III SA/Łd 742/24

III SA/Łd 742/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Monika Krzyżaniak /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Rutkowska
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par 2, art. 119 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 43, art. 58
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 5 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 sierpnia 2024 roku nr KO.481.26.2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego M. M. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 sierpnia 2024 r., nr KO.481.26.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odmówiło M. M. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty Radomszczańskiego z 3 kwietnia 2024 r., znak: PJ.5430.309.2024.PI, w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii A i B.
Jak wynika z akt, decyzją z 3 kwietnia 2024 r. Starosta Radomszczański skierował M. M. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w zakresie przewidzianym dla prawa jazdy kategorii A, B z uwagi na przekroczenie 24 punktów karnych w okresie od 3 sierpnia 2021 r. do 24 lutego 2022 r. Przesyłka z zawierająca powyższą decyzję została skierowana do M. M. na adres: [...], ul. S. 2 i została odebrana 8 kwietnia 2024 r. przez ojca - J. M..
Termin do wniesienia odwołania od powyższej decyzji stosownie do art. 129 § 2 k.p.a., upływał w 22 kwietnia 2024 r. (poniedziałek).
18 lipca 2024 r. (tj. data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik M. M. złożył odwołanie od decyzji Starosty Radomszczańskiego z 3 kwietnia 2024 r., w którym jednocześnie zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że M. M. 3 czerwca 2023 r. został tymczasowo aresztowany i osadzony w Zakładzie Karnym w [...]. Skierowana do skarżącego korespondencja została odebrana przez rodziców, względem których zastosowany został przez prokuratora środek zapobiegawczy w postaci zakazu kontaktu z synem. Wobec powyższego decyzja nie została przekazana, a stronie nie otworzył się termin do wniesienia odwołania. Pełnomocnik podał, że ojciec M. M. przywiózł do niego całość korespondencji adresowanej do syna podczas spotkania, które miało miejsce 12 lipca 2024 r. W załączeniu do odwołania pełnomocnik przedstawił kopie postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...], [...] Wydział [...] z 28 maja 2024 r., sygn. akt [...] o przedłużeniu stosowania wobec M. M. tymczasowego aresztowania na okres powyżej 12 miesięcy, tj. do 28 sierpnia 2024 r. oraz postanowienia Sądu Apelacyjnego w [...], [...] Wydział [...] z 25 czerwca 2024 r., sygn. akt [...] o utrzymaniu w mocy powyższego postanowienia.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z 13 sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Starosty Radomszczańskiego z 3 kwietnia 2024 r. wskazując, że zgodnie z dyspozycją art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (art. 58 § 3 k.p.a.).
Organ zaznaczył, iż pozytywną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności jest m.in. brak winy strony w jego uchybieniu. Z art. 58 § 1 k.p.a. wynika, iż osoba zainteresowana przywróceniem terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że występująca przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie tej czynności była od niej niezależna i istniała przez cały czas. Co do zasady z brakiem winy mamy do czynienia wtedy, gdy strona wykaże, że dołożyła wszelkiej należytej staranności w dochowaniu terminu, a przyczyna, która była powodem nie zachowania terminu była nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Dokonując oceny argumentacji przedstawionej przez pełnomocnika skarżącego Kolegium wskazało, że nie pozwala ona na uznanie, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Z akt sprawy wynika, że decyzja w przedmiocie skierowania M. M. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego, w zakresie przewidzianym dla prawa jazdy kategorii A, B, została doręczona stronie 8 kwietnia 2024 r. w trybie art. 43 k.p.a. Potwierdzenie odbioru decyzji podpisane zostało przez J. M., który podjął się oddania przesyłki adresatowi.
Z wyjaśnień pełnomocnika wynika, że powodem wniesienia odwołania po upływie terminu, był fakt przekazania przedmiotowej decyzji przez ojca M. M. podczas spotkania 12 lipca 2024 r., jak również okoliczność, że korespondencja kierowana do strony została odebrana przez rodziców, względem których zastosowany został przez prokuratora środek zapobiegawczy w postaci zakazu kontaktu z synem, co oznacza, że decyzja nie została przekazana, a stronie nie otworzył się termin do wniesienia odwołania.
Zdaniem Kolegium z takim stanowiskiem nie można się zgodzić, ponieważ decyzja została doręczona stronie i weszła do obrotu prawnego. Doręczenie decyzji nastąpiło w trybie art. 43 k.p.a., zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Doręczenie zastępcze opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma, jako domownik adresata, która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania adresatowi oraz że pismo to zostało doręczone adresatowi.
Organ podniósł, iż w niniejszym stanie faktycznym, skoro ojciec M. M. odebrał korespondencję kierowaną do syna, to tym samym przyjął na siebie obowiązek przekazania jej synowi z pełnymi konsekwencjami wynikającymi z tego faktu. Kolegium zwróciło uwagę, że nawet zakładając obowiązywanie zastosowanego przez prokuratora środka zapobiegawczego w postaci zakazu kontaktu z synem, rodzice skarżącego mieli możliwość i czas na odpowiednie reakcje, np. zawiadomienia organu i wskazania adresu, pod którym, korespondencja zostałaby doręczona bezpośrednio synowi lub odmowę przyjęcia korespondencji. Zdaniem Kolegium konsekwencją odbioru przez ojca - J. M. korespondencji skierowanej do syna, było rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia odwołania, a przedstawione przez pełnomocnika skarżącego okoliczności nie uzasadniają przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik M. M. zarzucił naruszenie:
- art. 58 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania pomimo, że zostały spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie;
- art. 7 k.p.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy polegającą na przyjęciu, że odebranie korespondencji przez ojca skarżącego – J. M. w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 43 k.p.a. skutkowało rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy z uwagi na obowiązywanie środka zapobiegawczego w postaci zakazu kontaktu z synem, J. M. nie był w stanie przekazać korespondencji synowi, co oznacza, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego;
- art. 43 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że J. M. jest domownikiem skarżącego i w związku z tym był uprawniony do odebrania korespondencji pomimo, że skarżący przebywał w Zakładzie Karnym w [...], a z uwagi na zastosowany środek zapobiegawczy, tj. zakaz kontaktu z synem, nie miał możliwości przekazania dokumentu.
W oparciu o postawione zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji Starosty Radomszczańskiego z 3 kwietnia 2024 r.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że instytucja doręczenia zastępczego przewidziana w art. 43 k.p.a. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący w dniu doręczenia korespondencji przebywał w Zakładzie Karnym w [...], a co za tym idzie J. M. nie mógł być uznany za domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a., gdyż w dniu odebrania korespondencji nie zamieszkiwał ze skarżącym. Nie można zatem przyjąć, że skarżący oraz jego ojciec – J. M. pozostają w stosunku do siebie domownikami, ponieważ nie zamieszkują wspólnie, a w takiej sytuacji instytucja doręczenia zastępczego nie może mieć zastosowania. Zdaniem pełnomocnika korespondencja nie została poprawnie doręczona.
Pełnomocnik nadmienił również, że ojciec skarżącego złożył oświadczenie, że odebrał korespondencję adresowaną do syna mimo, że nie powinien, ponieważ wiedział, że nie będzie miał możliwości przekazania jej adresatowi. Odebranie korespondencji przez J. M., który nie miał możliwości przekazania jej skarżącemu uprawdopodobnia brak winy skarżącego. Nieuzasadnione jest, w ocenie pełnomocnika odbieranie skarżącemu prawa do zaskarżenia decyzji Starosty Radomszczańskiego, ponieważ przebywając w zakładzie karnym nie miał możliwości dowiedzieć się o istnieniu, a tym bardziej o treści kierowanej do niego korespondencji. Skarżący przebywając w zakładzie karnym w sytuacji, gdy na rodziców został nałożony środek zapobiegawczy w postaci zakazu kontaktu z synem nie miał możliwości zapoznania się z treścią adresowanej do niego korespondencji. Ponadto nie miał też możliwości zabezpieczenia swoich interesów przed osadzeniem w zakładzie karnym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Poddane kontroli tutejszego sądu rozstrzygnięcie należy do kategorii postanowień kończących postępowanie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zakres sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w myśl art. 151 ustawy p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W tak zakreślonym zakresie kognicji sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość podjętych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim działań, tj. prawidłowość postanowienia z 13 sierpnia 2024 r., którym Kolegium odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 3 kwietnia 2024 r. dotyczącej skierowania skarżącego na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii A i B.
Zaskarżone postanowienie wydano na podstawie art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Równocześnie ustawodawca zaznaczył (art. 58 § 2 k.p.a.), iż prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przy czym w myśl art. 58 § 3 k.p.a. przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. Co więcej, o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.). Zauważyć również należy, iż w myśl art. 129 § 2 k.p.a., termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.
Powyższe oznacza, że to na organie odwoławczym ciąży obowiązek zbadania zachowania przez stronę terminu do wniesienia odwołania. To natomiast w pierwszej kolejności wymaga ustalenia, czy w ogóle doszło do doręczenia decyzji organu I instancji, a jeżeli tak, to w jakiej dacie została ona doręczona stronie. Zatem organ, na podstawie przekonujących dowodów (przede wszystkim w oparciu o zwrotne potwierdzenie odbioru danego aktu), powinien poczynić stosowne ustalenia, przede wszystkim co do prawidłowości doręczenia, a następnie co do daty tegoż doręczenia stronie oraz konkretnej daty podjętych przez stronę działań, tj. daty złożenia pisma zawierającego środek zaskarżenia od tego rozstrzygnięcia lub daty złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia.
W kontrolowanej przez sąd sprawie Kolegium rozpoznawało złożony przez stronę wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 3 kwietnia 2024 r. Przy czym, zasadniczym argumentem strony skarżącej podnoszonym w toku postępowania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania były nieprawidłowości dotyczące doręczenia decyzji z 3 kwietnia 2024 r. Jak wynika z treści zaskarżonego do sądu postanowienia z 13 sierpnia 2024 r. Kolegium uznało, iż decyzja z 3 kwietnia 2024 r. została stronie skarżącej prawidłowo doręczona w trybie doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 43 k.p.a. Zdaniem sądu, organ odwoławczy nie poczynił jednak prawidłowych ustaleń i ocen w odniesieniu do okoliczności związanych z doręczeniem stronie skarżącej decyzji z 3 kwietnia 2024 r.
W pierwszej kolejności dostrzec trzeba, iż problematykę doręczeń unormował ustawodawca w rozdziale 8 pt. "Doręczenia", działu I pt. "Przepisy ogólne" k.p.a. W myśl art. 40 § 1 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez pełnomocnika – temu pełnomocnikowi. Przy czym, zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi, Strona może wskazać takiego pełnomocnika. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca działała w toku postępowania przed organem I instancji samodzielnie, a co za tym idzie, jak słusznie przyjął organ I instancji, do niej należało doręczać pisma.
W myśl art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Zgodnie natomiast z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Podkreślenia wymaga, iż doręczenie w trybie art. 43 k.p.a. możliwe jest wyłącznie w razie nieobecności adresata w mieszkaniu. Przez nieobecność należy jednak rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego. Przebywanie w areszcie śledczym, czy zakładzie karnym taką okolicznością nie jest (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 stycznia 2021 r. sygn. akt I GSK 1506/20, 5 października 2021 r. sygn. akt I GSK 206/21, 25 stycznia 2023 r. sygn. I GSK 422/22 – dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach niniejszej sprawy skarżący zasadnie kwestionuje zatem skuteczność doręczenia mu decyzji Starosty Radomszczańskiego na adres zameldowania w dniu 8 kwietnia 2024 r., a więc w czasie pobawienia go wolności przez organy władzy publicznej. Odnosząc się do tej kwestii należy zauważyć, że zdaniem organu doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji z 3 kwietnia 2024 r. w dniu 8 kwietnia 2024 r., ponieważ wtedy odebrana została przez ojca skarżącego korespondencja przesłana na adres: [...], ul. S. 2. Z potwierdzenia odbioru wynika także, że odbierający domownik podjął się oddania pisma adresatowi. Poza przedmiotem sporu pozostaje przy tym, że w dacie tego odbioru korespondencji skarżący był pozbawiony wolności, bowiem w okresie od 3 czerwca 2023 r. został tymczasowo aresztowany i osadzony w Zakładzie Karnym w [...]. Organ nie negował również podnoszonej przez pełnomocnika skarżącego okoliczności, iż względem rodziców M. M. zastosowany został przez prokuratora środek zapobiegawczy w postaci zakazu kontaktu z synem. Jednak, w ocenie Kolegium, korespondencja skierowana do skarżącego została prawidłowo doręczona w trybie zastępczym, o którym mowa w art. 43 k.p.a., gdyż ojciec M. M. odebrał w dniu 8 kwietnia 2024 r. korespondencję kierowaną do syna, tym samym przyjął na siebie obowiązek jej przekazania synowi z pełnymi konsekwencjami z tego faktu wynikającymi.
Sąd nie podziela tego stanowiska. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt I GSK 1506/20, aby doszło do skutecznego doręczenia korespondencji w sposób zastępczy, np. dorosłemu domownikowi, to adresat tej przesyłki musi pod wskazanym w tej korespondencji adresem zamieszkiwać. Jedynie krótkotrwały brak zamieszkiwania, np. ze względu na zagraniczny wyjazd wakacyjny, umożliwia skuteczne doręczenie korespondencji w drodze doręczenia zastępczego przesyłki skierowanej do strony postępowania. Za taki krótkotrwały brak zamieszkiwania nie można uznać pobytu w Zakładzie Karnym i to bez względu na to, czy organ prowadzący postępowanie i doręczający stronie korespondencję o tym pobycie strony w Zakładzie Karnym wiedział. W sytuacji, gdy organ prowadzący postępowania posiądzie w jego toku wiedzę o pobycie strony w Zakładzie Karnym, winien w takim przypadku dokonywać doręczeń przesyłek kierowanych do strony postępowania w tym Zakładzie.
Z kolei w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt I GSK 422/22 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w orzecznictwie dominujący jest pogląd, że przepisy o doręczeniach mają przede wszystkim charakter gwarancyjny, służąc zagwarantowaniu prawa strony do rzetelnego i prawidłowego postępowania, przy czym prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony (zob. np. wyroki NSA: z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt I FSK 5/19; z 5 października 2021 r., sygn. akt I GSK 206/21). Jakkolwiek przyjmuje się przy tym, że przepisy o doręczeniach zastępczych mają na celu zapewnienie sprawności postępowania, którą trudniej byłoby osiągnąć, gdyby dopuszczać jedynie doręczenie właściwe, to jest do rąk adresata, tym niemniej przepisy o doręczeniach zastępczych powinny być wykładane i stosowane także przy uwzględnieniu ich gwarancyjnego charakteru. Trafnie we wskazanych wyżej orzeczeniach przyjął NSA, że gwarancyjny charakter przepisów o doręczeniach - w tym art. 43 k.p.a. - uniemożliwia zaakceptowanie skuteczności doręczenia zastępczego na adres zamieszkania osoby od długiego czasu pozbawionej wolności, szczególnie w tak specyficzny sposób jak tymczasowe aresztowanie, w którym kontakt ze światem zewnętrznym jest dodatkowo utrudniony.
Warto także odwołać się do orzecznictwa Sądu Najwyższego związanego z zagadnieniem dokonywania doręczeń osobom pozbawionym wolności. Sąd Najwyższy przyjmuje, że jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Natomiast doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt III KK 1/07; wyrok Sądu Najwyższego z 26 listopada 2003 r., sygn. akt III KK 257/02). Co więcej, Sąd Najwyższy przyjmuje także, że pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie (por. uchwała Sądu Najwyższego z 23 maja 1974 r., VI KZP 5/74, OSNKW 1974, nr 7-8, poz. 130).
Podzielić także należy stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 października 2021 r., sygn. akt I GSK 206/21, że w przypadku osób osadzonych, reguły doręczania korespondencji adresowanej do tych osób w toku postępowania administracyjnego wynikają zarówno z przepisów art. 39-49b k.p.a., jak i przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 249 Kodeksu karnego wykonawczego, które przewidują doręczanie korespondencji adresowanej do skazanego oraz osoby tymczasowo aresztowanej przez osobę upoważnioną - obecnie wyznaczonego funkcjonariusza lub pracownika (§ 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 grudnia 2022 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, Dz.U. poz. 2847; § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23 grudnia 2022 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania, Dz.U. poz. 2848).
W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do odstąpienia od stanowiska wyrażonego w przywołanych już wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanych w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym, w których NSA uznał, że przepisy regulujące doręczenia pełnią funkcję gwarancyjną - szczególną w przypadku doręczania, od którego zależy skuteczne prowadzenie postępowania administracyjnego. Strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji zaniedbań organów, których efektem jest brak doręczenia.
Stwierdzić zatem trzeba, że jedynie doręczenie zgodne z regułami przewidzianymi przez ustawodawcę w art. 39-49b k.p.a. może odnieść procesowy skutek doręczenia rozstrzygnięcia organu oraz stanowić podstawę do zgodnego z prawem dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego.
Należy wobec tego zakwestionować skuteczność doręczenia skarżącemu w trybie art. 43 k.p.a. decyzji Starosty Radomszczańskiego na adres zameldowania w dniu 8 kwietnia 2024 r., a więc w czasie pozbawienia skarżącego wolności przez organy władzy publicznej. Areszt śledczy, czy zakład karny nie może być uznany za miejsce zamieszkania strony, gdyż zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a w przypadku przebywania w areszcie śledczym, czy zakładzie karnym, ze względu na brak woli takiej osoby do przebywania w tego rodzaju miejscu odosobnienia, nie można mówić o zamiarze pobytu.
Skoro decyzja organu pierwszej instancji, tj. Starosty Radomszczańskiego nie została doręczona skarżącemu w sposób skuteczny, to stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, było wadliwe. W sytuacji braku skutecznego doręczenia decyzji nie można też mówić o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Termin ten nie rozpoczął bowiem w ogóle biegu.
W takich okolicznościach faktycznych i prawnych niedopuszczalnym było, zdaniem sądu, orzekanie przez organ w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Zaskarżone postanowienie narusza art. 43 k.p.a. i art. 58 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Organ odwoławczy orzekając o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania zobowiązany jest każdorazowo ustalić, czy istniały przesłanki do procedowania w tym trybie. W tym celu zobowiązany jest ocenić prawidłowość doręczenia decyzji, gdyż - jak wskazano - przywrócić można jedynie termin, któremu uchybiono. W tej sprawie organ dokonując ustaleń w ocenie sądu uczynił to wadliwie.
Przesądzenie skuteczności doręczenia decyzji organu pierwszej instancji i uchybienia w związku z tym terminowi do wniesienia odwołania jest warunkiem rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie. Tylko prawidłowo dokonane doręczenie wywołuje zatem związane z tą czynnością skutki prawne. Jeżeli więc nie doszło do doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, to nie rozpoczął biegu termin na wniesienie od niej odwołania, co wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia czyni bezprzedmiotowym.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd nie miał przy tym możliwości uchylenia – zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego - decyzji Starosty Radomszczańskiego z 3 kwietnia 2024 r. bowiem pozostawała ona poza przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego.
O kosztach (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., w tym zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, na które składają się: 100 zł tytułem wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego - wynagrodzenia reprezentującego skarżącego radcy prawnego ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
R.T-M.