III SA/Łd 535/25

III SA/Łd 535/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /sprawozdawca/
Katarzyna Ceglarska-Piłat
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c , art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1193
art. 9
Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2022 poz 2483
art. 37 ge, art. 37a
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
Sentencja
Dnia 26 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 roku sprawy ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 maja 2025 roku nr 1001-IUCKOD-2.4811.1729.2025.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżącego K. W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 maja 2025 r. nr 1001 -IUCKOD-2.4811.1729.2025.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi - po rozpoznaniu sprzeciwu K. W. od wezwania z 14 marca 2025 nr 1001-IUCKOD-1.4810.2259.2025.2 do wniesienia opłaty dodatkowej, odmówił jego uwzględnienia.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Pismem z 14 marca 2025 r. organ wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł na podstawie art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 659 ze zm.). Wezwanie wystosowane zostało w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd na płatnym odcinku autostrady A4 na węźle: Bielany Wrocławskie w dniu 15 grudnia 2021 r. o godzinie 22:42 pojazdu o nr rejestracyjnym [...], którego był właścicielem w dniu odnotowania naruszenia. Wezwanie doręczone zostało 10 kwietnia 2025 r.
W piśmie z 16 kwietnia 2025 r. skarżący wskazał prowadzącego pojazd i wyraził niezadowolenie z wystosowanego wezwania.
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu. Organ odwołał się do treści art. 37a ustawy o autostradach i wskazał, że za przejazd autostradą są pobierane opłaty. Organ wyjaśnił, że zacytowane w uzasadnieniu decyzji regulacje mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed dniem 1 lipca 2023 r. na mocy art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1193, dalej ustawa zmieniająca) w brzmieniu: W przypadku przejazdu autostradą na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 rozpoczętego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Organ ustalił, że na podstawie danych widniejących w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) 15 grudnia 2021 r., tj. w dniu zarejestrowania przez system e-Toll przedmiotowego przejazdu skarżący był właścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Zgodnie zatem z ustawą o autostradach skarżący był zobowiązany do wniesienia należnej opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A4. Pojazd nie powinien był poruszać się ww. płatnym odcinkiem autostrady A4 bez wykupionego biletu autostradowego dla przedmiotowego pojazdu bądź prawidłowo działającej aplikacji umożliwiającej opłacenie przejazdu.
Organ podniósł, że w sprzeciwie skarżący wskazał dane osobowe użytkownika, któremu powierzony został samochód. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (dalej CEPiK), która stanowi podstawę ustaleń dotyczących danych osób zobowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jednak nie istniały dane innego użytkownika. W sytuacji, kiedy właściciel pojazdu wskaże inną osobę, faktycznie kierującą pojazdem, w momencie popełnienia naruszenia obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie ma podstaw prawnych do wystosowania wezwania do takiego podmiotu i tym samym uwolnienia od odpowiedzialności właściciela pojazdu w tym zakresie. Dlatego ujawnienie przez właściciela, użytkownika bądź posiadacza pojazdu dopiero na etapie wniesionego sprzeciwu, nie daje podstaw do prowadzenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postępowania wobec tej osoby, skoro nie był on ujawniony w CEPiK w dacie naruszenia obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Właściciel ma prawo zgłosić użytkownika do CEPiK, a jeśli z tego prawa nie skorzysta, to bierze na siebie odpowiedzialność za naruszenia związane z korzystaniem z tego pojazdu. Zgłoszenie użytkownika do CEPiK ma charakter dobrowolny.
Zatem użytkownik nie powinien poruszać się ww. płatnym odcinkiem autostrady A4 bez wykupionego biletu autostradowego dla pojazdu bądź prawidłowo działającej aplikacji umożliwiającej opłacenie przejazdu, bowiem to na nim ciążył obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady.
To na wykonującym przejazd spoczywał obowiązek dołożenia należytej staranności, aby opłata za przejazd została uiszczona, co nie było czynnością nie do wykonania bądź nadmiernie utrudnioną. Brak wiedzy o obowiązujących przepisach nie zwalnia od następstw, które wiążą się z ich nieprzestrzeganiem. Kierujący, przed rozpoczęciem przejazdu po płatnym odcinku autostrady, powinien sprawdzić, czy jest obowiązany do uiszczenia stosownej opłaty. Mógł również to uczynić po zakończonym przejeździe. Opłata za przejazd autostradą powiązana bowiem została z konkretnym pojazdem, który wykonywał przejazd.
Organ wyjaśnił, że przed wjazdem na płatny odcinek autostrady A4 był umieszczony znak drogowy T-28 "Płatna", informujący o konieczności uiszczenia opłaty. Znak ten usytuowany był wraz ze znakiem D-9 "Autostrada". Również wprowadzeniu systemu e-Toll towarzyszyła kampania informacyjna, która prowadzona była od marca 2021 r. Wszystkie informacje na temat wdrożenia systemu e-TOLL były umieszczane na dedykowanej stronie:etoll.gov.pl. Były one również przekazywane za pośrednictwem stron Ministerstwa Finansów oraz Szefa KAS. Od 24 czerwca 2021 r. rozpoczęto dystrybucję ulotek informacyjnych na placach poboru opłat na odcinkach autostrady A2 Konin-Stryków i A4 Wrocław-Sośnica.
Organ wskazał, że przejazd został zarejestrowany przez urządzenie kontrolne Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł Bielany Wrocławskie 15 grudnia 2021 roku o godzinie 22:42, jako przejazd bez uiszczonej opłaty. Przejazd autostradą powinien być opłacony przed jego rozpoczęciem bądź do końca trzeciego dnia od dnia zakończenia przejazdu. Okoliczność niewniesienia wymaganej opłaty skutkuje nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Odstąpienie od naliczenia opłaty dodatkowej ma miejsce w przypadku, gdy na kierującego pojazdem podczas kontroli na drodze nałożona została kara grzywny w drodze mandatu karnego za brak ważnego biletu autostradowego lub brak prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do SPOE KAS. W analizowanej sprawie okoliczności te nie wystąpiły.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. W. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 37 ge ust. 1 ustawy o autostradach poprzez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że to na właścicielu pojazdu skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej, podczas gdy właściciel pojazdu w toku przedmiotowego postępowania wskazał, iż w trakcie przejazdu przez autostradę, pojazd był użytkowany przez innego użytkownika;
2) art. 37a pkt 3 ustawy o autostradach przez jego niezastosowanie i nieobciążenie wskazanego przez właściciela pojazdu skarżącego użytkownika pojazdu, który w rzeczywistości nie uiścił opłaty.
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji przez uchylenie obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz właściciela pojazdu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 maja 2025 r. odmawiająca uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą.
Z ustaleń Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wynika, że w dniu 15 grudnia 2021 r. o godzinie 22:42 zarejestrowany został przejazd pojazdu o nr rejestracyjnym [...] na płatnym odcinku autostrady A4 na węźle: Bielany Wrocławskie, którego był właścicielem w dniu odnotowania naruszenia był skarżący. Wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej doręczone zostało stronie 10 kwietnia 2025 r. Naruszenie zostało zweryfikowane pod względem merytorycznym na podstawie danych systemowych SPOE KAS. Skarżący w piśmie z dnia 15 kwietnia 2025 r. stanowiącym sprzeciw wskazał osobę, która 15 grudnia 2021 r. prowadziła pojazd.
Wobec tak zarysowanego sporu należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 37a ust. 1 ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym - dalej u.a. - (w brzmieniu obowiązującym w dacie przejazdu - 15 grudnia 2021 r.) za przejazd autostradą, po dostosowaniu jej do poboru opłat, pobierane są opłaty za przejazd.
W myśl art. 37a ust. 7 u.a. do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany: 1) właściciel pojazdu albo 2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 450, 463, 694 i 720), albo 3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - zwany dalej "wnoszącym opłatę".
Zgodnie z art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach, przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego. Należy także wskazać, że zgodnie z art. 37ge ust. 1 u.a. za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.
Zgodnie z art. 37ge ust. 5 u.a. opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7. Przepis art. 37ge ust. 6 u.a. stanowi, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma treść art. 37gf u.a. Zgodnie z ust. 1 wnoszący opłatę może wnieść sprzeciw do Szefa KAS, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7. Wniesienie sprzeciwu nie zwalnia z obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej. Sprzeciw zawiera: 1) imię i nazwisko albo nazwę wnoszącego opłatę oraz jego adres; 2) numer PESEL albo numer identyfikacji podatkowej (NIP) wnoszącego opłatę, o ile został nadany; 3) uzasadnienie wniesienia sprzeciwu; 4) numer rachunku bankowego albo rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, na który ma zostać dokonany zwrot wpłaconej opłaty dodatkowej, w przypadku uwzględnienia sprzeciwu (art. 37gf ust. 2 u.a.).
O uwzględnieniu sprzeciwu zawiadamia się wnoszącego opłatę. Wniesiona opłata dodatkowa podlega zwrotowi. Kwota zwrotu opłaty dodatkowej pomniejsza przychód Funduszu (art. 37gf ust. 3 u.a.). Odmowa uwzględnienia sprzeciwu następuje w drodze decyzji administracyjnej.
W zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania w sprawie sprzeciwu, o którym mowa w ust. 2, i wniosku, o którym mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 37gf ust. 5 u.a.).
Podsumowując wskazać należy, że postępowanie związane z brakiem opłaty w terminach i trybie przewidzianym ustawą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie - w razie jego nieuwzględnienia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy czym wyłącznie do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają zastosowanie przepisy k.p.a. - w zakresie określonym w art. 37gf ust. 5 u.a. - dlatego, jak wskazuje się w orzecznictwie NSA, postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą, to również postępowaniem uproszczonym, determinowanym jego przedmiotem (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt Il GSK 1818/23, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin do zgłoszenia sprzeciwu ma charakter procesowy, bowiem określa granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej - przez adresata wezwania, o którym jest mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych (podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej) - w postępowaniu zainicjowanym wezwaniem do uiszczenia tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to nie jest czystym "postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym", o którym mowa w k.p.a., chociaż kończy się - w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu - wydaniem decyzji administracyjnej, to jednak przepisy k.p.a. stosuje się w nim "odpowiednio" i we wskazanym w ustawie zakresie (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1383/24, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że zachodzą podstawy do jej uchylenia. W ocenie Sądu, organ niezasadnie nałożył na skarżącego obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej w związku z niewniesieniem opłaty za przejazd 15 grudnia 2021 r. o godzinie 22:42 pojazdem o nr rejestracyjnym [...] na płatnym odcinku autostrady A4 na węźle Bielany Wrocławskie. Zgodnie bowiem z treścią art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych, dane, o których mowa w ust. 12, są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2021 r. (zob. art. 25 pkt 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2021 r. poz. 1005) i obowiązywał do 30 czerwca 2023 roku (por. art. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 16 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2023 r. poz. 1193). Tym samym, w świetle powyższego, w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc w okresie obowiązywania tego przepisu dane, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych (a więc dane, które powinien zawierać bilet autostradowy) mogły być gromadzone i przechowywane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy, ale równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca w sposób wyraźny pozwolił na dłuższy okres przechowywania tych danych - tj. dłuższy niż 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem - jedynie w przypadku, gdy przed upływem 24 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zostało: wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7; wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadminsitracyjne, w którym dane te są niezbędne - w takim jednak przypadku dane te są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
A zatem, jeśli ustawodawca przed wskazanym w treści tego przepisu okresem (tj. przed upływem 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) nie podjął określonych działań (tj. gdy nie wystawił wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych bądź nie wszczął postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego, w którym dane te są niezbędne), to tym samym nie może w sposób zgodny z prawem wykorzystywać wskazanych danych. Oznacza to, że dane te nie mogą być już wykorzystywane przez organ, a więc nie mogą być podstawą żądania opłaty dodatkowej. Z treści art. 37a ust. 30 in fine ustawy o autostradach płatnych wynika bowiem, że nawet w przypadku wystosowania przed upływem wskazanego terminu (tj. 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, czy wszczęcia postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego (w którym dane te są niezbędne) organ może przechowywać wskazane dane jedynie do czasu zakończenia danego postępowania.
W niniejszej sprawie skoro przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2, węzeł Bielany Wrocławskie miał miejsce w dniu 15 grudnia 2021 r., to w dniu 14 marca 2025 r. organ nie miał już podstaw wzywania skarżącego do uiszczenia opłaty dodatkowej, ponieważ upłynął termin, o którym mowa w art. 37a ust. 30 ustawy.
W tym miejscu dodatkowo zauważyć należy, że w uzasadnieniu do projektu zmian, które spowodowały dodanie do art. 37a ustawy o autostradach płatnych ust. 30 (patrz: druk sejmowy nr IX. 1073, opubl. Lex/el, a także https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1073) wskazano m.in., iż dane zawarte na biletach będą przechowywane nie krócej niż 12 i nie dłużej niż 24 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny pojazdu, są niezbędne do poboru opłaty za przejazd. Nie powinny one być przetwarzane bez ograniczenia czasowego. Z drugiej jednak strony w momencie, kiedy dane te zostaną usunięte, Szef KAS bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Biorąc pod uwagę, że jest to zachowanie podlegające sankcji, w przypadku jej błędnego nałożenia, po usunięciu danych, Szef KAS nie będzie miał możliwości ponownego sprawdzenia, czy opłata została uiszczona. Z tego względu w interesie obywateli zasadne jest, aby okres retencji tych danych nie był zbyt krótki.
W świetle powyższego nie może być wątpliwości co do tego, że dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu nie mogą być przez organ przetwarzane bez ograniczenia czasowego, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny takie ograniczenie czasowe wprowadził. Zastrzegł on jednak, że czas ten - z uwagi na interes obywatela - powinien być odpowiedni, tj. z jednej strony nie powinien być zbyt krótki, gdyż z uwagi na interes obywatela - powinien być odpowiedni, bowiem usunięcie tych danych powoduje, że organ bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Z drugiej jednak strony czas ten nie powinien być zbyt długi, ponieważ trudno przyjąć, że organ może w sposób nieograniczony przechowywać i korzystać ze zgromadzonych danych w celu uruchamiania procedury poboru opłaty dodatkowej. Wskazane założenia ustawodawcy, zdaniem Sądu, zapewniły organom odpowiedni czas na podjęcie działań zmierzających do uzyskania opłaty dodatkowej za przejazd bez uiszczenia opłaty, gdyż dane zawarte na biletach muszą być przechowywane minimum przez 12 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. A jednocześnie, zgodnie z wolą ustawodawcy dane te nie mogą być przechowywane w nieskończoność - bez żadnego ograniczenia czasowego, a jedynie przez ściśle określony czas, tj. maksymalnie przez 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca przewidział w sposób wyraźny przypadki, w których termin ten ulega wydłużeniu, o których już wspominano.
Przy czym, wprowadzenie wskazanego ograniczenia miało zdaniem Sądu na celu pozbawienie organu możliwości wykorzystania wskazanych danych po upływie określonego w przepisie terminu - przepis ten został więc wprowadzony w interesie obywatela. Uznać zatem należy, że skoro okres wskazany w treści tego przepisu upłynie, to organ zobligowany będzie do usunięcia wskazanych danych (tj. danych zawartych na konkretnych biletach związanych ze ściśle określonymi przejazdami wykonanymi przez określone ustawą podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za przejazd autostradą, a nie danych związanych z całościowym funkcjonowaniem kont tych podmiotów zarejestrowanych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS), a co za tym idzie nie będą one mogły być podstawą uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania opłaty dodatkowej, w tym do wystawienia wezwania do jej uiszczenia - organ nie będzie już bowiem miał możliwości oparcia się na zgromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS danych zawartych na biletach, gdyż z upływem wskazanego przez ustawodawcę okresu utracił on podstawę do ich przechowywania i wykorzystywania.
Z tego też powodu należy uznać, że wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem. W myśl bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc otwarty katalog środków dowodowych opatrzył ustawodawca warunkiem niesprzeczności dowodu z prawem. W doktrynie wskazuje się bowiem, iż określenie, którym posłużył się ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a., tj.: "nie jest sprzeczne z prawem" należy rozumieć szeroko - jako sprzeczność z wszelkiego rodzaju przepisami prawa, a nie wyłącznie z przepisami prawa administracyjnego. Jeśli więc idzie o sprzeczność środka dowodowego z prawem procesowym, to chodzi głównie o niezgodny z określonymi procedurami sposób jego pozyskania. Gdy zaś chodzi o sprzeczność środka dowodowego z prawem materialnym, to tyczy się to sprzeczności z przypadkami, gdy przepisy prawa z różnych względów wyłączają możliwość pozyskania lub posłużenia się określonym środkiem dowodowym. Dowód może być więc sam w sobie sprzeczny z prawem, jak również może to być dowód uzyskany w sposób sprzeczny z prawem (por. np. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 75 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 r.; a także K. Budziarek, Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., [w:] Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka z 2017 r., nr 1, s. 50 – 67).
Oprócz powyższego zauważyć należy, że pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu odpowiada w istocie stanowisku samego organu zaprezentowanym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na jego internetowej stronie podmiotowej pod adresem: https://e-toll.mf.gov.pl/inne-dokumenty/klauzula-informacyjna-szefa-krajowej-administracji-skarbowej/ (dostęp aktualny na dzień wyrokowania). W ramach zamieszczonej tam klauzuli informacyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) oraz danych pozyskanych za pośrednictwem strony internetowej obsługującej system SPOE KAS lub Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta (TCOK) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w ramach dodatkowej informacji zamieszczonej po punkcie 11 klauzuli, oznaczonej dodatkowo słowem "UWAGA" informuje się użytkowników wskazanego systemu, a więc de facto korzystających z autostrad płatnych, o przywoływanych tam i szeroko omówionych ramach czasowych związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych związanych z przejazdem autostradą, zaznaczając, że są one przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od skarżącego opłaty dodatkowej. Organ nie mógł bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, tj. 14 marca 2025 r. nie miał podstaw do ich przechowywania. Wobec powyższego organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy oraz art. 134 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. uznał, że brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i w związku z tym postępowanie to umorzył. Mając na względzie powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Obligowało to Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił więc, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Przy czym sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych - nie mógł on bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej (tj. 14 marca 2025 r.) nie miał już podstaw do ich przechowywania. W niniejszej sprawie nie było bowiem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od strony opłaty dodatkowej. Równocześnie Sąd zwraca uwagę na to, iż niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi w kontrze do przepisów rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie dokonywania zwrotu opłaty dodatkowej oraz rozpatrywania sprzeciwu (Dz. U. z 2021 r. poz. 1205), gdyż w dacie wydania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej (14 marca 2025 r.) opłaty tej dochodzono nienależnie - w chwili sporządzania wskazanego powyżej wezwania organ nie mógł już dysponować danymi będącymi podstawą wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej.
Wobec ujawnionej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, Sąd nie odniósł się do merytorycznych zarzutów skargi, ponieważ ich rozpatrzenie stało się zbędne. Tym samym podnoszone przez skarżącego zagadnienia dotyczące możliwości nałożenia opłaty dodatkowej na użytkownika pojazdu znalazły się poza zakresem oceny, której musiał dokonać sąd umarzając postępowanie administracyjne.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł), Sąd orzekł w punkcie 3 sentencji wyroku, zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz.1935 ze zm.).
e.o.