III SA/Łd 640/24

III SA/Łd 640/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Anna Dębowska
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1752
art. 2 pkt 8, art. 20 ust.1 i ust.2 pkt 1, art. 22 ust. 2, art. 24 ust.2a pkt 2
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 10, art 28, art. 61 par.4, art. 145 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par.1 pkt 1 lit. b, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 19 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant Asystent sędziego Dominika Ratajczyk-Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 roku sprawy ze skargi E. K. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi z dnia 18 czerwca 2024 roku nr GiK-II.7221.15.2024.TS w przedmiocie odmowy aktualizacji ewidencji gruntów i budynków 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 marca 2024 roku znak: EGB.4012.3.2024.3.KP; 2) zasądza od Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi na rzecz skarżącego E. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 18 czerwca 2024 r. nr GiK-II.7221.15.2024.TS Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) w związku z art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1752 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E.K. od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 27 marca 2024 r. znak: EGB.4012.3.2024.3.KP o odmowie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności do działek ewidencyjnych nr 85/1, 86/1 w obrębie [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
8 września 2023 r. E.K. złożył do Łódzkiego Ośrodka Geodezji wniosek o aktualizację ewidencji gruntów i budynków w zakresie zmiany właściciela nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działki ewidencyjne nr 85/1 i 86/1 w obrębie [...], w oparciu o zapisy działu II księgi wieczystej nr[...]. Księga wieczysta nr [...] wskazuje jako właścicieli nieoznaczonej bliżej nieruchomości położonej w W. o powierzchni całkowitej 2,7500 ha E.K. w udziale 4/6, S.C. w udziale 1/6 oraz K.K. w udziale 1/6.
Decyzją z 27 marca 2024 r. znak: EGB.4012.3.2024.3.KP Prezydent Miasta Łodzi odmówił aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności do działek ewidencyjnych nr 85/1, 86/1 w obrębie [...].
E.K. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zgodnie z żądaniem wnioskodawcy, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Odwołujący zarzucił zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.
a) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji wydanie decyzji naruszającej słuszny interes obywatela;
b) art. 6 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o błędne ustalenia faktyczne polegające na uznaniu, że wniosek E.K. zmierza do rozstrzygnięcia sporu własnościowego dotyczącego nieruchomości, a nie do aktualizacji danych w ewidencji gruntów;
c) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest
obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na
podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została
udowodniona, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do żądania zmiany danych w ewidencji gruntów.
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 1 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych
i hipotece poprzez naruszenie ustawowego domniemania prawnego o zgodności prawa ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji odmowę aktualizacji ewidencji na podstawie wpisu w księdze wieczystej, prowadzonej w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości;
b) art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez jego niezastosowanie skutkujące odmową uwzględnienia wniosku o aktualizację ewidencji
gruntów i budynków dla nieruchomości objętej wnioskiem;
c) art. 24 ust. 2b pkt 1 ppkt b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez odmowę aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków na podstawie wymienionych w ustawie wpisów w księgach wieczystych, jako źródła aktualizacji danych.
Ponadto na podstawie art. 136 § 1 i 2 k.p.a. odwołujący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z załączonego do odwołania odpisu postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 6 września 2021 r. sygn. Akt [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zasiedzenie działek nr 85/1 i 86/1 w obrębie [...] na wniosek Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na okoliczność, że toczyły się postępowania w przedmiocie ustalenia prawa własności nieruchomości z wniosku Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, a które to postępowania nie doprowadziły do zmiany stanu własności nieruchomości, a tym samym wnioskodawca uprawniony jest do żądania wpisu swojego prawa własności w ewidencji gruntów i budynków.
W piśmie z 31 maja 2024 r. pełnomocnik strony poinformował, że strona nie dysponuje odpisem ww. postanowienia sądu wraz z uzasadnieniem. Skarżący nie występował o wydanie postanowienia z uzasadnieniem, zaś według jego wiedzy orzeczenie to nie zostało zaskarżone przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, który był wnioskodawcą w tej sprawie. Pełnomocnik wskazał m.in., że ww. postanowienie nie jest kluczowym dowodem w sprawie, zostało zaś złożone w celu uwypuklenia problemu, jakim jest odmowa aktualizacji danych w ewidencji na wniosek prawowitego właściciela nieruchomości, o czym przesądza wpis do księgi wieczystej nieruchomości, objęty domniemaniem prawnym z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Jedynie dla przykładu strona wskazała, że to inne podmioty, które chciałby rościć sobie prawa do własności nieruchomości uprawnione są do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej, a nie właściciele, których prawo własności wprost wynika z wpisów w księdze wieczystej. Na podstawie wpisu w księdze wieczystej oraz orzeczenia sądu wieczystoksięgowego, które zostało złożone do akt sprawy, powinna nastąpić aktualizacja danych w zasobie ewidencyjnym. Organ I instancji, domagając się wykazania przez wnioskodawcę swojego prawa do nieruchomości, do czego prowadzi odmowa wpisu w ewidencji na podstawie złożonych dokumentów i wpisu do ksiąg wieczystych, próbuje odwrócić ciężar dowodu i ignoruje domniemanie prawne wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, czym narusza nie tylko wskazane przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ale także art. 24 ust. 2b pkt 1 b Prawa geodezyjnego, a także art. 21 ust. 1 Konstytucji, zapewnianiający konstytucyjną ochronę własności.
Powołaną na wstępie decyzją z 18 czerwca 2024 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, po rozpatrzeniu odwołania E.K., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał, że Dokumentem Nadania Ziemi z 30 sierpnia 1954 r. nr [...] H.K. otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze około 5,60 ha w gminie N., wieś W.
Spadek po H.K. nabyli po połowie Kazimierz K.K. i F.K., w tym należące do tego spadku gospodarstwo rolne położone we wsi W. o powierzchni około 5 ha (postanowienie Sądu Rejonowego w Zgierzu z 26 listopada 1979 r. sygn. akt [...]).
Postanowieniem z 6 listopada 1981 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Zgierzu dokonał działu spadku po H.K. i zniesienia współwłasności w ten sposób, że "spadkowe gospodarstwo rolne położone w W. obejmujące nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej nr [...] o powierzchni 5 hektarów 55 arów z domem mieszkalnym jednoizbowym : a/ przyznał wnioskodawcy K.K. w połowie tj. 2 hektary 78 arów oznaczonej w ewidencji gruntów pod pozycją 67/2 i dom mieszkalny o wartości 63.600 zł; b/ przyznał uczestnikowi postępowania F.K. drugą połowę tj. 2 hektary 77 arów omówionej w ewidencji gruntów pod pozycją 67/1."
Spadek po K.K. nabył w całości F.K. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa z 14 listopada 2022 r. sygn. akt [...]). Natomiast spadek po F.K. nabyli: Z.K. oraz E.K. po 1/2 części każde z nich. Spadek po Z.K. nabyli: S.C., K.K. oraz E.K. po 1/3 każde z nich (postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa z 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt [...]).
Decyzją z 10 grudnia 1980 r. znak: 9260/15/80 Naczelnik Gminy Nowosolna przejął na rzecz Państwa nieodpłatnie 1/2 udziału z gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 5,52 ha oznaczonego numerem działki 67 stanowiącego współwłasność K.K., co było podstawą do ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela działek nr 85 i nr 86 w obrębie [...] Skarbu Państwa - Państwowy Fundusz Ziemi.
Decyzją z 24 października 1994 r. znak: GG.11.60130/A/120/94 Wojewoda Łódzki przekazał na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa m.in. działki nr 85 o powierzchni 1,6246 ha oraz nr 86 o powierzchni 1,1705 ha położone w obrębie [...].
Ponadto w procesie modernizacji ewidencji gruntów i budynków przeprowadzonej w latach 2002-2005 nie ustalono księgi wieczystej, ani innego tytułu własności dla przedmiotowych działek i usunięto zapisy dotyczące prawa własności. W 2010 r. w oparciu o dowody zmian znajdujące się w powiatowym zasobie dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej przywrócono zapisy sprzed modernizacji ewidencji gruntów i budynków. Z kolei w 2013 r. na podstawie wykazu zmian danych ewidencyjnych jako kolejny tytuł własności ujawniono księgę wieczystą nr [...].
Organ II instancji wskazał również, że aktach sprawy znajduje się kopia postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalającego wniosek Agencji Nieruchomości Rolnej Oddziału Terenowego w Warszawie Filii w Łodzi o sprostowanie oznaczenia nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [..] poprzez wpisanie, że przedmiotową księgą są objęte działki gruntu nr 85/1 i 86/1 o łącznej powierzchni 2,7957 ha oraz wpisanie Agencji Nieruchomości Rolnej Oddziału Terenowego w Warszawie Filii w Łodzi jako właściciela przedmiotowych działek. W uzasadnieniu postanowienia sąd wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, iż działki gruntu nr 85/1 i 86/1, które zgodnie z załączonym dokumentem geodezyjnym stanowią nieruchomość objętą księgą nr [...], są tożsame z nieruchomością, do której wnioskodawca posiada tytuł prawny, tj. 1/2 części nieruchomości stanowiącej dawną działkę nr 67 bądź którąś z działek, które Wojewoda Łódzki przekazał na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa. Sama decyzja Naczelnika Gminy Nowosolna z 10 grudnia 1980 r. znak: 9260/15/80 została załączona w kserokopii, co również w ocenie sądu uniemożliwia wykorzystanie jej, jako dokumentu stanowiącego podstawę wpisu. Ponadto sąd wskazał, że załączony do wniosku wypis i wyrys z operatu ewidencji gruntów i budynków nie pozwala również na sprostowanie oznaczenia nieruchomości, bowiem nie wykazuje, jaka jest przyczyna rozbieżności powierzchni ujawnionej w księdze 2,7500 ha, a tej wynikającej z ww. dokumentu tj. 2,7957 ha.
W dalszej kolejności Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego przypomniał, że zasady prowadzenia ewidencji gruntów i budynków oraz dokonywania w niej zmian regulują przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz akty wykonawcze do tej ustawy. Z regulacji tych wynika, że ewidencja gruntów i budynków jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach i budynkach.
Zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właścicieli nieruchomości. Podobnie stanowi przepis § 11 pkt 7 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 219) zgodnie, z którym ewidencja obejmuje dane dotyczące właścicieli albo samoistnych posiadaczy, opisu prawa własności lub stanu posiadania tych osób oraz
przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, daty nabycia tego prawa oraz informacji o dokumentach, które stanowiły podstawę opisu prawa własności albo stanu posiadania.
Organ II instancji wskazał następnie, że zgodnie z art. 24 ust. 2a Prawa geodezyjnego i kartograficznego informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu, (jeżeli zmiany tych informacji wynikają z: przepisów prawa, dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4, materiałów zasobu, wykrycia błędnych informacji) albo na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i przede wszystkim obejmuje wymianę (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. Ewidencja gruntów pełniąc funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy.
Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego zauważył, że w księdze wieczystej [...] prowadzonej dla gospodarstwa rolnego w W. o powierzchni 2,7500 ha jako współwłaściciele figurują: E.K., S.C. oraz K.K. Prawo własności tam ujawnione wynika z Aktu Nadania Ziemi z 1954 r. nr [...] oraz postanowień sądów o nabyciu spadku. Wpis prawa własności, w ewidencji gruntów i budynków, stanowi konsekwencję rejestracji kolejnych dokumentów, tj. Aktu Nadania Ziemi z 1954 r., decyzji z 1980 r. o przejęciu na rzecz Państwa nieodpłatnie 1/2 udziału w gospodarstwie rolnym oraz decyzji z 1994 r. o przekazaniu na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi. Wpis wynika z chronologii wprowadzanych zmian do rejestru. Wprowadzona w 2013 r. na podstawie wykazu zmian danych ewidencyjnych księga wieczysta, została przez organ zarejestrowana jako kolejny tytuł własności do nieruchomości. Z uwagi na stan prawny i posiadane dokumenty już wówczas organ prowadzący ewidencję nie podjął się zmiany w zakresie wpisu prawa własności. Ograniczył się jedynie do zarejestrowania dokumentów na podstawie, których można ustalić stan prawny nieruchomości.
W ocenie organu II instancji zarzut naruszenia art. 24 Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz art. 1 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest niezasadny. Brak wzruszenia decyzji Naczelnika Gminy Nowosolna z 10 grudnia 1980 r. znak: 9260/15/80 oraz decyzji Wojewody Łódzkiego z 24 października 1994 r. znak: GG.II.60130/A/120/94 uniemożliwia dokonanie zmian w ewidencji. W przypadku takim wystąpiłaby bowiem niedopuszczalna rozbieżność pomiędzy treścią ewidencji, a pozostającymi w obrocie prawnym dokumentami, tj. ww. decyzjami administracyjnymi. Aktualny wpis w księdze wieczystej w zakresie prawa własności nieruchomości gruntowej nie stanowi wystarczającej podstawy do zmiany informacji w ewidencji gruntów i budynków w zakresie właściciela w odniesieniu do działek nr 85/1 i 86/1, w sytuacji kiedy w latach wcześniejszych nieruchomość ta została w drodze decyzji przejęta nieodpłatnie na rzecz Państwa, a następnie decyzją przekazana na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
E.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, tj.:
a. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 27 marca 2024 r., znak: EGB.4012.3.2024.3.KP o odmowie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności do działek ewidencyjnych nr 85/1 i 86/1 w obrębie [...], mimo że zaistniały podstawy do zmiany decyzji organu I instancji oraz orzeczenia co do istoty sprawy, o których mowa w kolejnych zarzutach;
b. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez wybiórczą ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, zaniechanie rozpatrzenia całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności pominięcie wpisów prawa własności w księdze wieczystej nieruchomości nr [...], co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem odmówiono skarżącemu prawa do żądania aktualizacji danych w ewidencji gruntów w zakresie jego własności, a w konsekwencji skutkowało wydaniem przez organ II instancji decyzji naruszającej słuszny interes strony;
c. art. 6 k.p.a. oraz 7 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o błędne
ustalenia faktyczne polegające na uznaniu, że wniosek skarżącego zmierza do rozstrzygnięcia sporu własnościowego dotyczącego nieruchomości, a nie do aktualizacji danych w ewidencji gruntów;
2. przepisów prawa materialnego, tj.:
a. art. 1 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i
hipotece poprzez naruszenie ustawowego domniemania prawnego o zgodności prawa ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a w konsekwencji odmowę aktualizacji ewidencji na podstawie wpisu w księdze wieczystej, prowadzonej w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości;
b. art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało odmową uwzględnienia wniosku uprawnionego podmiotu o aktualizację ewidencji gruntów i budynków dla nieruchomości objętej wnioskiem;
c. art. 24 ust 2b pkt 1 ppkt b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez odmowę aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków na podstawie wymienionych w ustawie wpisów w księgach wieczystych jako źródła aktualizacji danych w sytuacji, gdy prawo własności skarżącego do nieruchomości objętej wnioskiem jest ujawnione w księdze wieczystej.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi w całości, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy, tj. dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na swą rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zatem, stosownie do przywołanego powyżej przepisu sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania organu administracji publicznej, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze (brak związania podstawami skargi) i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący (brak związania wnioskami skargi). W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
W niniejszej sprawie kognicji sądu poddana została decyzja Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 18 czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 27 marca 2024 r. o odmowie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności do działek ewidencyjnych nr 85/1, 86/1 w obrębie [...].
Przeprowadzona przez sąd kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wykazała, że zostały one wydane z naruszeniem prawa procesowego dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co uzasadnia ich uchylenie. W ocenie sądu postępowanie przed organem I i II instancji toczyło się bez udziału wszystkich stron tego postępowania.
Wskazać należy, że ocena czy danej osobie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym następuje na podstawie art. 28 k.p.a. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie "interes prawny" nie zostało zdefiniowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, dlatego doktryna i orzecznictwo przyjmują, że interes prawny oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny (a nie ewentualny), sprawdzalny obiektywnie, zaś jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w jego granicach wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Interes prawny istnieje więc wówczas, gdy zachodzi związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym (por. J. Borkowski, B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 272–292; wyroki NSA: z 23 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 428/16, LEX nr 2457218; z 26 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 897/16, LEX nr 2474958; z 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1957/11, LEX nr 1336345).
Podkreślić również trzeba, że ustalenie kręgu podmiotów, które legitymują się interesem prawnym, dokonywane jest zawsze na potrzeby konkretnej sprawy administracyjnej. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, a więc czy ma on interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny wynika bowiem z określonego przepisu prawa odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Podmiot ten ma interes prawny w konkretnym postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem tego postępowania istnieje uzasadnione treścią normy prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie czyniące go bezpośrednio zainteresowanym w tym postępowaniu i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony.
W sprawie, której przedmiotem jest aktualizacja ewidencji gruntów i budynków takimi przepisami prawa materialnego są regulacje ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j.Dz. U z 2023 r. poz. 1752 ze zm.), dalej: "p.g.i.k." oraz aktów wykonawczych do tej ustawy.
Przepis art. 2 pkt 8 p.g.i.k. definiuje ewidencję gruntów i budynków (kataster nieruchomości) jako system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami.
Art. 20 ust. 1 p.g.i.k. nakłada na organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków obowiązek wpisania do niej określonych danych o charakterze przedmiotowym obejmujących informacje dotyczące gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty; budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych; lokali - ich położenia, funkcji użytkowych oraz powierzchni użytkowej.
Natomiast art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.i.k. określa dane podmiotowe podlegające rejestracji w ewidencji. W myśl wskazanego przepisu w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właścicieli nieruchomości, a w przypadku:
a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,
b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Jak stanowi art. 22 ust. 2 p.g.i.k. podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, zgłaszają właściwemu staroście zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni, licząc od dnia powstania tych zmian. Obowiązek ten nie dotyczy zmian danych objętych ewidencją gruntów i budynków, wynikających z aktów normatywnych, prawomocnych orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, materiałów zasobu, wpisów w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacji architektoniczno-budowlanej przechowywanej przez organy administracji architektoniczno-budowlanej.
Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 2 p.g.i.k. informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Powyżej wskazane przepisy determinują krąg stron postępowania w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. Przymiot strony postępowania w sprawie wprowadzenia zmian do operatu ewidencji gruntów i budynków przysługuje podmiotom, których prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w tej ewidencji, tj. właścicielom nieruchomości, podmiotom, w których władaniu lub gospodarowaniu znajdują się nieruchomości - w przypadku nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotom, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania - dla gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli. Treść ewidencji wywiera bowiem skutki w sferze ich praw i obowiązków związanych z posiadaną nieruchomością. O posiadaniu interesu prawnego przesądza przedmiot postępowania, tj. charakter danych objętych rejestracją w danej sprawie administracyjnej. Interes prawny w postępowaniu dotyczącym aktualizacji ewidencji gruntów i budynków uprawniający do żądania wszczęcia takiego postępowania, będą miały również osoby, które, pomimo, że nie powinny być ujawnione w ewidencji gruntów i budynków, to w ewidencji widnieją (por. wyroki NSA: z 8 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2102/13, z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2894/18 oraz wyroki WSA: w Warszawie z 10 maja 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2310/22, w Białymstoku z 8 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 744/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
Przedmiotem postępowania, w którym wydano zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, jest aktualizacja ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności do działek ewidencyjnych nr 85/1 i 86/1 położonych w Ł. przy ul. M., obręb [...]. Podstawę wszczęcia przedmiotowego postępowania stanowił wniosek E.K. z 8 września 2023 r., w którym wnioskodawca wniósł o zmianę właścicieli nieruchomości. Do wniosku załączył odpis zwykły księgi wieczystej [...], w którym w dziale II jako współwłaściciele gospodarstwa rolnego położnego w W. o powierzchni 2,75 ha ( bez wskazanych numerów działek ewidencyjnych) wpisani zostali E.K. współwłaściciel nieruchomości w 4/6 częściach , S.C. współwłaściciel w 1/6 części i K.K. współwłaścicielka w 1/6 części. Prawo własności ujawnione w powyższej księdze wieczystej wynika z Dokumentu Nadania Ziemi z 1954 r. nr [...] oraz postanowień sądu o nabyciu spadku po H.K., która na mocy ww. aktu "otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze około 5,60 ha" położony w dawnym obrębie W., gmina N. Spadek po H.K. nabyli po połowie K.K. i F.K., w tym należące do tego spadku gospodarstwo rolne położone we wsi W. o powierzchni około 5 ha (postanowienie Sądu Rejonowego w Zgierzu z 26 listopada 1979 r. sygn. akt [...]). Zgodnie z postanowieniami Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa z 14 listopada 2022 r. sygn. akt [...] oraz z 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] E.K., S.C. i K.K. są spadkobiercami Z.K. (spadkobierczyni F.K.), ponadto E.K. jest spadkobiercą F.K.
Wyjaśnić należy, że działka ewidencyjna nr 86/1 o powierzchni1,1707 ha oraz działka ewidencyjna nr 85/1 o powierzchni 1,6250 ha w obrębie [...] są częścią dawnej działki nr 67 o powierzchni 5,52 ha położonej w dawnym obrębie W., gmina N., która zgodnie z treścią Dokumentu Nadania Ziemi z 10 października 1949 r. nr [...] była własnością H.K. Decyzją z 10 grudnia 1980 r. znak: 9260/15/80 Naczelnik Gminy Nowosolna przejął na rzecz Państwa nieodpłatnie 1/2 udziału z gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 5,52 ha oznaczonego numerem działki 67 stanowiącego współwłasność K.K., co było podstawą do ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela działek nr 85 i nr 86 w obrębie [...] Skarbu Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi. Następnie ww. działki nr 85 oraz nr 86 decyzją z 24 października 1994 r. znak: GG.11.60130/A/120/94 Wojewoda Łódzki przekazał na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. W oparciu o tę decyzję w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela działek nr 85 i 86 w miejsce Państwowego Funduszu Ziemi ujawniono Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa. W wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków przeprowadzonej w kolejnych latach działki nr 85 i 86 stały się działkami oznaczonymi odpowiednio nr 85/1 i 86/1. W 2013 r. w wykazie zmian ewidencyjnych dotyczących ww. działek ujawniono księgę wieczystą nr [...]. Aktualnie jako właściciel wskazanych działek ewidencyjnych w ewidencji gruntów i budynków figuruje Skarb Państwa, zaś jako władający - Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa.
Z akt sprawy wynika, że strona wnosząc o aktualizację ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności działek nr 85/1 i 86/1 położonych w Ł. przy ul. M. w obrębie [...] oparła swe żądanie na wpisie w księdze wieczystej nr [...], gdzie jako współwłaściciele nieruchomości o powierzchni 2,75 ha wpisani są spadkobiercy H.K. Wskazana księga wieczysta uwzględniona została w wykazie zmian ewidencyjnych dotyczących ww. działek, przy czym spadkobiercy H.K. aktualnie w ewidencji gruntów i budynków nie figurują. Jak już wyżej wskazano jako właściciel przedmiotowych działek ewidencyjnych wpisany jest w ewidencji Skarb Państwa, natomiast jako władający - Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. W ocenie sądu wyżej wskazane podmioty, tj. spadkobiercy H.K. wymienieni w księdze wieczystej nr [...] oraz Skarb Państwa reprezentowany przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa powinny być stronami postępowania w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności do działek ewidencyjnych nr 85/1 i 86/1 położonych w Ł. przy ul. M. w obrębie [...]. Oceniane postępowanie dotyczy niewątpliwie wszystkich osób, które miały zostać wpisane do ewidencji jako współwłaściciele ww. działek nr 85/1 i 86/1 oraz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Interesu prawnego wskazanych podmiotów dotyczy bowiem postępowanie wszczęte na skutek wniosku E.K. z 8 września 2023 r. Żądanie aktualizacji danych ewidencyjnych w zakresie wpisania spadkobierców H.K. jako współwłaścicieli nieruchomości opiera się na wpisie prawa własności nieruchomości, w księdze wieczystej nr[...]. Natomiast interes prawny Skarbu Państwa znajduje uzasadnienie w aktualnym wpisie w ewidencji jako właściciela ww. działek dokonanym na podstawie decyzji Naczelnik Gminy Nowosolna z 10 grudnia 1980 r. znak: 9260/15/80 o przejęciu na rzecz Państwa nieodpłatnie 1/2 udziału z gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 5,52 ha oraz decyzji Wojewody Łódzkiego z 24 października 1994 r. znak: GG.11.60130/A/120/94 o przekazaniu ww. nieruchomości na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
Jak wynika z akt sprawy, stronami postępowania przed organem I instancji był tylko wnioskodawca – E.K. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Łodzi. Powyższe wynika z zawiadomienia z 11 marca 2024 r. o toczącym się postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i przedłożenia dokumentów mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie. Fakt ten potwierdza również rozdzielnik adresatów decyzji organu I instancji oraz zwrotne potwierdzenia odbioru tej decyzji oraz zawiadomienia z 11 marca 2024 r. Organ I instancji pominął zatem w postępowaniu dwóch spadkobierców H.K. – S.C. i K.K. wpisanych w księdze wieczystej nr [...] jako współwłaściciele nieruchomości o powierzchni 2,75 ha. Z kolei organ II instancji za stronę postępowania uznał tylko E.K. reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, co wynika z zawiadomienia z 27 maja 2024 r. o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sprawie. Z rozdzielnika adresatów decyzji organu II instancji wynika, że decyzję tę skierowano tylko do pełnomocnika E.K. oraz Prezydenta Miasta Łodzi. Decyzję organu II instancji otrzymały tylko podmioty wskazane w rozdzielniku adresatów decyzji, co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji przez pełnomocnika E.K. oraz urzędowe potwierdzenie przedłożenia decyzji Prezydentowi Miasta Łodzi. Tym samym stwierdzić należy, że organ II instancji całkowicie bezzasadnie pominął w postępowaniu podmiot wpisany do ewidencji gruntów i budynków jako właściciel ww. działek nr 85/1 i 86/1, tj. Skarb Państwa reprezentowany przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Ponadto w postępowaniu odwoławczym, podobnie jak w postępowaniu przed organem I instancji, w kręgu stron postępowania nie zostali uwzględnieni S.C. i K.K., wpisani w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako współwłaściciele nieruchomości o powierzchni 2,75 ha.
Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Niewątpliwe organy I i II instancji orzekając w sprawie uchybiły tej zasadzie, nie powiadamiając o wszczęciu postepowania wszystkich stron tego postępowania. Ponadto w postępowaniu przed organami administracji doszło również do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. tj. zasady czynnego udziału stron w postępowaniu. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Brak udziału strony w postępowaniu obejmuje niepoinformowanie strony o wszczęciu postępowania w sprawie, ale też niepoinformowanie o czynnościach podejmowanych w toku tego postępowania. Niezawiadomienie wszystkich stron o wszczęciu postępowania oraz o czynnościach postępowania wyjaśniającego stanowi o naruszeniu przewidzianym w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., który daje podstawę do wznowienia postępowania jeśli strona bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Zaznaczyć przy tym należy, że pozbawienie udziału strony w postępowaniu obejmuje również przypadki niedoręczenia stronie decyzji. Powyższe skutkuje bowiem pozbawieniem strony prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku instancji. Niedoręczenie decyzji kończącej postępowanie oznacza, że strona nie ma wiedzy o rozstrzygnięciu sprawy, sposobie jej rozstrzygnięcia i motywach orzeczenia, a w konsekwencji pozbawiona zostaje możliwości jej zaskarżenia. W takich przypadkach stronie pozbawionej prawa do udziału w postępowaniu oraz odwołania od decyzji przysługuje prawo żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Z tych względów w rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził naruszenie wyżej wskazanych przepisów postępowania tj. art. 61 § 4 k.p.a. oraz art. 10 k.p.a., co jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednocześnie sąd na obecnym etapie postępowania nie przesądza, czy merytoryczne rozstrzygnięcie organu administracji o odmowie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie prawa własności działek ewidencyjnych nr 85/1 i 86/1 poprzez wpisanie spadkobierców H.K. ujawnionych w księdze wieczystej nr [...] jest prawidłowe.
Wobec powyższego sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z 27 marca 2024 r. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zasądzona kwota obejmuje uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. W tym celu organ zapewni czynny udział w postępowaniu wszystkim stronom uprawnionym do wzięcia udziału w tym postępowaniu, zawiadamiając ich o wszczęciu postępowania, wszelkich czynnościach podjętych w toku tego postępowania i możliwości składania wniosków dowodowych. Przed wydaniem decyzji organ umożliwi stronom postępowania wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a następnie wydaną decyzję doręczy wszystkim stronom postępowania.
d.j.