III SA/Łd 661/22

III SA/Łd 661/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Janusz Nowacki
Paweł Dańczak
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OZ 322/23 - Postanowienie NSA z 2023-06-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 5 ust. 1, 25 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 329
art. 106 § 3, art,. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 26 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 20 lipca 2022 roku Nr SO-II.621.63.2022 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. [pic]
Uzasadnienie
III SA/Łd 661/22
Uzasadnienie
Decyzją z 20 lipca 2022 r. Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 1191), dalej ustawa, utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy Andrespol z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie wymeldowania I.B z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Do Urzędu Gminy w Andrespolu wpłynął w dniu 25 stycznia 2022 r. wniosek Z.W i H.Ł o wymeldowanie I.B z miejsca pobytu stałego pod adresem: ul. [...] Andrespol. Wnioskodawcy podali, że I.B w 2001 r. w związku z rozpoczęciem studiów w Kolegium Nauczycielskim w Zgierzu dobrowolnie i na stałe opuściła miejsce pobytu stałego, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Zabrała wszystkie swoje rzeczy osobiste, nie posiada kluczy ani dostępu do lokalu, a także nie ponosi kosztów utrzymania nieruchomości. Po zakończeniu studiów nie powróciła do miejsca zameldowania, zamieszkała w Łodzi. I.B od ponad 20 lat nie zamieszkuje w miejscu, w którym jest zameldowana, ale na wysłaną na nr telefonu prośbę o dopełnienie obowiązku wymeldowania się, nie odpowiedziała.
Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania, I.B złożyła pisma, w których nie wyraziła zgody na wymeldowanie z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu i przedstawiła swoją trudną i skomplikowaną sytuację rodzinną. Wyjaśniła, że pod wskazanym adresem zamieszkała z woli matki w wieku 17 lat . Nieruchomość ta jest jednostronnie wykończonym bliźniakiem, w którym w części wykończonej mieszka jej ciotka H.Ł z córką J., a drugą część teoretycznie zajmuje jej ojciec Z.W . Mieszkała tam tak krótko, jak to tylko było możliwe. Nigdy nie miała kluczy do nieruchomości, nigdy nie czuła się tam jak w swoim domu. Z uwagi na złe warunki higieniczne i złe traktowanie jeszcze w szkole średniej zamieszkała w domu babci swojej koleżanki. W trakcie studiów mieszkała w internacie, a po studiach wraz z mężem wynajęła mieszkanie, znalazła pracę i pracuje w jednym miejscu od 17 lat. Wraz z mężem i córką odwiedzała czasem ojca, ale zamieszkać z nim w domu nie mogła. Aktualnie od półtora roku mieszka w mieszkaniu należącym do rodziny ojca jej drugiego dziecka, ale nie jest to mieszkanie dobre dla dzieci ze względu na pleśń i nie traktuje go jako docelowego. Wprawdzie nie przebywa bardzo długo w nieruchomości, ale jest to wynikiem postępowania jej rodziny. Zaraz po zdaniu matury po prostu uciekła, ale nie był to wyjazd dobrowolny.
Pisemne wyjaśnienia złożyli też Z.W i H.Ł.
Po przeprowadzeniu oględzin lokalu z udziałem I.B oraz przesłuchaniu zgłoszonych świadków, decyzją z 18 maja 2022 r. Wójt Gminy Andrespol orzekł o wymeldowaniu I.B z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do uznania, że I.B nie mieszka w przedmiotowym lokalu Z akt sprawy wynika, że w okresie zamieszkiwania I.B w spornej nieruchomości miały miejsce napięte sytuacje z rodziną, jednak okoliczności te nie mogą skutkować odmową wymeldowania, tym bardziej, że zainteresowana nie podjęła żadnych kroków prawnych zmierzających do powrotu do lokalu, poprzez np. złożenie do sądu pozwu o przywrócenie posiadania. Zdaniem organu I.B nie przebywa na stałe w miejscu zameldowania, a przedmiotowy lokal nie stanowi jej centrum życiowego. Dalsze utrzymywanie zameldowania Idy Błaszczyk w dotychczasowym miejscu pobytu sprawiłoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym.
Od ww. decyzji I.B złożyła odwołanie, wnosząc o jej zmianę i odrzucenie wniosku o jej wymeldowanie. Wskazała mi.in., że decyzja jest niesprawiedliwa, tendencyjna i niezgodna z obowiązującym prawem, jak i szeroko rozumianym interesem publicznym i interesem prawnym obywateli. Odwołująca szeroko odniosła się do poszczególnych fragmentów decyzji, a także opisała swoją trudną sytuację osobistą i rodzinną, podkreślając, że została wyrzucona siłą przez ojca z domu 2 sierpnia 2001 r.
Decyzją z 20 lipca 2022 r. Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że istotę ewidencji ludności stanowi gromadzenie informacji w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Chodzi o to, by te dane odpowiadały stanowi faktycznemu i nie tworzyły fikcji meldunkowej. Organy prowadzące ewidencję mają obowiązek podejmować wszelkie czynności służące rejestracji prawdziwych danych o miejscu pobytu osób. Decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza ona tylko, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu.
Następnie organ podał, że stosownie do art. 35 ustawy organ meldunkowy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 ustawy, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Ustawa definiuje pojęcie pobytu stałego jako zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pojęcie opuszczenia miejsca pobytu stałego składa się zarówno z elementu obiektywnego (fakt nieprzebywania w miejscu oznaczonym jako pobyt stały) oraz subiektywnego (wola nieprzebywania w miejscu oznaczonym jako pobyt stały). Wola opuszczenia miejsca pobytu stałego ustalana jest w pierwszej kolejności na podstawie oświadczenia strony, które w sytuacji, gdy nie pozostaje w sprzeczności z elementem obiektywnym, jest wystarczające dla stwierdzenia, że doszło bądź nie do opuszczenia miejsca stałego pobytu. Oznacza to, że nieprzebywanie w lokalu (nieruchomości) przy jednoczesnym braku zamiaru powrotu i niedopełnieniu obowiązku meldunkowego stanowi dostateczną przesłankę do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w przypadku, gdy na skutek oświadczenia woli strony dochodzi do sprzeczności pomiędzy obiektywnym a subiektywnym elementem składającym się na pojęcie opuszczenia miejsca stałego pobytu, tj. gdy pomimo nieprzebywania w lokalu (nieruchomości) strona wyraża zamiar przebywania w nim, organ administracji publicznej zobowiązany jest wyjaśnić zaistniałe wątpliwości. Wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego winno być poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiałyby wątpliwości co do istnienia wymienionej w art. 35 ustawy przesłanki wymeldowania.
W myśl art. 25 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (ust. 1), pobytem czasowym zaś jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem (ust. 2). Z kolei art. 33 ust. 1 ustawy stanowi, że obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się.
Organ odwoławczy uznał także, na podstawie zgromadzonych dokumentów, że Z.W i H.Ł, jako współwłaściciele nieruchomości przy ul. [...] w Andrespolu, posiadali legitymację procesową w przedmiocie wymeldowania I.B.
W ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy (w tym zeznania świadków B.O, M.J, P.K, J.Ł i A.K, a także informacje zawarte we wniosku o wymeldowanie, wyjaśnienia I.B z 9 lutego 2022 r. oraz 16 maja 2022 r., wyjaśnienia wnioskodawców z 14 marca 2022 r. oraz 16 maja 2022 r.) potwierdza, że I.B od wielu lat (od 2001 r.) nie mieszka pod adresem, pod którym jest zameldowana na pobyt stały.
Z akt sprawy wynika, że I.B od wielu lat koncentruje swoje sprawy życiowe poza miejscem stałego zameldowania w Andrespolu przy ul. [...], choć – jak twierdzi - nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie. I.B około dwadzieścia lat temu opuściła sporną nieruchomość, zerwała więzi z rodziną, rozpoczęła nowy etap w swoim życiu. Organ stwierdził, że z chwilą podjęcia takiej decyzji skarżąca była osobą młodą, z racji wieku mogła nie mieć wystarczającego doświadczenia życiowego. Jednakże upływ czasu, w którym I.B nie podjęła skutecznych działań, by powrócić do zamieszkiwania pod adresem pobytu stałego, prowadzi do wniosku, że zaakceptowała stan faktyczny, jednocześnie koncentrując swoje sprawy życiowe w innym miejscu. Sama poinformowała, że od półtora roku mieszka w mieszkaniu należącym do rodziny ojca jej drugiego dziecka (wyjaśnienia z 9 lutego 2022 r.). Choć skarżąca nie wyraża zgody na wymeldowanie, to nie powróciła do zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że za "miejsce stałego pobytu" uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. Choć z wyjaśnień skarżącej wynika, że bywała pod omawianym adresem, to zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że zachowanie odwołującej nie było nakierowane na zamieszkanie w spornym lokalu.
Organ zwrócił uwagę, że stanowiska stron różnią się okolicznościami opuszczenia spornego adresu przez odwołującą (według wnioskodawców I.B opuściła sporny lokal dobrowolnie i na stałe, według skarżącej została do tego zmuszona). Gdyby nawet przyjąć za odwołującą, że niedobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego, to przy wykazanym upływie czasu od momentu opuszczenia przez nią spornego lokalu i braku podjętych działań, pozostaje to bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.
Odnosząc się zaś natomiast do niejednoznacznej deklaracji I.B odnośnie do zamiaru powrotu do zamieszkiwania pod omawianym adresem, organ odwoławczy odczytał to jako przyjętą przez skarżącą strategię w celu utrzymania meldunku i kontynuowania rodzinnego sporu.
Organ odwoławczy uznał zatem, że w sprawie wystąpiły przewidziane w art. 35 ustawy przesłanki wymeldowania osoby, czyli opuszczenie miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się.
Organ II instancji podkreślił, że przepisy ustawy mają charakter porządkowy. Postępowanie meldunkowe nie jest środkiem rozwiązywania ani sporów rodzinnych, ani majątkowych, lecz ma jedynie na celu realizację przepisów, których głównym celem jest, aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła I.B, zarzucając jej naruszenie:
1/ art. 35 ustawy, poprzez wymeldowanie jej z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu, choć nie zaistniały ku temu przesłanki - skarżąca nigdy w sposób dobrowolny nie opuściła ww. miejsca pobytu;
2/ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niezebranie całego materiału dowodowego oraz jego niewyczerpujące rozpatrzenie, brak oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w sytuacji gdy okoliczności i fakty wskazywane przez skarżącą, okoliczności sprawy oraz materiał dowodowy wskazują na brak wystąpienia przesłanek umożliwiających wydanie decyzji dotyczącej wymeldowania skarżącej oraz w szczególności - na brak dobrowolności w opuszczeniu spornej nieruchomości;
3/ art. 68 § 1 k.p.a., poprzez brak wyraźnego określenia charakteru udziału w postępowaniu oraz czynności podejmowanych przez J.Ł, która występowała jako świadek i pełnomocnik, zaś występując jako świadek obecna była podczas przesłuchania innych świadków, a także zadawala pytania innym świadkom, a ponadto - poprzez sporządzenie w sposób nieczytelny protokołów z 29 kwietnia 2022 r.;
4/ art. 75 § 1 w zw. z art. 85 § 1 k.p.a., poprzez niezaliczenie w poczet materiału dowodowego oględzin lokalu (protokół z 17 marca 2022 r.), w sytuacji gdy dowód ten wskazałby okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia dla sprawy - ww. protokół zawierał potwierdzenie braku dobrowolności w opuszczeniu spornego miejsca pobytu przez skarżącą, a ponadto mógł zostać przez organ przeprowadzony ponownie z zachowaniem 7-dniowego terminu w zakresie powiadomienia stron o jego przeprowadzeniu;
5/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji;
Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Jednocześnie skarżąca wniosła o zwrócenie się do Posterunku Policji w Andrespolu o nadesłanie informacji lub notatki z 2 zgłoszeń z prośbą o interwencję z sierpnia 2001 r. oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ww. informacji lub notatki na fakt wyrzucenia skarżącej przez ojca z domu oraz uniemożliwienia jej powrotu do domu wbrew jej woli.
W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organ I instancji dopuścił się rażących uchybień w zakresie przejrzystości przeprowadzania czynności przesłuchania świadków oraz sporządzania protokołów, zaś organ II instancji tego faktu nie zauważył. Świadek J.Ł, której zeznania zostały uznane za wiarygodne, występowała jednocześnie w roli pełnomocnika strony H.Ł - wnioskodawczyni. Jednakże również w roli świadka osoba ta nie opuszczała sali przesłuchań, będąc obecną podczas przesłuchań wszystkich świadków, dopuszczając się także zadawania im pytań. Fakt ten wynika wprost z protokołów z 29 kwietnia 2022 r. Ponadto, protokoły te są nieczytelne, zawierają skreślenia i nie wynika z nich wyraźnie, kto i kiedy oraz w jakim charakterze występował w toku czynności.
Skarżąca stwierdziła ponadto, że jej obecne miejsce zamieszkania nie jest miejscem gwarantującym stale zamieszkanie, gdyż pozostaje ona w związku partnerskim, co nie gwarantuje ochrony zamieszkania - jak w przypadku małżeństwa, zaś do obecnego lokalu nie posiada żadnego tytułu prawnego.
Skarżąca podała, że została wyrzucona z miejsca pobytu siłą z użyciem przemocy ze strony ojca. Fakt ten oraz fakt używania przemocy przez jej ojca, jego problemy z nadużywaniem alkoholu oraz znęcanie się psychiczne nad nią ze strony wnioskodawczym potwierdzają załączone przez skarżącą protokoły sprawy rodzinnej o alimenty. Pozew o alimenty m.in. wskazuje na przyczynę opuszczenia lokalu przez skarżącą, potwierdzając twierdzenia w zakresie wypchnięcia jej przez ojca w sierpniu 2001 r. za furtkę posesji oraz zamknięcie tej furtki. Skarżącej nigdy nie zostały wydane klucze do domu. Tego właśnie dnia skarżąca zadzwoniła na posterunek policji, prosząc o interwencję, zaś następnie udała się do matki, która również zadzwoniła na posterunek. Stąd zasadność wniosku dowodowego - którego konieczność złożenia powstała dopiero na tym etapie postępowania. Fakt potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia przez Policję tego dnia stanowić będzie o braku dobrowolności ze strony skarżącej w opuszczeniu miejsca pobytu. Akta ww. sprawy rodzinnej załączone przez skarżącą wprost zawierają informacje dotyczące stosowanej przez ojca skarżącej - wnioskodawcę przemocy względem córki.
Skarżąca podkreśliła także, że wadliwie organy nie zaliczyły w poczet materiału dowodowego oględzin lokalu (protokół z 17 marca 2022 r.). Nic bowiem nie stało na przeszkodzie ponownemu przeprowadzeniu przez organ tej czynności wraz z zachowaniem 7-dniowego terminu w zakresie powiadomienia stron o dacie przeprowadzenia dowodu z oględzin. Protokół powyższy zawiera opis sytuacji, w której I.B 17 marca 2022 r. stoi przed bramą posesji i zmuszona jest czekać na pracowników urzędu, aby wejść na teren nieruchomości. Fakt ten potwierdza wersję w zakresie siłowego pozbawienia skarżącej przez ojca miejsca zamieszkania oraz nieposiadania przez nią nigdy kluczy do posesji.
W ocenie skarżącej doszło zatem do naruszenia art. 35 ustawy, poprzez wymeldowanie I.B z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu. Nie zostały bowiem wypełnione przesłanki zezwalające na zastosowanie instytucji wymeldowania z miejsca stałego pobytu osoby fizycznej. Wyprowadzenie się w 2001 r. przez I.B z ww. nieruchomości spowodowane było w sposób bezpośredni bezprawną przemocą fizyczną jej ojca oraz w skutek tego pozbawieniem skarżącej możliwości fizycznego wejścia na posesję. I.B jako młoda osoba, bez doświadczenia życiowego, została postawiona przed faktem dokonanym i pozbawiona dachu nad głową oraz jakiegokolwiek poczucia bezpieczeństwa. Pomimo chęci, nie miała ona możliwości powrotu do domu.
W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia, gdy zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Stan faktyczny, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest sporny i nie budzi wątpliwości, choć równocześnie w tle rozstrzyganej sprawy rysuje się bardzo skomplikowany konflikt rodzinny. Przede wszystkim zarówno z wyjaśnień skarżącej, jak i osób składających wniosek o jej wymeldowanie wynika, że lokal nr [...] przy ul [...] w Andrespolu przestał być miejscem pobytu stałego I.B, wówczas jeszcze W., w 2001 r. i od tego czasu nie przebywa ona pod tym adresem.
W niniejszej sprawie kontroli sądu administracyjnego poddana została decyzja Wojewody Łódzkiego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Andrespol o wymeldowaniu I.B z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r. poz.1191 ze zm.), dalej ustawa.
Zgodnie z art. 35 ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (posiadającego tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się jednolite stanowisko, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2013 r., IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11). Zameldowanie nie służy zatem powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Dla przyjęcia podstaw uzasadniających wydanie przez organ decyzji o wymeldowaniu wymagane jest jedynie opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.
Z trwałą zmianą miejsca pobytu mamy do czynienia w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym, nowym miejscu, ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany, przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyroki NSA: z 14 lipca 2022 r., II OSK 2224/19; z 19 lutego 2021 r., II OSK 2961/20; z 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18; z 1 marca 2018 r., II OSK 2068/17).
Odnośnie do przesłanki dobrowolności w orzecznictwie wskazuje się, że brak jej spełnienia nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Podkreśla się, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, także wtedy, gdy deklaruje zamiar powrotu do lokalu, jednak z przyczyn obiektywnych zrealizowanie tego zamiaru nie jest już możliwe. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie były prawnie skuteczne. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (wyroki NSA: z 11 stycznia 2018 r., II OSK 1177/17; z 8 czerwca 2019 r., II OSK 2025/17; z 18 grudnia 2019 r., II OSK 3427/18; z 19 grudnia 2019 r., II OSK 3268/18).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu ponad 20 lat temu – w 2001 r. Jest to okoliczność niesporna, również skarżąca jej nie kwestionuje. Z wyjaśnień samej skarżącej, wynika, że jeszcze przed rozpoczęciem studiów w 2001 r. opuściła ona lokal, w którym była zameldowana i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W miejscu zameldowania stałego nie pozostawiła swoich rzeczy osobistych, nie posiadała i nie posiada kluczy ani dostępu do lokalu, a także nie ponosiła kosztów utrzymania nieruchomości. Po zakończeniu studiów nie powróciła do miejsca zameldowania, zamieszkała w Łodzi i tak jest do dziś. Biorąc pod uwagę czas jaki upłynął od opuszczenia przez nią przedmiotowej nieruchomości, niezależnie od tego w jakich okolicznościach to nastąpiło, organy miały pełne podstawy do przyjęcia, że skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego i miało to charakter trwały.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że zmuszona została do opuszczenia lokalu na skutek działań i zachowań mieszkających na posesji ojca, jego siostry i córki siostry. Wskazywała na szereg okoliczności świadczących, jej zdaniem, o braku dobrowolności jej wyprowadzki ze spornego lokalu. Wskazywała m.in., że została wyrzucona z miejsca pobytu przez ojca. Powoływała się na akty przemocy ze strony jej ojca, jego problemy z nadużywaniem alkoholu oraz znęcanie się psychiczne nad nią przez siostrę ojca. Powołując się na wszczętą przez siebie sprawę o zasądzenie alimentów wskazywała m.in na okoliczności opuszczenia przez nią lokalu - wypchnięcia jej przez ojca w sierpniu 2001 r. za furtkę posesji oraz zamknięcie tej furtki. W tym kontekście wniosła również o zwrócenie się do Policji o okazanie dowodów, że zgłosiła wówczas na Policję to zdarzenie, zrobiła to również jej matka, która również zadzwoniła na posterunek.
Odnośnie do tych kwestii Sąd jednak podkreśla, że ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym również z okoliczności przedstawionych przez skarżącą, jasno wynika, że przyczyną opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącą był konflikt rodzinny. Skarżąca podkreśla, że jako dziecko, a następnie młoda osoba wkraczająca w dorosłe życie nie otrzymała od rodziców i rodziny żadnego wsparcia i zaraz po uzyskaniu pełnoletności została wyrzucona z domu ojca i już do niego nie powróciła. W związku tym należy zaznaczyć, że oceniając zgodność z prawem decyzji o wymeldowaniu skarżącej Sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny przyczyn istnienia konfliktu, jak również oceny stopnia zawinienia stron konfliktu. Sąd uprawniony jest jedynie do oceny wystąpienia przesłanek wymeldowania ujętych w art. 35 ustawy. Nie wszystkie okoliczności wskazywane przez skarżącą i uczestników postępowania są istotne z punktu widzenia zasadności wydania decyzji o wymeldowaniu, choć na pewno są niezwykle ważne dla skarżącej, która ma poczucie doznanej krzywdy, a także dla jej rodziny. Tymczasem, nawet jeżeli opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w Andrespolu nie było dobrowolne, to jak już wskazano powyżej, na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie były prawnie skuteczne. Trudno bowiem w takiej sytuacji przyjmować, że skarżąca miała przez cały czas (20 lat) zamiar stałego przebywania w miejscu zameldowania, skoro nie podejmowała żadnych działań w tym kierunku, a przede wszystkim nie zainicjowała stosownego postępowania sądowego celem uzyskania orzeczenia o przywróceniu utraconego posiadania. Roszczenie to, zgodnie z art. 344 § 2 k.c., może być dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Skarżąca przez ponad 20 lat od opuszczenia lokalu nie zgłaszała uniemożliwienia jej zamieszkiwania lub korzystania ze spornego lokalu (sama skarżąca powoływała się jedynie na zgłoszenie dokonane w sierpniu 2001 r.), a swoje centrum życiowe zorganizowała w innym miejscu.
Zdaniem sądu prawidłowo uznano, że zebrany materiał dowodowy wykazał, że wypełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 35 ustawy. Opuszczenie przez skarżącą mieszkania na skutek upływu ponad 20 lat nabrało cech trwałości, ponieważ przez ten czas nie powróciła ona do lokalu i nie podjęła żadnych środków w tym zakresie, a dalsze utrzymywanie tego stanu stwarzałoby tzw. fikcję meldunkową.
Ustosunkowując się zaś do podniesionych w skardze zarzutów i twierdzeń podkreślić należy, że celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Wydawana na podstawie art. 35 ustawy decyzja służy celom jedynie aktualizacyjnym, tj. doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania danej osoby. Okoliczności, które zostały szczegółowo opisane przez skarżącą, a dotyczące jego relacji z ojcem i jego siostrą nie dotyczą przesłanek meldunkowych, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Okoliczności te nie mogły zatem doprowadzić do odmowy wymeldowania. Wobec treści skargi podkreślenia wymaga, że nawet zrozumienie Sądu dla trudnej sytuacji życiowej skarżącej, skomplikowanych relacji rodzinnych, rozgoryczenia skarżącej zachowaniem najbliższej rodziny, jej wspomnień odnośnie do zdarzeń sprzed 20 lat, nie może podważać ustaleń i oceny prawnej organów obydwu instancji o wystąpieniu podstaw do wymeldowania. Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest możliwe tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Takiego naruszenia przepisów postępowania Sąd nie stwierdził.
Stwierdzenie faktu opuszczenia lokalu, tj. opuszczenia o charakterze trwałym i dobrowolnym, ma wynikać z okoliczności obiektywnych, do których podważenia nie wystarczy wyłącznie brak zgody strony na wymeldowanie. Zwłaszcza, gdy strona nie wykazuje jakichkolwiek innych okoliczności świadczących o przebywaniu w lokalu bądź będących realną podstawą do zrealizowania zamiaru powrotu do lokalu. Z materiału dowodowego zaś wynika, że skarżąca w lokalu nie przebywa od ponad 20 lat i nie wykazała, aby podjęła środki prawne aby do lokalu powrócić. Zdaniem sądu, w tych okolicznościach deklarowana wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Deklaracja chęci powrotu przez skarżącą do lokalu nie przesądza o charakterze pobytu w innym miejscu (lokalu) (por. wyrok NSA z 30 maja 2019 r., II OSK 1331/18).
Sąd raz jeszcze podkreśla, że zarzuty skargi zmierzają do uznania okoliczności pozostających bez wpływu na kontrolowane rozstrzygnięcie. Bez prawnego znaczenia dla sprawy dotyczącej wymeldowania pozostawałaby ewentualna notatka Policji z 2001 r., że skarżąca, a następnie jej matka, zgłosiła fakt zamknięcia przed nią furtki i niewpuszczenia na posesję. Podobnie należy traktować podnoszą w skardze okoliczność niedopuszczenia przez organ dowodu w postaci protokołu z 17 marca 2022 r. – skarżąca musiała czekać na przedstawicieli organu, żeby właściciele posesji wpuścili ją na tę posesję. Takie okoliczności nic nie wnoszą do sprawy.
Bez wpływu na rozstrzygnięcie są również podnoszone w skardze zastrzeżenia co do protokołów z przesłuchań świadków. Znajdują się wprawdzie na nich skreślenia, ale nie ma podstaw do kwestionowania z tego powodu ich wiarygodności. To samo dotyczy udziału J.Ł w przesłuchaniach świadków. Skoro była pełnomocnikiem wnioskodawczyni H.Ł - miała prawo brać udział w tych czynnościach dowodowych. Fakt, że sama również była świadkiem, nie powoduje, że nie mogła brać udziału w przesłuchaniu innych świadków, skoro działała umocowana przez stronę postępowania. Należy jedynie ten fakt uwzględniać przy ocenie dowodów.
Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przywołany przepis wyraźnie stanowi o przeprowadzeniu dowodu, a nie o prowadzeniu postępowania dowodowego. Tym samym zawarte w skardze wnioski dowodowe skarżącej są niezasadne, bo nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i spowodują nadmierne przedłużenie postępowania w sprawie.
Podsumowując, organy administracji publicznej bez naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, tzn. w zakresie wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia o wymeldowaniu skarżącej. Na podstawie zebranych dowodów prawidłowo ustaliły stan faktyczny, który potwierdza zaistnienie materialnych przesłanek wymeldowania. Bez naruszenia art. 35 ustawy dokonały również wykładni tego przepisu i go zastosowały. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest zwięzłe, klarowne i jasno z niego wynikają przesłanki orzeczenia o wymeldowaniu (art. 107 § 3 K.p.a.).
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
A.M