III SA/Łd 704/19

III SA/Łd 704/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-11-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Irena Krzemieniewska
Janusz Nowacki /przewodniczący/
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1872/21 - Wyrok NSA z 2023-04-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 145 par 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 par 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 18, art. 64 par 1, 4, 6 i 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 6 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 roku sprawy ze skargi Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...], nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej jako; k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64, art. 64c § 1 § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 219,27 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. w P., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], wystawionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T.
Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 11.08.2015 r. o numerach od [...] do [...], wystawionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. W dniu 1 września 2015 r. organ egzekucyjny, w oparciu m.in. o ww. tytuły wykonawcze, wystosował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B S.A. Ww. zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 14.09.2015 r., natomiast zobowiązanej spółce - wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] - w dniu 21.09.2015 r. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, pismem z dnia 26 listopada 2015 r. bank poinformował, iż nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz dłużnika wskazanego w przedmiotowym zajęciu.
W dniu 17 maja 2017 r. organ egzekucyjny m.in. w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], skierował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C S.A. W odpowiedzi na powyższe zajęcie bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz zobowiązanej Spółki.
W dniu 14 grudnia 2018 r. pracownik Urzędu Skarbowego w P. udał się pod adres siedziby Spółki A Sp. z o.o., w celu przeprowadzenia egzekucji należności objętych tytułami wykonawczymi. Powyższe czynności nie mogły jednak zostać dokonane, gdyż ww. nieruchomość stanowi od wielu lat pustostan. Sąsiedzi oświadczyli ponadto, że od lata 2018 r. lokal posiada nowych właścicieli.
Organ egzekucyjny w dniu 31 stycznia 2019 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 11.08.2015 r. o numerach od [...] do [...], z uwagi na jego bezskuteczność. Powyższe postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 15 lutego 2019 r.
Zawiadomieniem z 7 marca 2019 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, na które składają się opłaty manipulacyjne w łącznej kwocie 219,27 zł. Powyższe zawiadomienie wierzyciel otrzymał w dniu 18 marca 2019 r.
Pismem z 22 marca 2019 r., skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 219,27 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A Sp. z o.o. w oparciu o tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...].
Na powyższe rozstrzygnięcie, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. 18 kwietnia 2019 r. wniósł do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu ww. środka zaskarżenia wierzyciel podniósł, iż organ egzekucyjny nie wskazał podstawy prawnej ustalonej w postanowieniu wysokości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 219,27 zł. Ponadto Państwowy PPIS w T. podniósł, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. powołał się na nieaktualny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 07.08.2008 r. Wierzyciel zakwestionował także prawo organu egzekucyjnego do naliczenia i obciążenia kosztami za czynności podejmowane od 11.08.2015 r., w sytuacji likwidacji dłużnika. Wskazał także, że nie otrzymał żadnej informacji, ani dowodu poświadczającego dokonanie czynności opisanych w skarżonym postanowieniu.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., po przeprowadzeniu analizy akt w pierwszej kolejności powołał treść art. 64c § 1 art. 64c § 4, § 5 § 7 oraz 6, 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. i wskazał, że w świetle przywołanych przepisów dotyczących kosztów egzekucji administracyjnej, organ pierwszej instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej Spółki na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], wystawionych przez PPIS w T. miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. W ocenie organu II instancji zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.
Organ odwoławczy zważył przy tym, iż w odniesieniu do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. jako wierzyciela, ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby z niego obowiązek ponoszenia kosztów egzekucji i jedyną regulacją przewidującą zwolnienie z ponoszenia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych jest art. 64c § 4d u.p.e.a. Mając zatem na uwadze brzmienie ww. przepisu, nie ulega zdaniem organu II instancji wątpliwości, że PPIS w T. nie należy do kategorii wierzycieli, którym przysługuje ustawowe zwolnienie z ponoszenia kosztów egzekucyjnych, zatem przekazując tytuły wykonawcze do realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. powinien był liczyć się z możliwością obciążenia go kosztami prowadzonej na jego rzecz egzekucji.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zważył, że ustawodawca w art. 64 § 1 u.p.e.a. uregulował kwestię wysokości opłat pobieranych przez organ egzekucyjny za dokonane czynności egzekucyjne w egzekucji należności pieniężnych. Przepis ten zawiera katalog zamknięty czynności egzekucyjnych wraz z wysokością opłat za dokonanie każdej z nich. Cytując następnie treść przepisu art. 64 § 6 i § 7 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 08.09.2016 r.) oraz art. 64 § 10 ww. ustawy organ odwoławczy wskazał, że zaskarżonym postanowieniem z [...] organ egzekucyjny - na podstawie wskazanego art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej wysokości 219,27 zł, na które złożyła się wyłącznie opłata manipulacyjna w wysokości 1 % egzekwowanych należności (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę), powstała na skutek doręczenia w dniu 21.09.2015 r. zobowiązanej Spółce odpisów tytułów wykonawczych o numerach: - [...] w wysokości 1,40 zł; - [...] w wysokości 15,15 zł; - [...] w wysokości 202,72 zł.
Po dokonaniu analizy prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. stwierdził, iż zostały one określone w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa.
Odnosząc się natomiast do zarzutu niewskazania przez organ egzekucyjny podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., wydając zaskarżone postanowienie, wskazał w jego sentencji art. 64 c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a. Ponadto w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał brzmienie art. 64 § 6 ww. ustawy, będącego podstawą naliczenia opłaty manipulacyjnej. Zostały zatem wskazane najistotniejsze regulacje prawa, pozwalające organowi egzekucyjnemu na obciążenie wierzyciela powstałą w toku postępowania egzekucyjnego opłatą manipulacyjną.
W kwestii natomiast zarzutu wierzyciela dotyczącego niezasadności obciążenia go kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego, w sytuacji gdy ogłoszona została jego likwidacja, organ II instancji stwierdził, iż jedną z okoliczności uzasadniających obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest sytuacja, w której nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 powołanej ustawy). W niniejszej sprawie ta niemożność dochodzenia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej spółki spowodowana została umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. Organ podkreślił również, iż okoliczność która legła u podstaw rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jest niezależna od ewentualnego procesu likwidacji tej spółki. Organ podkreślił również, że z informacji ujawnionych w Rejestrze Przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym nie wynika, jakoby wobec A Sp. z o.o. prowadzona była likwidacja.
W odniesieniu z kolei do podniesionego w zażaleniu argumentu, iż wierzyciel nie otrzymał żadnej informacji, ani dokumentu poświadczającego dokonanie czynności wskazanych w zaskarżonym postanowieniu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał, iż wierzyciel na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, a także po jego zakończeniu, ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, o czym stanowi art. 73 § 1 k.p.a.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie organu w całości, zarzucając mu:
1/ naruszenie art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że istnieje obowiązek skarżącej do zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej wysokości, mimo braku zastosowania środka egzekucyjnego prowadzącego bezpośrednio do wyegzekwowania długu, a w konsekwencji braku egzekucji należności,
2/ niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i wydanie wadliwego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie I instancji;
3/ niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. brak uchylenia postanowienia organu I instancji,
4/ niezastosowanie art. 64e § 1 oraz § 2 pkt 1, 2 u.p.e.a. i niezastosowania umorzenia kosztów egzekucyjnych, brak uwzględnienia, że skarżący jest państwową jednostką organizacyjną finansowaną z budżetu państwa jak i organ egzekucyjny, że przypisane koszty egzekucyjne na skarżącego na rzecz Urzędu Skarbowego w P. doprowadzi do przekazania tych kosztów miedzy jednostkami budżetu państwa, co jest nieekonomiczne i gospodarczo irracjonalne oraz nie uzasadnione w świetle stwierdzenia przez organ egzekucyjny nieściągalności kosztów od zobowiązanego.
W oparciu o wskazane zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...], jak i postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...], umorzenie postępowania prowadzonego przez organ I i II instancji w sprawie obciążenia skarżącego kosztami bezskutecznej egzekucji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu strona podniosła, że z cytowanych przepisów nie wynika aby organ egzekucyjny, mający obowiązek stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do ściągnięcia długu, dostosował prowadzone czynności egzekucyjnych zgodnie z przewidywanym odzyskaniem długu. Organ egzekucyjny, jak sam to określił w piśmie z dnia 23 stycznia 2017 r., usiłował zająć rachunek bankowy w banku, w którym dłużnik nawet nie posiadał rachunku bankowego. Zdaniem skarżącego brak jest podstaw do naliczenia opłat za zajęcie rachunku bankowego, którego w danym banku nie ma. Skarżący powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych argumentował również, że organ egzekucyjny nie ma również prawa pobierać opłaty za zajęcie "pustego konta". Zajęciu podlega bowiem wierzytelność pieniężna, a nie rachunek bankowy. W ocenie skarżącego, ugruntowana jest w orzecznictwie sądowym zasada, że nie jest dopuszczalne podejmowanie działań egzekucyjnych tylko po to, aby organ egzekucyjny mógł naliczyć opłaty. W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. mimo wiedzy, że dłużnik nie posiada rachunku bankowego, w kolejnych bankach "usiłował" dokonać kolejnych zajęć, będących podstawą do naliczenia kolejnych opłat. Skarżący podkreślił także, że organ II instancji nie uwzględnił najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych opartego na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 roku, który orzekł o niezgodności przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
Skarżący wskazał także, że organ egzekucyjny mimo swojej siedziby przy ul. D 26 w P. dopiero po kilku miesiącach udał się do siedziby dłużnika przy ul. D 18 w P., czym przyczynił się do braku wyegzekwowania należności w tym kosztów postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 219,27 zł, na którą to kwotę złożyły się koszty opłat manipulacyjnych naliczone w oparciu o art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów trzech tytułów wykonawczych ([...], [...] i [...]), wystawionych przez skarżącego jako wierzyciela, w oparciu o które prowadzone było postępowanie egzekucyjne w sprawie.
Na wstępie wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż zobowiązanej spółce - A z siedzibą w P., w dniu 21 września 2016 r. zostały doręczone tytuły wykonawcze z 11 sierpnia 2015 r. o nr: [...], [...] i [...]. Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o powyższe tytuły, a następnie postanowieniem z [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 219,27 zł powstałymi w toku powyższego postępowania.
Kwestią sporną w sprawie jest prawidłowość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w kontekście m.in. stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych przez organy przepisów. Dlatego oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:
1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.
Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.
W kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że art. 64 § 6 u.p.e.a., stanowiący podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tej normy. Aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 06.03.2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26.04.2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela, nie zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem organu, iż do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych należy rozstrzygać zgodnie z obowiązującymi regulacjami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji RP, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 219,27 zł, z tytułu opłaty manipulacyjnej, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłaty a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona. Organ ustalił te koszty, przyjmując że od kwoty egzekwowanej na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych wystawionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. opłata manipulacyjna wynosi 1% egzekwowanych należności, tj. należności głównych i odsetek za zwłokę, nie mniej niż 1 zł 40 gr. na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Organ błędnie uznał jednak, że do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych, może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym względzie regulacji prawnych, co oznacza, że jest obowiązany stosować się do aktualnego brzmienia art. 64 § 6 u.p.e.a., w myśl którego opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowego przepisu. Nie wziął również pod uwagę wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wskazuje się na konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału w sprawie SK 31/14 (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17).
Niezasadnym jest natomiast zarzut błędnego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego za zajęcie rachunków bankowych oraz do zapłaty opłaty manipulacyjnej pomimo, że nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z uwagi na brak środków na rachunkach bankowych. W tym zakresie wyjaśnić trzeba, że z uwagi na fakt, że banki, do których organ egzekucyjny wystosował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zobowiązanej spółki, poinformowały, że nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz spółki A, organ nie naliczył opłat egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Wierzyciel obciążony został wyłącznie opłatą manipulacyjną w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych (art. 64 § 10 u.p.e.a.). W tym miejscu podkreślić należy, że opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Możliwość ustalenia opłaty manipulacyjnej nie jest uzależniona od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. W niniejszej sprawie zatem, co do zasady organ egzekucyjny miał prawo naliczenia opłaty manipulacyjnej w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych z uwzględnieniem jednak treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14.
W konkluzji stwierdzić trzeba, że organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wskazanych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w sprawie nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy przeprowadzona z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.
W ponownie prowadzonym postępowaniu, w razie braku interwencji ustawodawcy, organ winien wykazać racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnej rozsądnej wielkości. Organ winien wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne na przykład ze względu na długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czy różnorodność i wielość czynności podjętych w celu poszukiwania majątku dłużnika, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty są niewspółmierne do poniesionych przez organ egzekucyjny rzeczywistych kosztów postępowania egzekucyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uznał, że w sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ), na które złożyły się uiszczony wpis sądowy i koszty zastępstwa procesowego.
k.ż.