III SA/Łd 754/20

III SA/Łd 754/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-05-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II GSK 1978/21 - Wyrok NSA z 2025-03-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 165
art. 89 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 pkt 3
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej od dwóch niezarejestrowanych automatów do gier oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia uczyniono decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Ł. Urzędu Celno-Skarbowego z [...] r. nr [...] wymierzającą J.Ł. karę pieniężną w łącznej wysokości 200.000,00 (dwieście tysięcy złotych 00/100) od niezarejestrowanych dwóch automatów do gier HOTSPOT bez numeru, znajdujących się w dniu 30 lipca 2018 r. w lokalu przy ul. A. 2, [...] B., w którym prowadzona była działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.
Stan sprawy przedstawiał się następująco.
Postanowieniem z [...] r. Naczelnik Ł. Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wszczął z urzędu wobec J.Ł. postępowanie w sprawie wymierzenia kar pieniężnych od niezarejestrowanych automatów do gier HOTSPOT. Natomiast decyzją z [...] r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wymierzył J.Ł. karę pieniężną w łącznej wysokości 200.000,00 (dwieście tysięcy złotych 00/100) od niezarejestrowanych dwóch automatów do gier HOTSPOT.
W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia wyjaśniono, że funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili czynności procesowe w barze Ax. przy ul. A. w B. W lokalu tym, w jednym z pomieszczeń (pokoju) zamykanym na klucz i znajdującym się na zapleczu baru znajdowały się dwa wyłączone urządzenia do gier. Pilot do ich włączenia jak również klucze do kasowania na nich kredytów znajdowały się za ladą baru. Po uruchomieniu urządzeń przy pomocy ujawnionego pilota, przystąpiono do przeprowadzenia eksperymentów procesowych.
Oprócz eksperymentów funkcjonariusze przeprowadzili oględziny zewnętrzne urządzeń, nie stwierdzając na nich oznaczeń co do ich dysponenta.
W dniu 30 lipca 2018 r., w trakcie czynności procesowych, została przesłuchana w charakterze świadka p. J.Ł., która zeznała, że od 1992 r. jest właścicielką baru Ax. i do baru tego należy pomieszczenie, w którym znajdowały się automaty. Nie pamiętała, kiedy automaty zostały postawione, wskazała, że nie należą do niej, nie pamiętała nazwy firmy właściciela tych urządzeń, natomiast pamiętała, że zajmuje się nimi p. P.K. Udostępniła pomieszczenie, przechowywała klucze do kasowania kredytów i pilot do uruchamiania automatów, nie posiadała środków pieniężnych na wygrane. Drzwi do pomieszczenia z automatami miał otwierać P.K. Za użyczenie pokoju pod automaty miała otrzymywać miesięczną opłatę w wysokości 300 zł i było to zapisane w umowie. Strona zeznała, że Pan K. miał sam zajmować się urządzeniami. Dodała, że w lokalu były kiedyś zatrzymywane urządzenia przez celników z P., ale nie pamięta kiedy.
W ramach dochodzenia karno-skarbowego ponownie przesłuchano w charakterze świadka J.Ł., która zeznała, że chciała wynająć pomieszczenie ze względów finansowych. P.K. zna od wielu lat i wcześniej on również wstawiał automaty do jej lokalu. Wskazała, że do pomieszczenia, w którym stały automaty wchodzi się jedynie ze środka baru, z ulicy nie można do niego wejść. Pan P.K. nie mówił, czy są to jego urządzenia, przywiózł tylko druk umowy. Umowa została zawarta 2 lipca 2018 r., na miesiąc, automaty zostały wstawione do pomieszczenia w tym samym dniu. Pieniądze za czynsz dostawała gotówką od P.K. Oprócz P.K. nikt więcej nie przyjeżdżał do automatów, z nikim więcej nie załatwiała żadnych spraw. Świadek zeznała ponadto, że nie miała żadnych obowiązków związanych z urządzeniami do gier. Klucze do automatów były w barze, ale nie otwierała ona automatów, nie zasypywała ich pieniędzmi. Razem z kluczami do automatów był pilot. Nie wie do czego służył, nie używała go.
J.Ł. przedstawiła "umowę najmu lokalu" jaką zawarła 2 lipca 2018 r. z Bx. P.K. W umowie mowa jest o oddaniu przez Cx. w najem, na okres od 2 lipca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. całego lokalu znajdującego się przy ul. A. 2 w B. o pow. 20 m2 firmie Bx. P.K., w zamian za czynsz w wysokości 300 zł + VAT miesięcznie. Mowa jest o przekazaniu pustego lokalu w posiadanie zależne najemcy, w którym to wynajmujący nie prowadzi żadnej działalności.
Organ I instancji powołując się następnie na szereg przepisów ustawy o grach hazardowych wyjaśnił, że P.K. nie posiadał koncesji na prowadzenie kasyna gry, ponadto urządzenia HOTSPOT bez numeru nie były zarejestrowane przez Naczelnika Ł. Urzędu Celno-Skarbowego w Ł., jednocześnie lokal przy ul. A. 2 w B. nie był kasynem gry. Osoba fizyczna nie mogłaby w ogóle uzyskać koncesji na kasyno gry, bowiem działalność taka może być prowadzona jedynie w formie spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Z kolei poza kasynem gry działalności na automatach nie mogą prowadzić osoby prywatne, gdyż jest to objęte monopolem państwa.
Dokonując oceny zebranego materiału dowodowego, Naczelnik Ł. Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. wskazał, że w wyniku przeprowadzonych eksperymentów na automatach stwierdzono m.in., iż w rozegranych grach występował element losowości, ponieważ grający naciskając klawisz inicjujący start gry, nie miał wpływu na ułożenie się kart występujących w grze, które było zależne tylko od urządzenia. W grach padały wygrane rzeczowe, które umożliwiały grającemu przedłużenie gry bez konieczności wpłaty stawki za grę, a także rozpoczęcie nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej (punktowej) uzyskanej w poprzedniej grze. Na rezultat gry (ułożenie się kart) gracz nie miał wpływu. Wyniki w grach były całkowicie nieprzewidywalne dla gracza i niezależne od jego zdolności psychomotorycznych. Biorąc to pod uwagę, gry na przedmiotowych automatach były grami, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych.
Organ I instancji wyjaśnił następnie, że instytucja posiadania, w tym posiadania samoistnego/zależnego, należy do sfery uregulowań prawa cywilnego, a pojęcie "lokalu" nie zostało zdefiniowane w ustawie o grach hazardowych, dlatego należy je wykładać w odwołaniu do rozumienia słownikowego oraz definicji z ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. W tym kontekście organ I instancji zauważył, że posiadaczem samoistnym lokalu bar Ax. przy ul. A. 2 w B. była J.Ł., która nabyła lokal na własność w dniu 11 czerwca 2008 r. od Miasta B. Niezarejestrowane automaty do gier hazardowych znajdowały się w jednym z pomieszczeń prowadzonego przez p. J.Ł. baru. Dostęp do tego pomieszczenia był jedynie od wewnątrz baru. Pomieszczenie to nie było oddzielnym lokalem, ale było częścią składową lokalu, jakim był bar, pokojem użyczonym pod automaty, jak zeznała sama strona w dniu 30 lipca 2018 r. Pokój ten został udostępniony P.K., który urządzał w nim nielegalnie gry hazardowe. W lokalu tym były także już wcześniej ujawnione przez Służbę Celną nielegalne automaty do gier: 2 kwietnia 2011 r. trzy automaty, 20 stycznia 2012 r. dwa automaty. Powołując się na art. 337 kodeksu cywilnego organ zauważył, że posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Wobec tego stwierdził, iż J.Ł. nie utraciła posiadania samoistnego na skutek oddania w najem jednego z pomieszczeń lokalu P.K. w posiadanie zależne. Strona wiedziała, że udostępniła pokój pod automaty do gier, u niej za ladą baru znajdował się pilot do zdalnego włączania i wyłączania automatów, a także klucze do kasowania punktów kredytowych na automatach (tj. środków wpłaconych przez graczy zamienionych na punkty kredytowe do prowadzenia gier oraz punktów zdobytych podczas gier). Udostępnienie jednego z pomieszczeń danego lokalu innej osobie, w ocenie organu, nie spowodowało, że pomieszczenie to stało się oddzielnym lokalem, a więc J.Ł. wynajmując jedno z pomieszczeń baru pod automaty do gier, nie utraciła posiadania samoistnego w stosunku do lokalu, którego częścią składową było pomieszczenie z automatami, w lokalu to ona prowadziła działalność handlową. Jak wskazał Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego inna interpretacja ww. okoliczności wyłączałaby możliwość stosowania art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy o grach hazardowych, co byłoby sprzeczne z celem wprowadzenia tego przepisu albowiem został on wprowadzony do ustawy o grach hazardowych, aby pociągać do odpowiedzialności posiadaczy lokali, w których prowadzą działalność gastronomiczną, handlową lub usługową, za wynajmowanie, wydzierżawienie powierzchni, czy pomieszczenia pod automaty hazardowe (a tym samym skutecznie ich odstraszać od udostępniania miejsca pod działalność na automatach hazardowych).
Organ I instancji wyjaśnił dalej, że dla nałożenia kary pieniężnej na posiadacza samoistnego lokalu nie ma znaczenia kwestia posiadania przez niego tytułu prawnego do automatów do gier. Dla nałożenia takiej kary wystarczające jest bowiem, aby automat do gier znajdował się w danym lokalu. Wystarczające dla spełnienia przesłanki do nałożenia sankcji jest fakt fizycznego ulokowania niezarejestrowanego automatu do gier w lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.
Ponieważ wysokość kary pieniężnej, jaka wymierzana jest posiadaczowi samoistnemu lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, została określona w ustawie o grach hazardowych w tzw. "sztywny" sposób i wynosi 100 tys. zł od każdego automatu, to wobec faktu, że w lokalu bar Ax. w B. znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier, wymierzono karę pieniężną w łącznej wysokości 200 tys. zł, tj. 100 tys. zł za każdy automat.
Od decyzji Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. J.Ł. wniosła odwołanie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., zarzucając ww. rozstrzygnięciu: błędne ustalenie stanu faktycznego leżącego u podstaw wydanej decyzji, polegające na przyjęciu, że była posiadaczem lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier o nazwach wskazanych w decyzji oraz naruszenie art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 ustawy o grach hazardowych poprzez skierowanie decyzji wymierzającej karę pieniężną do podmiotu niebędącego posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego i art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych.
W związku z powyższymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie.
Uzasadniając zarzuty odwołania, strona wskazała m.in., że jej zdaniem organ błędnie przyjął, iż w dacie kontroli była ona posiadaczem samoistnym lokalu Cx. przy ul. A. 2 w B. Jakkolwiek była ona właścicielką tego lokalu i przez pewien czas prowadziła w nim działalność gospodarczą, to w dniu 2 lipca 2018 r. dokonała wynajęcia całego lokalu na działalność realizowaną przez inny podmiot, tj. przez Pana P.K. Wobec tego jedynym podmiotem, który można by, w ocenie strony, uznać za posiadacza zależnego lokalu w dacie kontroli był właśnie P.K. Strona dodała również, że w jej opinii wynajmując cały lokal, nawet z ewentualnym przeznaczeniem na prowadzenie przez inny podmiot działalności związanej z urządzeniem gier na automatach, posiadacz samoistny lokalu nie powinien ponosić kar określonych w art. 89 ustawy o grach hazardowych, ponieważ traci przymiot posiadania samoistnego.
Po rozpatrzeniu odwołania J.Ł. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., opisaną na wstępie decyzją z [...] r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia DIAS w Ł. opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył treść stosownych przepisów prawa, jak również powołał się na obszerne orzecznictwo sądowe.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, że lokal - bar Ax. w B. stanowi odrębną własność J.Ł. Na dzień 30 lipca 2018 r. strona prowadziła w tym lokalu działalność gospodarczą, zajmującą się sprzedażą detaliczną, m.in. żywności i napojów. Jak wynika z akt sprawy, na podstawie umowy najmu lokalu z dnia 2.07.2018 r. skarżąca wynajęła firmie Bx. P.K. 20m2 powierzchni tego lokalu (przekazując ww. lokal w posiadanie zależne), jednak przez ten fakt nie utraciła przymiotu posiadacza samoistnego ww. lokalu.
Organ odwoławczy za niesporne uznał, iż skarżąca była posiadaczem samoistnym przedmiotowego lokalu gastronomicznego i nie utraciła tego przymiotu przez wynajęcie innej osobie 20m2 jego powierzchni, bowiem nie wynajęła "lokalu gastronomicznego" ani jego wyodrębnionej fizycznie części, stanowiącej nadal "lokal" gastronomiczny, handlowy lub usługowy. Wynajęcie przez stronę (posiadacza samoistnego) niewielkiej powierzchni ww. lokalu - jednego pomieszczenia firmie Bx. P.K. nie spowodowało, że pomieszczenie to stało się oddzielnym lokalem. Strona wynajmując P.K. jedno z pomieszczeń lokalu pod automaty do gier, nie utraciła posiadania samoistnego w stosunku do lokalu, którego częścią składową było pomieszczenie z automatami, gdyż w lokalu tym strona w dalszym ciągu prowadziła własną działalność gospodarczą. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że przedmiotem posiadania zależnego ma być "cały lokal", a nie jego wydzielona część. Tylko bowiem oddanie do użytkowania (podnajem, dzierżawa, użyczenie) całego wyodrębnionego samodzielnego lokalu innemu podmiotowi, kierowałoby odpowiedzialność administracyjnoprawną za ww. delikt administracyjny wobec innego podmiotu, tj. posiadacza zależnego lokalu. W przypadku, gdy wyłącznie część lokalu jest przedmiotem posiadania zależnego, lokal jako całość nadal jest przedmiotem posiadania samoistnego. Wobec czego skarżąca nadal pozostała samoistnym posiadaczem lokalu, w którym mogła prowadzić swobodnie własną działalność gastronomiczna, przez co nie została spełniona ustawowa przesłanka wydania tego lokalu w posiadanie zależne, zwalniająca posiadacza samoistnego od sankcji, przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy o grach hazardowych.
DIAS w Ł. podkreślił ponadto, że pomimo zapisów umowy najmu lokalu z dnia 2.07.2018 r., zawartej pomiędzy skarżącą, a P.P.H.U. Bx. P.K., nie stwierdzono, aby najemca części lokalu (w istocie fragmentu jego powierzchni) dysponował tym lokalem swobodnie jak posiadacz i sprawował nad nim samodzielne władztwo, mimo że posiadał klucze do wynajmowanego pomieszczenia i decydował kiedy będzie otwarte dla klientów. Wręcz przeciwnie, to strona sprawowała pieczę nad całym lokalem, w tym także codziennie otwierała i zamykała bar Ax., udostępniając go zarówno swoim klientom, jak i graczom. Bez otwarcia drzwi wejściowych do lokalu gastronomicznego, w którym w jednym z pomieszczeń eksploatowane były dwa niezarejestrowane automaty do gier, dostęp do tych urządzeń nie byłby możliwy dla potencjalnych graczy. Pomieszczenie, w którym stały automaty jest odgrodzone od baru. Jest to odrębne pomieszczenie, do którego wchodzi się ze środka baru. Z ulicy nie można wejść do tego pomieszczenia. Organ odwoławczy uznał zatem, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do twierdzenia, że to inny podmiot sprawował samodzielne władztwo nad lokalem. Ponadto z oświadczenia strony wynikało, że posiadała (przechowywała) ona również klucze do kasowania punktów kredytów oraz pilota do zdalnego uruchamiania automatów.
Organ odwoławczy skonkludował więc, że w jego ocenie zasadne było wymierzenie J.Ł. kary pieniężnej w łącznej wysokości 200.000,00 zł od dwóch niezarejestrowanych automatów do gier Hotspot bez numerów, znajdujących się w dniu 30 lipca 2018 r. w lokalu - bar Ax. w B., w którym prowadzona była działalność gastronomiczna. Wobec czego niezasadny okazał się zarzut skarżącej, że decyzja z dnia [...] r. została skierowana do podmiotu niebędącego posiadaczem zależnym, jak i samoistnym lokalu w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego i przepisów ustawy o grach hazardowych.
Skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. wniosła J.Ł. zarzucając temu rozstrzygnięciu:
1. błędne ustalenie stanu faktycznego leżącego u podstaw wydanej decyzji, polegające na przyjęciu, że skarżąca była posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier o nazwach wskazanych w decyzji i w którym była prowadzona działalność gastronomiczna;
2. naruszenie art 133 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 ustawy o grach hazardowych (dalej zwanej u.g.h.) poprzez skierowanie skarżonej decyzji wymierzającej karę pieniężną do podmiotu niebędącego posiadaczem zależnym lokalu rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego i art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h;
3. naruszenie przepisów art. 189a i nast. Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich całkowite pominięcie w sprawie, mimo że przepisy te znajdują pełne zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nakładania takich kar, jak wymierzona w sprawie.
Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości,
2. zasądzenie od Skarbu Państwa - Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącej kosztów sądowych.
Uzasadniając podniesione w skardze zarzutu, skarżąca stwierdziła, że przy rozpoznawaniu sprawy przez organy administracji celno-skarbowej konieczne było odniesienie się do reguł dotyczących wymierzania kar uregulowanych w dziale IVa k.p.a., zatytułowanym "Administracyjne kary pieniężne", czego w sprawie zabrakło.
Skarżąca wskazała ponadto, że w jej ocenie nie było jakichkolwiek podstaw do wymierzenia jej kary pieniężnej na podstawie art. 89 art. 4 pkt 3 u.g.h., bowiem nie naruszyła ona swoim postępowaniem jakichkolwiek przepisów ustawy o grach hazardowych. Powołała się w tym zakresie na treść umowy najmu lokalu, podnosząc, że na jej podstawie, z datą jej podpisania, tj. 2 lipca 2018 r. – P.K. objął cały lokal w posiadanie zależne, a ona posiadanie utraciła. Skarżąca podkreśliła przy tym, że w ww. umowie najmu wskazano, iż jej przedmiotem jest cały lokal. Skoro więc w treści umowy nie było ograniczenia wynajętej powierzchni do określonej części, lub pomieszczenia, to prawidłowa interpretacja pojęcia "cały lokal" powinna być taka, która stwierdza wynajęcie całej powierzchni lokalu, w tym pomieszczenia na zapleczu, w którym zatrzymane zostały urządzenia. Zdaniem skarżącej Urząd Celno-Skarbowy nie wykazał, aby przedmiotem najmu była część powierzchni, np. tylko pomieszczenie na zapleczu.
Skarżąca nie zgodziła się ponadto z wnioskiem organu II instancji, że w dacie kontroli była posiadaczem samoistnym lokalu Cx. przy ul. A. 2 w B., uważając, że w dacie kontroli nie była ani posiadaczem samoistnym ani zależnym lokalu.
Organy obu instancji, w ocenie skarżącej, źle zastosowały prawo materialne w niniejszej sprawie i to zarówno w zakresie stosowania ustawy o grach hazardowych, jak i Kodeksu cywilnego.
Zdaniem skarżącej, wynajmując cały lokal, nawet z ewentualnym przeznaczeniem na prowadzenie przez inny podmiot działalności związanej z urządzeniem gier na automatach, posiadacz samoistny lokalu nie powinien ponosić kar określonych w art. 89 ustawy o grach hazardowych, ponieważ traci przymiot posiadania samoistnego. W związku z tym, przy wymierzaniu kary wobec skarżącej miało dojść do błędnego ustalenia faktycznego poprzez przypisanie jej roli posiadacza zależnego, podczas gdy kierując się zasadami rozsądku i doświadczenia życiowego, należy stwierdzić, że sytuacja taka nie miała miejsca.
Zdaniem skarżącej uznanie, że w okolicznościach sprawy wystąpiły ewentualne podstawy do nałożenia kary pieniężnej wymagało także rozstrzygnięcia, czy - w związku z nowelizacją k.p.a. - powinnością organów orzekających w sprawie było jednoczesne rozważenie wystąpienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia takiej kary, o jakich traktuje art. 189f k.p.a.
Skarżąca nie zgodziła się nadto ze wyrażanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, że odesłanie zawarte w art. 91 u.g.h. pozwala jedynie na stosowanie do tego rodzaju kar przepisów Ordynacji podatkowej ("odpowiednio"), a zatem z wyłączeniem możliwości odwoływania się do regulacji działu IVa K.p.a. (w szczególności art. 189f K.p.a.). Postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów u.g.h. nie jest bowiem postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym, a okoliczność, że na podstawie komentowanego przepisu w zakresie wymierzenia kary administracyjnej stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej nie świadczy, że jest to postępowanie podatkowe. Dlatego, zdaniem skarżącej, stosowanie na gruncie u.g.h. przepisu art. 189f k.p.a. jest nie tylko wymagane, ale i zgodne z intencją ustawodawcy, którego zamysłem było ujednolicenie zasad wymiaru kar pieniężnych w systemie prawa, za wyjątkiem przypadków uregulowania tych kwestii w przepisach odrębnych. Pominięcie tej regulacji przez orzekające w sprawie organy, a w konsekwencji zaniechanie ustalenia przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie, stanowi uchybienie, które daje podstawy do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Niniejsza sprawa została przekazana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Łodzi z 29 marca 2021 r. w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii COVID-19 i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z objęciem całego kraju strefą czerwoną, jak również w oparciu o zarządzenie nr 29/2020 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19 października 2020 r.
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W jej następstwie decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podniesione w niej zarzuty okazały się chybione, a Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się innego rodzaju naruszeń, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.
Dodać należy, że Sąd uznał za prawidłowe ustalenia stanu faktycznego sprawy dokonane przez działające w jej ramach organy administracji, przyjmując je za własne, co czyni zbędnym ich ponowne referowanie.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowił przede wszystkim art. 89 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 165 ze zm., dalej: u.g.h.). Zgodnie z ww. unormowaniami karze pieniężnej podlega m.in. posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3 i 4 ww. przepisu wynosi 100 tys. od każdego automatu.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy sporną kwestią było przede wszystkim ustalenie, czy orzekające w sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny w zakresie przypisania skarżącej statusu posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier, wszak skarżąca okoliczność tę stanowczo negowała, powołując się przede wszystkim na fakt wynajęcia lokalu osobie trzeciej. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi, poczynione w powyższym zakresie ustalenia są prawidłowe i odpowiadają prawu, a zatem mogły stanowić podstawę ustalenia odpowiedzialności skarżącej, gdy chodzi o nałożenie na nią przedmiotowej kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. w wysokości wynikające z ust. 4 pkt 3 tego przepisu.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że działające w sprawie organy uznały, że skarżąca ponosi odpowiedzialność w niniejszej sprawie jako posiadacz samoistny lokalu, w którym ujawniono niezarejestrowane automaty do gier, a nie jak wskazuje skarżąca w skardze – jako posiadacz zależny.
Przypomnieć należy, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca była właścicielką lokalu, w którym znajdowały się sporne automaty, prowadząc w nim działalność gospodarczą (gastronomiczną, tj. bar/kawiarnia). Na mocy umowy najmu wynajęła ten lokal, na okres od 2 do 31 lipca 2018 r., P.P.H.U. Bx. P.K. za czynsz miesięczny w wysokości 300 zł +VAT. Wbrew twierdzeniom skarżącej należało zgodzić się z organami administracji, że okoliczności sprawy wskazują, iż wraz z wynajęciem lokalu osobie trzeciej nie utraciła ona przymiotu posiadacza samoistnego tego lokalu.
Należy wskazać, że instytucja posiadania samoistnego i zależnego mieści się w zakresie sfery prawa cywilnego. Zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, posiadaczem samoistnym lokalu bar Ax. w B. była skarżąca, jako jego właściciel. Niezarejestrowane automaty do gry znajdowały się zaś w jednym z pomieszczeń baru, do którego dostęp prowadził tylko od wewnątrz baru. Pomieszczenie to zostało udostępnione P.K., który urządzał w nim nielegalne gry hazardowe. Skarżąca wiedziała przy tym, że w udostępnionym pomieszczeniu urządzane są tego rodzaju gry. Sąd podziela przy tym zdanie organów, że dowodem tego był pilot do automatów znajdujący się za ladą baru, a także klucze do kasowania punktów kredytowych na automatach. Ponadto skarżąca znała już wcześniej P.K. Jak sama zresztą zeznała, wstawiał on już wcześniej automaty do jej baru. W powyższym kontekście organy administracji słusznie wskazały, że udostępnienie jednego z pomieszczeń lokalu innej osobie nie powoduje, że pomieszczenie to staje się odrębnym lokalem, oraz że skutkiem tego jest utrata posiadania samoistnego w stosunku do lokalu, którego częścią składową było pomieszczenie z automatami. W tym zakresie Sąd podziela i przyjmuje za własny jednolicie wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, że lokal, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., II GSK 995/20 LEX nr 3109379; podobnie wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., II GSK 749/20). Wypada również dodać, że aby mówić o lokalu samodzielnym, musi istnieć możliwość korzystania z niego bez konieczności korzystania z innego samodzielnego lokalu.
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy zatem skonstatować, że skarżąca nie utraciła statusu posiadacza samoistnego lokalu wraz z wynajęciem jednego z jego pomieszczeń P.K. pod wstawienie tam automatów do gier. Z akt sprawy wynika bowiem, że dostęp do tego pomieszczenia prowadził przez wspólne z barem wejście, a więc nie był to lokal niezależny. Co więcej, nie przeczy wnioskowi, że skarżąca nie utraciła przymiotu posiadacza samoistnego lokalu okoliczność, iż w umowie najmu lokalu zastrzegła, iż wynajmuje go w całości. Po pierwsze, umowa ta stanowi, że chodzi o cały lokal, ale znajdujący się w Cx. o pow. 20 m2, a więc nie o wynajęciu tejże kawiarni w całości. Po drugie, nie ulega wątpliwości, że skarżąca w okresie obowiązywania ww. umowy prowadziła w lokalu działalność gospodarczą (gastronomiczną), co zresztą potwierdza treść protokołu z jej zeznań złożonych jako świadek w dniu 30 października 2018 r., z których wynika, że lokal skarżącej był otwarty w godzinach 11:00 do 22:00, 23:00; skarżąca w lipcu 2018 r. prowadziła bar sama, jakkolwiek niewiele osób w tamtym czasie do niego przychodziło. Po trzecie, zeznania skarżącej potwierdzają również ustalenia organów, że dostęp do wynajętego pomieszczenia prowadził przez bar, skoro skarżąca jednoznacznie wskazała, że wchodzi się do niego ze środka baru.
W świetle tych ustaleń bezsporne jest zatem, iż w sprawie zaistniały przesłanki do nałożenia na skarżącą kary, o jakiej mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., skoro prawidłowo uznano, że skarżąca była posiadaczem samoistnym lokalu, w którym ujawniono niezarejestrowane automaty do gry, na skutek zawarcia umowy najmu całego pomieszczenia przynależnego do baru tego statusu nie utraciła, w związku z czym nie można powiedzieć, aby skutkiem zawartej umowy lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. Nie budzi ponadto żadnych wątpliwości, zwłaszcza w świetle zeznań samej skarżącej, że w przedmiotowym lokalu prowadziła ona działalność gastronomiczną w formie kawiarni/baru. To zaś w całości wypełnia dyspozycję ww. przepisu u.g.h., wobec czego nie można skutecznie stawiać organom administracji zarzutu jego naruszenia. W konsekwencji zatem organy były uprawnione do jego zastosowania i wymierzenia kary w wysokości wynikającej z art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. Sąd nie stwierdził przy tym, aby wysokość tę określono błędnie, wszak wobec ujawnienia dwóch niezarejestrowanych automatów do gier w lokalu, którego samoistnym posiadaczem była skarżąca, kwotę tę należało określić jako dwukrotność stawki określonej ww. przepisem, tj. 2 x 100 tys. złotych = 200.000,00 zł.
Mając powyższe na uwadze, Sąd za chybione uznał wskazane w skardze zarzuty naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. Po pierwsze, wskazać należy, iż ww. przepisu u.g.h. nie mogły zostać w sprawie naruszone, bowiem nie miały do niej zastosowania. Prawidłową i zasadnie określoną materialnoprawną podstawę zapadłych decyzji stanowił natomiast art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. To również w oparciu o jego treść ustalono stronę postępowania. Ustalenia te nie budzą zastrzeżeń Sądu, który zaakceptował je w całości, dając temu wyraz w przytoczonych wcześniej rozważaniach. Tym samym należało uznać, iż twierdzenia skarżącej naruszenia art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej są błędne, bowiem niewątpliwie była ona stroną postępowania zakończonego kontrolowanymi przez Sąd rozstrzygnięciami. Co więcej, Sąd stoi na stanowisku, iż zgromadzony na poparcie tego materiał dowodowy był kompletny i prawidłowo oceniony, a więc w całokształcie mógł stanowić podstawę do nałożenia na skarżącą kary pieniężnej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy administracji przepisów działu IVa k.p.a., poprzez jego pominięcie w sprawie, w szczególności zawartego w nim art. 189f, regulującego przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, Sąd uznał, iż jakkolwiek kwestia zastosowania niniejszego działu k.p.a. nie jest jednoznacznie oceniana w orzecznictwie i literaturze (vide: powoływane w skardze: nieprawomocny wyrok WSA we Wrocławiu z 22 stycznia 2020 r., III SA/Wr 332/19), to jednak spór w tym zakresie pozostaje obojętny dla sposobu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jeśli bowiem nawet by przyjąć, że przepisy działu IVa k.p.a., a konkretnie art. 189f tego aktu, mają zastosowanie do spraw dotyczących nakładania kar pieniężnych na podstawie u.g.h, pomimo treści art. 91 tej ustawy, w myśl którego, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, to należy zauważyć, że przepis art. 189f § 1 k.p.a. określa przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary nieadekwatne w warunkach rozpoznawanego przypadku. Ustawodawca zaliczył do nich: 1) stwierdzenie przez organ administracji, że waga naruszenia prawa jest znikoma, przy założeniu, że strona jednocześnie zaprzestała naruszania prawa lub też 2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.
W okolicznościach niniejszej sprawy druga z wymienionych przesłanek nie znajduje zastosowania z uwagi na brak potwierdzenia, aby skarżąca została prawomocnie ukarana wcześniej za to samo zachowanie lub nałożono na nią uprzednio administracyjną karę pieniężną. W przypadku pierwszej z przesłanek trudno natomiast uznać, aby waga ujawnionego przez organy naruszenia była znikoma, skoro rzecz dotyczy materii reglamentowanej, której ustawodawca poświęcił cały akt normatywny, a dodatkowo fakt stwierdzenia danego naruszenia obwarował bardzo wysoką karą pieniężną w kwocie 100 tys. złotych od każdego ujawnionego, niezarejestrowanego automatu. Nie można też twierdzić, że skarżąca zaprzestała naruszenia prawa, skoro ujawnienie automatów nastąpiło w ramach bieżących czynności kontrolnych w funkcjonującym i prowadzonym przez skarżącą lokalu. Z tej przyczyny Sąd nie podzielił zastrzeżeń strony co do konieczności zastosowania w sprawie art. 189f k.p.a.
Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd wniesioną w sprawie skargę oddalił.
d.cz.