III SA/Łd 68/25

III SA/Łd 68/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz /sprawozdawca/
Małgorzata Kowalska
Paweł Dańczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1151
art. 29, art. 39, art. 30 ust. 1
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 14 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, , po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 6 listopada 2024 roku nr SKO.4160.156-157.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 6 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi z 26 sierpnia 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej w rejestrze gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...], z sąsiednią nieruchomością położoną w Ł. przy ul. [...], oznaczoną w rejestrze gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...].
Jak wynika z akt sprawy D. W. i M. W. (dalej: skarżący, strona skarżąca) są właścicielami nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] działka ewid. nr [...] w obrębie [...], wraz z budynkiem oznaczonym numerem [...]. o powierzchni 405 m2, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą. Nieruchomość ta powstała w wyniku zniesienia współwłasności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonej w Ł. przy ul. [...], obręb [...], działka geodezyjna nr [...] o powierzchni 0,1189 ha (1189 m2), dla której w Sądzie Rejonowym dla [...] w Ł. [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona była księga wieczysta, przez podział fizyczny tej nieruchomości na dwie działki - nastąpiło to w drodze ugody zawartej w dniu 10 maja 2022 r. przed Sądem Rejonowym dla [...] w Ł., [...] Wydział Cywilny. Podział został przeprowadzony zgodnie z projektem geodety uprawnionego, przedstawionym na mapie do celów prawnych z dnia 3 stycznia 2022 r., zaewidencjonowanej w Łódzkim Ośrodku Geodezji w dniu 24 stycznia 2022 r. pod nr [...]. Na mocy wskazanej powyżej ugody doszło także do zniesienia współwłasności budynku znajdującego się na nieruchomości przez jego podział fizyczny według płaszczyzn pionowych, wzdłuż istniejącej ściany dzielącej budynek na dwa odrębne budynki, zgodnie z projektem rzeczoznawcy budowlanego.
W toku czynności z dnia 4 stycznia 2024 r., prowadzonych przez geodetę, w zakresie wyznaczenia punktów granicznych stwierdzono, iż granica wskazanych powyżej działek przebiega w odległości 3,88 m od ściany budynku, mimo iż zgodnie z wymogiem określonym w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1225 ze zm.) odległość ta powinna wynosić co najmniej 4 metry w przypadku budynku zwróconego ścianą z oknami lub drzwiami w stronę tej granicy. Czynności wyznaczenia punktów granicznych dokonano w oparciu o dane z operatu o nr [...]. W sprawozdaniu technicznym stwierdzono, iż wspomniany operat cyt.: "(...) nie spełnia założenia ekspertyzy nr [...] z dn. 10 września 2021 r rzeczoznawcy budowlanego (...) oraz postanowienia sygn. akt [...] z dn. 10 maja 2022 r. o odległości 4 m od lica ściany, co przedstawiono na szkicu analizy. W op. [...] brak jest pomiaru punktu 28. Budynki od tego czasu nie zostały ocieplone, przebudowane czy rozbudowane. Brak jest operatu wraz z protokołem z wyznaczenia punktów granicznych, o którym mowa w Załączniku do protokołu sygn. akt [...] z dnia 10.05.2022 r. Geodeta (...) sporządził protokół z czynności utrwalenia i okazania zamarkowanych znaków graficznych, którego kopię załączono do niniejszego operatu, w którym wykazuje, że położenie punktu 28 nie znajduje się na licu budynku".
W dniu 30 lipca 2024 r. skarżący skierowali do Prezydenta Miasta Łodzi, wniosek o rozgraniczenie nieruchomości będącej ich własnością (na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej), tj. nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] działka ewid. nr [...] w obrębie [...], wraz z budynkiem oznaczonym numerem [...], o powierzchni 405 m2, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą oraz będącej własnością p. D. K. nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] działka ewid. nr [...] w obrębie [...], wraz z budynkiem oznaczonym numerem [...], o powierzchni 784 m2, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą.
Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi na podstawie art. 61a k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewid. o nr [...] w obrębie [...] z nieruchomością sąsiednią położoną w Ł. przy ul. [...], oznaczoną jako działka ewid. o nr [...] w obrębie [...].
W dniu 9 września 2024 r. skarżący złożyli zażalenie na wskazane powyżej postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi, zarzucając organowi I instancji szereg naruszeń prawa procesowego i materialnego.
W wyniku rozpoznania zażalenia, w dniu 6 listopada 2024 r., Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej również: kolegium, sko, organ II instancji lub organ odwoławczy) wydało zaskarżone niniejszą skargą postanowienie, w którym utrzymało w mocy wspomniane zaskarżone doń postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi. Organ II instancji, powołując treść art. 61a § 1 k.p.a., a także art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, a także art. 39 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne – dalej: "u.P.g.k." wskazał, że kwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji sprowadza się do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że stosownie do art. 29 ust. 1 u.P.g.k. rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami (art. 29 ust. 2 u.P.g.k.). Organ wyjaśnił, że w razie złożenia wniosku o rozgraniczenie nieruchomości może on zostać rozpatrzony w dwojaki sposób. Jeżeli podanie zostało wniesione przez stronę i jednocześnie nie zachodzą przeszkody przedmiotowe w prowadzeniu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje postanowienie o wszczęciu tego postępowania, na które nie służy zażalenie (art. 30 ust. 3 i 4 u.P.g.k.). Jeżeli natomiast zostało ono wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, obowiązkiem właściwego organu jest zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. i wydanie, na zasadach ogólnych, postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, na które służy zażalenie. Na tle art. 30 ust. 3 i 4 u.P.g.k. wyrażony został w orzecznictwie pogląd, że skoro z woli ustawodawcy postępowanie rozgraniczeniowe wymaga wydania postanowienia o jego wszczęciu (co jest wyjątkiem od sformułowanej w art. 61 § 3 k.p.a. reguły, zgodnie z którą samo złożenie żądania wszczyna postępowanie administracyjne), to wiąże się z tym nałożenie na organ obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie takiego postanowienia. Obejmuje ono m.in. badanie, czy postępowanie rozgraniczeniowe może się toczyć z uwagi na brak wcześniejszego ustalenia granic nieruchomości ostateczną decyzją organu administracji lub prawomocnym postanowieniem sądu. Określając, co jest przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego, należy mieć na względzie, czy żądanie zawarte we wniosku może być przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego, a w przypadku ustalenia, że żądanie zawarte we wniosku nie może być jego przedmiotem, organ zobowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Organ II instancji wyjaśnił także, że od instytucji rozgraniczenia nieruchomości należy odróżnić uregulowane w art. 39 u.P.g.k. instytucje: wznowienia znaków granicznych oraz wyznaczenia punktów granicznych. Organ powołał dalej treść art. 39 u.P.g.k., a także a także wybrane orzecznictwo, w tym postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt V CZ 9/14 (Lex nr 1458641), w którym sąd ten wskazał, iż zasadnicza różnica pomiędzy tymi instytucjami sprowadza się do tego, że rozgraniczenie nieruchomości tworzy stan faktyczny i prawny, natomiast wznowienie znaków granicznych (analogicznie wyznaczenie punktów granicznych) jedynie go przywraca. Dalej kolegium wyjaśniło, że ustalenie granic nieruchomości w trybie postępowania rozgraniczeniowego następuje wówczas, gdy granice nieruchomości nie zostały wcześniej ustalone, były ustalone, ale stały się sporne lub brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych. Natomiast art. 39 ust. 5 u.P.g.k. dotyczy sytuacji, w której położenie punktów granicznych zostało uprzednio ustalone na podstawie stosownych dokumentów oraz ujawnione w ewidencji gruntów i budynków, ale następnie punkty te nie zostały wyznaczone w terenie (zob. M. Wolanin, Podziały, scalenia i rozgraniczenia nieruchomości oraz procedury administracyjne, Warszawa 2023 r., s. 677). Z powyższych uwag jasno wynika, że procedura rozgraniczenia nieruchomości i procedura wznowienia znaków granicznych lub wyznaczenia punktów granicznych dotyczą różnych stanów faktycznych, a więc nie mogą być stosowane zamiennie. Przy czym o ile postępowanie rozgraniczeniowe jest przynajmniej w pierwszym etapie postępowaniem administracyjnym (z zastrzeżeniem art. 36 u.P.g.k.), o tyle w przypadku instytucji ujętych w art. 39 u.P.g.k. tryb administracyjnoprawny jest wyłączony, gdyż spory dotyczące położenia w terenie ustalonych znaków lub punktów granicznych są rozpoznawane wyłącznie w trybie postępowania cywilnego. Dalej kolegium wskazało, iż w świetle dokumentów zawartych w aktach sprawy nie budzi żadnych wątpliwości, że granica pomiędzy nieruchomościami położonymi w Ł. przy ul. [...] i [...], oznaczonymi odpowiednio jako działki ewidencyjne nr: [...] i [...] w obrębie [...], została utworzona (ustalona) w drodze ugody sądowej z dnia 10 maja 2022 r., zawartej m.in. przez skarżących w prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. sprawie, dotyczącej zniesienia współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,1189 ha (sygn. akt [...]). Jak wynika z pkt 1 wzmiankowanej ugody, zniesienie jej współwłasności przez podział fizyczny nastąpiło - w odniesieniu do gruntu - zgodnie z projektem przedstawionym na mapie przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 24 stycznia 2022 r. pod numerem [...]. W następstwie tej ugody, będącej podstawą wprowadzenia stosownych zmian w księgach wieczystych oraz ewidencji gruntów i budynków, skarżący stali się współwłaścicielami (w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej) zabudowanej działki nr [...] o powierzchni 0,0405 ha, która to powierzchnia jest odzwierciedleniem położenia punktów granicznych przyjętych przez geodetę i przebiegu łączącej te punkty linii granicznej, oddzielającej działkę nr [...] od działki sąsiedniej oznaczonej nr [...]. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika również, że w wykonaniu zlecenia, o którym mowa w pkt 3 powołanej ugody, w dniu 25 lipca 2022 r. geodeta okazał właścicielom tych nowoutworzonych nieruchomości punkty graniczne i odcinki granicy, które zostały przezeń uprzednio określone przy sporządzaniu mapy z projektem podziału i innych dokumentów wchodzących w skład operatu podziałowego nr ewid. [...]. Następnie w dniu 4 stycznia 2024 r. inny geodeta dokonał na podstawie tego operatu, w trybie art. 39 ust. 5 u.P.g.k., wyznaczenia punktów granicznych należących do działek oznaczonych nr: [...] i [...]. Organ wskazał, że treść wniosku skarżących o rozgraniczenie nieruchomości sprowadza się w istocie do kwestionowania położenia punktu granicznego nr 28, który - zdaniem pełnomocnika wnioskodawców - powinien znajdować się na ścianie zewnętrznej budynku, zaś w świetle dokumentacji będącej podstawą dokonania podziału działki nr [...] oraz wyznaczenia punktów granicznych jest usytuowany w głębi budynku, w odległości kilkunastu centymetrów od tej ściany. Wskazane powyżej okoliczności pokrywają się z opisem stanu faktycznego tworzącego hipotezę art. 39 ust. 5 w związku z art. 39 ust. 1 u.P.g.k. Organ wskazał, że: po pierwsze, w celu wytyczenia granicy pomiędzy wydzielanymi działkami o nr: [...] i [...] geodeta dokonał ustalenia m.in. punktu granicznego nr 28, który następnie został ujawniony w ewidencji gruntów i budynków. Po drugie, m.in. ten punkt był przedmiotem czynności geodezyjnych polegających na wyznaczeniu punktów granicznych, w oparciu o dokumentację pozwalającą – w ocenie innego geodety - na ich przeprowadzenie. Po trzecie, pierwotnie ustalone i potwierdzone w trybie art. 39 ust. 5 i.P.g.k. położenie punktu granicznego nr 28 jest niewątpliwie sporne. W takim zaś przypadku, jak wyraźnie stanowi przepis art. 39 ust. 1 u.P.g.k., "strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy" "bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego", co należy rozumieć w ten sposób, że spór dotyczący położenia punktu granicznego podlega rozpatrzeniu przez sąd powszechny a nie w ramach postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Nie jest to zatem sytuacja, w której podmiot kwestionujący położenie określonego punktu granicznego, ujawnionego pierwotnie w ewidencji gruntów i budynków, a następnie podlegającego wyznaczeniu w terenie, może według własnej woli dokonać wyboru trybu rozstrzygnięcia sporu co do jego położenia, ale taka, w której ustawodawca nakazuje mu dochodzić swoich praw w postępowaniu cywilnym, co jest tożsame z niedopuszczalnością wszczęcia postępowania uregulowanego w art. 29 i nast. U.P.g.k. Tym samym w ocenie organu II instancji organ pierwszej instancji słusznie ocenił, iż w niniejszej sprawie zachodzi przeszkoda o charakterze przedmiotowym, czyli "inna uzasadniona przyczyna" w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a., we wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego na żądanie współwłaścicieli działki nr [...] w obrębie [...].
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżyli powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając mu:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, czego skutkiem było bezzasadne utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości;
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 61a § 1 k.p.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości w sytuacji, kiedy w sprawie nie zachodziły ku temu podstawy, to znaczy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę będącą stroną, a nie ma innych uzasadnionych przyczyn dla których postępowanie nie może być wszczęte;
- które to naruszenia z pkt 1) i 2) miały wpływ na wynik sprawy, jako że przy prawidłowym zastosowaniu ww. przepisów prawa procesowego organ II instancji powinien dojść do przekonania, że w sprawie zachodziły przesłanki do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, a co za tym idzie skoro organ I instancji w sposób nieuprawniony i niezgodny z prawem odmówił wszczęcia postępowania w tym przedmiocie to jego postanowienie w tej kwestii powinno zostać przez organ II instancji wyeliminowane z obrotu prawnego, co jednak nie nastąpiło;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że okoliczności sprawy wyłączają możliwość rozwiązania jej w trybie postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, a co więcej wymagają ingerencji sądu, w sytuacji kiedy stan faktyczny odpowiada istocie postępowania rozgraniczeniowego, a zatem nie ma prawnych przeszkód do rozwiązania sprawy w tym trybie - co miało wpływ na wynik sprawy, jako że prawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego powinna prowadzić organ II instancji do przekonania, że w sprawie zachodziły przesłanki do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, a co za tym idzie skoro organ I instancji w sposób nieuprawniony i niezgodny z prawem odmówił wszczęcia postępowania w tym przedmiocie to jego postanowienie w tej kwestii powinno zostać przez organ II instancji wyeliminowane z obrotu prawnego, co jednak nie nastąpiło.
Z uwagi na powyższe pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji. Ponadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego skarżących w tym postępowaniu, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym wobec zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przystępując do meritum wskazać należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola, według powyżej wskazanych kryteriów, wykazała, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydano zgodnie z prawem.
Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] (oznaczonej w rejestrze gruntów jako działka nr [...]) z sąsiednią nieruchomością - położoną w Ł. przy ul. [...] (oznaczoną w rejestrze gruntów jako działka nr [...]). Podstawę prawną rozstrzygnięcia, które zapadło w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – dalej: "k.p.a." oraz ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm.) – dalej: "u.P.g.k.". Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy żądanie jego wszczęcia, (o którym mowa w art. 61 k.p.a.) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przepis ten wskazuje na dwie samodzielne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania. Przy czym pierwsza z nich ma wymiar podmiotowy - wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną, a druga z kolei przedmiotowy - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie dokonał więc konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania administracyjnego (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 683/24, Lex nr 3818682). Jasnym jest jednak, że wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek uniemożliwia procedowanie w sprawie, tj. merytoryczne rozpatrzenie wniosku. W tym miejscu podkreślić należy, że organ jest zobowiązany na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówić wszczęcia postępowania jako niedopuszczalnego (z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych) tylko w przypadkach oczywistych, a więc gdy z treści podania o wszczęcie postępowania lub danych ustalonych na podstawie dokumentów bezspornie wynika, że wszczęcie i prowadzenie postępowania nie jest w świetle przepisów prawa dopuszczalne. W judykaturze wskazuje się nadto, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych (jak już wskazywano o charakterze przedmiotowym i podmiotowy), których wystąpienia jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku – instytucja odmowy wszczęcia postępowania jest bowiem zastrzeżona dla wstępnego etapu oceny wniosku. Chodzi zatem o taki brak możliwości wszczęcia postępowania, który jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 547/24, Lex nr 3821609; czy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 359/24, Lex nr 3815725).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Celem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 u.P.g.k.). W myśl art. 29 ust. 2 u.P.g.k. rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Organem właściwym do przeprowadzenia rozgraniczenia jest, stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 u.P.g.k., wójt (burmistrz, prezydent miasta), a postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się z urzędu lub na wniosek strony (art. 30 ust. 1 u.P.g.k.), przy czym postępowanie to prowadzi się z urzędu przy scaleniu gruntów, a także jeżeli jest brak wniosku strony, a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia (art. 30 ust. 2 u.P.g.k.). W judykaturze wskazuje się, iż określając, co jest przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego należy mieć na względzie, że granica – jako element oznaczenia nieruchomości – nie tworzy samodzielnie stanu prawnego, lecz jedynie ustala w przestrzeni pewien obszar, w którym właściciel z wyłączeniem innych osób może korzystać ze swoich uprawnień w zakresie określonym prawem. Inaczej rzecz ujmując, istotą postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami w sytuacji, gdy powstał spór pomiędzy właścicielami nieruchomości co do jej przebiegu albo gdy nie zostały wytyczone i utrwalone granice nowo utworzonej nieruchomości. Zakres tego sporu, a tym samym przedmiot rozstrzygnięcia w postępowaniu rozgraniczeniowym, określany jest treścią żądania zawartego we wniosku o wszczęcie postępowania. Ponadto potrzeba rozgraniczenia istnieje wówczas, gdy granice nieruchomości zostały wprawdzie ustalone, lecz brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych. W znaczeniu wynikającym z art. 29 u.P.g.k. brak ustalonych na gruncie granic jest podstawą żądania rozgraniczenia (wyrok NSA z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 432/23, Lex nr 3826511). Co więcej w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości nie ustala się powierzchni rozgraniczanych nieruchomości (powierzchnia jest bowiem pochodną granic), nie tworzy się nieruchomości o całkiem nowych granicach, których przebieg nie wynika ze znajdujących się w państwowym zasobie geodezyjnym dokumentów. Celem postępowania rozgraniczeniowego jest bowiem wyłącznie ustalenie przebiegu istniejących granic pomiędzy nieruchomościami. Rozgraniczenie służy rozwiązywaniu sporów granicznych, a nie poszukiwaniu brakującej powierzchni w posiadanych gruntach (por. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 215/23, Lex nr 3614819). W świetle powyższego organ prowadzący postępowanie rozgraniczeniowe, do którego wpłynął wniosek określony przez stroną jako wniosek o rozgraniczenie, zobowiązany jest m.in. zbadać, czy żądanie zawarte we wniosku może być przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego, a w przypadku ustalenia, że żądanie zawarte we wniosku nie może być przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego organ zobowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego (por. np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 2840/19, Lex nr 3504059).
W ocenie sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, w rozpoznawanej sprawie organy obydwu instancji prawidłowo uznały, że zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca wszczęcie i przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego. Wystąpiła bowiem "inna uzasadniona przyczyna", o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., uniemożliwiająca wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego. Jak bowiem słusznie zauważyły orzekające w niniejszej sprawie organy, okoliczności niniejszej sprawy zawierają się w hipotezie art. 39 ust. 5 w zw. z art. 39 ust. 1 u.P.g.k. Z prawidłowo poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, niekwestionowanych również przez stronę skarżącą wynika bowiem, że granica pomiędzy nieruchomościami położonymi w Ł. przy ul. [...] i [...], oznaczonych jako działki ewidencyjne o nr: [...] i [...] w obrębie [...], została ustalona w drodze ugody sądowej z 10 maja 2022 r., zawartej m.in. przez skarżących w - prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. - sprawie dotyczącej zniesienia współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 0,1189 ha (sygn. akt [...]). Z pkt 1 wskazanej powyżej ugody wynika, że zniesienie współwłasności nieruchomości nastąpiło przez jej podział fizyczny, zgodnie z projektem przedstawionym na mapie przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 24 stycznia 2022 r. pod nr [...]. W następstwie tej ugody, strony skarżące stały się współwłaścicielami (w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej) zabudowanej działki nr [...] o powierzchni 0,0405 ha, która to powierzchnia jest odzwierciedleniem położenia punktów granicznych przyjętych przez geodetę i przebiegu łączącej te punkty linii granicznej, oddzielającej działkę nr [...] od sąsiedniej działki oznaczonej nr [...]. Zatem w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze znakiem granicznym, którego położenie zostało ustalone aktem ugody, tj. rozstrzygnięciem, w odniesieniu do którego stosuje się zasadę powagi rzeczy ugodzonej. Okolicznością bezsporną jest również to, że w wykonaniu zobowiązania wynikającego z pkt 3 ugody, 25 lipca 2022 r. geodeta okazał właścicielom tych nowoutworzonych nieruchomości punkty graniczne i odcinki granicy, które zostały przezeń uprzednio określone przy sporządzaniu mapy z projektem podziału i innych dokumentów wchodzących w skład operatu podziałowego nr ewid. [...]. Następnie, 4 stycznia 2024 r., inny geodeta dokonał na podstawie tego operatu, w trybie art. 39 ust. 5 u.P.g.k., wyznaczenia punktów granicznych należących do działek o nr: [...] i [...].
W świetle wskazanych powyżej okoliczności faktycznych sprawy sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę uznał za prawidłowe stanowisko organu II instancji, iż treść wniosku strony skarżącej o rozgraniczenie nieruchomości sprowadza się w istocie do kwestionowania położenia punktu granicznego nr 28, który w ocenie skarżących powinien znajdować się na ścianie zewnętrznej budynku, zaś w świetle dokumentacji będącej podstawą dokonania podziału działki nr [...] oraz wyznaczenia punktów granicznych jest on usytuowany w głębi budynku, w odległości kilkunastu centymetrów od tej ściany. Wskazane powyżej okoliczności – jak słusznie argumentuje organ II instancji - pokrywają się z opisem stanu faktycznego tworzącego hipotezę art. 39 ust. 5 w związku z art. 39 ust. 1 uP.g.k. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że w celu wytyczenia granicy pomiędzy wydzielanymi działkami o nr: [...] i [...] geodeta dokonał ustalenia m.in. punktu granicznego nr 28, który następnie został ujawniony w ewidencji gruntów i budynków. Nie budzi przy tym wątpliwości, że punkt ten był przedmiotem czynności geodezyjnych polegających na wyznaczeniu punktów granicznych, w oparciu o dokumentację pozwalającą - w ocenie innego geodety - na ich przeprowadzenie. Organ II instancji trafnie wskazał również, że pierwotnie ustalone i potwierdzone w trybie art. 39 ust. 5 u.P.g.k. położenie punktu granicznego nr 28 jest niewątpliwie sporne.
Wobec powyższego wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 P.g.k., przesunięte, uszkodzone lub zniszczone znaki graniczne, ustalone uprzednio, mogą być wznowione bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich pierwotnego położenia. Przy czym wykonanie prac geodezyjnych, o których mowa w art. 39 u.P.g.k., ma charakter techniczny i realizowane jest na zlecenie osób zainteresowanych. Czynności tej nie dokonuje się w trybie administracyjnym, a w konsekwencji nie wydaje się żadnego władczego rozstrzygnięcia, które mogłoby podlegać kontroli sądowoadminsitracyjnej (zob. chociażby wyroki NSA: z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 871/17, Lex nr 2475441; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1108/19, Lex nr 3043454; czy z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1623/22, Lex nr 3641944.). Jeżeli jednak wyniknie spór co do położenia znaków, strony mogą wystąpić do sądu o rozstrzygnięcie sprawy. Ze wskazanego przepisu wynika zatem, że spór dotyczący położenia punktu granicznego podlega rozpatrzeniu przez sąd powszechny, a nie w ramach postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. W doktrynie podkreśla się przy tym, iż opisanych w art. 39 u.P.g.k. zasad wznawiania znaków granicznych nie powinno się łączyć z administracyjnym postępowaniem rozgraniczeniowym – dotyczą one bowiem albo sytuacji, w której następuje odtworzenie położenia: uszkodzonych, przesuniętych lub zniszczonych znaków granicznych ustalonych uprzednio, albo sytuacji wystąpienia sporu co do ich położenia. Ustawodawca przesądził jednocześnie, że w pierwszym przypadku można to uczynić bez potrzeby przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego, podczas gdy w drugim określona została wyłącznie kognicja sądu w tym zakresie. Jeżeli zatem powstaje spór, o którym mowa w art. 39 ust. 1 zdanie drugie u.P.g.k., to jest on sprawą sporną o położenie znaków granicznych rozpoznawaną w procesie przez sąd, nie jest natomiast sprawą o rozgraniczenie nieruchomości, która może toczyć się w trybie administracyjnym lub sądowym. Przy czym przyjmuje się, iż określony w art. 39 ust. 1 u.P.g.k. "sądowy tryb stanowi szczególny rodzaj kontroli »egzekucji« wcześniejszego rozstrzygnięcia w sprawie ustalenia położenia znaków granicznych, zapadłego w postępowaniu administracyjnym lub sądowym, w ramach którego zainteresowane strony mogą dochodzić swych praw, a sąd ma przy tym możliwość kontroli czynności o charakterze materialno-technicznym, wykonywanych samodzielnie przez biegłego geodetę" (D. Felcenloben, Komentarz do art. 39 ustawy Prawo geodezyjny i kartograficzne [w:] Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Lex el 2024 r.). Sąd podziela również stanowisko organu, iż z brzmienia cytowanego przepisu nie można wyprowadzić wniosku, iż podmiot kwestionujący położenie określonego punktu granicznego, ujawnionego pierwotnie w ewidencji gruntów i budynków, a następnie podlegającego wyznaczeniu w terenie, może według własnej woli dokonać wyboru trybu rozstrzygnięcia sporu co do jego położenia. Z treści przepisu jednoznacznie wynika bowiem, iż w przypadku sporu co do położenia znaków granicznych – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – strona może dochodzić swoich praw w postępowaniu cywilnym, co jest tożsame z niedopuszczalnością wszczęcia postępowania uregulowanego w art. 29 i nast. u.P.g.k. W ocenie sądu podnoszone przez skarżących okoliczności nie mogą zatem stanowić podstawy wszczęcia postępowania o rozgraniczenie. Jak bowiem wyjaśnił NSA w przywoływanym już wyroku z dnia 11 stycznia 2023 r., (sygn. akt I OSK 2840/19, LEX nr 3504059) z uwagi na to, że wszczęcie postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości następuje w formie postanowienia, organ prowadzący postępowanie rozgraniczeniowe do którego wpłynął wniosek o rozgraniczenie zobowiązany jest między innymi zbadać, czy żądanie zawarte we wniosku może być przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego, a w przypadku ustalenia, że żądanie zawarte we wniosku nie może być przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego organ zobowiązany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Również w wyroku z dnia 12 października 2012 r., (sygn. akt I OSK 1124/11, LEX nr 1233999) NSA stwierdził, że ustawodawca określając w przepisach u.P.g.k. zasady wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, nałożył na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. Obejmuje ono m.in. ustalenie, czy żądanie kwalifikuje się do rozpoznania w tym postępowaniu; czy osoba, która złożyła wniosek, posiada przymiot strony oraz konieczność określenia podmiotów i uczestników tego postępowania a także zbadania stanu prawnego granic rozgraniczanej nieruchomości. W związku z powyższym NSA stwierdził, że nie można zaakceptować poglądu, iż organ administracji publicznej właściwy w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości związany jest wnioskiem strony i nie ma możliwości zbadania – przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego – zakresu żądania oraz dopuszczalności wszczęcia postępowania o rozgraniczenie.
W ocenie sądu w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i doprowadziło do trafnej konkluzji, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Zakres tego postępowania ograniczony był do zbadania dopuszczalności wszczęcia postępowania o rozgraniczenie i nie wykraczał poza treść wniosku. Wszystkie podjęte przez organ czynności zmierzały do ustalenia, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania o rozgraniczenie. Zatem organ II instancji prawidłowo uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a., należało odmówić wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. A co za tym idzie organ odwoławczy nie naruszył także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego doń postanowienia organu I instancji, podczas gdy w ocenie skarżących istnieje spór co do przebiegu granic nieruchomości, które miałyby podlegać rozgraniczeniu. Z treści wnoszonych przez skarżących pism nie wynika jednak, na czym miałby w istocie polegać spór o granicę. Skarżący upatrują zasadności złożonego przez siebie wniosku o rozgraniczenie nieruchomości - co wprost wynika z treści skargi – w czynnościach przeprowadzonych 4 stycznia 2024 r. przez geodetę w zakresie wyznaczenia punktów granicznych, podczas których stwierdzono, iż granica wskazanych powyżej działek przebiega w odległości 3,88 m od ściany budynku, mimo iż zgodnie z wymogiem określonym w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1225 ze zm.) odległość ta powinna wynosić co najmniej 4 metry w przypadku budynku zwróconego ścianą z oknami lub drzwiami w stronę tej granicy. Czynności wyznaczenia punktów granicznych dokonano w oparciu o dane z op. [...]. W sprawozdaniu technicznym stwierdzono, iż wspomniany operat nie spełnia założenia ekspertyzy nr [...] z dnia 10 września 2021 r. rzeczoznawcy budowlanego oraz postanowienia z 10 maja 2022 r., wydanego w sprawie o sygn. akt [...] o odległości 4 m od lica ściany, co przedstawiono na szkicu analizy. Budynki od tego czasu nie zostały ocieplone, przebudowane czy rozbudowane. Geodeta sporządził protokół z czynności utrwalenia i okazania zamarkowanych znaków graficznych, którego kopię załączono do operatu, w którym wykazuje, że położenie punktu 28 nie znajduje się na licu budynku.
Z okoliczności sprawy wynika, że w celu wytyczenia granicy pomiędzy wydzielanymi działkami o nr: [...] i [...] geodeta dokonał ustalenia m.in. punktu granicznego nr 28, który następnie został ujawniony w ewidencji gruntów i budynków. Nie ulega zatem również wątpliwości sądu, że wskazane powyżej okoliczności pokrywają się z opisem stanu faktycznego tworzącego hipotezę art. 39 ust. 5 w związku z art. 39 ust. 1 u.P.g.k. W ocenie sądu argumentacja skarżących zmierzająca do wykazania błędnego oznaczenia przez geodetę przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami wskazanymi we wniosku, co w ocenie skarżących daje podstawę do wszczęcia przez organ postępowania, którego celem będzie wyeliminowanie tych błędów i uregulowanie sytuacji ewidencyjnej nieruchomości, w żadnej mierze nie uzasadnia wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. W ocenie sądu tak ustalone i potwierdzone w trybie art. 39 ust. 5 u.P.g.k. położenie punktu granicznego nr 28 jest niewątpliwie sporne, co uzasadnienia wystąpienie do sądu o rozstrzygnięcie sprawy stosownie do treści art. 39 ust. 1 in fine u.P.g.k.
W ocenie sądu organ słusznie wskazał przy tym, że procedura rozgraniczenia nieruchomości i procedura wznowienia znaków granicznych lub wyznaczenia punktów granicznych dotyczą różnych stanów faktycznych, a więc nie mogą być stosowane zamiennie. Sąd zgodził się również z organem II instancji, że o ile postępowanie rozgraniczeniowe jest przynajmniej w pierwszym etapie postępowaniem administracyjnym (z pewnymi zastrzeżeniami – gdyż chociażby w myśl art. 33 ust. 3 u.P.g.k. strona niezadowolona z przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi, zob. też art. 34 ust. 1 i 2 u.P.g.k.), o tyle w przypadku instytucji ujętych w art. 39 u.P.g.k. tryb administracyjnoprawny jest wyłączony, gdyż spory dotyczące położenia w terenie ustalonych znaków lub punktów granicznych są rozpoznawane wyłącznie w trybie postępowania cywilnego, a nie w ramach postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Nie może być więc wątpliwości, że wobec powyżej wskazanych okoliczności faktycznych organy słusznie uznały, iż w niniejszej sprawie zachodzi przeszkoda o charakterze przedmiotowym, czyli "inna uzasadniona przyczyna" w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a., we wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
ds