III SA/Kr 1752/21

III SA/Kr 1752/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inspektor Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1320
art. 235(1)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c., art. 135, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi R. K., M. K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2021 r. w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza na rzecz skarżących R. K. i M. K. od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego kwotę 714 zł (słownie: siedemset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez R. K. i M. K., zwanych dalej stroną skarżącą decyzją z dnia 6 października 2021 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 195) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1367 z późn. zm.) [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego nr [...], z dnia 24 czerwca 2020 r., znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u J. K., nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej wymienionej w pozycji 17.2 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm., zwanej dalej Kodeksem pracy).
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych
i prawnych:
Pismem z dnia 25 sierpnia 2011 r. R. K. zgłosił organowi sanitarnemu pierwszej instancji podejrzenie choroby zawodowej u swojej zmarłej żony J. K., wskazując jako czynnik sprawczy rozpoznanego u niej nowotworu (międzybłoniaka opłucnej) azbest, którego źródłem była elewacja budynku,
w którym zmarła była zatrudniona.
W trakcie postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że J. K. pracowała:
- od 1 września 1984 r. do 31 grudnia 2000 r. w Poradni Psychologiczno
- Pedagogicznej (w tym od 1 września 1991 r. do 31 grudnia 2000 r.
w budynku przy ul. [...]),
- od 1 stycznia 2001 r. do 31 sierpnia 2006 r. w Powiatowej Poradni Psychologiczno
-Pedagogicznej, ul. [...], (w tym od 15 maja 2006 r. w wymiarze pół etatu).
Praca wykonywana była w pomieszczeniu biurowym i polegała
na diagnozowaniu dzieci, przygotowywaniu dokumentacji, udzielaniu porad
i konsultacji dla rodziców, uczniów, nauczycieli, współpracy ze szkołami
i przedszkolami: prowadzeniu prelekcji, pogadanek, warsztatów szkoleniowych
oraz uczestniczeniu w spotkaniach z Radą Pedagogiczną w podległych placówkach. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustaliły, że budynek w którym mieści się Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna przy ul. [...] jest od zewnątrz wyłożony płytami azbestowo-cementowymi. W aktach sprawy znajduje się opinia techniczna dotycząca oceny użytkowania wyrobów zawierających azbest z 2007 r. oraz ocena stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest z 1999 roku. Z opinii wynika, że w stanie zewnętrznym elewacji (wyroby z azbestu) stwierdzono duże uszkodzenia, ubytki i pęknięcia wymagające natychmiastowego zabezpieczenia. Sporządzający protokół z oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest stwierdził jednoznacznie, że w płytach azbestowo - cementowych znajduje się azbest chryzotylowy. Nie można natomiast zgodnie z posiadaną wiedzą, oceną stanu technicznego i brakiem informacji
w dokumentacji źródłowej potwierdzić z całą pewnością, czy ściany budynku zawierają i w jakim stopniu krokidolit, amozyt lub tremolit.
[...]Ośrodek Medycyny Pracy wydał orzeczenie lekarskie (pośmiertne) z dnia 13 grudnia 2011 r., nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u pani J. K. nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej. W uzasadnieniu orzeczenia podał, że zgodnie
z obowiązującymi przepisami przy rozpoznawaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
W stosunku do chorób nowotworowych typu złośliwego istnieje dodatkowe kryterium, w postaci udowodnienia narażenia na czynniki występujące w środowisku pracy, a które są uznane za rakotwórcze dla ludzi, czyli należą do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych. Oceny, czy dany czynnik chemiczny ma udowodnione działanie rakotwórcze dla ludzi, dokonuje się na podstawie aktualizowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji, preparatów, czynników
lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym
w środowisku pracy. Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej można domniemywać o związku przyczynowo - skutkowym pomiędzy nowotworem opłucnej, a warunkami pracy zawodowej w przypadku udokumentowanego narażenia zawodowego na czynnik rakotwórczy azbest. Analiza wywiadu środowiskowego przeprowadzona przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego
wykazała brak narażenia zawodowego na taki czynnik na stanowisku pracy badanej. Zatem, w opinii [...] Ośrodka Medycyny Pracy brak jest podstaw do uznania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy chorobą (międzybłoniakiem opłucnej), a warunkami pracy z uwagi na brak narażenia. Brak zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowe.
W dniu 23 kwietnia 2012 r. Instytut Medycyny Pracy im. [...] wydał orzeczenie lekarskie (pośmiertne) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotworu złośliwego, międzybłoniaka opłucnej, wymienionego
w poz. 17.2 wykazu chorób zawodowych.
W uzasadnieniu tego orzeczenia Instytut podał, że pierwsze objawy choroby wystąpiły w listopadzie 2006 r. W toku dalszej diagnostyki w Klinice Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc ustalono rozpoznanie - międzybłoniak opłucnej lewej i zastosowano chemioterapię. Zastosowane leczenie nie przyniosło efektów
i chora zmarła 11 listopada 2008 r. Z danych dotyczących przebiegu pracy zawodowej wiadomo, że J. K. pracowała w Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej jako psycholog. Praca była wykonywana w pomieszczeniu biurowym. Polegała na diagnozowaniu dzieci, przygotowywaniu dokumentacji, udzielaniu porad i konsultacji dla rodziców, uczniów, nauczycieli, współpracy ze szkołami - prowadzeniu prelekcji, warsztatów szkoleniowych, spotkań z Radą Pedagogiczną w podległych placówkach. R. K. zgłosił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego
podejrzenie choroby zawodowej u zmarłej żony wskazując jako czynnik sprawczy rozpoznanego nowotworu (międzybłoniaka opłucnej) pył azbestu,
którego źródłem była elewacja budynku, w którym była zatrudniona J. K.
Z akt sprawy wynika, że budynek Poradni, w której w.w. pracowała w latach 1991-2000 był od zewnątrz wyłożony płytami azbestowo-cementowymi, elewacja była w złym stanie, płyty były uszkodzone. W dokumentacji znajduje się opinia, wykonana w październiku 2007 r. dotycząca oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest tj. budynku administracyjnego Urzędu Miasta obłożonego azbestowymi płytami elewacyjnymi zlokalizowanego na działkach położonych w T. przy ul. [...]. Z opinii wynika, że w stanie zewnętrznym elewacji (wyrobu zawierającego azbest) stwierdzono duże uszkodzenia wymagające natychmiastowego zabezpieczenia. Opinia zawiera również adnotację, że w ostatnich latach nie zostały zgłoszone żadne informacje na temat zagrożeń zdrowotnych przez osoby pracujące w tym budynku.
Wyjaśniono, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Spowodowanie choroby przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy oznacza, że czynnik szkodliwy jest zgodny
z charakterem pracy lub wykonywaniem określonego zawodu, czynnik stale przypisany do tego stanowiska pracy, swoiście z nim związany, jego obecność wynika procesu technologicznego, czynnik występuje w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach. W rozpatrywanym przypadku nie został spełniony żaden z ww. warunków, a hipotetyczne narażenie na azbest można jedynie rozpatrywać w kategorii narażenia komunalnego, a nie związanego ze środowiskiem pracy. Praca na stanowisku psychologa nie wiąże się z narażeniem na pył azbestu. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwość narażenia na pył azbestu
w pomieszczeniach, w których mieściło się stanowisko pracy J. K. Z danych zawartych w opinii wynika, że w płytach znajdował się azbest chryzotylowy. Czynnikiem narażenia mogącym wywołać międzybłoniaka opłucnej jest pył zawierający azbest, głównie krokidolit, w mniejszym stopniu amosyt i tremolit. Brak jednoznacznych dowodów, że nowotwór może być wywołany narażeniem na azbest chryzotylowy.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu 4 czerwca 2012 r. wydał decyzję Nr [...], znak: [...] o braku podstaw
do stwierdzenia choroby zawodowej.
Na skutek wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny pozyskał dodatkową opinię medyczną Instytutu Medycyny Pracy im. prof. [...] z dnia 20 listopada 2012 r.,
znak: [...] .
W opinii tej wyjaśniono, że powstawanie chorób nowotworowych jest uwarunkowane działaniem wielu czynników zewnętrznych występujących
w środowisku bytowania i w środowisku pracy (natury chemicznej, fizycznej
i biologicznej), jak i czynników wewnątrzustrojowych związanych z biologią i biochemią komórek oraz przebiegiem procesów życiowych. Wieloczynnikowa etiologia chorób nowotworowych, skomplikowany i nadal niedostatecznie poznany mechanizm ich rozwoju znacznie utrudniają ocenę udziału poszczególnych czynników w ich powstaniu. Specyficzność międzybłoniaka z narażeniem na azbest jest bardzo wysoka. Narażenie takie stwierdza się w około 80% przypadków międzybłoniaka, jednakże w przypadku J. K. hipotetyczne narażenie na azbest można jedynie rozpatrywać w kategorii narażenia komunalnego, a nie związanego ze środowiskiem pracy. Praca na stanowisku pracy psychologa nie wiąże się
z narażeniem na azbest. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwość narażenia na azbest w pomieszczeniach, w których mieściło się stanowisko pracy J. K. Zatem nie ma podstaw do uznania związku rozpoznanego nowotworu z narażeniem zawodowym.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w dniu 9 stycznia 2013 r. wydał decyzję, znak: [...], o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 287/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżona decyzje i poprzedzająca
ją decyzje organu pierwszej instancji.
Stosując się do zaleceń wyroku WSA w Krakowie, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny zwrócił się do obu jednostek orzeczniczych o opinię dotyczącą wpływu pyłu azbestu przedostającego się do pomieszczeń znajdujących się wewnątrz budynku na powstanie nowotworu międzybłoniaka opłucnej u J. K.
W opinii z dnia 3 lipca 2014 r., znak: [...], [...] Ośrodek Medycyny Pracy podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w wydanym uprzednio orzeczeniu lekarskim z dnia z dnia 13 grudnia 2011 r., nr [...]
i przyjętą na poparcie swojego stanowiska argumentację. [...] Ośrodek Medycyny Pracy podtrzymał także swoje dotychczasowe stanowisko dotyczące interpretacji pojęcia "środowisko pracy", argumentując, iż przez warunki pracy rozumie się zespół czynników występujących w środowisku pracy, których obecność wynika
z procesu produkcyjnego oraz czynników związanych ze sposobem wykonywania pracy. Spowodowanie choroby przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy oznacza, że czynnik szkodliwy jest zgodny z charakterem pracy
lub wykonywaniem określonego zawodu, czynnik stale przypisany do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związany. Jego obecność wynika z procesu technicznego, czynnik występuje w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach. Rozpoznanie choroby zawodowej musi być oparte na określonych kryteriach uwzględniających wiele elementów pozwalających na przyjęcie związku przyczynowego choroby z narażeniem zawodowym. Najważniejsze kryteria
są następujące:
- stwierdzone objawy powinny odpowiadać obrazowi klinicznemu choroby zawodowej, która jest przedmiotem podejrzenia. Stopień trudności diagnostycznych jest różny
w zależności od swoistości objawów cechujących daną chorobę zawodową;
- stopień narażenia zawodowego musi być dostatecznie wysoki, jest on kształtowany głównie przez stężenie i natężenie czynników szkodliwych oraz długość okresu narażenia. Przekroczenie wartości dopuszczalnych stwarza ryzyko zdrowotne
dla pracownika, wzrastające wraz z wielkością tych przekroczeń. W procesie rozpoznawania choroby zawodowej należy poruszać się w określonej przestrzeni medyczno-prawnej. Pojęcia choroby zawodowej, "narażenia zawodowego",
czy "warunków pracy" są dokładnie sprecyzowane i nie ma tu możliwości dowolnego poszerzenia, czy zawężania tych pojęć. W rozpatrywanym przypadku hipotetyczne narażenie na azbest można rozpatrywać jedynie w kategorii narażenia komunalnego, a nie związanego ze środowiskiem pracy. Praca na stanowisku psychologa nie wiąże się z narażeniem na azbest. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwość narażenia na azbest w pomieszczeniach, w których pracowała J. K.
W aktach sprawy znajduje się opinia dotycząca oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest, dotycząca budynku
przy ulicy [...], w którym mieści się Poradnia Psychologiczno
- Pedagogiczna. Z opinii tej wynika, że w stanie zewnętrznym elewacji stwierdzono duże uszkodzenia wymagające natychmiastowego zabezpieczenia. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwość narażenia na azbest w pomieszczeniach,
w których mieściło się stanowisko pracy J. K. Ponadto w płytach znajdował się azbest chryzotylowy, natomiast czynnikiem narażenia mogącym wywołać międzybłoniaka opłucnej jest pył zawierający azbest, głównie krokidolit w mniejszym stopniu amozyt i tremolit. Brak więc jednoznacznych dowodów, że nowotwór może być wywołany narażeniem na azbest chryzotylowy. Miedzybłoniak opłucnej związany jest zarówno z ekspozycją zawodową jak i środowiskową. Latencja nowotworu, tj. okres od pierwszego kontaktu z azbestem do ujawnienia się międzybłoniaka jest długi
i wynosi zwykle od 15 do 40 lat. Brak zatem - w opinii [...] Ośrodka Medycyny Pracy - podstaw do uznania związku przyczynowo
- skutkowego pomiędzy chorobą zawodową (miedzybłoniak opłucnej), a warunkami pracy w przypadku J. K.
W postępowaniu prowadzonym po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organy Inspekcji Sanitarnej uzyskały również opinię medyczną (opinia z dnia 12 września 2014 r.) Instytutu Medycyny Pracy.
Jednostka orzecznicza II stopnia argumentowała, że obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących
w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Przez warunki pracy rozumie się zespół czynników występujących w środowisku pracy, których obecność wynika
z procesu produkcyjnego oraz czynników związanych ze sposobem wykonywania pracy. Spowodowanie choroby przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy oznacza, że czynnik szkodliwy jest zgodny z charakterem pracy
lub wykonywaniem określonego zawodu, czynnik jest stale przypisany do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związany jego obecność wynika z procesu technologicznego, czynnik występuje w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach.
W rozpatrywanym przypadku nie został spełniony żaden z ww. warunków,
a hipotetyczne narażenie na azbest można jedynie rozpatrywać w kategorii narażenia komunalnego, a nie związanego ze środowiskiem pracy. Praca na stanowisku psychologa nie wiąże się z narażeniem na azbest. Nie ma żadnych danych wskazujących na możliwość narażenia na azbest w pomieszczeniach,
w których mieściło się stanowisko pracy J. K. Z danych zawartych w opinii wynika, że w płytach znajdował się azbest chryzotylowy. Czynnikiem narażenia mogącym wywołać międzybłoniaka opłucnej jest pył zawierający azbest, głównie krokidolit, w mniejszym stopniu amosyt i tremolit. Nie znaleziono jednoznacznych dowodów, że nowotwór może być wywołany narażeniem na azbest chryzotylowy.
Na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego w ponownie prowadzonym postępowaniu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny
wydał decyzję nr [...] r., znak: [...], z dnia
31 października 2014 r. o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej wymienionej w poz. 17.2. wykazu chorób zawodowych, która jest przedmiotem odwołania rozpatrywanego obecnie.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w toku prowadzonego postępowania odwoławczego ustalił (por. pismo z Urzędu Miasta z dnia
22 czerwca 2015), że wykonawca protokołu z oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest, jednoznacznie potwierdził zawartość azbestu chryzotylowego w płytach, natomiast zgodnie z posiadaną wiedzą, oceną stanu technicznego i brakiem informacji w źródłowej dokumentacji nie może potwierdzić z całą pewnością czy ściany zewnętrzne budynku zawierają i w jakim stopniu krokidolit, amozyt lub tremolit.
Organ odwoławczy pozyskał również w opinię Instytutu Medycyny Pracy
z dnia 16 października 2016 r. z której wynika, że identyfikacja odmian azbestu zastosowanych w wyrobie azbestowo-cementowym przeprowadzana jest
na podstawie badań laboratoryjnych. Jednakże, praktycznie nie ma takiej potrzeby ponieważ wiadomo, że w płytach elewacyjnych znajduje się azbest, głównie chryzotylowy w ilości ok.9-12%. Według współczesnych poglądów jednakowo należy rozpatrywać ryzyko związane z azbestem chryzotylowym jak i krokidolitem czy innymi amfibolami. Tak więc uznanie międzybłoniaka opłucnej jako następstwo ekspozycji
na pył azbestu należy traktować nie w kategoriach odmiany azbestu, ale na podstawie określenia ryzyka wystąpienia przypadku. Ryzyko to jest związane z charakterem narażenia na pył azbestu, jego wielkością, długością trwania, dawką kumulowaną włókien i okresem latencji. Tzw. "teoria jednego włókna" dawno została zweryfikowana i odrzucona. W wielu analizach i badaniach epidemiologicznych prowadzonych
w naszym ośrodku występowanie międzybłoniaków opłucnej związane jest
z narażeniem na wysokie dawki azbestu z domieszką krokidolitu. Degradacja płyt azbestowo-cementowych powoduje uwalnianie się niewielkich ilości włókien azbestowych do powietrza. Wartości w pomiarach powietrza atmosferycznego nie przekraczają 1000 wł/m3, średnio w Polsce ok. 500 wł/m3. Najwyższe Dopuszczalne Stężenie (NDS) włókien azbestu na stanowisku pracy aktualnie wynosi 0.1 wł./cm3,
tj. 100 000 wł./m3 powietrza (poprzedni NDS l 000 000 wł./m3).
Międzybłoniak opłucnej jest nowotworem bardzo rzadkim, trudnym diagnostycznie, uznanym za specyficzny dla narażenia na pył azbestu, co nie oznacza, że każdy przypadek jest następstwem ekspozycji na azbest. W ok.15% przypadków, a według niektórych autorów nawet do 25 %, nie stwierdzono narażenia na pył azbestu. Warunkiem koniecznym do powiązania wystąpienia nowotworu
z narażeniem, jest albo długi okres ekspozycji, przy niskich stężeniach zwykle ponad 25 letni, albo bardzo wysokie stężenia włókien na stanowisku pracy. W przypadku swobodnego uwalniania się włókien z elewacyjnych płyt eternitowych stężenie pyłu azbestu jest niewielkie, szczególnie wewnątrz pomieszczeń. Międzybłoniak opłucnej powodowany azbestem charakteryzuje się okresem latencji (tj. okresem
od rozpoczęcia narażenia do wystąpienia nowotworu) od 20 lat nawet do ponad 40 lat.
W oparciu o teoretyczną wiedzę i wieloletnią praktykę w badaniach występowania międzybłoniaka w populacjach osób zawodowo narażonych
w przetwórstwie azbestu brak jest przesłanek do uznania związku przyczynowo
- skutkowego między przebywaniem w budynku z elewacją z płyt azbestowo
-cementowych i poziomem narażenia powodującym międzybłoniaka opłucnej.
W konsekwencji, w niniejszym przypadku brak jest podstaw do uznania choroby zawodowe.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w toku prowadzonego postępowania odwoławczego wystąpił również o wydanie opinii w sprawie do ośrodka diagnostycznego, który nie uczestniczył w dotychczasowym procesie orzeczniczym
w sprawie choroby zawodowej J. K., tj. do Instytutu Medycyny Pracy
i Zdrowia Środowiskowego.
Instytut wydał orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 26 kwietnia 2016 r.,
o braku podstaw do rozpoznania u J. K. choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących
w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej wymienionej. Wyjaśniono, że J. K. pracowała jako psycholog,
a w pomieszczeniu, ani przyrządach nie występował azbest. Azbest występował jako okładzina na zewnątrz budynku. Płyty azbestowe występują jako okładziny budynków na całych osiedlach i domach prywatnych. Jak wynika z doniesień literaturowych międzybłoniaka opłucnej może wywołać azbest głównie krokidolit, amosyt i tremolit. Brak natomiast jednoznacznych danych na to, ze azbest chryzotylowy wywołuje nowotwór.
Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w orzeczeniu uzupełniającym z dnia 5 października 2016 r., podtrzymał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowe, uznając iż nie są spełnione kryteria niezbędne do rozpoznania choroby zawodowej, a narażenie na azbest
w przedmiotowej sprawie należy traktować jako narażenie komunalne.
Decyzją z dnia 29 listopada 2016 r., znak: [...] [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Krakowie (sygn. akt III SA/Kr 182/17) uchylił decyzję [...]Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 listopada 2016 r.,
znak: [...] i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1962/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu z dnia 20 kwietnia 2017 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w zwrócił się pismami z dnia 26 lipca 2018 r. do jednostek orzeczniczych, tj. [...] Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy, w celu ponownego rozpatrzenia zgromadzonej dokumentacji medycznej, uwzględnienia okresu w którym J. K. mogła być narażona na pył azbestu oraz ustalenia czy rodzaj pyłu pochodzącego z elewacji budynku mógł mieć wpływ na powstanie nowotworu - międzybłoniaka opłucnej.
[...]Ośrodek Medycyny Pracy w piśmie z dnia 18 września 2018 r.,
znak: [...], wskazał, że nie ma żadnych przesłanek wskazujących
na narażenie na pył azbestu wewnątrz budynku i w pomieszczeniu pracy J. K. Przebywanie w pomieszczeniu, którego elewacja była wykonana z płyt azbestowo-cementowych nie daje podstaw do uznania zawodowego narażenia na pyły azbestu, wynikającego z wykonywanych czynności zawodowych. Jest to narażenie środowiskowe i nie jest ono tożsame z definicją narażenia zawodowego i nie może być uznane za czynnik zawodowy. Ponadto w płytach używanych do elewacji budynków był stosowany azbest chryzotylowy, natomiast czynnikiem sprawczym
dla międzybłoniaka jest pył azbestowy zawierający głównie krokidolit w mniejszym stopniu amozyt i tremolit. Brak zatem podstaw do uznania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznane u J. K. schorzenie nowotworowe
- miedzybłoniak opłucnej jest następstwem zawodowego narażenia na azbest.
Instytut Medycyny Pracy w piśmie z dnia 21 sierpnia 2018 r.,
znak: [...] wskazał zgodność wszystkich jednostek orzeczniczych
i konsultacyjnych w sprawie braku podstaw do uznania, że rozpoznany u J. K. miedzybłoniak jest następstwem narażenia zawodowego. Obowiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Na podstawie dostępnych danych, oceny narażenia zawodowego - oceny warunków pracy i z uwzględnieniem opinii ekspertów, którzy opiniowali w toku postępowania
w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej J. K. nie ma podstaw
do uznania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznany u J. K. miedzybłoniak jest następstwem narażenia zawodowego.
Organ pozyskał również opinię Instytutu Techniki Budowlanej
ul. [...], z dnia 17 października 2016 r. (sygn. akt [...];
nr: [...]), z której wynika, że w dniu 12 września 2016 r. została przeprowadzona wizja lokalna budynku zlokalizowanego w T.
przy ul. [...]. Ustalono wówczas, że azbest znajdował się tylko
na zestarzałych, uszkodzonych elementach elewacji w postaci płaskich płyt prasowanych umieszczonych na ścianach zewnątrz budynku. Płyty zawierały azbest amfibolowy (krokidolit), całkowita zawartość azbestu w materiale płyt wynosi ok. 12% w tym krokidolit stanowi ok. 3-5%, ok. 8-10% azbest chryzotylowy. W sporządzonej opinii opisano stan budynku w latach 1991-2000 jako zły (popękane płyty, niewystarczająca ilość farby zabezpieczającej).
Wykonane zostały 4 pomiary na zawartość włókien azbestu. Po jednym pomiarze wewnątrz pomieszczenia, gdzie pracowała osoba zmarła i na zewnątrz bezpośrednio przy elewacji w okolicy okien pokoju w którym pracowała. Analogicznie pomiary wykonano w pokoju na pierwszym piętrze po przeciwnej stronie korytarza. Uzyskane wyniki pomiarów wynosiły 400 i 450 wł/m3. Były to włókna azbestu chryzotylowego. Zanieczyszczenia pokoju gdzie pracowała osoba zmarła
oraz w pokoju po przeciwnej stronie korytarza nie wykazały obecności włókien respirabilnych azbestu (zastosowano włączony wentylator mieszający powietrze
i zamknięte okna). Uzyskany wynik stężenia pyłów określono jako niski i porównywalny z zawartością tła na terenie kraju (ok. 500 wł./m3; granica oznaczalności w stosowanej metodzie pomiarowej to 300 wł/m3). W wykonanej opinii podkreślono, że uzyskane wyniki są wynikami chwilowymi, zmieniającymi się (pomiary wykonywane przy suchej bezwietrznej pogodzie).
Z ww. opinii wynika, że nie można się było stwierdzić związku przyczynowego pomiędzy tymi wyrobami, a chorobą i śmiercią osoby pracującej kilka lat w tym budynku. Przyjęto taką opinię z powodu niewielkiej ilości tych wyrobów i zamontowania ich na zewnątrz budynku. W przeszłości nie wykonywano żadnych prac mających wpływ na wzmożoną destrukcję płyt. Pogłębiająca się obecnie destrukcja płyt, w chwili badania powietrza we wrześniu 2016 r. jest większa niż 10 lat temu. Zatem większość zanieczyszczenia w przeszłości nie mogła być większa (istotnie większa) niż obecnie - jeśli stopień ich uszkodzeń wiąże się z zagrożeniem zdrowia. Obecnie włókien azbestu nie wykryto. Stwierdzenie powyższe mogłoby być nieprawdziwe tylko
w przypadku, gdyby w przeszłości dokonywano remontu naruszającego elewację, przycinania płyt lub demontażu tych wyrobów, ewentualnie permanentnego łamania tych płyt -w trakcie, gdy użytkownicy obiektu mieli otwarte okna.
Decyzją z dnia 20 grudnia 2018 r. nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 20 marca 2019 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu.
W ponownym postępowaniu organ I instancji pismami z dnia 4 lutego 2020 r. przedłożył jednostkom orzeczniczym opinię techniczną Instytutu Techniki Budowlanej ul. [...] w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ul. [...] w T. sygn. akt. [...] z dnia 17 października 2016 r., Sprawozdanie Sądowo - Lekarskie znak [...] z dnia 7 stycznia 2019 r. oraz Opinię Uzupełniającą [...] do [...] z dnia 26 sierpnia 2019 r. w celu weryfikacji wydanych wcześniej orzeczeń lekarskich (orzeczenie lekarskie MOMP nr [...] z dnia 13 grudnia 2011 r. oraz IMP w Ł. nr [...] z dnia 23 kwietnia 2012 r.).
Instytut Medycyny Pracy w piśmie z dnia 14 lutego 2020 r.,
znak: [...] wskazał, iż w opinii technicznej w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ul. [...] w T. na stronie
6 zawarto miedzy innymi wyniki zawartości pyłu azbestu w pobranych próbkach powietrza, w których uzyskany wynik stężenia pyłów azbestu był niski i porównywalny z wartością tła na terenie kraju. Natomiast w sprawozdaniu sądowo-lekarskim z dnia 78 stycznia 2019 r. oraz opinii uzupełniającej z dnia 26 sierpnia 2019 r. zawarto przede wszystkim rozważania dotyczące związku przyczynowego pomiędzy ekspozycją
na pył azbestowy, a rozwojem miedzybłoniaka opłucnej.
Instytut wyjaśnił, że:
1. Z dokumentacji medycznej wynika, że u J. K. w Klinice Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc ustalono rozpoznanie - międzybłoniak opłucnej lewej, czyli chorobę, która figuruje w aktualnym wykazie chorób zawodowych w póz. 17.2.
2. Jednostki orzecznicze opiniujące do tej pory w sprawie podejrzenia choroby zawodowej J. K. nigdy nie podważały udowodnionego epidemiologicznie związku pomiędzy ekspozycją zawodową na włókna azbestu a zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby jaką jest międzybłoniak opłucnej. Natomiast zawarte w sprawozdaniu sądowo-lekarskim [...] z dn. 7 stycznia 2019 r. stwierdzenie: "jeśli stanowisko pracy J. K. znajdowało się budynku, którego elewacja w zmiennych warunkach atmosferycznych, w procesie degradacji płyt azbestowych na przestrzeni lat emitowała bliżej nieustalone ilości pyłu azbestowego w otoczeniu budynku i do jego wnętrza to sytuacja ta jest ekspozycją związaną
z pobytem w takim, a nie innym miejscu pracy i snucie rozważań, iż wykonywanie zawodu psychologa nie wiąże się z ekspozycją na azbest pomijając substancje budowlaną, w której ono miało miejsce jest żenujące" świadczy o zupełnej nieznajomości biegłych, którzy przygotowali ww. opinię, w sprawach orzecznictwa
o chorobach zawodowych w Polsce i zgodnie z podanym zakresem specjalizacji lekarskich takich kompetencji nie posiadają.
3. Pojęcie choroby zawodowej zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Zgodnie z art. 235 za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została
ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących
w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
4. Z danych na temat przebiegu pracy zawodowej, opracowanych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wynika, iż J. K. pracowała w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej jako psycholog. Praca była wykonywana w pomieszczeniu biurowym. Polegała na diagnozowaniu dzieci, przygotowywaniu dokumentacji, udzielaniu porad i konsultacji dla rodziców, uczniów, nauczycieli, współpracy ze szkołami, prowadzenie prelekcji, warsztatów szkoleniowych, spotkania z Radą Pedagogiczną w podległych placówkach.
Spowodowanie choroby przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy oznacza, że czynnik szkodliwy jest zgodny z charakterem pracy lub wykonywaniem określonego zawodu, czynnik jest stale przypisany do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związany, jego obecność wynika z procesu technologicznego, czynnik występuje w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach.
W rozpatrywanym przypadku nie został spełniony żaden z w/w warunków, a narażenie na azbest można jedynie rozpatrywać w kategorii narażenia komunalnego
a nie związanego ze środowiskiem pracy J. K.
5. W toku prowadzonego postępowania w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej u J. K. zarówno [...] Ośrodek Medycyny Pracy
(orzeczenie lekarskie z dn. 13 grudnia 2011 r.) oraz Instytut Medycyny Pracy (orzeczenie lekarskie z dn. 23 kwietnia 2012 r. i opinia uzupełniająca
z dn. 20 listopada 2012 r.) zgodnie orzekły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto w dodatkowej opinii wydanej przez Ośrodek Referencyjny Badań i Oceny Ryzyka Zdrowotnego Związanego z Azbestem IMP z dnia
16 października 2016 r. także stwierdzono brak przesłanek do uznania związku przyczynowo - skutkowego miedzy przebywaniem w budynku z elewacją z płyt azbestowo-cementowych i poziomem narażenia powodującym międzybłoniaka opłucnej. Podobne rozpoznanie postawiono w orzeczeniu lekarskim z dn. 26 kwietnia 2016 r. oraz orzeczeniu uzupełniającym z dnia 5 października 2016 r. wydanym
przez IMPiZŚ, oraz opinii uzupełniającej sporządzonej w IMP
w dnia 21 sierpnia 2018 r. Należy podkreślić zgodność wszystkich jednostek orzeczniczych i konsultujących w sprawie braku podstaw do uznania, że rozpoznany u J. K. międzybłoniak jest następstwem narażenia zawodowego. Podsumowując i odpowiadając na pytanie PPIS, ustalony poziom pyłu azbestu na stanowisku pracy Pani J. K. przy stwierdzonym okresie narażenia zawodowego nie może być w rozumieniu art. 2351 Kodeksu pracy uznany za przyczynę rozpoznanego u J. K. nowotworu - międzybłoniaka opłucnej.
[...] Ośrodek Medycyny Pracy w piśmie z dnia 24 kwietnia 2020 r.,
znak: [...], również nie znalazł podstaw do zmiany treści orzeczenia
nr [...] z dnia 13 grudnia 2011 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi - międzybłoniak opłucnej lewej. Opinia techniczna w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym
w obiekcie przy ulicy [...] w T. z października 2016 r. opracowana przez Instytut Techniki Budowlanej (strona 8) wskazuje,
że wykonane pomiary stężenia pyłu azbestu przy samej powierzchni płyt, za oknem, wynosiły 400 i 450 wł/m3 i nie przekraczały wartości tła na terenie kraju, ale, co należy podkreślić, emisja pyłów była indukowana symulacją drgań eksploatacyjnych poprzez kilkukrotne silne uderzenie. Dokonana w tym samym czasie ocena zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego w pokoju, gdzie pracowała pacjentka nie wykazała obecności włókien respirabilnych azbestu przy zastosowaniu dynamicznych warunków pobieranych próbek powietrza. Zgodnie z definicją choroby zawodowej -warunkiem uznania schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych jako choroby zawodowej jest wykazanie bezsporne lub wysoce prawdopodobne, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących
w środowisku pracy bądź w związku ze sposobem wykonywania pracy. Praca wykonywana na stanowisku psychologa nie wiąże się z zawodowa ekspozycją na pył azbestu. Odnosząc się do opinii biegłych ze stycznia i sierpnia 2019 roku jednoznacznie stwierdzających związek przyczynowo skutkowy pomiędzy chorobą nowotworową, a narażeniem zawodowym wskazano, że zgodnie z § 1 rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych specjalizacjami takimi są: medycyna pracy, medycyna przemysłowa, medycyna morska i tropikalna, medycyna morska, medycyna lotnicza, medycyna transportu. Trudno więc uznać, że specjalizacje opiniujących są wystarczające do wydawania jednoznacznych opinii w przedmiocie choroby zawodowej, podczas gdy trzy jednostki orzecznicze i specjaliści w nich zatrudnieni, uprawnieni do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych nie znalazły podstaw do uznania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy i rozpoznania choroby zawodowej.
Powiatowy Państwowy Inspektor Sanitarny na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wydał decyzję nr [...], z dnia
24 czerwca 2020 r. o braku podstaw do rozpoznania u J. K. choroby zawodowej - międzybłoniaka opłucnej lewej wymienionej w pozycji 17.2 wykazu chorób zawodowych. Przedmiotowa decyzja została zaskarżona do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.
Organ II instancji wystąpił do obu jednostek orzeczniczych z prośbą o opinię, czy ustalony poziom pylenia elewacji zewnętrznej budynku przy ul. [...] w T., w szczególności spodziewane stężenie pyłu azbestu
w pomieszczeniach budynku, w którym pracowała J. K. od dnia 1 września 1991 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. wyklucza spowodowanie rozpoznanego
u ww. nowotworu złośliwego - międzybłoniaka opłucnej.
Instytut Medycyny Pracy w opinii z dnia 28 lipca 2021 r. wyjaśnił,
iż w toku prowadzonego od wielu lat postępowania w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej u J. K. zarówno [...] Ośrodek Medycyny Pracy
(orzeczenie lekarskie z dnia 13 grudnia 2011 r.) oraz Instytut Medycyny Pracy (orzeczenie lekarski e z dnia 23 kwietnia 2012 r. i opinia uzupełniająca z dnia 20 listopada 2012 r.) zgodnie orzekły brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto w dodatkowej opinii wydanej przez Ośrodek Referencyjny Badań i Oceny Ryzyka Zdrowotnego Związanego z Azbestem IMP z dnia
16 października 2016 r. także stwierdzono brak przesłanek do uznania związku przyczynowo- skutkowego miedzy przebywaniem w budynku z elewacją z płyt azbestowo-cementowych i poziomem narażenia powodującym międzybłoniaka opłucnej. Podobnie uzasadniono w orzeczeniu lekarskim z dnia 26 kwietnia 2016 r. oraz orzeczeniu uzupełniającym z 5 października 2016 r. wydanym przez IMPiZŚ. Wszystkie jednostki orzecznicze i konsultujące były zgodne co do braku podstaw do uznania, że rozpoznany u J. K. międzybłoniak jest następstwem narażenia zawodowego.
W toku postępowania uzyskano opinię techniczną w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w budynku przy ul. [...] w T.
z października 2016 r. opracowaną przez Instytut Techniki Budowlanej, z którego wynika, iż nie jest dokładnie opisany stan płyt w okresie 19991-1999, stąd nie wiadomo dokładnie w jakiej ilości włókna mogły się uwalniać do otoczenia. Jednakże ilość spękań i złuszczeń była niewątpliwie mniejsza niż obecnie, mniejsze było zatem ryzyko uwalniania pyłów azbestu do otoczenia. Zmierzone w ramach ekspertyzy stężenia pyłu azbestu przy samej powierzchni płyt za oknem wykazały stężenie 400 i 450 wł/m3. Emisja pyłów była indukowana symulacją drgań eksploatacyjnych przez kilkukrotne silne uderzenie. Zanieczyszczenia powietrza wewnątrz pokoju, gdzie pracowała J. K. oraz pokoju po przeciwnej stronie korytarza nie wykazały obecności włókien respirabilnych azbestu.
Organ administracji wyjaśnił, że owiązujące przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych stanowią, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeśli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego
na czynniki rakotwórcze uwzględnia się substancje chemiczne, ich mieszaniny
lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone
w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji.
W trakcie pracy zawodowej J. K. pracując w Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej jako psycholog nie wykonywała prac związanych z elewacją zewnętrzną budynku przy ul. [...] w T., dlatego spekulacje dotyczące ustalonych poziomów pylenia elewacji zewnętrznej w kontekście rozpoznanego międzybłoniaka opłucnej jako choroby zawodowej są nieuzasadnione. Takie samo podsumowanie przedstawiły wszystkie jednostki orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawie choroby zawodowej w Polsce, które wypowiedziały się
do tej pory w sprawie. W rozpatrywanej sprawie nie jest możliwe wykazanie
z bezspornym, a nawet z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo
- skutkowego pomiędzy narażeniem na azbest a zachorowaniem na międzybłoniaka opłucnej, gdyż nie potwierdzono narażenia zawodowego na pył azbestu na stanowisku pracy w Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w związku z wykonywaną pracą. Ewentualne narażenie powinno być rozpatrywane wyłącznie w kontekście ekspozycji środowiskowej.
[...] Ośrodek Medycyny Pracy w opinii z dnia 7 września 2021 r. wyjaśnił, że opinia techniczna w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ul. [...] w T. z października 2016 roku opracowana przez Instytut Techniki Budowlanej wskazuje, że wykonane pomiary stężenia pyłu azbestu przy samej powierzchni płyt, za oknem, wynosiły 400 i 450 wł/m3
i nie przekraczały wartości tła na terenie kraju, ale, co należy podkreślić, emisja pyłów była indukowana stymulacją drgań eksploatacyjnych poprzez kilkukrotne silne uderzenie. Dokonana w tym samym czasie ocena zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego w pokoju, gdzie pracowała pacjentka nie wykazała obecności włókien respirabilnych azbestu przy zastosowaniu dynamicznych warunków pobieranych próbek powietrza. Mało prawdopodobne zatem wydaje się, by w warunkach, w których nie zachodziła wymuszona, mechaniczna indukcja emisji pyłów, pomiar stężenia azbestu w miejscu pracy mógłby wskazywać ich obecność.
Nadto organ wskazał, że zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 z późn. zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia
w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych, załączonym do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie
o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 z późn. zm.), decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim jednostki orzeczniczej właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych oraz oceny narażenia zawodowego pracownika.
Rozstrzygając o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wziął pod uwagę fakt, iż zarówno [...] Ośrodek Medycyny Pracy, jak i Instytut Medycyny Pracy im. prof. [...] w Ł. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego
wydały orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej -nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej wymienionego w poz. 17.2 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem
do cytowanego we wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.
w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie zawierają tożsame i spójne ze sobą uzasadnienia odnośnie przyczyny braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u J. K.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona skarżąca zarzuciła organom Inspekcji Sanitarnej, iż nie uzyskały w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym opinii jednostek orzeczniczych zgodnych ze wskazaniami zapadłych w sprawie wyroków WSA w Krakowie i wniosła o wydanie opinii w sprawie, przez inne
niż dotychczas jednostki orzecznicze tj. Instytut Badań i Ekspertyz Sądowych
, ul. [...] lub [...] Sp. z o.o. w K., ul. [...]. [...].
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 6 października 2021 r. Wojewódzki Państwowy Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy nie dopuścił tego wniosku z uwagi na fakt, że w sprawie wykorzystana została opinia techniczna z dnia 17 października 2016 r. w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ulicy [...]
w T. przygotowana przez Instytut Techniki Budowlanej. Wskazuje ona w sposób jednoznaczny, że brak jest podstaw do uznania związku przyczynowego pomiędzy tymi wyrobami, a chorobą i śmiercią osoby pracującej w tym budynku. Taką ocenę przyjęto z powodu niewielkiej ilości tych wyrobów i zamontowania
ich na zewnątrz budynku.
Jednostkom orzeczniczym przedłożona została ww. opinia techniczna Instytutu Techniki Budowlanej a także Sprawozdanie Sądowo – Lekarskie, znak [...] z dnia 7 stycznia 2019 r. oraz Opinię Uzupełniającą [...] do [...] z dnia 26 sierpnia 2019 r. oraz wyrok Sądu Okręgowego wraz z uzasadnieniem ([...]).
Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem odwołania, że organ Inspekcji Sanitarnej nie uzyskał opinii jednostek orzekających w sprawie wyjaśniającej
czy ustalony poziom pyłu azbestu na stanowisku pracy J. K., przy stwierdzonym okresie narażenia zawodowego, mógł być w rozumieniu art. 235' Kodeksu Pracy uznany za przyczynę rozpoznanego nowotworu - między błoniaka opłucnej.
Instytut Medycyny Pracy w opinii z dnia 14 lutego 2020 r. jednoznacznie odpowiedział na pytanie organu pierwszej instancji podsumowując, że ustalony poziom pyłu azbestu na stanowisku pracy J. K. przy stwierdzonym okresie narażenia zawodowego nie może być w rozumieniu art. 2351 Kodeksu pracy uznany za przyczynę rozpoznanego u J. K. nowotworu - międzybłoniaka opłucnej.
Ponadto w przedmiotowej sprawie dodatkową opinię wydał Ośrodek Referencyjny Badań i Oceny Ryzyka Zdrowotnego Związanego z Azbestem IMP. W opinii z dnia 16 października 2016 r. ww. Ośrodek jednoznacznie określił,
iż w oparciu o teoretyczną wiedzę i wieloletnią praktykę w badaniach występowania międzybłoniaka w populacjach osób zawodowo narażonych w przetwórstwie azbestu brak jest przesłanek do uznania związku przyczynowo - skutkowego między przebywaniem w budynku z elewacją z płyt azbestowo-cementowych i poziomem narażenia powodującym międzybłoniaka opłucnej. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania choroby zawodowej.
Odnosząc się do opinii biegłych ze stycznia i sierpnia 2019 r. jednoznacznie stwierdzających związek przyczynowo skutkowy pomiędzy chorobą nowotworową,
a narażeniem zawodowym organ stwierdził, że zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych właściwym
do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy
z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych I i II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: 1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; 2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); 3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie
i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego — w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych; 4) jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia są jednostki badawczo
-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy.
Zgodnie z § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 110, poz. 736 z późn. zm.) w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych specjalizacjami takimi są: medycyna pracy, medycyna przemysłowa, medycyna morska i tropikalna, medycyna morska, medycyna lotnicza, medycyna transportu. Orzecznictwo lekarskie w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych wykonuje lekarz specjalista chorób zakaźnych, lekarz specjalista medycyny pracy
lub lekarz specjalista medycyny przemysłowej. Zatem tylko lekarz spełniający
ww. wymagania może orzec czy są spełnione kryteria do rozpoznania choroby zawodowej.
Zdaniem organu odwoławczego trudno więc uznać, że specjalizacje opiniujących są wystarczające do wydawania jednoznacznych opinii w przedmiocie choroby zawodowej J. K. - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze
u ludzi: międzybłoniaka opłucnej wymienionej w pozycji 17.2 wykazu chorób zawodowych, podczas gdy trzy jednostki orzecznicze i specjaliści w nich zatrudnieni, uprawnieni do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych nie znalazły podstaw
do uznania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem,
a warunkami pracy i rozpoznania choroby zawodowej.
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że obie jednostki orzecznicze rozpoznały schorzenie figurujące w wykazie chorób zawodowych w póz. 17.2 W toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej przeprowadza ocenę narażenia zawodowego. Inspektor Sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw
do jej stwierdzenia na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii
lub sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym, zakresie rozpoznania choroby i ustalić czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. W przedmiotowej sprawie organ dokonał oceny opinii biegłych
w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. i nie ma podstaw do ich zakwestionowania.
Zgodnie z art. 10 k.p.a. strony zawiadomiono możliwości zapoznania się
z zebranym w sprawie materiałem i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.
Na powyższą decyzje strona skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu:
- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie – P.p.s.a.)
w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy - poprzez zupełne zignorowanie po raz koleiny oceny prawnej wyrażonej w wydanym poprzednio w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 grudnia 2013 r. (sygn. akt III SA/Kr 287/13), a następnie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2017 r.(sygn. akt III SA/Kr 182/17) oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. (sygn. akt II OSK 1962/17). Mimo związania ww. wyrokami organ raz jeszcze oparł się ę w zaskarżonej decyzji na opiniach jednostek orzeczniczych, w których przyjęto błędną i zawężającą wykładnię prawa, zgodnie z którą "ewentualne narażenie [J. K.] powinno być rozpatrywane wyłącznie w kontekście ekspozycji środowiskowej", bowiem "praca wykonywana na stanowisku psychologa nie wiąże się z zawodową ekspozycją napyl azbestu",
- art. 153 P.p.s.a.- poprzez zignorowanie wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanym poprzednio w niniejszej sprawie Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2017 r.5 Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku wskazał, iż obowiązkiem organu jest zwrócenie się do jednostek orzeczniczych o uzupełnienie ich opinii, po przekazaniu tym jednostkom informacji
o prawdopodobnym stopniu pylenia elewacji azbestowej budynku przy ul. [...] w czasie, gdy pracowała tam J. K., a także po przekazaniu informacji, że zgodnie z wykładnią prezentowaną przez sądy w mniejszej sprawie pył z elewacji azbestowej budynku, w którym pracowała J. K. może być uznany za narażenie zawodowe. Przedmiotem uzupełniającej opinii jednostek orzeczniczych, po wyposażeniu ich w określone wyżej dane miało być wyłącznie dokonanie oceny, czy ustalony przez organ poziom pylenia elewacji zewnętrznej budynku
przy ul. [...] w T., przy stwierdzonym okresie narażenia
na pylenie, wyklucza spowodowanie stwierdzonego u J. K. międzybłoniaka opłucnej jako choroby zawodowej, czy też nie. Organ w niniejszej sprawie co prawda wystąpił do jednostek orzeczniczych o rozstrzygnięcie opisanego wyżej zagadnienia,
ale nie wyegzekwował wykonania opinii na zlecony temat - po czym, zignorowawszy ten brak w materiale dowodowym, wydał rozstrzygnięcie. Żadna z opinii złożonych
w niniejszym postępowaniu przez jednostki orzecznicze nie rozstrzyga
tak postawionego zagadnienia. Wszystkie opinie konsekwentnie natomiast przyjmują założenie, sprzeczne z wykładnią prawa przyjętą w niniejszej sprawie przez sądy administracyjne, że ekspozycja J. K. na pył azbestu pochodzący
ze zniszczonej elewacji budynku, w którym zmarła wykonywała pracę, nie była ekspozycją zawodową, lecz środowiskową. Właśnie to założenie - sprzeczne
z wykładnią prawa dokonaną przez Sądy administracyjne - nadal jest podstawową przyczyną, dla której jednostki orzecznicze wykluczają możliwość ustalenia, że J. K. cierpiała na chorobę zawodową;
- art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji niezgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w oparciu o niekompletny (nadal) materiał dowodowy. Materiał ten wciąż zawiera istotne braki, to jest nie obejmuje opinii jednostek orzeczniczych, do których uzyskania organ został zobowiązany w wyrokach Sądów administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie;
- art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie
w zgromadzonym materiale dowodowym znajdujących się w aktach sprawy: opinii
i sprawozdania sądowo - lekarskiego Zakładu Medycyny Sądowej CM UJ z dnia 7 stycznia 2019 r. ([...]) oraz opinii uzupełniającej
i sprawozdania sądowo - lekarskiego z dnia 26 sierpnia 2019 r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że treść tych dokumentów została przy wydawaniu decyzji z założenia całkowicie pominięta tylko dlatego, że opinie
te nie zostały wydane przez specjalistów z zakresu medycyny pracy (jednostki orzecznicze). Niemniej warto zauważyć, że z ww. opinii ZMS wynika, iż pomiędzy pyleniem z azbestowej elewacji budynku, w którym pracowała zmarła J. K.,
a jej zachorowaniem na międzybłoniaka opłucnej, zachodzi niewątpliwy związek przyczynowy. Co istotne, Organ w swoich rozważaniach dostrzegł, że ww. opinie w sposób jednoznaczny potwierdzają istnienie związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym, a chorobą J. K. - a mimo to zignorował ich treść.
Zdaniem strony skarżącej zastrzeżoną dla jednostek orzeczniczych domeną jest wyłącznie stwierdzenie choroby zawodowej, to jest stwierdzenie u pracownika choroby wpisanej do wykazu chorób zawodowych; taka choroba bez wątpienia została jednak
u J. K. stwierdzona. Nie ma natomiast żadnych przeszkód, aby pozostałe okoliczności, w tym związek przyczynowy między narażeniem zawodowym i chorobą zawodową, były oceniane przez Organ w świetle całokształtu materiału dowodowego, w tym świetle opinii specjalistów innych, niż specjaliści medycyny pracy;
- art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową, niewszechstronną, a nade wszystko sprzeczną z zasadami logiki ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, wyrażająca się
w przyjęciu następującego modelu oceny tego materiału:
a) zwróciwszy się do dwóch jednostek orzeczniczych o dokonanie oceny okoliczności zdefiniowanej przez sądy administracyjne, a mianowicie czy ustalony poziom pylenia elewacji zewnętrznej budynku (...), przy stwierdzonym okresie narażenia na pylenie, wyklucza spowodowanie stwierdzonego u J. K. międzybłoniaka opłucnej jako choroby zawodowej, organ po raz kolejny uzyskał opinie niezawierające odpowiedzi na to pytanie - zawierające natomiast, ponownie, dywagacje o "narażeniu środowiskowym". Treść tych opinii organ następnie obszernie opisał w tej części uzasadnienia wydanej decyzji, która odnosi się do "ustaleń"; należałoby zatem przyjąć, że organ na podstawie wspomnianych opinii rzeczywiście poczynił zgodne z nimi ustalenia ("o narażeniu środowiskowym"). Następnie jednak organ pominął
te ustalenia w części dotyczącej swoich "rozważań", a to sugeruje, że Organ najpierw ustalił pewne fakty, a później te fakty zignorował przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Wydaje się, że ów brak logiki w ocenie materiału dowodowego należy interpretować
w ten sposób, że organ świadomie pominął milczeniem znaczenie i implikacje dowodów, które z punktu widzenia zapadłych wcześniej wyroków sądów administracyjnych były co najmniej kontrowersyjne. To jednak samo w sobie oznacza wadliwość podstaw wydanej decyzji;
b) oczywiste wątpliwości budzi sytuacja, w której organ odwoławczy, otrzymawszy odwołanie strony skarżącej i zapoznawszy się ze zgromadzonym materiałem dowodowym najpierw uznał, że materiał ten jest niekompletny i zwrócił się
do jednostek orzeczniczych o opinie uzupełniające, a następnie w dużym stopniu zignorował treść sporządzonych opinii uzupełniających, wydając swoje rozstrzygnięcie w oparciu o inną opinię - tę, na podstawie której wcześniej orzekał organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy zlecił opinie uzupełniające, to znaczy, że opinie wydane
wcześniej, w tym opinię z 14 lutego 2020 r., uważał za wadliwe albo niekompletne.
Skoro zaś opinia z 14 lutego 2020 r. była wadliwa lub niekompletna i wymagała uzupełnienia lub poprawienia, to nie powinna być podstawą wydania decyzji. Organ powinien tak długo podejmować starania o uzupełnienie materiału dowodowego,
aż materiał ten będzie umożliwiał wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zamiast tego organ, jak wskazano powyżej, oparł się na opinii z 14 lutego 2020 r.;
c) organ dokonał takiej wykładni opinii z dnia 14 lutego 2020 r., która jest ewidentnie sprzeczna z treścią tej opinii. Organ powołał się na wyrwany z kontekstu fragment opinii o braku związku przyczynowego pomiędzy pyleniem elewacji azbestowej, a wystąpieniem u J. K. choroby zawodowej - świadomie pomijając pozostałą treść opinii, z której jednoznacznie wynika, że istnienie tego związku przyczynowego w ogóle nie było przez jednostkę orzeczniczą badane, a swój pogląd o braku podstaw do uznania istnienia takiego związku jednostka ta opiera wyłącznie na (wielokrotnie zanegowanym w tej sprawie przez sądy administracyjne) założeniu, że narażenie J. K. na pył azbestu w miejscu pracy, niezależnie od poziomu i skutków zapylenia, nie miało charakteru narażenia zawodowego. Wykładnia treści wspomnianej opinii dokonana przez Organ jest w niniejszej sprawie tak dalece wadliwa, że nie daje się jej w żaden sposób usprawiedliwić. W całym materiale dowodowym brak jest zresztą jednego chociażby dowodu, który mógłby
w dostatecznie rozsądnym stopniu potwierdzić stanowisko organu o braku związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym i chorobą J. K.;
d) Organ uznał, że u J. K. nie wystąpiła choroba zawodowa, mimo
że sam organ nie kwestionował i nie kwestionuje, że: (a) choroba J. K.,
tj.międzybłoniak opłucnej znajduje się na liście chorób zawodowych; (b) specyficzną
i w zasadzie jedyną znaną przyczyną międzybłoniaka opłucnej jest kontakt z azbestem;
(c) J. K. była narażona na działanie azbestu w miejscu pracy;
- naruszenie § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych
z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez uznanie, że ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy (ustalonym w sprawie) narażeniem zawodowym, a (ustaloną w sprawie) chorobą zawodową należy do wyłącznych kompetencji jednostek orzeczniczych,
o których mowa w tym przepisie, podczas gdy ww. przepis zastrzega do wyłącznej oceny jednostek orzeczniczych tylko kwestię diagnozy choroby zawodowej (rozpoznanie choroby wpisanej do wykazu chorób zawodowych);
- naruszenie § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych
z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez nieustalenie, że u zmarłej J. K. wystąpiła choroba zawodowa, tj. nowotwór złośliwy (międzybłoniak opłucnej lewej), powstała
w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych
za rakotwórcze u ludzi, wymieniona w pozycji 17.2. wykazu chorób zawodowych, mimo że w opiniach wydanych w niniejszej sprawie potwierdzono zarówno występowanie
u J. K. choroby wpisanej do wykazu chorób zawodowych (opinie jednostek orzeczniczych), jak i występowanie narażenia zawodowego, to jest występowanie czynnika szkodliwego - pyłu azbestowego - w miejscu pracy zmarłej (opinia Instytutu Techniki Budowlanej), a także potwierdzono związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na działanie tego czynnika, a chorobą zawodową (opinia Zakładu Medycyny Sądowej
CM UJ).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpatrując sprawę
po raz trzeci zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone
w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności)
tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy
oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem organu, jak stanowi art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż poddane na jej skutek kontroli decyzje organów inspekcji sanitarnej obydwu instancji naruszają prawo w stopniu skutkującym ich uchyleniem.
Podkreślić należy, że sprawa była już dwukrotnie przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd wydał bowiem w sprawie wyroki w dniach: 10 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 287/13 oraz 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 182/17, którymi uchylono zaskarżone decyzje
i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji).
Również i Naczelny Sąd Administracyjny wydała w sprawie orzeczenie
i wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1962/17, oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt
III SA/Kr 182/17.
W pierwszym ze wskazanych wyroków Sąd pierwszej instancji w szczególności podkreślił, że przez "warunki pracy" nie należy pojmować jedynie stanowiska pracy,
lecz za punkt odniesienia należy przyjmować wszelkie czynniki występujące,
jak stanowi art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm., zwanej dalej Kodeksem pracy) – w środowisku pracy. Wąskie rozumienie pojęcia "środowiska pracy", uznał za nieprawidłowe. Pojęcie to obejmować musi bowiem swoim zakresem nie tylko bezpośrednie stanowisko pracy, lecz ogół warunków pracy. Jak podkreślił Sąd, na "warunki pracy" składa się całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek się styka w toku wykonywania pracy.
Stan techniczny budynku, w którym, jak w niniejszej sprawie, żona skarżącego pracowała, mógł mieć zatem znaczenie dla treści rozstrzygnięcia co do istoty
tej sprawy.
W drugim ze wskazanych wyroków Sąd wskazał, że jest tym poglądem związany na zasadzie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd zauważył również, że obowiązujące: Kodeks pracy
i rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, w żaden sposób nie definiują określenia "środowisko pracy". To innego typu przepisy np. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
(Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) łączą "szczególne warunki" wykonywania pracy
z konkretnymi zawodami (np. prace kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych) czy też konkretnymi czynnościami (np. prace dekarskie). Jednakże
w Kodeksie pracy, a także w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, ustawodawca nie wykluczył indywidualnego podejścia do okoliczności faktycznych wykonywania obowiązków przez konkretnego pracownika i tym samym nie wyłączył możliwości uwzględnienia jako czynnika chorobotwórczego "środowiska pracy", substancji rakotwórczych znajdujących się w pomieszczeniach lub w bezpośredniej bliskości (na zewnątrz) w miejscu wykonywania pracy – niezależnie od rodzaju wykonywanych czynności czy też zawodu konkretnego pracownika. Sąd uznał
za błędne odwoływanie się przez organ w zaskarżonej decyzji ponownie
do zakwestionowanego w poprzednim wyroku sposobu interpretowania "środowiska pracy" przez lekarskie jednostki orzecznicze przedstawiających wykładnię tego pojęcia (rozumianego jako zespół czynników związanych z charakterem pracy lub określonego zawodu; stale przypisanego do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związanego). Sąd podniósł, że nie jest więc tak, że pylenie okładziny azbestowej na elewacji budynku należało rozpatrywać "jedynie w kategorii narażenia komunalnego,
a nie związanego ze środowiskiem pracy" (organ odwoławczy na str. 15 i 16 w praktyce cytował powoływaną na str. 7 i 8 zaskarżonej decyzji opinię [...] Ośrodka Medycyny Pracy z 3 lipca 2014 r. i 13 grudnia 2011 r. w zakresie jak należy rozumieć czynniki szkodliwe w środowisku pracy). Sąd zauważył ponadto, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne nie są związane wykładnią przepisów prawa dokonaną przez lekarskie jednostki orzecznicze. Przedmiotem orzeczenia lekarskiego jest bowiem jedynie rozpoznanie lub brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, co zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1367 ze. zm., zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych) oznacza, że lekarz orzecznik wypowiada się (na podstawie wyników badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego) czy istnieje konkretne schorzenie i czy istnieje związek przyczynowo
- skutkowy pomiędzy tym schorzeniem, a czynnikami chorobotwórczymi wynikającymi z przedłożonej dokumentacji. Tym samym lekarskie jednostki orzecznicze nie mogą ograniczać sposobu rozumienia takich określeń jak "środowisko pracy" lub "sposób wykonywania pracy", o których mowa w art. 2351 Kodeksu pracy. To organy sanitarne ustalają stan faktyczny, a więc prowadzą postępowanie dowodowe i weryfikują
czy w opiniach lekarskich jednostek orzeczniczych okoliczności faktyczne
takie jak: okres pracy, warunki wykonywania pracy, rodzaj wykonywanej pracy
itp. zostały przyjęte w sposób prawidłowy przy opiniowaniu czy okoliczności
te wpłynęły na zachorowanie pracownika.
Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko to zaaprobował i wskazał, że Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że orzekające w niniejszej sprawie, po wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 grudnia 2013 r.( sygn. akt III SA/Kr 287/13), organy inspekcji sanitarnej, przyjęły ponownie zawężającą interpretację art. 2351 Kodeksu pracy
co do pojęcia "środowiska pracy" czym naruszyły art. 153 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w ww. wyroku z dnia 10 grudnia 2013 r. wyraźnie stwierdził, że organy źle zinterpretowały,"tj. w sposób zawężający art.2351 Kodeksu pracy, gdyż przez "warunki pracy" należało rozumieć nie tylko bezpośrednie stanowisko pracy lecz całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek zetknął się w toku wykonywania pracy i stwierdził, że stan techniczny budynku,
w którym pracowała zmarła mógł mieć znaczenie dla treści rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Uznał, że nie można wykluczyć, iż stan elewacji budynku, w którym pracowała J. K. mógł mieć związek z jednostką chorobową. Obowiązkiem organu było w tej sytuacji zwrócenie się do jednostek orzeczniczych o rozważenie tych kwestii
i wydanie uzupełniających opinii.
Naczelny Sąd Administracyjny wytknął jednocześnie organom inspekcji sanitarnej, że wykluczyły a priori tego typu przyczyny powstania choroby zawodowej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji, wyraźnie wbrew stanowisku Sądu,
który nakazał uwzględnić stan techniczny przedmiotowego budynku i dopuścił możliwość przenikania pyłu azbestowego powstałego z kruszenia się płyt elewacji budynku do pomieszczeń, w których pracowała J. K., stwierdził, że "praca na stanowisku psychologa nie wiązała się z narażeniem na azbest, a ekspozycję
na ten czynnik można było rozpatrywać jedynie w kategorii narażenia komunalnego,
a nie związanego ze środowiskiem pracy." W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie nie poczyniono żadnych ustaleń czy zły stan techniczny elewacji budynku wykonanej z azbestu, w latach przebywania w nim zmarłej, mógł być w rozumieniu art.2351 Kodeksu pracy przyczyną zachorowania J. K. na międzybłoniaka opłucnej. organy inspekcji sanitarnej mogły przyjąć za podstawę orzekania jedynie takie opinie jednostek orzeczniczych, które uwzględniałyby ustalenia organu,
co do tego, czy stan elewacji przedmiotowego budynku wykonanej z płyt azbestowo-cementowych w okresie świadczenia w nim pracy przez J. K. uzasadniał twierdzenie o uwalnianiu się do pomieszczeń większych lub mniejszych ilości pyłów azbestu. W sytuacji związania wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 10 grudnia 2013 r. organy powinny więc najpierw ustalić, jaki mógł być prawdopodobny poziom pylenia płyt azbestowo-cementowych budynku w którym pracowała J. K.
Dopiero orzeczenia lekarskie uwzględniające ww. ustalenia i rozstrzygające,
czy wielkość pylenia przenikająca do wewnątrz budynku mogła być w rozumieniu art. 2351 Kodeksu pracy uznana za przyczynę zachorowania, mogły stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji w przedmiocie choroby zawodowej międzybłoniaka opłucnej. W żadnym zaś wypadku organy inspekcji sanitarnej , będąc związanymi
ww. wyrokiem nie mogły uznać, że ekspozycję na azbest można rozpatrywać jedynie w kategorii narażenia komunalnego, a nie związanego ze środowiskiem pracy, ponieważ takie stanowisko pozostaje w sprzeczności z wiążącą je oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA w Krakowie dnia 10 grudnia 2013 r.,
sygn. III SA/Kr 287/13.
Pomimo powyższych stanowisk sądów administracyjnych, a przede wszystkim Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy inspekcji sanitarnej w ponownym rozpoznaniu sprawy wydały po raz kolejny negatywne dla skarżących decyzje
o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u J. K., nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących
w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: międzybłoniaka opłucnej lewej wymienionej w pozycji 17.2 wykazu chorób zawodowych.
Podstawą podjęcia takich rozstrzygnięć stanowiły orzeczenia lekarskie Instytutu Medycyny Pracy z dnia 14 lutego 2020 r., znak: [...]
oraz [...] Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 24 kwietnia 2020 r., znak: [...].
Instytut we wskazane opinii stwierdził, że w opinii technicznej w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ul. [...] w T.
na stronie 6 zawarto miedzy innymi wyniki zawartości pyłu azbestu w pobranych próbkach powietrza, w których uzyskany wynik stężenia pyłów azbestu był niski
i porównywalny z wartością tła na terenie kraju. Natomiast w sprawozdaniu sądowo
-lekarskim z dnia 7 stycznia 2019 r. oraz opinii uzupełniającej z dnia 26 sierpnia
2019 r. zawarto przede wszystkim rozważania dotyczące związku przyczynowego pomiędzy ekspozycją na pył azbestowy, a rozwojem miedzybłoniaka opłucnej.
Instytut wyjaśnił, że jednostki orzecznicze opiniujące do tej pory w sprawie podejrzenia choroby zawodowej J. K. nigdy nie podważały udowodnionego epidemiologicznie związku pomiędzy ekspozycją zawodową na włókna azbestu
a zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby jaką jest międzybłoniak opłucnej. Natomiast zawarte w sprawozdaniu sądowo-lekarskim [...] z dnia
7 stycznia 2019 r. stwierdzenie: "jeśli stanowisko pracy J. K. znajdowało się budynku, którego elewacja w zmiennych warunkach atmosferycznych, w procesie degradacji płyt azbestowych na przestrzeni lat emitowała bliżej nieustalone ilości pyłu azbestowego w otoczeniu budynku i do jego wnętrza to sytuacja ta jest ekspozycją związaną z pobytem w takim, a nie innym miejscu pracy i snucie rozważań,
iż wykonywanie zawodu psychologa nie wiąże się z ekspozycją na azbest pomijając substancje budowlaną, w której ono miało miejsce jest żenujące", to świadczy, zdaniem Instytutu o zupełnej nieznajomości biegłych, którzy przygotowali ww. opinię, w sprawach orzecznictwa o chorobach zawodowych w Polsce i zgodnie z podanym zakresem specjalizacji lekarskich takich kompetencji nie posiadają.
Wyjaśniając dalej pojęcie choroby zawodowej i przedstawiając rodzaj wykonywanej przez żonę skarżącego rodzaju pracy Instytut stwierdził,
że spowodowanie choroby przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy oznacza, że czynnik szkodliwy jest zgodny z charakterem pracy lub wykonywaniem określonego zawodu, czynnik jest stale przypisany do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związany, jego obecność wynika z procesu technologicznego, czynnik występuje w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach.
W ocenie Instytutu w rozpatrywanym przypadku nie został spełniony żaden
z ww. warunków, a narażenie na azbest można jedynie rozpatrywać w kategorii narażenia komunalnego a nie związanego ze środowiskiem pracy J. K. Instytut podkreślił zgodność wszystkich jednostek orzeczniczych i konsultujących
w sprawie braku podstaw do uznania, że rozpoznany u J. K. międzybłoniak jest następstwem narażenia zawodowego. Podsumowując i odpowiadając na pytanie PPIS, Instytut stwierdził, że ustalony poziom pyłu azbestu na stanowisku pracy J. K. przy stwierdzonym okresie narażenia zawodowego nie może być w rozumieniu art. 2351 Kodeksu pracy uznany za przyczynę rozpoznanego u J. K. nowotworu - międzybłoniaka opłucnej.
Z kolei [...] Ośrodek Medycyny Pracy w piśmie z dnia 24 kwietnia
2020 r., znak: [...], również nie znalazł podstaw do zmiany treści orzeczenia nr [...] z dnia 13 grudnia 2011 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - nowotwory złośliwe powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi
- międzybłoniak opłucnej lewej. Podniósł, że opinia techniczna w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ulicy [...] w T. z października 2016 r. opracowana przez Instytut Techniki Budowlanej (strona 8) wskazuje, że wykonane pomiary stężenia pyłu azbestu przy samej powierzchni płyt, za oknem, wynosiły 400 i 450 wł/m3 i nie przekraczały wartości tła na terenie kraju. Podkreślił jednocześnie, że emisja pyłów była indukowana symulacją drgań eksploatacyjnych poprzez kilkukrotne silne uderzenie. Dokonana w tym samym czasie ocena zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego w pokoju, gdzie pracowała pacjentka nie wykazała obecności włókien respirabilnych azbestu przy zastosowaniu dynamicznych warunków pobieranych próbek powietrza. Zgodnie z definicją choroby zawodowej - warunkiem uznania schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych jako choroby zawodowej jest wykazanie bezsporne lub wysoce prawdopodobne, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy bądź w związku ze sposobem wykonywania pracy. Praca wykonywana na stanowisku psychologa nie wiąże się z zawodowa ekspozycją na pył azbestu. Odnosząc się do opinii biegłych ze stycznia
i sierpnia 2019 r. jednoznacznie stwierdzających związek przyczynowo skutkowy pomiędzy chorobą nowotworową, a narażeniem zawodowym wskazał ośrodek,
że specjalizacje opiniujących są wystarczające do wydawania jednoznacznych opinii w przedmiocie choroby zawodowej, podczas gdy trzy jednostki orzecznicze
i specjaliści w nich zatrudnieni, uprawnieni do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych nie znalazły podstaw do uznania związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy i rozpoznania choroby zawodowej.
Istotnie, orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.).
Bez tej opinii lub sprzecznie z tą opinią organ administracji rzeczywiście nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych.
Nie oznacza to jednak zdaniem Sądu zwolnienia organu orzekającego
od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a.
"Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania
pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane
w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza,
bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu
w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może
to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego" (por. wyrok WSA
we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn.. akt IV SA/Wr 688/11,
LEX nr 1146150).
Powyższe oznacza więc, że orzekające organy są wprawdzie związane stanowiskiem jednostek orzeczniczych, ale to związanie nie oznacza bezkrytycznej akceptacji wyrażonego w nim stanowiska. Nie chodzi tutaj, co wymaga podkreślenia,
o zanegowanie kompetencji medycznych, lecz o ocenę tego dowodu, jak każdego innego, tj. ocenę pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7,
art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. - należytego uzasadnienia tego stanowiska.
Tymczasem w rozpoznawanej po raz kolejny sprawie, zarówno organ pierwszej instancji, jak i drugiej instancji, zaakceptowały wydane orzeczenia lekarskie Instytutu Medycyny Pracy z dnia 14 lutego 2020 r., znak: [...]
oraz [...] Ośrodka Medycyny Pracy z dnia 24 kwietnia 2020 r., znak: [...], stwierdzając, że zawierają tożsame i spójne ze sobą uzasadnienia odnośnie przyczyny braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u J. K. i nie dokonały właściwej ich oceny pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu ocena ta jest nieprawidłowa, bowiem orzeczenia stanowiące podstawę wydania przez organy inspekcji sanitarnej kontrolowanych decyzji,
wbrew stanowisku organów, nie zawierają wystarczających, a przede wszystkim przekonywujących z medycznego punktu widzenia, uzasadnienia braku podstaw
do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej u J. K.
Zdaniem Sądu zasadny jest zarzut skarżących, że organy inspekcji sanitarnej, a także i jednostki orzecznicze lekarskie kompletnie zignorowały stanowisko sądów administracyjnych orzekających w sprawie, które jest bezwzględnie wiążące wobec postanowień art. 153 P.p.s.a. Nie do zaakceptowania jest stanowisko inspekcji sanitarnej, która aprobuje przytaczając w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wypowiedzi jednostek orzeczniczych lekarskich wykraczających poza przyznane
im kompetencje.
Otóż, trafnie podnoszą skarżący, jak Sąd już to zaznaczył, że po raz kolejny doszło do ewidentnego złamania nakazu związania organu stanowiskiem prawnym sądu orzekającego w sprawie, wynikającego z art. 153 P.p.s.a.
Kwestia wykładni pojęcia "środowiska pracy", o którym mowa w art. 2351 Kodeksu pracy nie może być inaczej rozumiana przez orzekające w sprawie organy. Zaznaczyć przy tym wyraźnie należy, że w kwestii prawnej interpretacji tego pojęcia nie mają żadnych kompetencji jednostki orzecznicze lekarskie.
Przez "warunki pracy" należy bowiem rozumieć nie tylko bezpośrednie stanowisko pracy lecz całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek zetknął się w toku wykonywania pracy. Jednostki orzecznicze lekarskie, w świetle treści
§ 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie mogą się
więc wypowiadać w tym zakresie, a jedynie na podstawie wyników badań lekarskich
i pomocniczych, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia,
oceny narażenia zawodowego, biorąc pod uwagę również kryteria diagnostyczno
-orzecznicze (§ 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), winny jedynie stwierdzić, czy w oparciu o powyższe istnieją podstawy, czy też nie do rozpoznania choroby zawodowej, a więc czy istnieje konkretne schorzenie i czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tym schorzeniem, a czynnikami chorobotwórczymi wynikającymi z przedłożonej dokumentacji. Jednostki orzecznicze lekarskie nie mogą zatem ograniczać sposobu rozumienia takich określeń jak "środowisko pracy"
lub "sposób wykonywania pracy", o których mowa w art. 2351 Kodeksu pracy.
Tymczasem zarówno Instytut Medycyny Pracy
jak i [...] Ośrodek Medycyny Pracy, we wskazanych opiniach ponownie zawężająco i błędnie w ocenie Sądu rozumieją pojęcie "środowiska pracy" utożsamiając je jedynie z powiązaniem czynnika szkodliwego z charakterem pracy
lub wykonywaniem określonego zawodu, stale przypisanego do tego stanowiska pracy i swoiście z nim związanego, tj. wynikającego z procesu technologicznego, występowania w toku codziennej pracy w surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach.
Stwierdzenie zatem w opiniach, że w niniejszej sprawie ekspozycję na azbest można jedynie rozpatrywać w kategoriach narażenia komunalnego, a nie związanego ze środowiskiem pracy jest nie tylko, że nieuzasadnione, co niedopuszczalne w świetle wykładni pojęcia "środowiska pracy".
Zasadny jest więc zarzut skarżących, że żadna z opinii złożonych
w niniejszym postępowaniu przez jednostki orzecznicze nie rozstrzyga
kluczowego zagadnienia, a wszystkie sprzecznie z dokonaną przez orzekające
w sprawie sądy administracyjne wykładnią prawa, konsekwentnie przyjmują założenie, że ekspozycja J. K. na pył azbestu pochodzący ze zniszczonej elewacji budynku, w którym zmarła wykonywała pracę, nie była ekspozycją zawodową,
lecz środowiskową.
Racje mają skarżący, że orzekające organy nie dokonały we właściwy sposób,
w jaki zobowiązują je postanowienia artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oceny wskazanych opinii pod kątem, czy zawarte w nich zostało dostateczne
i przekonywujące uzasadnienie w najistotniejszej dla rozstrzygnięcia co do istoty
tej sprawy kwestii, mianowicie czy ustalony przez organ poziom pylenia elewacji zewnętrznej budynku przy ul. [...] w T., przy stwierdzonym okresie narażenia na pylenie, wyklucza spowodowanie stwierdzonego u J. K. międzybłoniaka opłucnej jako choroby zawodowej, czy też nie, co zlecił NSA.
Jednostka orzecznicza lekarska drugiego stopnia w swej opinii stwierdziła jedynie, że ustalony poziom pyłu azbestu na stanowisku pracy J. K.
przy stwierdzonym okresie narażenia zawodowego nie może być w rozumieniu
art. 2351 Kodeksu pracy uznany za przyczynę rozpoznanego u J. K. nowotworu - międzybłoniaka opłucnej.
[...] Ośrodek Medycyny Pracy natomiast wskazał, że opinia techniczna w zakresie oceny zagrożeń pyłem azbestowym w obiekcie przy ulicy [...] w T. z października 2016 r. opracowana przez Instytut Techniki Budowlanej (strona 8) wskazuje, że wykonane pomiary stężenia pyłu azbestu przy samej powierzchni płyt, za oknem, wynosiły 400 i 450 wł/m3 i nie przekraczały wartości tła na terenie kraju. Podkreślił jednocześnie, że emisja pyłów była indukowana symulacją drgań eksploatacyjnych poprzez kilkukrotne silne uderzenie. Dokonana w tym samym czasie ocena zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego w pokoju, gdzie pracowała pacjentka nie wykazała obecności włókien respirabilnych azbestu przy zastosowaniu dynamicznych warunków pobieranych próbek powietrza.
Wbrew stanowisku organów inspekcji sanitarnej opinie te nie są wystarczające
do rozstrzygnięcia sprawy. Nie odnoszą się one w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w tym do wszystkich istotnych
z punktu widzenia diagnostyczno-orzeczniczego dowodów. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych w sprawie dowodów.
Ocena tymczasem organów inspekcji sanitarnej ograniczyła się
do stwierdzenia, że zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9
ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych lekarskich I i II stopnia.
Podkreślić należy z całą stanowczością, że nikt nie neguje medycznych kompetencji jednostek orzeczniczych, lecz jedynie wskazuje na brak uzasadnionego medycznymi względami przekonywującego uzasadnienia stanowiska jednostek orzeczniczych lekarskich, w tym brak również w nich odniesienia się
do innych dowodów zebranych w sprawie i brak wskazania w oparciu o jakie medyczne właśnie argumenty dowody te nie zasługują na uwzględnienie.
Nie zwróciły bowiem organy inspekcji sanitarnej uwagi, że opinie te, jak trafnie wskazali skarżący, negują istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy pracą J. K. w narażeniu na pył azbestowy a powstaniem u niej nowotworu
- międzybłoniaka opłucnej. Po drugie, nie zawierają właśnie medycznego uzasadnienia z jakich powodów jedynie, jak zdają się sugerować jednostki orzecznicze lekarskie, tylko przy wysokim stężeniu pyłu azbestu możliwe jest rozpoznanie przedmiotowej choroby zawodowej u pracownika pracującego w narażeniu
na ten czynnik chorobowy.
Podkreślić bowiem należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie ma żadnych podstaw, aby możliwość ustalenia, iż w środowisku pracy występują warunki szkodliwe dla zdrowia pracownika, uzależniona była od przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Nie jest zatem wykluczone powstanie choroby zawodowej także w warunkach,
w których dopuszczalne normy nie są przekraczane, ponieważ znaczenie może mieć także osobnicza wrażliwość na działanie określonego czynnika. Nie ma także podstaw, aby natężenie działania jakiegoś czynnika ustalać
z uwzględnieniem zastosowanych indywidualnych środków ochrony. Dla ustalenia istnienia związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy nie ma też znaczenia przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących profilaktyki zdrowotnej pracowników. Wbrew także stanowisku w kruszących się płytach zamontowanych na ścianie budynku w którym pracowała J. K. zawarty był zarówno azbest amfibolowy (krokidolit), jak i azbest chryzotylowy, co wprost wynika
z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego z dnia 11 grudnia 2019 r.,
sygn. akt I C 1208/14, jak i z opinii Instytutu Techniki budowlanej z dnia 5 listopada 2018 r.
Jakie są zatem medyczne argumenty, by stwierdzić, że wykluczony jest związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy ustalonym poziomem pylenia na zewnątrz budynku w którym pracowała J. K. a stwierdzonym u niej miedzybłoniakiem opłucnej jako choroby zawodowej, jednostki orzecznicze nawet w opiniach z dnia 28 lipca
2021 r. (k. 675 akt administracyjnych) i z dnia 7 września 2021 r. (k. 682 akta administracyjnych) dostatecznie i wyczerpująco nie uzasadniły, zaś organ w ogóle
nie poddał ich ocenie. Dlaczego więc z medycznego punktu widzenia, popartego badaniami naukowymi, nie jest możliwe przy minimalnym stężeniu i jednostkowej, indywidualnej reakcji indywidualnej organizmu powstanie symptomów tej jednostki chorobowej, a możliwe jest jej powstanie tylko przy wysokich stężeniach.
Skoro w "środowisku pracy" istniał czynnik narażenia na przedmiotową chorobę zawodową, została ona ujęta w załączniku do ustawy – wykazie chorób zawodowych, ta jakie są racje medyczne braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy pracą J. K. w narażeniu a powstaniem u niej przedmiotowej jednostki chorobowej. Próba zdaje się twierdzenia jednostek orzeczniczych lekarskich, a przede wszystkim organów inspekcji sanitarnej, że skoro ocena zanieczyszczenia powietrza wewnętrznego w pokoju, gdzie pracowała pacjentka, jak wynika to z opinii technicznej z października 2016 r. opracowanej przez Instytut Techniki Budowlanej
(strona 8) nie wykazała obecności włókien respirabilnych azbestu
przy zastosowaniu dynamicznych warunków pobieranych próbek powietrza, wyklucza ów związek, nie znajduje uzasadnienia, skoro "środowisko pracy" nie może się ograniczać tylko do stanowiska pracy, odpowiednio: pokoju, gabinetu, hali,
lecz, jeszcze raz podkreślić należy z całą stanowczością, chodzi tu o całokształt materialnych czynników, z którymi człowiek zetknął się w toku wykonywania pracy. Wystarczy więc, że J. K. wchodząc, czy przechodząc wokół elewacji,
której stan i pylenie są niezaprzeczalne, miała potencjalny kontakt z czynnikiem chorobotwórczym. Argumenty zaś, że stężenie pyłu azbestu przy samej powierzchni płyt, za oknem, wynosiły 400 i 450 wł/m3 i nie przekraczały wartości tła na terenie kraju, także nie mogły być uznane za zasadne, gdyż, jak to już Sąd podkreślał, uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy zatem od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać
z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 567/19; LEX nr 3327922).
Przez orzeczenie niewystarczające do wydania decyzji należy rozumieć takie, które nie zawiera jednoznacznych ustaleń bądź je zawiera, ale w oderwaniu
od występującego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1084/21; LEX nr 3334047).
Skoro w rozpoznawanej sprawie orzeczenia lekarskie nie odnoszą się
do wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia kwestii, próbuje się w nich zanegować istnienie związku przyczynowo - skutkowego przy jednoczesnym stwierdzonym istnieniu w "środowisku pracy" J. K. czynnika narażenia, ujętego w dodatku w wykazie chorób zawodowych, poprzez próbę reinterpretacji,
czy tez innej interpretacji pojęcia "środowiska pracy" niż dokonały to sądy administracyjne i to orzekające nie w oderwaniu od tej sprawy, lecz w tej sprawie,
przy braku jeszcze podania medycznych argumentów w parciu o kryteria diagnostyczno-orzecznicze, to rację mają skarżący zasadnie podnosząc, że w sytuacji gdy same jednostki orzecznicze lekarskie przyznają istnienie czynnika chorobowego w środowisku pracy, domniemanie istnienia tego związku przyczynowo - skutkowego nie zostało obalone żadnym dowodem.
W takim stanie rzeczy, powyższe mankamenty opinii jednostek orzeczniczych lekarskich oraz brak zwrócenia uwagi na te aspekty, przez organy sanitarne, stanowiło uchybienie postanowieniom art. 7, 77 § 1 i 80 i 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadne są też zarzuty w tym zakresie skarżących, że orzekające organy inspekcji sanitarnej nie oceniły całokształtu materiału dowodowego, w tym przede wszystkim wszystkich opinii lekarskich we wzajemnej łączności, a wybrały wybiórczo wskazane jako podstawa rozstrzygnięcia pomijając opinie uzupełniające i inne dowody.
Za naruszenie mające istotny wpływ na wynik tej sprawy miało też, wbrew postanowieniom art. 153 P.p.s.a., nieuwzględnienie przez organy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy oceny prawnej wyrażonej we wskazanych wyrokach
przez orzekające w niniejszej sprawie sądy administracyjne, a w konsekwencji również i uchybienie przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ
na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 2351 Kodeksu pracy.
Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,
na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,
orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r.,
poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.