąd nie dokonuje także oceny wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości. Kontrola sądowa postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego zmierza natomiast do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie postanowienia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Postanowienie takie może być przez sąd uchylone, w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (uchwała SN z 25 października 1984 r., III AZP 9/83, OSNC 1985, nr 5-6, poz. 63, wyrok NSA z 1 czerwca 2012 r., II GSK 668/11).
Z powyższego wynika, że postanowienie w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych oraz zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne i faktyczne. Organ jest obowiązany dokonać ustaleń na okoliczność występowania w sprawie przesłanek umorzenia. Jeżeli stwierdzi, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia, jest obowiązany odmówić umorzenia. Natomiast w sytuacji ustalenia, że w sprawie występuje przynajmniej jedna z ustawowych przesłanek umorzenia, wówczas orzeka w granicach uznania administracyjnego.
W ocenie sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a tym samym nie uchybiły wskazanym powyżej przepisom, wyznaczającym zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy uczyniły zadość stawianym wymogom i wyczerpująco ustaliły zarówno sytuację rodzinną, jak i materialną skarżącego. Prawidłowo ustalony stan faktyczny stał się zaś podstawą oceny tego, czy w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e § 2 u.p.e.a. i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone:
1. na wniosek:
a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,
b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:
- sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu – jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,
- administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny;
2. z urzędu, jeżeli wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym nie przekracza czterokrotności kosztów upomnienia.
Nadto, w przypadku gdy z wnioskiem o umorzenie wystąpi przedsiębiorca zastosowanie w sprawie znajdzie – dodatkowo - przepis art. 64e § 4 u.p.e.a. Wówczas organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:
1. nie stanowi pomocy publicznej;
2. stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie – w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
3. stanowi pomoc publiczną:
a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,
b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,
c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b.
Przepis art. 64e § 4 u.p.e.a. ustanawia zatem dla przedsiębiorców – jak słusznie wskazywały organy administracji - dodatkowe względem art. 64e § 2 pkt 1 lit. a. u.p.e.a. przesłanki umorzenia należności egzekucyjnych, nie mniej przed oceną ich spełnienia konieczne jest ustalenie istnienia przesłanek ogólnych, tj. ustalenia czy istnieje uzasadniony, ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.
Biorąc pod uwagę treść art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny w: CBOSA) działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym muszą więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12 dostępny w: CBOSA).
Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie wskazanych powyżej pojęć, tj. ani "ważny interes zobowiązanego", ani "interes publiczny". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym wprawdzie na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, niemniej jednak słusznie przywołanym przez orzekające w sprawie organy) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika (w niniejszym przypadku zobowiązanego) należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne, czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważny interes zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Zatem ustalenia poczynione w tym zakresie przez organy należy w pełni zaaprobować.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy sąd stwierdza, że organy podatkowe prawidłowo przeanalizowały sytuację skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. i przekonująco uzasadniły powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. W ocenie sądu nie wykracza poza granice uznania administracyjnego wyjaśnienie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, dlaczego za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny. Jak bowiem wskazano powyżej pojęcie to ocenia się z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a nadto pożądane jest wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami udzielonej jednostce pomocy. W takiej sytuacji należy rozważyć zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie przecież całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle jego sytuacji finansowej. W każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty powyższych wartości. Organ odwoławczy zasadnie wskazał, że koszty egzekucyjne są należnością związaną z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i powstały w związku z zaniedbaniem skarżącego jako przedsiębiorcy – polegającym na nie regulowaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, co spowodowało zadłużenie na koncie wnioskodawcy, skutkujące wszczęciem egzekucji, której prowadzenie wygenerowało dodatkowe koszty. Organ słusznie przypomniał, że to strona podejmując i prowadząc działalność gospodarczą, czyni to we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, a więc sama decyduje o sposobie jej prowadzenia, ponosząc jednoczesne konsekwencje swoich decyzji. Umorzenie zaś kosztów egzekucyjnych jest instytucją szczególną i może nastąpić jedynie w przypadkach, gdy występuje rzeczywisty brak możliwości zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Organ słusznie, zdaniem sądu, ocenił, że podane przez stronę okoliczności nie mogą być w tych warunkach uzasadnieniem dla umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na "interes publiczny". Mając na względzie tak zaprezentowane wyjaśnienia sąd stwierdza, że nie noszą one cechy dowolności.
Za prawidłowe i zgodne z zebranym materiałem dowodowym, sąd uznał również stanowisko organu co do braku wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Jak wyjaśnił organ w sprawach o umorzenie należności dokonuje się oceny aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy. Dlatego przy rozpatrywaniu wniosku w tym przedmiocie organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie umorzenia należności. Analizując sytuację skarżącego organy podkreśliły, że w latach, w których strona generowała zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, osiągnęła przychody z działalności gospodarczej w wysokości: • za rok 2010 - 33.503,21 zł, • za rok 2011 - 38.082,24 zł, • za rok 2012 - 9.172,00 zł. Jak wynika z bazy danych POLTAX, w kolejnych zeznaniach podatkowych PIT-36 za lata 2013- 2016 wnioskodawca nie wykazał żadnych dochodów. W ostatnim złożonym przez stronę zeznaniu podatkowym PIT- 37 za rok 2019, wykazała dochód w kwocie 61,37 zł. Za lata 2017, 2018 oraz 2020-2022 wnioskodawca nie złożył zeznań podatkowych dla celów rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury czy renty, nie jest także zarejestrowany w PUP. Korzysta z pomocy społecznej, uzyskując zasiłek w wysokości 215,84 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dorosłą córką, które uzyskują nieregularne dochody z prac dorywczych. Z tego tytułu osiągają łącznie kwotę 800,00 zł. Z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wnioskodawca osiągnął w 2021 r. dochód w wysokości 9.081,09 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem - jak wnioskodawca oświadczył na dzień 19 grudnia 2022 r. - wynoszą 654,00 zł, w tym: • z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 14,00 zł, • opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 480,00 zł, • koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 160,00 zł. Strona nie wykazała innych zobowiązań pieniężnych. Skarżący jest właścicielem: domu o powierzchni 80m² położonego w D. przy ul. [...] oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,1935 ha przeliczeniowego położonego w D. przy ul. [...], majątku ruchomego w postaci wyposażenia domu w tym sprzęt TV, komputer, sprzęt AGD o łącznej wartości 300,00 zł. Niemniej jednak zgodnie z Centralną Bazą Danych Ksiąg Wieczystych skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem: • zabudowanej działki położonej w D. o powierzchni 0,2300 ha (figurującej jako własność strony). Majątek jest zabezpieczony hipotecznie na rzecz [...] i ZUS, • nieruchomości numer działki 169 i 216/2 - grunty orne położonej w D. o powierzchni 8,3375 ha (wspólność majątkowa małżeńska). Majątek jest zabezpieczony hipotecznie na rzecz ZUS. Według informacji zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko skarżącego zarejestrowany jest samochód osobowy TOYOTA COROLLA z 1993 r. i samochód ciężarowy KIA CERES z 1997 r. W rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS przeprowadzonej 4 stycznia 2023 r. wnioskodawca poinformował, że pojazd TOYOTA COROLLA jest uszkodzony od kilku lat i nie nadaje się do użytkowania. Natomiast samochód KIA CERES - został sprzedany kilka lat temu przez komornika.
Zasadnie organ uznał także, iż wskazywane przez skarżącego w toku postępowania problemy ze zdrowiem, również nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. W niniejszej sprawie nie jest okolicznością sporną, że skarżący ma liczne schorzenia. Organ podkreślił przecież w zaskarżonym postanowieniu, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej i bytowej skarżącego. Podniósł jednak, że zgodnie z zaświadczeniem o stopniu niepełnosprawności wystawionym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Poddębicach zarówno w dniu 12 lutego 2021 r., jak i w dniu 21 marca 2023 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 grudnia 2020 r. Zaległości składkowe oraz przedmiotowe koszty egzekucyjne powstały natomiast w latach 2010-2012, a zatem w okresie znacznie wcześniejszym, niż ww. data. Ponadto z akt sprawy wynika, że z jednej strony - jak wskazuje strona nie osiąga dochodu od 2011 r., z drugiej zaś przedmiotowe zaległości powstały także w roku 2012. Prowadząc działalność wnioskodawca zatrudniał również pracowników, za których zobowiązany był odprowadzać do ZUS należne składki. Działalność została zlikwidowana dopiero w 2018 r.
W kontekście oceny przesłanki ważnego interesu zobowiązanej należy się również w pełni zgodzić z organem, że skoro skarżący nadal posiada zaległości w spłacie składek, to odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zmieni jego sytuacji. Postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległych składek nadal będzie bowiem prowadzone.
Tym samym analizując zasadność umorzenia przedmiotowych kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie kryteriów określonych w ww. przepisach, zdaniem sądu organ prawidłowo stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia tych należności, tj. ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. W sytuacji zaś, gdy w sprawie nie stwierdzono istnienia uzasadnionego, ważnego interesu zobowiązanego ani interesu publicznego, organ słusznie zaniechał badania przesłanek z art. 64e § 4 u.p.e.a.
Konkludując należy stwierdzić, że zebrany przez organ materiał dowodowy przedstawiony w postanowieniu pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie wniosku skarżącego o umorzenie kosztów egzekucyjnych, co pozwoliło sądowi na uznanie, że organ wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, mieszczące się w graniach zakreślonych przez prawo. W rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozważyły i oceniły wystąpienie przesłanki interesu publicznego w wyborze sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Interes skarżącego polegający na umorzeniu kosztów egzekucyjnych został oceniony poprzez pryzmat sytuacji finansowej zobowiązanego oraz został skonfrontowany z ważnym interesem publicznym.
W związku z powyższym sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października
2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2437). Jednakże z uwagi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego w sprawach o sygn. akt SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 i orzeczoną nimi niekonstytucyjność stawek opłat określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) oraz wskazywaną przez Trybunał konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) sąd, mając na względzie dyspozycję art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanowił przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie obejmujące opłatę w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w kwocie 480 zł. Minister Sprawiedliwości nie dostosował bowiem dotychczas rozporządzeń o wynagrodzeniach pełnomocników z urzędu do wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
a.kr