III SA/Łd 753/23

III SA/Łd 753/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Ewa Alberciak
Małgorzata Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 145 par. 1 pkt 3, art. 24 par. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 742
art. 200 ust. 2 i ust. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.b, art. 200 i art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi-Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Komisji rekrutacyjnej [...] Uniwersytetu Łódzkiego z dnia 12 września 2023 r. w przedmiocie odmowy przyjęcia kandydata do [...] Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji rekrutacyjnej [...] Uniwersytetu Łódzkiego na rzecz skarżącego M. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 12 września 2023 r. Komisja rekrutacyjna Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego po rozpatrzeniu wniosku M.N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 200 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn.: Dz. U. 2023 r. poz. 742 ze zm.) oraz § 11 załącznika do uchwały nr 411 Senatu UŁ z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia zasad rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024, utrzymała w mocy decyzję własną z 20 lipca 2023 r. odmawiającą przyjęcia M.N. do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego.
W uzasadnieniu Komisja rekrutacyjna Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego wskazała, że decyzją z 20 lipca 2023 r. odmówiła skarżącemu przyjęcia do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024.
W decyzji z 20 lipca 2023 r. wskazano na art. 200 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym rekrutacja do szkoły doktorskiej odbywa się w drodze konkursu na zasadach określonych przez senat lub radę naukową. Zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego zostały przyjęte uchwałą nr 411 Senatu UŁ z 19 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia zasad rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024. W tym akcie prawnym wprowadzono warunek przyjęcia w ramach ustalonego limitu miejsc dla dyscypliny, którym jest uzyskanie w rozmowie kwalifikacyjnej 50% możliwej liczby punktów.
Kandydat w treści decyzji został poinformowany, że na podstawie złożonych dokumentów i zgodnie z kryteriami zawartymi w zasadach rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego, zdecydowano o przyznaniu 85 punktów za poszczególne osiągnięcia wykazane przez niego w trakcie procedury rekrutacyjnej.
Szczegółowa punktacja przedstawiała się następująco: ocena z przebiegu studiów – 21 pkt (kandydat ze studiów jednolitych stopnia uzyskał średnią ważoną 4,3564, zatem według skali za wynik 4,3564 przyznaje się 21 pkt); znajomość języków obcych (innych niż język angielski oraz język ojczysty) – 0 pkt (kandydat nie przedłożył dokumentów potwierdzających znajomość dodatkowych języków obcych); aktywność publikacyjna z zakresu nauk społecznych – 35 pkt (kandydat przedłożył 5 publikacji, które znajdowały się na wskazanych listach ministerialnych); udział w konferencjach naukowych 5 pkt (kandydat przedstawił 3 potwierdzenia udziału w konferencji); udział w realizacji projektów naukowo-badawczych 5 pkt (kandydat przedstawił 1 dokument potwierdzający udział w realizacji projektów naukowo-badawczych z ostatnich 5 lat); inna aktywność: społeczna, organizacyjna, edukacyjna i popularyzatorska 0 pkt (kandydat nie przedstawił dokumentów potwierdzających takie aktywności); wstępny konspekt rozprawy doktorskiej 10 pkt (temat pracy został zaprezentowany w sposób mało przejrzysty i ogólny, kwestie podejmowane przez kandydata zostały ocenione jako mało odkrywcze, dyskusyjne i trudne do udowodnienia, a analiza literatury jako niewystarczająca; naukowe znaczenie problemu badawczego, którym chciałby się zająć kandydat został przedstawiony w sposób mało przekonujący; kandydat nie określił także w sposób satysfakcjonujący podstawowych pytań badawczych, celu badań, tezy głównej i hipotez szczegółowych. W konspekcie nie wykazano mierzalnych elementów/efektów ekonomicznych, a tym bardziej finansowych, co zostało ocenione negatywnie ze względu na fakt wskazania dyscypliny ekonomia i finanse jako tej, w której ma być pisana rozprawa doktorska. Brak dopracowania konspektu pod kątem poprawności stylistycznej); rozmowa kwalifikacyjna 9 pkt. Łącznie kandydat uzyskał 85 punktów na 135 punktów możliwych do uzyskania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o zmianę decyzji Komisji rekrutacyjnej Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego z 20 lipca 2023 r.
Skarżący zarzucił naruszenie art. 70 Konstytucji RP w postaci naruszenia prawa do nauki, prowadzenia postępowania rekrutacyjnego w sposób o charakterze dyskryminacyjnym i naruszającym godność osobistą kandydata, ze względu na uzależnienie decyzji o przyjęciu do szkoły doktorskiej od arbitralnej punktacji członków komisji rekrutacyjnej.
Według skarżącego nierówne traktowanie w rekrutacji wyrządza mu szkodę niemajątkową (krzywdę), w szczególności w postaci stresu, upokorzenia, obniżenia samooceny zawodowej. O dyskryminacyjnym charakterze rozmowy kwalifikacyjnej świadczy uzyskanie przez niego w poprzednich etapach rekrutacji liczby punktów wyższej lub równej kandydatom przyjętym do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego. Stan, w którym decyzja komisji co do wyniku rozmowy stanowi jedyną podstawę wydania przez nią decyzji odmownej stanowi naruszenie zakazu dyskryminacji i obowiązku równego traktowania. Skarżący zarzucił nierzetelność i stronniczość, brak merytorycznego uzasadnienia przyznanej punktacji, nieuwzględnienie elementów oceny rozmowy kwalifikacyjnej wynikających z § 11 Zasad rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024, powoływanych dalej jako "Zasady rekrutacji". Zdaniem skarżącego Komisja rekrutacyjna dokonała dywersyfikowania punktacji ze względu na wiek, wiedzę, dotychczasowe doświadczenie lub dorobek naukowy kandydata, a jest to działanie nieprawne. Przejaw dyskryminacji to sugerowanie, że skarżący posiada mniejszą wiedzę i doświadczenie od osób, które ukończyły studia (poprzez przyznanie im wyższej punktacji za rozmowę kwalifikacyjną). Skarżący zarzucił naruszenie zasad jawności postępowania (przez ogłoszenie wyników rekrutacji z pominięciem wyniku kandydata), co ma stanowić dowód na "tuszowanie dyskryminacyjnego działania komisji", tym bardziej, że komisja nie wskazuje na jakiej podstawie ogłosiła listę osób przyjętych, choć postępowanie w sprawie strony trwało (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wstrzymuje wykonanie decyzji). Według skarżącego członkowie Komisji rekrutacyjnej wykazali brak zrozumienia badanych kwestii, brak otwartości na problemy, których rozwiązanie nie jest oczywiste ani bezdyskusyjne, brak interdyscyplinarności Szkoły Doktorskiej lub brak rozumienia tego pojęcia przez członków komisji, krótkowzroczność i brak świadomości co do złożoności poruszanych przez kandydata kwestii. Taka ocena konspektu wynikała z obawy Komisji rekrutacyjnej dotyczącej zbieżności proponowanego przez skarżącego tematu z dorobkiem naukowym potencjalnego promotora, co świadczy o jego niskim statusie naukowym i umniejsza jego pozycję jako promotora.
Komisja rekrutacyjna Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego utrzymując w mocy decyzję własną z 20 lipca 2023 r. powołała treść art. 200 ust. 2, 3-5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a następnie wskazała, że 19 grudnia 2022 r. uchwałą nr 411 Senatu UŁ zostały ustalone Zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024, które stanowią akt prawny określający szczegółowy tryb przeprowadzenia postępowania rekrutacyjnego oraz kryteria oceny kandydatów. Uczelnie wyższe mają zagwarantowaną autonomię swoich działań, muszą jednak działać w granicach prawa oraz wypełniać cele, ukierunkowane między innymi na kształcenie młodej kadry naukowej. Ustawa Prawo o Szkolnictwie Wyższym i Nauce nie precyzuje sposobu przeprowadzenia konkursu do szkoły doktorskiej danej uczelni, pozostawiając w tym zakresie pełną swobodę poszczególnym jednostkom. Uczelnia jest jednak związana nałożonymi na nią wymaganiami dotyczącymi podjęcia działań, które w sposób najbardziej skuteczny, efektywny i realizujący wysokie standardy nauki wykształcą osoby przygotowane do pracy naukowobadawczej. Wytyczne w sprawie zachowania wysokiej jakości kształcenia w szkołach doktorskich zostały ujęte w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 27 września 2021 r. w sprawie ewaluacji jakości kształcenia w szkole doktorskiej, gdzie zostały przedstawione założenia dotyczące zachowania wysokich standardów kształcenia w szkołach doktorskich, ale także procesu rekrutacyjnego do szkół. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi ewaluacji jakości kształcenia w szkołach doktorskich, z uwzględnieniem obszaru procesu rekrutacji, nie tylko prawem uczelni, ale wręcz obowiązkiem jest takie przygotowanie kryteriów konkursowych aplikowania do szkoły doktorskiej, które pozwolą na wyłonienie najlepszych kandydatów. Weryfikacja nie tylko wiedzy, ale także określenie potencjału naukowego kandydata, w tym między innymi znajomości dotychczasowego dorobku nauki polskiej i obcej, innowacyjność myślenia, elastyczność koncepcji pracy, umiejętność sformułowania poprawnej wypowiedzi, ale także dyskusji, zwiększa prawdopodobieństwo ukończenia przez daną osobę pełnego procesu kształcenia, określonego w programie kształcenia, terminowego przygotowania i złożenia rozprawy doktorskiej, a także kontynuowania swojej kariery w ośrodkach akademickich. Zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego, w tym kryteria oceny kandydata zostały sformułowane z uwzględnieniem powyższych celów. Powyższy dokument został przyjęty uchwałą Senatu Uniwersytetu Łódzkiego, po uprzednim zaakceptowaniu go przez przedstawicieli środowiska doktorantów kształcących się w Uniwersytecie Łódzkim (Uczelnianą Radę Samorządu Doktorantów), którzy mają za zadanie monitorować stosowanie przepisów w uczelni, tak by prawa doktorantów (także kandydatów do szkoły już na etapie rekrutacji) były chronione. Zgodnie z § 6 Zasad rekrutacji rekrutację przeprowadza komisja rekrutacyjna w drodze konkursu, a etapy postępowania rekrutacyjnego obejmują a) rejestrację w systemie IRK (Internetowej rejestracji Kandydatów), b) złożenie kompletu dokumentów wymienionych w § 8 Zasad rekrutacji, c) przystąpienie do egzaminu sprawdzającego umiejętności w zakresie języka angielskiego na poziomie B2, dotyczy kandydatów, którzy nie dysponują dokumentem potwierdzającym znajomość języka angielskiego zgodnym z Wykazem dokumentów potwierdzających znajomość nowożytnego języka obcego (załącznik nr 6 do Zasad rekrutacji), d) rozmowę kwalifikacyjną z kandydatem. W procedurze rekrutacyjnej ocenie punktowej podlega dokumentacja, w tym średnia ocen ze studiów, konspekt pracy doktorskiej oraz rozmowa kwalifikacyjna. Przepis § 10 Zasad rekrutacji stanowi, że Komisja rekrutacyjna zapoznaje się z dokumentacją kandydata oraz dokonuje oceny dorobku i osiągnięć naukowych kandydata. Za ten etap można uzyskać maksymalnie 110 pkt. Za konspekt można otrzymać max. 20 pkt. Konspekt oceniany jest niezależnie przez 2 członków komisji z danej dyscypliny. Każdy oceniający dysponuje 10 pkt. Ocena końcowa jest sumą punktów (§ 10 ust. 5 pkt 7 Zasad rekrutacji). Za rozmowę kwalifikacyjną można otrzymać max. 25 pkt. Każdy członek komisji ocenia rozmowę niezależnie, dysponując liczbą 25 pkt. Końcowa liczba punktów, jaką uzyskuje kandydat, jest średnią arytmetyczną punktacji członków komisji uczestniczących w rozmowie kwalifikacyjnej danego kandydata (§ 11 ust. 6 Zasad rekrutacji). Konspekt stanowi kluczowy element stanowiący informację na temat problemu badawczego, którym zamierza się zająć kandydat po przyjęciu do szkoły doktorskiej i podlega wymogom, które zostały wymienione w § 8 ust. 2 pkt 4 Zasad rekrutacji. Elementy podlegające ocenie w czasie rozmowy kwalifikacyjnej zostały wymienione w § 11 ust. 6 Zasad rekrutacji i są to: znajomość metod badawczych stosowanych w pracy naukowej z zakresu danej dyscypliny, znajomość dotychczasowego dorobku nauki polskiej i obcej w zakresie zagadnień mających być przedmiotem badań podejmowanych przez kandydata, wiedza na temat krajowych i zagranicznych ośrodków naukowych w wybranej dyscyplinie/dyscyplinach, innowacyjność myślenia oraz elastyczność koncepcji pracy doktorskiej kandydata, w tym także w kontekście możliwości objęcia opieką promotorską przez pracownika/pracowników uczelni wymienionych na liście potencjalnych promotorów, których profil/profile naukowe są najbliższe tematyce wskazanej przez kandydata, posiadanie podstawowej wiedzy na temat możliwości pozyskania środków na prowadzenie badań naukowych oraz zastosowania dorobku wynikającego z planowanej rozprawy doktorskiej w procesie komercjalizacji wyników działalności naukowej, o ile wynika to z tematyki badawczej, plany zawodowe oraz motywacja do pracy naukowej i aktywności w środowisku akademickim, poziom językowy udzielanych odpowiedzi (biegłość w terminologii specjalistycznej, umiejętność kompozycji wypowiedzi, komunikatywność, interakcja w trakcie dyskusji). W zasadach rekrutacji podano przedmiot/kryteria oceny rozmowy kwalifikacyjnej, a nie pytania, które komisja ma obowiązek zadać. Dyskusja oparta o konspekty przedstawiane przez kandydatów pozwala na zdiagnozowanie kompetencji kandydata. Prowadzenie dyskusji w oparciu o konspekt jest wyrazem przychylności komisji do kandydatów, pozwala bowiem kandydatom na wcześniejsze przemyślenie i przygotowanie odpowiedzi w odniesieniu do materiału, który jest im doskonale znany (konspekt). Skarżący wyrażając wątpliwość, czy rozmowa z pozostałymi kandydatami miała również charakter merytoryczny, nie przedstawił dowodów na to, że rozmowa z nim została przeprowadzona inaczej niż z pozostałymi kandydatami. Wyraził tylko swoje wątpliwości, bez żadnego ich uzasadnienia. Charakter i tematyka rozmowy z kandydatami jest standardowa i replikowana we wszystkich rozmowach rekrutacyjnych. Celem działań komisji jest wyłonienie osób o najwyższych kompetencjach do kształcenia w szkole doktorskiej i pisania rozprawy doktorskiej. Ocena wskazanych przesłanek należy do komisji, która składa się z ekspertów – samodzielnych pracowników nauki, doktorów habilitowanych, którzy są w stanie fachowo ocenić kandydata. Podważanie wiedzy i przygotowania do pracy naukowej pracowników uczelni, uczestniczących w procedurze rekrutacyjnej, przez skarżącego jest niezrozumiałe i nieuzasadnione. Członkowie komisji mają uprawnienia dyskrecjonalne, tym samym dokonują indywidualnej oceny wypowiedzi kandydatów w ramach zadanych kryteriów. Ocena komisji jest średnią ocen wszystkich obecnych na spotkaniu członków komisji. W tym przypadku było to 11 osób. Uzyskana ocena stanowi zatem średnia ocen przyznanych przez 11 profesorów, których oceny w czasie rozmowy ze skarżącym znalazły się w przedziale 5-12 pkt wobec 25 pkt możliwych do uzyskania od każdego z członków komisji. Członkowie komisji rekrutacyjnej to pracownicy, którzy potwierdzili swoje kompetencje w trakcie rozwijania ścieżki awansu naukowego (w komisji mogą brać udział osoby dysponujące co najmniej stopniem doktora habilitowanego), a zatem z wieloletnim doświadczeniem w pracy naukowej, badawczej i dydaktycznej. W trakcie rozmowy kwalifikacyjnej z kandydatem był obecny przedstawiciel doktorantów, który nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do bezstronności członków oceniających skarżącego. Skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych okoliczności świadczących o dyskryminacji jego osoby. Nie przedstawił faktów oraz okoliczności, które wpłynęły na taką ocenę sytuacji, żadnych dowodów. Nie można mówić o dyskryminacji jednej osoby, jeżeli te same kryteria i taki sam sposób oceny rozmowy był realizowany w przypadku wszystkich kandydatów. Ochrona prawa obywateli do równego dostępu do kształcenia, nie oznacza rezygnacji z zastosowania kryteriów oceny osób przystępujących do konkursu. Oferta szkół doktorskich w Polsce jest bardzo szeroka i zróżnicowana. Kandydaci już 5 miesięcy przez rozpoczęciem rekrutacji mają możliwość zapoznania się z zasadami rekrutacji, programem danej szkoły, ofertą w zakresie opieki naukowej i warunkami kształcenia. Do kandydata należy decyzja czy jest zainteresowany daną szkołą, a przystępując do rekrutacji ma świadomość w jaki sposób będzie oceniany i jakie są zasady przeprowadzenia naboru. Decyzja o wyborze szkoły powinna być podyktowana akceptacją zasad w niej obowiązujących. W trakcie internetowej rejestracji w systemie IRK kandydaci mają obowiązek potwierdzenia, że zapoznali się z zasadami rekrutacji do danej szkoły. Przepisy, które regulują tę kwestię to § 2 ust. 7 Zasad rekrutacji (minimalna liczba punktów, kwalifikująca kandydata do przyjęcia do SDNS, wynosi 50% liczby punktów możliwych do uzyskania w postępowaniu rekrutacyjnym, z zastrzeżeniem przepisu § 11 ust. 7 Zasad rekrutacji) oraz § 11 ust. 7 Zasad rekrutacji (z zastrzeżeniem § 2 ust. 7 Zasad rekrutacji warunkiem przyjęcia w ramach ustalonego limitu miejsc dla dyscypliny jest uzyskanie w rozmowie kwalifikacyjnej 50% możliwej liczby punktów). Wymóg uzyskania odpowiedniej liczby punktów z rozmowy kwalifikacyjnej jest zatem wyłożony explicite. Ocena kandydatów jest wieloaspektowa i kompleksowa. Uwzględnia punkty za średnią ocen i aktywność naukową udokumentowaną w formie zaświadczeń lub certyfikatów. Jednak w przypadku osób aplikujących do grona doktorantów, czyli młodych naukowców ocena z rozmowy kwalifikacyjnej ma szczególną wagę, ponieważ pozwala na weryfikację czy dany kandydat jest przygotowany do pracy badawczej i realizowania rozprawy doktorskiej. Wprowadzenie takiej regulacji ma na celu wyłonienie obszarów oceny, które mają szczególną wagę w ocenie kompetencji kandydatów do kształcenia w szkole doktorskiej. Wyniki opublikowane na stronie SDNS UŁ zawierają listę osób przyjętych do szkoły doktorskiej w wyniku postępowania rekrutacyjnego wraz ze wskazaniem liczby uzyskanych punktów, zatem został spełniony wymóg jawności wyników konkursu. Do wiadomości zostały podane wyniki osób, które zakończyły rekrutację z wynikiem pozytywnym. Ich sytuacja nie wpływa na stan sprawy osób nieprzyjętych. Każdy z kandydatów, który nie został przyjęty, ma możliwość sprawdzenia jakie wyniki uzyskały osoby przyjęte. W razie wątpliwości, kandydat może wystąpić o przedstawienie szczegółowych informacji. Zgodnie z § 12 ust. 12 Zasad rekrutacji odmowa przyjęcia do SDNS UŁ następuje w drodze decyzji administracyjnej podpisywanej przez przewodniczącego komisji rekrutacyjnej. Decyzja o nieprzyjęciu jest zgodna z wymogami wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego, zatem zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Skarżący uzyskał pełną informację na temat swojej sytuacji i powodów, dla których nie został przyjęty do szkoły. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sam podkreślił, że postępowanie w jego sprawie nie zostało zakończone (decyzja nie jest ostateczna ze względu na skorzystanie z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co wstrzymuje wykonanie decyzji), zatem zarzut o niespełnieniu wymogu podania wyników rekrutacji do publicznej wiadomości jest bezzasadny. Skarżący nie wykazał działań o charakterze dyskryminacyjnym, a punktacja była wyliczona bez naruszenia obowiązujących przepisów prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.N. zaskarżył powyższą decyzję organu w całości, wnosząc o uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, stwierdzenie, że postępowanie prowadzone było z naruszeniem zasady zakazu dyskryminacji oraz równego traktowania, ewentualnie o stwierdzenie, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym jest nieważna i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Skarżący wniósł także o zobowiązanie Komisji rekrutacyjnej do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej szczegółowo rozpisaną punktację poszczególnych kandydatów biorących udział w procesie rekrutacyjnym na okoliczność wykazania dyskryminacyjnego charakteru etapu procesu rekrutacyjnego w postaci rozmowy rekrutacyjnej, a także do wskazania, czy pozostali kandydaci wskazali jako promotorów osoby zasiadające w Komisji rekrutacyjnej lub osoby zatrudnione w jednostkach badawczych, w których członkowie Komisji rekrutacyjnej również są zatrudnieni, w szczególności na stanowisku kierowniczym na okoliczność wykazania stronniczego przyznawania punktacji w rozmowie rekrutacyjnej oraz do przedłożenia pełnej listy członków Komisji rekrutacyjnej oraz wskazanie ich danych korespondencyjnych do wiadomości sądu celem przesłuchania w charakterze świadków na okoliczność charakteru i sposobu przebiegu rozmowy rekrutacyjnej.
Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 17 stycznia 2024 r., stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze oraz wnioski, w szczególności wniosek o zobowiązanie Komisji rekrutacyjnej do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej szczegółowo rozpisaną punktację poszczególnych kandydatów biorących udział w procesie rekrutacyjnym na okoliczność wykazania dyskryminacyjnego charakteru procesu rekrutacyjnego w postaci rozmowy rekrutacyjnej. Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu w postaci wydruku ze stron internetowych z innych SDNS w zakresie sposobu publikacji wyników rekrutacji dla wykazania, że Szkoła Doktorska Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego narusza art. 200 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z 134 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Z uwagi na zawarte w skardze i piśmie z 17 stycznia 2024 r., stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, wnioski dowodowe skarżącego, w tym o przesłuchanie członków Komisji rekrutacyjnej, przeprowadzenie dowodu z wydruków ze stron internetowych innych SDNS w zakresie sposobu publikacji wyników rekrutacji, wyjaśnić także należy, że stosownie do art. 133 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. W myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma jedynie uzupełniający, wyjątkowy, charakter, podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady nie jest zatem możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji, a jego zakres jest ograniczony wyłącznie do dokumentów. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przeprowadza się zatem dowodu z przesłuchania świadków, o co m.in. wnosił skarżący. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z przepisami postępowania, a w konsekwencji, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Innymi słowy istotne wątpliwości, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., winny być związane z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, nie zaś z ustalaniem na nowo stanu faktycznego. O takich wątpliwościach można mówić, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, są sporne, przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z 5 sierpnia 2020 r., II FSK 1560/18). W rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził brak podstaw do przeprowadzenia dowodów tak z dokumentów, jak świadków wskazanych przez skarżącego i dlatego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wnioski dowodowe oddalił.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji natomiast wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym jej uchylenie.
Jak stanowi art. 200 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce odmowa przyjęcia do szkoły doktorskiej następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W rozpoznawanej sprawie w wydaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 20 lipca 2023 r. o odmowie przyjęcia kandydata do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych na rok akademicki 2023/2024 brała udział ta sama osoba, tj. Przewodnicząca Komisji rekrutacyjnej – Dyrektor Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego [...]. Obie decyzje zostały podpisane przez tę samą osobę, tj. Przewodniczącą Komisji rekrutacyjnej – Dyrektora Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego [...].
W myśl art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.
W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyłącza od orzekania w sprawie polegającej na kontroli decyzji administracyjnej osobę, która w przeszłości wydała tę zaskarżoną pozostającą w obrocie prawnym decyzję, będącą obecnie przedmiotem kontroli. Zatem przepis ten przesłankę wyłączenia pracownika organu wiąże bezpośrednio z wniesieniem środka zaskarżenia, co oznacza, że osoba wydająca decyzję w pierwszej instancji nie może rozpoznać środka zaskarżenia od decyzji, w której wydaniu brała udział.
Powyższa reguła nie odnosi się do sytuacji ponownego rozpatrzenia sprawy przez pracowników organu, których wcześniejsze rozstrzygnięcie zostało uchylone na skutek kontroli sądowej bądź na skutek rozpatrzenia środka odwoławczego (por. wyroki NSA z 7 listopada 2019 r., I OSK 570/18; z 28 października 2019 r., II OSK 1157/19; z 11 kwietnia 2019 r., II OSK 1346/17, wyrok WSA w Gliwicach z 6 listopada 2019 r., II SA/Gl 906/19).
Istotą instytucji prawnej wyłączenia pracownika organu – unormowanej w Dziale I Rozdziale 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, zatytułowanym: "Wyłączenie pracownika oraz organu" – jest zapewnienie realizacji zasady prawdy obiektywnej poprzez stworzenie warunków do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ, który nie jest zainteresowany w sposobie jej rozstrzygnięcia.
Należy zwrócić uwagę na gwarancyjną funkcję przepisów prawa procesowego o wyłączeniu, które z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procedowania".
Ratio legis instytucji wyłączenia polega na stworzeniu prawnych warunków przyczyniających się do wyeliminowania wszelkich wątpliwości, co do bezstronności pracowników (P. Suwaj, Gwarancje bezstronności organów administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Wrocław 2004 r. s. 170).
Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007 nr 3 poz. 61 s. 93-94), stwierdzając, że przepis art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza według tej zasady jego prawo do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Z kolei "sprawiedliwość" wymusza między innymi takie cechy procesowe, jak obiektywizm w orzekaniu oraz związaną z tym konieczną niezależność osób wydających decyzje administracyjne.
Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.), trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
Za zgodne ze standardami bezstronnego i sprawiedliwego procedowania uznać trzeba dążenie do możliwie najszerszego eliminowania sytuacji, w których pracownik biorący wcześniej udział w czynnościach konkretnego postępowania administracyjnego i mający przez to wyrobiony pogląd, byłby w jakikolwiek sposób determinowany przez swoje wcześniejsze doświadczenia związane z poprzednim udziałem w tym postępowaniu, przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy. Zaznaczenia przy tym wymaga, że zwrot "brać udział" użyty w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oznacza zarówno wykonywanie czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, jak i wydawanie zaskarżonej decyzji przez pracownika na mocy stosownego upoważnienia.
W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r. sygn. akt II GPS 4/12 (ONSAiWSA 2013, Nr 4, poz. 458) dotyczącej wyłączenia pracownika organu monokratycznego, na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyjaśniono, że "art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą dokonaną art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z późn. zm.) miał zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu."
W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych w postępowaniu administracyjnym jest bezwarunkowa i nie może być uzależniona od modelu postępowania administracyjnego. Każde postępowanie powinno dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy. Powinny zatem istnieć możliwości wyłączenia pracownika, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.
Powołana uchwała chociaż wprost odnosi się do stanu prawnego obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., to stanowisko w niej zawarte znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Zmiana w treści art. 24 § 1 pkt 5, która weszła w życie 11 kwietnia 2011 r., polegająca na usunięciu zwrotu "w niższej instancji" powoduje, że waga argumentów podniesionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale przemawia za potrzebą ich uwzględnienia. We wspomnianej uchwale skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wiele uwagi poświęcił wykazaniu, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma także zastosowanie w przypadku dwukrotnego rozpoznawania sprawy przez ten sam organ. W związku z wprowadzeniem omawianej zmiany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. tym bardziej należało opowiedzieć się za potrzebą stosowania powołanego przepisu w przypadku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Jak już wyżej wskazano zwrot "brać udział" użyty w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oznacza zarówno wykonywanie czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, jak i samo wydawanie zaskarżonej decyzji przez pracownika na mocy stosownego upoważnienia.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że ta sama osoba brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji 20 lipca 2023 r. – Przewodnicząca Komisji rekrutacyjnej Dyrektora Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego [...] której podpis widnieje na obu decyzjach.
Oznacza to, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji brał udział pracownik podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że art. 24 § 1 k.p.a. określający ustawowe przyczyny wyłączenia pracownika ma charakter bezwzględnie obowiązujący. W sytuacji wystąpienia jednej z ustawowych przyczyn wyłączenia, pracownik ma obowiązek powstrzymania się od udziału w postępowaniu a ustawodawca, poza przypadkiem określonym w art. 24 § 4 k.p.a., nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków.
Dodać także należy, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stwarza warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu.
W świetle powyższych rozważań nie może budzić wątpliwości, że [...] nie powinna uczestniczyć w rozpatrywaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, gdyż uczestniczyła już w wydaniu decyzji z 20 lipca 2023 r. o odmowie przyjęcia kandydata do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego – jej podpisy widnieją na obu decyzjach.
Poglądu tego nie może podważyć fakt, że Szkoła Doktorska Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego jest prowadzona Uniwersytet Łódzki, a stosownie do art. 70 ust. 5 Konstytucji szkoły wyższe mają zapewnioną autonomię na zasadach określonych w ustawie, zatem przede wszystkim na zasadach określonych Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce. Autonomia szkół wyższych wynika ze specyfiki ich funkcjonowania i zasad działania. Z pewnością jednym z wyrazów autonomii szkół wyższych jest prawo do ustalania zasad i kryteriów przyjęcia na studia doktoranckie.
Nie kwestionując konstytucyjnej zasady autonomii szkół wyższych należy zauważyć, że w poprzednio obowiązującej ustawie z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym istniała zasada odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w indywidualnych sprawach studenckich (art. 207 ust. 1). Jednak obecnie obowiązująca ustawa nie przewiduje odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem w sprawach załatwianych w drodze decyzji administracyjnych przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego powinny by stosowane wprost, do całego postępowania przed organami uczelni, choć oczywiście przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna (por. wyroki NSA z 7 kwietnia 2022 r., III OSK 4974/21 i z 11 stycznia 2023 r., III OSK 6549/21).
Dlatego też do decyzji o odmowie przyjęcia na studia doktoranckie, będącej indywidualnym aktem administracyjnym, należy stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach odmowy przyjęcia na studia doktoranckie polega na zachowaniu przez organ procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Wobec tego przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. powinien być stosowany wprost. Należy powoływać większą liczbę osób w skład komisji, co umożliwi rozpoznawanie wniosków o ponowne rozpoznanie sprawy przez inne osoby niż te, które wydały decyzję o odmowie przyjęcia na studia doktoranckie (por. wyrok NSA z 18 maja 2023 r., III OSK 7694/21).
W zasadach rekrutacji określono wprawdzie, że tak odmowa przyjęcia do SDNS, jak i rozstrzygnięcie sprawy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy następuje w drodze decyzji podpisywanej przez przewodniczącego komisji rekrutacyjnej (§ 12 ust. 12 i 13), lecz jednocześnie określono, że przewodniczącym komisji rekrutacyjnej jest Dyrektor SDNS, który w powołaniu komisji wskazuje również osobę, która będzie pełniła funkcję zastępcy przewodniczącego komisji rekrutacyjnej (§ 5 ust. 1). Zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego na rok akademicki 2023/2024 winny być zatem stosowane w sposób zgodny z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Okoliczność rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, przez osobę, która wcześniej brała udział w wydaniu decyzji z 20 lipca 2023 r., tj. [..] powoduje, że konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji i czyni jednocześnie niemożliwym obecnie odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi.
Dodać należy, że z akt administracyjnych nie wynika, aby skład osobowy Komisji rekrutacyjnej rozpoznającej ponownie sprawę na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uległ zmianie w stosunku do składu wydającego decyzję z 20 lipca 2023 r. o odmowie przyjęcia kandydata do Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych na rok akademicki 2023/2024.
W rozpoznawanej doszło zatem do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., co w konsekwencji stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a.
Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia jednej z podstaw wznowienia, określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd administracyjny jest zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., bez względu na to, czy naruszenie to miało, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.
Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania sądowego sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.
d.j.