III SA/Łd 638/05

III SA/Łd 638/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Janusz Furmanek /sprawozdawca/
Małgorzata Łuczyńska
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 15 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 roku sprawy ze skargi M. D. i W. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]; 2. przyznaje adwokatowi A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką przy ul. A 5 kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych obejmującą stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącym M. D. i W. K. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi A. K. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 marca 2004 r. (sygn. akt 3 II SA/Łd 304/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną przez M. D. i W. K. decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] o odmowie umorzenia udzielonej M. D. pożyczki z Funduszu Pracy wraz z należnymi odsetkami.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organy orzekające w sprawie ograniczyły swoje badania i rozważania wyłącznie do przesłanek umorzenia pożyczki określonych w art. 18 ust. 4a pkt 1 i 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 58, poz. 514, ze zm.), według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Nie wypowiedziały się natomiast co do przyczyn określonych w punktach 2 i 4 tegoż przepisu. Podkreślił także, iż nie znajduje oparcia w brzmieniu art. 18 ust. 4a pkt 5 tej ustawy twierdzenie, że umorzenie pożyczki z uwagi na szczególne względy gospodarcze lub społeczne dotyczy wystąpienia jedynie "nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności". Takie zdarzenia również mogą mieć wpływ na umorzenie pożyczki na podstawie tego przepisu, ale obowiązkiem organu było także zbadanie przyczyn podanych w odwołaniu i we wniosku o umorzenie pożyczki: kryzysu gospodarczego, nieuczciwej konkurencji, zubożenia społeczeństwa i podmiotów gospodarczych itp. i ich wpływu na działalność gospodarczą skarżącego. Podniósł przy tym, iż organy zatrudnienia powinny również rozważyć, czy spłata należności nie spowoduje, że pożyczkobiorca i poręczyciele zmuszeni będą korzystać ze środków pomocy społecznej. Zarzucił również organom zatrudnienia uchybienia proceduralne wskazując, że decyzje administracyjne w tej sprawie zostały wydane, pomimo zawieszenia postępowania i braku postanowienia o jego podjęciu.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł o odmowie umorzenia zadłużenia, wskazując w uzasadnieniu decyzji na nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego u jednej z poręczycielek. Organ ten podkreślił także, iż sytuacja materialna pozostałych współdłużników solidarnych, w tym dobrowolna spłata zadłużenia przez jedną z poręczycielek, nie daje podstaw do umorzenia zadłużenia.
W wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego od powyżej decyzji przez M. D. oraz poręczycieli: W. K. i A. D., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił umorzenia zadłużenia. Od decyzji tej odwołanie złożyli: M. D. oraz poręczyciele A. D. i W. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu powyższych odwołań, utrzymał w mocy zaskarżona decyzję organu I instancji.
W motywach swego rozstrzygnięcia odwoławczy wskazał m.in., iż zgodnie z umowami pożyczki i poręczenia oraz przepisami Kodeksu Cywilnego (art. 881), pożyczkobiorca odpowiada względem wierzyciela jak dłużnik, solidarnie z poręczycielami, co oznacza, iż każdy poręczyciel z osobna i wszyscy poręczyciele razem są zobowiązani do spłaty całości zadłużenia, w sytuacji, gdyby pożyczkobiorca nie mógł tego zobowiązania wykonać. W tym kontekście podniósł, iż organ I instancji przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił sytuację materialną i rodzinną pożyczkobiorcy oraz poręczycieli (współdłużników).
Jednocześnie organ ten stwierdził, iż w ocenie organów obu instancji sytuacja zobowiązanych, mimo że jest trudna, pozwala na spłatę pozostałej części należności np. w dogodnych ratach, które mogą być zaliczane na wniosek pożyczkobiorcy w pierwszej kolejności na poczet należności głównej. Dwóch poręczycieli posiada stałe źródła utrzymania: A. Ch. z tytułu pracy zawodowej i A. D. z tytułu emerytury. Podkreślił przy tym, iż z akt sprawy wynika, że dwóch poręczycieli A. Ch. dobrowolnie spłaca zadłużenie, a w stosunku do A. D. prowadzona egzekucja komornicza jest skuteczna.
Organ odwoławczy stwierdził także, iż wszystkie osoby zobowiązane przyczyniły się do zaistnienia sytuacji, w jakiej się znalazły, nie realizując warunków umowy o pożyczkę i umów poręczenia, pomimo informacji o zaległościach i udzielanych przez wierzyciela ulg w spłacie. Wskazał również, iż w dacie udzielania pożyczki sytuacja materialna poręczycieli nie była trudna. W czerwcu 2000 r. wszyscy poręczyciele osiągali dochody ze stosunku pracy i po otrzymaniu już w 2000 r. informacji o niespłacaniu przez pożyczkobiorcę rat pożyczki, mieli realną możliwość spłacania należności. Wskazał przy tym, iż dopiero po wydaniu wyroku Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z dnia [...] A. Ch. zadeklarowała dobrowolną spłatę należności z tytułu udzielonej pożyczki z Funduszu Pracy. Również pożyczkobiorca miał możliwość spłaty należności, chociażby w minimalnych ratach, po podjęciu pracy zarobkowej w firmie A S.A., a także po osiągnięciu dochodów z umów cywilnoprawnych zawartych z Uniwersytetem [...], Fundacją Sztuki Filmowej B.
Ponadto organ II instancji podkreślił, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki, które dowodziłyby istnienia szczególnych względów gospodarczych i społecznych, tj. nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności w postaci np. powodzi, katastrofy itp., które tym samym dawałyby podstawę do umorzenia całego zadłużenia w oparciu o art. 18 ust. 4a, pkt 5 wyżej wymienionej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Nie mają też znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy argumenty skarżącego dotyczące kryzysu gospodarczego, nieuczciwej konkurencji, zubożenia społeczeństwa i podmiotów gospodarczych i ich wpływu na działalność gospodarczą skarżącego. Wszakże działalność gospodarcza jest zawsze prowadzona na ryzyko przedsiębiorcy, który planując swoje przedsięwzięcie, powinien wziąć te okoliczności pod uwagę. M. D. jest osobą mającą wykształcenie wyższe, planował podjęcie działalności gospodarczej zgodnej z jego kierunkiem wykształcenia. W informacji z dnia 17.03.2000 r. przedstawił plan działania i deklarował, iż jego przedsięwzięcie gospodarcze ma szansę być konkurencyjne dla innych tego typu firm i być dochodowe. Składając wniosek skarżący wykazał się dużym rozeznaniem rynku usług, na którym planował swoje działania. Powiatowy Urząd Pracy, rozpatrując wniosek skarżącego, nie miał podstaw, aby odmówić mu udzielenia pożyczki.
Uwzględniając wszystkie przedstawione okoliczności, organ odwoławczy, podzielając stanowisko organu I instancji, uznał, iż istnieje realna możliwość uregulowania pozostałego zadłużenia, zwłaszcza w przypadku skierowania sprawy do egzekucji komorniczej, istnieje możliwość odzyskania długu od dłużników solidarnych poprzez podjęcie zatrudnienia przez pożyczkobiorcę i Pana W. K.. Podkreślił przy tym, iż M. D. jest osobą młodą i powinien, będąc osobą bezrobotną i zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy Nr l w Ł., dołożyć wszelkich starań mających na celu znalezienie pracy, np. poprzez częsty kontakt z pracownikami Działu Pośrednictwa Pracy Powiatowego Urzędu Pracy Nr l w Ł.. Dotyczy to również poręczyciela W. D..
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnieśli M. D. i W. K., wnosząc o uchylenie decyzji organu I oraz II instancji. W skardze tej stwierdzili, iż organ odwoławczy na własną rękę podjął czynności sprawdzające, ale nie dotyczyły one zagadnień wskazanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, tzn. sprawdzenia, czy występują przesłanki uzasadniające umorzenie pożyczki, określone w art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Podnieśli także, iż organ odwoławczy niepotrzebnie wkroczył w kompetencje Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślili, iż organ II instancji włożył dużo wysiłku w ustalenie okoliczności, które były wcześniej przedmiotem prawomocnie zakończonego postępowania przed sądem cywilnym i nie mają znaczenia w toczącym się postępowaniu administracyjnym.
Ponadto wskazali, iż organy uporczywie badają i odnoszą się do sytuacji quo ante, a nie biorą pod uwagę aktualnego statusu materialnego i socjalnego zobowiązanych. Na skutek tego uszło uwadze obu organów, że w międzyczasie zaistniała przesłanka określona w art. 18 ust. 4a pkt 4 ww. ustawy, tzn. że wydatki egzekucyjne przekroczyły należności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...], wnosząc o jej oddalenie wywiódł, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 15 marca 2006 r. pełnomocnik skarżących poparła skargę i podniosła, iż skarżący spełniają przesłankę do umorzenia pożyczki określoną w art. 18 ust. 4a pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Złożyła do akt sprawy kserokopie dokumentów, świadczących o sytuacji materialnej skarżących (nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...]; powiadomienie ZGM [...] z dnia 19.12.2005 r. o zmianie cen za zimną wodę i ścieki; informację z PUP Nr 1 w Ł. z dnia 30.01.2006 r.; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności W. K. dnia 12 sierpnia 2005 r.; decyzje Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o przyznaniu W. K. oraz M. D. zasiłków okresowych, zaświadczenie z PUP Nr 1 w Ł. z dnia 12.01.2006 r.).
Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, oświadczając jednocześnie, iż nie zostały one opłacone w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jednakże na wstępie rozważań wskazać przyjdzie, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podkreślić przy tym należy, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem /art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.)/.
Stosownie zaś do art. 145 § 1 p.p.s.a., określającego zakres kognicji sądu administracyjnego sprawującego kontrolę działalności administracji publicznej w pierwszej instancji, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wypływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie będąc związany zarzutami i wnioskami złożonej skargi, stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym kontekście przede wszystkim wskazać należy, iż zawarta w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, nakłada na organy administracji publicznej, w tym także organy właściwe w sprawach z zakresu zatrudnienia i przeciwdziałania bezrobociu, obowiązek dokładnego i wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego załatwianej sprawy administracyjnej. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, statuowana przez ten przepis reguła, jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną stosowanego przez nie prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą (vide: wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1982 r., sygn. akt I SA 258/82, ONSA nr 1, poz. 54; a także J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Polskie postępowanie administracyjne, Warszawa 1993, s. 126).
W rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r.. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, ze zm.). Zgodnie z art. 18 ust. 4a tej ustawy, starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. 1, jeżeli:
1/ w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności,
2/ w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoba pozostająca na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania,
3/ pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności,
4/ wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności,
5/ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne.
Powołany przepis nakłada na organy orzekające w sprawie umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy obowiązek wszechstronnej oceny stanu faktycznego sprawy w rozumieniu art. 7 k.p.a. i rozważenia wszelkich okoliczności jej towarzyszących w kontekście przesłanek w nim wskazanych.
W rozpatrywanej sprawie organy prowadzące postępowanie mimo wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 marca 2004 r. (sygn. akt 3 II 304/02), ograniczyły swe ustalenia w tym względzie jedynie do zbadania i rozważania sytuacji faktycznej w kontekście przesłanek umorzenia pożyczki określonych w art. 18 ust. 4a pkt 1 i 5 ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, ze zm.), według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W dalszym ciągu nie wypowiedziały się co do przyczyn określonych w punktach 2 i 4 tegoż przepisu. A zatem nie podjęły żadnych kroków celem rozważenia ewentualnej możliwości umorzenia pożyczki z uwagi na przesłankę "pozbawienia pożyczkobiorcy lub osób pozostających na jego utrzymaniu w wyniku egzekucji niezbędnych środków utrzymania" (art. 18 ust. 4a pkt 1 ww. ustawy) oraz przesłankę "nadwyżki kosztów egzekucyjnych nad należnościami" (18 ust. 4a pkt 4 powołanej ustawy).
Ponadto zastrzeżenia Sądu budzi kwestia oceny poprawy sytuacji materialnej poręczycielki A. Ch. przez pryzmat zatrudnienia jej małżonka i oparte na tej podstawie twierdzenie, iż poręczycielka "w przypadku konieczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie byłaby pozbawiona niezbędnych środków utrzymania".
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż sprawa umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy nie została należycie wyjaśniona, co w konsekwencji oznacza, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia art. 18 ust. 4a pkt 2 i 4 ustawy z dnia z dnia 14 grudnia 1994 r.. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, ze zm.) oraz art. 7, art. 77 oraz 107 § 1 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ rozważy zatem w kontekście art. 18 ust. 4 a ww. ustawy wszystkie elementy stanu faktycznego sprawy, zgodnie z dyrektywą art. 7 i 77 k.p.a., a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...].
W kwestii kosztów orzeczono zaś na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), w związku z art. 250 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.
Uwzględniając przy tym treść art. 152 p.p.s.a., z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał za bezprzedmiotowe orzekanie w kwestii wstrzymania wykonania tejże decyzji.