III SA/Łd 618/20

III SA/Łd 618/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-02-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 5033/21 - Wyrok NSA z 2024-06-11
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 146 par. 1, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15zzs4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2019 poz 52
art. 22 par. 1 pkt 1 lit.a i b w zw. z art. 9a par 1 w zw. z art. 8 pkt 2, art. 149a par. 1 i 2, art. 150
Ustawa  z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 9 lutego 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z dnia [...] numer [...] w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego 1. uchyla zaskarżone zarządzenie; 2. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. na rzecz M.S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zarządzeniem Nr [...] z [...], wydanym na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 365, dalej jako: "u.s.p.") oraz § 7 ust. 1 pkt 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 769, zwanego dalej: "rozporządzeniem k.s.r.s."), Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] unieważnił konkurs przeprowadzony w dniu 18 czerwca 2020 roku na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...]. Jako przyczynę unieważnienia organ wskazał nieprawidłowości polegające na niezgodności zakresu materiału na egzamin testowy między ogłoszeniem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 28 lutego 2020 roku o konkursie na stanowisko referendarza sądowego a dziesięcioma pytaniami z zakresu Konstytucji RP, umieszczonymi w teście jednokrotnego wyboru, będącymi jednocześnie pytaniami spoza materiału określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. i umieszczenia ich w teście składającym się z sześćdziesięciu pytań.
Jak wynika z akt sprawy, w dniu 28 lutego 2020 r. Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] zamieścił ogłoszenie o konkursie na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...]. Termin konkursu wyznaczono na dzień 16 kwietnia 2020 r., a następnie z uwagi na ograniczenia związane ze stanem epidemii zmieniono datę przeprowadzenia konkursu na dzień 18 czerwca 2020 r. Nad przebiegiem konkursu w dniu 18 czerwca 2020 r. czuwała powołana przez Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Komisja do prowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego - zarządzenie z 19 maja 2020 r. nr 47/2020.
Do konkursu przystąpiło piętnaście osób, w tym skarżąca – M. S., która zdobyła największą ilość punktów i została wybrana do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...].
Zarządzeniem nr [...] z [...] Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] unieważnił przedmiotowy konkurs z uwagi na istniejące nieprawidłowości, polegające na niezgodności zakresu materiału na egzamin testowy, między ogłoszeniem o konkursie z 28 lutego 2020 r., a dziesięcioma pytaniami z Konstytucji RP, umieszczonymi przez Komisję w tekście jednokrotnego wyboru, będącymi jednocześnie pytaniami spoza zakresu materiału określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. i umieszczenie ich w teście składającym się z 60 pytań.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] wskazał, iż rozporządzenie k.s.r.s. w § 7 ust. 1 wymienia enumeratywnie zakres dziedzin prawa, z których formułuje się pytania testowe. Są to: prawo cywilne, postępowanie cywilne, prawo handlowe, prawo karne, postępowanie karne, prawo karne wykonawcze, prawo wykroczeń, postępowanie w sprawach o wykroczenia, prawo karne skarbowe oraz postępowanie karne skarbowe. Rozporządzenie k.s.r.s. nie wymienia zagadnień konstytucyjnych oraz zagadnień ustrojowych dotyczących prokuratury i innych organów ochrony prawnej. Podkreślił, iż w konkursie przeprowadzonym w dniu 18 czerwca 2018 r. w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...], 10 pytań z 60 testowych (ponad 16 %) dotyczyło Konstytucji RP. Możliwość zadawania pytań z aktu prawnego będącego najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, pomimo braku wymienienia w rozporządzeniu k.s.r.s. jest uzasadniona. Zasada ochrony zaufania obywateli do państwa, wynikająca z art. 2 i 7 Konstytucji RP wymaga jednak, zdaniem organu, uprzedzenia o tym zdających test. Ogłoszenie Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 28 lutego 2020 r. takiego uprzedzenia nie zawierało, zatem Komisja Konkursowa, chcąc zadać pytania spoza zakresu materiału, powinna wnioskować o zmianę treści ogłoszenia i to przed egzaminem, czego nie uczyniła.
Zdaniem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...], brak uprzedzenia zdających o możliwości zadawania pytań wykraczających poza wolności i prawa obywatelskie czy też prawo do rzetelnego procesu (te elementy są bezpośrednio związane z czynnościami referendarzy sądowych), a następnie zadanie takich pytań, prowadzi do oceny o nieprawidłowym trybie konkursu. Organ podkreślił, iż z uwagi na konieczność sprawowania nadzoru administracyjnego nad działalnością sądu, w tym kontroli przestrzegania prawa we wszystkich sferach nieobjętych działalnością orzeczniczą, zarządził o unieważnieniu konkursu.
W dniu 27 lipca 2020 r. M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na zarządzenie nr [...] Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...], zarzucając naruszenie:
- art. 22 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 u.s.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przepisy te stanowią podstawę unieważnienia przez prezesa sądu konkursu na referendarza sądowego, w sytuacji gdy organ nie posiadał takich kompetencji, gdyż kontrola procedury konkursowej powierzona została zgodnie z art. 53 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. sądom administracyjnym, a więc w konsekwencji wydanie zarządzenia bez podstawy prawnej;
- art. 7 Konstytucji poprzez wydanie zaskarżonego zarządzenia bez podstawy prawnej w sytuacji, gdy organy władzy publicznej zobowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa;
- art. 2 Konstytucji poprzez unieważnienie konkursu z naruszeniem zasady zaufania do państwa oraz zasady ochrony praw nabytych skarżącej;
- art. 149a § 1 u.s.p. poprzez jego pominięcie i w konsekwencji unieważnienie konkursu pomimo przeprowadzenia konkursu zgodnie z przepisami i wyłonienia kandydata cechującego się przymiotami wskazanymi w przepisie.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości lub ewentualnie o uznanie dokonanej czynności za bezskuteczną, jak również o dopuszczenie dowodów z następujących dokumentów: wydruku z CEIDG skarżącej, na okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, uchwały nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] w sprawie wpisu na listę radców prawnych, na okoliczność dotychczasowego zawodu wykonywanego przez skarżącą; wypowiedzenia pełnomocnictwa przez skarżącą, na okoliczność konsekwencji unieważnienia konkursu dla skarżącej oraz aktu urodzenia M. S., na okoliczność szczególnej sytuacji skarżącej, ewentualnych innych przyczyn unieważnienia konkursu i konsekwencji unieważnienia konkursu dla skarżącej.
Skarżąca podkreśliła, iż przysługuje jej prawo do wniesienia skargi na wydane przez organ zarządzenie na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., z którego wynika, iż kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej inne niż wymienione w pkt 1-3, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowań wyliczonych w przepisie. W ocenie skarżącej, za akty i czynności, o których mowa w przywołanym przepisie, podlegające zaskarżeniu w trybie przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać należy wydawane akty i podejmowane czynności w ramach postępowania konkursowego zmierzającego do wyłonienia kandydata na wolne stanowisko referendarza sądowego.
M. S. zaznaczyła, iż zagadnienie dopuszczalności zaskarżania aktów i czynności prezesa sądu dotyczących postępowania konkursowego zostało poddane szczegółowej analizie przez WSA w Lublinie w sprawie toczącej się pod sygn. akt III SA/Lu 617/14, zakończonej wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., w którego uzasadnieniu sąd wskazał, że postępowanie konkursowe zmierzające do wyłonienia kandydata na wolne stanowisko referendarza sądowego w sądzie powszechnym jest postępowaniem z zakresu administracji publicznej, a czynności podejmowane w toku konkursu przez prezesa sądu są czynnościami z zakresu administracji publicznej.
Skarżąca podniosła również, iż ma interes prawny w zaskarżeniu wydanego zarządzenia, gdyż dotyczy jej ono w sposób bezpośredni i pozbawia ją możliwości uzyskania zatrudnienia.
W ocenie skarżącej, organ nie posiadał uprawnienia do unieważnienia przedmiotowego konkursu, bowiem brak jest podstawy prawnej, która przyznawałaby tego rodzaju uprawnienie prezesowi sądu. Właściwym do kontroli aktów i czynności wydawanych w toku postępowania konkursowego na stanowisko referendarza sądowego jest bowiem wyłącznie sąd administracyjny, co jednoznacznie wynika z przywołanego przez nią orzecznictwa. Skarżąca podniosła, iż w zaskarżonym zarządzeniu jako podstawę wydania rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 22 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 u.s.p. oraz - § 7 ust. 1 pkt 1 oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia k.s.r.s., które upoważniają prezesa sądu do podejmowania czynności stanowiących przejaw działalności administracyjnej sądów. Zdaniem skarżącej, nie można jednak odczytywać tych przepisów w ten sposób, że prezes sądu może podejmować czynności, które nie znajdują oparcia w przepisach prawa. Prezes sądu musi bowiem w każdym przypadku działać w granicach prawa i na jego podstawie, a przede wszystkim nie może wkraczać w kompetencje powierzone ustawowo innym organom władzy publicznej. W ocenie skarżącej, aby prezes sądu mógł takie zarządzenie wydać, musiałby istnieć przepisy przewidujące sposób unieważnienia konkursu i przesłanki takiego unieważnienia. Tymczasem takich przepisów nie ma zarówno w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych, jak również w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Ustawa w art. 149a określa bowiem jedynie konkursowy tryb naboru kandydatów na stanowisko referendarza sądowego i odsyła w dalszym zakresie do przepisów rozporządzenia. Rozporządzenie określa w sposób szczegółowy sposób przeprowadzania konkursu, jednak nie ma w nim żadnego przepisu, który pozwalałby na unieważnienie konkursu. Rozporządzenie nie wymienia przypadków, w których do unieważnienia może dojść, nie wskazuje czasu w którym unieważnienie może nastąpić, ani organu który jest do tego uprawniony. Z powyższego wynika, zdaniem skarżącej, że przepisy dotyczące sposobu naboru kandydatów na stanowisko referendarza sądowego nie przewidują możliwości unieważnienia konkursu, a tym bardziej unieważnienia zupełnie uznaniowego.
M. S. wskazała na orzeczenie NSA w sprawie I OSK 170/13, w którym na gruncie ustawy o pracownikach samorządowych podkreślono, że skoro brak jest podstawy prawnej do unieważnienia konkursu - brak w ustawie przepisów przewidujących w jakich przypadkach i w jakim trybie dochodzi do jego unieważnienia, to organ nie może tego uczynić, choćby wprowadził taką możliwość do wewnętrznego aktu regulującego zasady postępowania konkursowego.
W ocenie skarżącej, za brakiem możliwości unieważnienia konkursu przemawia również fakt, że dopuszczenie takiej możliwości, przy braku jakichkolwiek regulacji tej kwestii przez przepisy prawa, prowadziłoby do zupełnej uznaniowości po stronie organu i pozwalałoby na kształtowanie sytuacji jednostki przez organ w sposób zupełnie dowolny i arbitralny. Taka interpretacja przepisów, które organ wskazuje jako podstawę swojego działania, godziłaby w zasady wynikające z art. 2 Konstytucji.
Zdaniem skarżącej, bardzo istotnym dla oceny niniejszej sprawy jest również moment, w którym doszło do wydania zarządzenia o unieważnieniu konkursu, a mianowicie unieważnienie nastąpiło już po ogłoszeniu jego wyników i wyborze do zatrudnienia skarżącej, a więc po zakończeniu postępowania konkursowego i wyłonieniu zwycięzcy. Ze skarżącą skontaktował się już nawet dział kadr celem ustalenia szczegółów zatrudnienia. W ocenie skarżącej, mamy zatem do czynienia ze swobodnym kształtowaniem sytuacji jednostki przez organ, który pozbawia skarżącą konstytucyjnie przewidzianej ochrony nabytego przez nią prawa. Skarżąca w efekcie ponosi wszystkie negatywne konsekwencje nieprawidłowości, które zaistniały po stronie organu. Organ obarczył skutkami własnych zaniedbań osobę, która w żadnej mierze nie przy czyniła się do powstania tych nieprawidłowości, a bezwzględnie osiągnęła najwyższy wynik. Organ wskazał przy tym, że kierował się ochroną pozostałych uczestników konkursu, którzy jednak mieli możliwość skorzystania z przysługujących im środków prawnych, celem kwestionowania ew. nieprawidłowości, czego nie uczynili.
M. S. podniosła, iż wygranie przez nią konkursu - w sytuacji gdy dotychczas była radcą prawnym i wskazanie jej do zatrudnienia, niosło za sobą bardzo doniosłe skutki, gdyż obejmując stanowisko referendarza sądowego zmuszona byłaby do rezygnacji z wykonywania zawodu radcy prawnego, rozwiązania wiążących ją z klientami umów, wypowiedzenia udzielonych jej pełnomocnictw, a więc zrezygnowania z dotychczas prowadzonej działalności stanowiącej jej źródło utrzymania. Załączone do skargi dokumenty jednoznacznie potwierdzają, zdaniem skarżącej, że bezprawnie wydane przez organ zarządzenie w sposób istotny wpłynęło na sytuację skarżącej i przyniosło dla niej negatywne konsekwencje. Dodała również, iż na kilka dni przed ogłoszeniem wyników konkursu, urodziła dziecko i zatrudnienie na stanowisku referendarza sądowego miało stanowić dla niej stabilne zatrudnienie. Skarżąca informowała dział kadr o swojej sytuacji, a więc w momencie wydawania zarządzenia o unieważnieniu konkursu organ miał świadomość, że pozbawia skarżącą ochrony jej prawa w tak szczególnych okolicznościach.
Ponadto, w ocenie skarżącej, unieważnienie konkursu z uwagi na zamieszczenia w teście zagadnień z Konstytucji w ilości 10 pytań było całkowicie niezasadne, z uwagi na szczególną rangę aktu prawnego jakim jest Konstytucja, jak również biorąc pod uwagę, że wszystkie dziedziny prawa wymienione w rozporządzeniu znajdują swoje oparcie właśnie w konstytucji. Zdaniem wnoszącej skargę, wskazanie Konstytucji w jakiejkolwiek regulacji nie jest konieczne, ponieważ jej znajomość to podstawowy wymóg jaki należy stawiać prawnikowi, a w szczególności prawnikowi który ma pełnić rolę w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, że zarzuty skarżącej stanowią jedynie polemikę z treścią zarządzenia, a wnioski zaprezentowane przez stronę są błędne. Dokonane przez Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] czynności mieściły się bowiem w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego, które obejmuje wszelkie czynności związane z funkcjonowaniem sądu z wyjątkiem czynności jurysdykcyjnych. Organ podniósł, iż formułując zarzut braku uprawnienia prezesa sądu do unieważnienia konkursu skarżąca pomija akt prawny w postaci ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, który został wskazany w treści zaskarżonego zarządzenia. Uprawnienia prezesa sądu wynikają w tej materii z obowiązku sprawowania nadzoru administracyjnego - art. 9a § 1 u.s.p., natomiast zakres działalności administracyjnej sądów wskazany jest w art. 8 u.s.p. Dokonane przez Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] czynności mieściły się w ramach wewnętrznego nadzoru administracyjnego, gdyż konkurs został przeprowadzony niezgodnie z przepisami prawa. Naruszył nie tylko § 7 ust. 1 rozporządzenia k.s.r.s., lecz przede wszystkim zasadę zaufania obywateli do Państwa.
Organ podniósł, iż pojęcie nadzoru administracyjnego obejmuje wszelkie czynności związane z funkcjonowaniem sądu za wyjątkiem czynności jurysdykcyjnych. Wskazał, iż z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2009 r. K 45/07, (OTK 2009, nr 1, poz. 3) oraz wypowiedzi piśmiennictwa wynika (po zastosowaniu do okoliczności niniejszej sprawy), że nadzór nad sposobem przeprowadzenia konkursu na stanowisko referendarza sądowego dotyczy szeroko rozumianych spraw osobowych związanych z obsadą stanowiska przez orzecznika. Mieści się zatem w pojęciu nadzoru administracyjnego. W tym sensie zatem, zdaniem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...], bez znaczenia dla możliwości unieważnienia konkursu pozostaje to, że akt prawny w postaci rozporządzenia k.s.r.s. nie przewiduje takiej możliwości. Obowiązek unieważnienia - w tej sytuacji - wynika po prostu z aktu prawnego w postaci ustawy, to jest przepisów regulujących zarówno zakres wewnętrznego nadzoru administracyjnego, jak i określających podmiot, który go wykonuje.
Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] wskazał również na treść § 30 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 maja 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U.2019.1141 t.j.), z którego wynika, że prezes sądu "podejmuje, działania dotyczące obsady wolnych stanowisk sędziowskich i asesorskich oraz stanowisk referendarzy sądowych, asystentów sędziów, kuratorów sądowych i kierownika opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów (...)". Przepis ten nie określa zaś konkretnie typów czynności związanych z obsadą stanowisk referendarzy sądowych, a wykładnia językowa wskazuje, że chodzi o działania "dotyczące" obsady. Jest to formuła szersza niż "w przedmiocie". Chodzi zatem o jakiekolwiek czynności dotyczące obsady, pod tym wszakże warunkiem, że niesprzeczne z innymi częściami systemu prawnego.
W ocenie organu, zaskarżone zarządzenie nie jest oznaką nadmiernego rozszerzania kompetencji prezesa sądu, lecz jest konsekwencją obowiązku działania tak, by wszystko w sądzie przebiegało zgodnie z prawem, w oparciu o konstytucyjnie chronioną zasadę zaufania obywateli do Państwa i według reguł fair play. O całej sytuacji prezes sądu dowiedział się bowiem na skutek ustnej sygnalizacji jednego z uczestników konkursu i to jeszcze przed ogłoszeniem wyników, kiedy to osoba sygnalizująca wskazywała, że nie znając wyników nie działa w swoim prywatnym interesie ale właśnie po to, by były zagwarantowane reguły fair play. Uczestnik konkursu, który zwrócił na to uwagę, nie zdecydował się złożyć oficjalnej pisemnej skargi. Jego przyjęcie nastąpiło zaś w trybie § 30 ust. 1 pkt 4 regulaminu, zgodnie którym prezes sądu "przyjmuje interesantów w sprawach skarg i wniosków dotyczących pracy sądu". Skoro zaś organ wydający zaskarżone rozstrzygnięcie powziął powyższe informacje (o wykroczeniu poza zakres materiału w pytaniach i niepoinformowanie o tym w ogłoszeniu), to nie mógł udawać, że ich nie posiada. Zobowiązany zatem był do działania z urzędu, choć po sygnalizacji. Organ podkreślił, iż przepisy prawa publicznego, określające zakres pytań na egzaminie, tam gdzie jest to niezbędne w ocenie prawodawcy by o to pytać, wyraźnie określają dopuszczalność pytania o zagadnienia konstytucyjne i ustrojowe. Jest tak w § 7 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 grudnia 2017 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz.U.2018.34).
Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] wskazał, że w wypadku przedmiotowego konkursu pozbawiono wszystkich uczestników konkursu - wszystkich, którzy go nie wygrali, możliwości odpowiedzi na dziesięć pytań z dziedzin, o których byli uprzedzeni. Nie wiadomo, jakie byłyby wyniki konkursu, gdyby zadano te pytania. W tym sensie bez znaczenia jest fakt, że po odjęciu z punktacji dziesięciu pytań, wynik nie uległby zmianie (okoliczność ta była weryfikowana po ogłoszeniu wyników konkursu). Obowiązkiem komisji konkursowej było bowiem zadanie sześćdziesięciu pytań z dziedzin określonych rozporządzeniem lub z dziedzin, o których uczestnicy byliby uprzedzeni. Akceptacja ważności unieważnionego konkursu skutkowałoby naruszeniem praw podmiotowych publicznych pozostałych uczestników konkursu - praw podmiotowych do udziału w konkursie odbywającym się zgodnie z prawem i według reguł fair play oraz prawa do ochrony (ze strony państwa).
Do pisma procesowego z 10 września 2020 r. Prezes Sądu Rejonowego dla [...] w [...] załączył do akt sądowych Zarządzenie nr [...] z [...], wydane na podstawie § 37a u.s.p., którym Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] nie uwzględnił wniosku M. S. z 27 lipca 2020 roku o uchylenie Zarządzenia Nr [...] Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] w sprawie konkursu na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] - [...], przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 r. W ocenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...], wbrew odmiennej ocenie skarżącej, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego Zarządzenia. Prezes Sądu Apelacyjnego odnosząc się do wybranych poglądów judykatury wskazał również, że skarżącej służy prawo skierowania skargi do sądu administracyjnego z uwagi na fakt, że akt mianowania stanowi decyzję administracyjną i w tym zakresie nie podlega reżimowi prawa pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Niniejsza sprawia została przekazana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z 28 grudnia 2020 r. (k. 59 akt sądowych) w związku z intensyfikacją rozwoju epidemii COVID-19 i wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń, nakazów i zakazów związanych z zaliczeniem całego kraju do strefy czerwonej, jak również w oparciu o zarządzenie nr 29/2020 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19 października 2020 r. Informacja o odwołaniu rozprawy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi została przekazana stronom pismami z 29.12.2020 r. (k. 60 - 61 akt sądowych).
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jednocześnie, w myśl art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną.
W pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności wniesienia skargi w niniejszej sprawie do sądu administracyjnego. Przedmiotem skargi jest bowiem Zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Nr [...] z [...], wydane na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z art. 9a § 1 w zw. z art. 8 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 365, dalej jako: "u.s.p.") oraz § 7 ust. 1 pkt 1 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 769, zwanego dalej: "rozporządzeniem k.s.r.s.") o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 roku na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...].
Wskazać należy, że właściwość sądów administracyjnych wyznacza przepis art. 184 Konstytucji RP, który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Z brzmienia tego przepisu wynika, że zakres kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne określa ustawa. Zakres tej kontroli wyznacza przede wszystkim art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych wskazując, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaznaczyć również trzeba, że właściwość sądów administracyjnych obejmuje rozpatrywanie skarg na określone prawne formy działania administracji publicznej (art. 3 § 2 p.p.s.a.) oraz inne sprawy z zakresu działalności administracji publicznej, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 3 § 3 i art. 4 p.p.s.a.), przez wskazanie spraw, w których wyraźnie wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych (art. 5 p.p.s.a.).
Z tak określonego zakresu sprawowania kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i ich właściwości wynika, iż dla przyjęcia właściwości sądu administracyjnego konieczne jest nie tylko to, że przedmiotem sprawy jest działalność administracji publicznej, ale także to, że sprawa jest załatwiana w takiej prawnej formie działania administracji publicznej, która poddana została kontroli sądu administracyjnego albo zamieszczenie w ustawie wyraźnego przepisu wskazującego na możliwość wniesienia określonej sprawy do sądu administracyjnego.
Natomiast postępowanie konkursowe zmierzające do wyłonienia kandydata na określone stanowisko powierzane przez organ administracji państwowej lub samorządowej jest postępowaniem w sprawie z zakresu administracji publicznej (zob. np.: postanowienie NSA z 9 maja 2001 r., II SA 3381/00, LEX nr 53779; uchwała (7) NSA z 10 lipca 2006 r., I OPS 7/05, CBOSA; a także wyroki NSA: z 14 lutego 2001 r., II SA 2908/00, "Prawo Pracy" 2001, nr 4, s. 42; z 27 lutego 2002 r., II SA 2629/01, "Prawo Pracy" 2003, nr 2, s. 35; z 31 sierpnia 2004 r., OSK 460/04, CBOSA), a także na stanowisko: dyrektora szkoły publicznej (zob. np. postanowienie SN z 13 stycznia 2000 r., III RN 123/99, OSNP 2000 Nr 21, poz. 779; postanowienie WSA z 8 stycznia 2009 r., II SA/Go 689/08, CBOSA; wyrok NSA z 17 czerwca 2011 r., I OSK 559/11, CBOSA; postanowienie NSA z 24 kwietnia 2012 r., I OSK 857/12, CBOSA), dyrektora muzeum lub innej jednostki kultury (zob. np. wyrok WSA z 12 lutego 2009 r., III SA/Gd 397/08, CBOSA; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 grudnia 2008 r., II SA/Go 564/08, CBOSA), dyrektora jednostki badawczo-rozwojowej (zob. zdanie odrębne Sędziego NSA W. Rymsa do postanowienia (7) NSA z 11 grudnia 2006 r., I OPS 4/06, ONSAiWSA 2007 nr 2 poz. 28). Przywołane poglądy opierają się na stwierdzeniu, że czynności podejmowane w toku konkursu, na podstawie i w granicach prawa, przez organ administracji publicznej (a zdaniem części judykatury - także przez powołaną przez ów organ komisję konkursową) mają charakter władczych czynności publicznoprawnych, których adresatem są uczestnicy konkursu realizujący swoje własne uprawnienia do udziału w konkursie. Ogłoszenie konkursu i zgłoszenie w nim udziału przez określoną osobę nie jest źródłem powstania zobowiązaniowego stosunku prawnego pomiędzy uczestnikiem konkursu a organem administracji publicznej lub komisją konkursową. Powstałe w związku z prowadzeniem konkursu stosunki prawne między uczestnikami konkursu a organem administracji publicznej (i komisją konkursową) nie są oparte na równości (równorzędności) podmiotów. Sytuacja prawna uczestników konkursu jest kształtowana w drodze jednostronnych władczych rozstrzygnięć podejmowanych przez organ administracji publicznej (oraz, jak przyjmuje część judykatury, przez komisję konkursową); (por.: postanowienie NSA z 24 kwietnia 2012 r., I OSK 857/12, CBOSA; postanowienie SN z 13 stycznia 2000 r., III RN 123/99, OSNP 2000, Nr 21, poz. 779; a także orzeczenia WSA: wyrok z 28 października 2008 r., II SAB/Ol 32/08; wyrok z 19 grudnia 2007 r., II SA/Ke 596/07; wyrok z 6 grudnia 2007 r., III SA/Lu 516/07; postanowienie z 8 stycznia 2009 r., II SA/Go 689/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Wśród czynności postępowania konkursowego zaliczonych w orzecznictwie sądów administracyjnych do aktów z zakresu administracji publicznej znalazły się również m.in. uchwały zarządów powiatów w sprawie powołania komisji konkursowej (por. np.: wyrok NSA z 4 stycznia 2007r., I OSK 1670/06; a także wyroki WSA: z 20 czerwca 2006r., IV SA/Wr 406/06; z 14 kwietnia 2010r., II SA/Sz 153/10 - wyroki dostępne w CBOSA).
W ocenie Sądu, analogiczny pogląd i argumentację należy odnieść do postępowania konkursowego zmierzającego do wyłonienia kandydata na stanowisko referendarza sądowego, gdyż powstały w związku z prowadzeniem tego konkursu stosunek między jego uczestnikami a organem administracji publicznej (prezesem sądu), nie jest oparty na zasadzie równorzędności podmiotów. Jak wskazał WSA w Lublinie w wyroku z 22.12.2014 r. sygn. III SA/Lu 617/14, którego stanowisko Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje, "poprzez określone w trakcie postępowania konkursowego czynności, jak np. dopuszczenie i niedopuszczenie kandydata do konkursu, ustalenie i ogłoszenie listy kandydatów dopuszczonych do konkursu, zakwalifikowanie kandydata do zatrudnienia na podstawie wyników konkursu, organ administracji dokonuje władczych rozstrzygnięć (czynności). Są one aktami stosowania prawa i kształtują sytuację prawną uczestników konkursu. Akty te są skierowane do zindywidualizowanego podmiotu i wyznaczają określoną sytuację prawną tego podmiotu w zakresie uprawnień wynikających z przepisów prawa. Należy więc uznać, że postępowanie konkursowe zakończone ustaleniem jego wyników w sposób prawnie wiążący wpływa na sytuacje prawną osób uczestniczących w konkursie. Wywołuje bowiem skutek, jaki wiąże się z wynikami konkursu, to jest możliwością objęcia określonego stanowiska w sądzie powszechnym, przy czym rekrutacja na te stanowisko odbywa się w sposób sformalizowany. Możliwe jest zatem zaskarżenie do sądu administracyjnego czynności dokonywanych w trakcie konkursu na wolne stanowisko referendarza sądowego. Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny (...)"
W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy rozstrzygnięcia prezesa sądu rejonowego w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. O interesie prawnym w rozumieniu powyższego przepisu, można mówić wówczas, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. Chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego jak i procesowego. Istnienie związku pomiędzy chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a aktem administracyjnym przesądza o uprawnieniu do złożenia skargi. W ocenie Sądu, skoro zaskarżony akt unieważnił wynik konkursu, to niewątpliwie wkroczył on w sferę interesu prawnego skarżącej, która w przedmiotowym konkursie uczestniczyła i konkurs ten wygrała. Zarządzenie unieważnienia konkursu, należy zatem niewątpliwie do aktów o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jeżeli uczestnik konkursu, który wygrał konkurs, twierdzi, iż nie było żadnych podstaw prawnych do kwestionowania konkursu. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, a samo uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Nie ulega zatem wątpliwości Sądu, iż skarżąca, która w świetle zakwestionowanego zaskarżonym rozstrzygnięciem przez Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] konkursu na stanowisko referendarza sądowego z 18 czerwca 2020 r., konkurs wygrała i została wybrana do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...], posiadała uprawnienie do złożenia rozpoznawanej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Skarga M. S. została przy tym wniesiona z zachowaniem trybu i terminów, określonych przepisami art. 53 § 2 p.p.s.a., a więc podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Przeprowadzanie konkursu na stanowisko referendarza sądowego uregulowane zostało w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych i wydanym na podstawie art. 149a § 2 tej ustawy, rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego. Stosownie do art. 149a § 1 u.s.p., nabór na kandydatów referendarzy sądowych organizuje się w drodze konkursu, który ma na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych umiejętnościach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków referendarza. Przepisy art. 155a § 2, 3 i 5 stosuje się odpowiednio. W myśl natomiast § 2 tego przepisu, Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy sposób i tryb przeprowadzania konkursu, o którym mowa w § 1, w szczególności skład komisji konkursowych oraz sposób i tryb ich działania, etapy i przebieg konkursu, a także zakres i sposób udostępniania informacji kandydatowi, mając na uwadze właściwy dobór kadry referendarzy w sądach.
Z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego wynika, iż prezes sądu, w którym znajduje się wolne stanowisko referendarza sądowego, wyznacza termin i miejsce konkursu, a następnie informuje o konkursie co najmniej na 30 dni przed jego rozpoczęciem. Ogłoszenie o konkursie powinno zawierać: nazwę i adres sądu, oznaczenie konkursu, określenie liczby wolnych stanowisk referendarza sądowego, termin i miejsce przeprowadzenia konkursu, określenie wymaganych dokumentów, o których mowa w § 3 ust. 1, termin i miejsce złożenia przez kandydata zgłoszenia o przystąpieniu do konkursu, zwanego dalej "zgłoszeniem". Paragraf 5 rozporządzenia stanowi, iż po sprawdzeniu, czy zgłoszenia spełniają wymogi formalne określone w § 3 ust. 1 oraz czy kandydaci odpowiadają wymaganiom określonym w art. 149 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, prezes sądu ustala listę kandydatów dopuszczonych do konkursu i umieszcza ją w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie sądu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej nie później niż na 7 dni przed terminem rozpoczęcia konkursu. Jak wynika natomiast z § 6 rozporządzenia k.s.r.s., konkurs przeprowadzany jest przez komisję składającą sie z trzech sędziów, którą powołuje prezes sądu na 5 dni przed terminem rozpoczęcia konkursu, wskazując przy tym jej przewodniczącego. Sam konkurs przeprowadzany jest w formie pisemnej, a zadania testowe i kazusy do pracy konkursowej przygotowywane są przez komisję, która winna mieć na względzie konieczność oceny wiedzy kandydatów w dziedzinach prawa wskazanych w ust. 1 pkt 1 § 7 rozporządzenia (z zakresu prawa cywilnego, postępowania cywilnego, prawa handlowego, prawa karnego, postępowania karnego, prawa karnego wykonawczego, prawa wykroczeń, postępowania w sprawach o wykroczenia, prawa karnego skarbowego oraz postępowania karnego skarbowego) oraz umiejętności stosowania przepisów prawa oraz formułowania wypowiedzi, z uwzględnieniem wymogów poprawności językowej, logiki wywodu i argumentacji prawniczej (§ 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia k.s.r.s.).
Do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego mogą być zakwalifikowani kandydaci, którzy uzyskali co najmniej 46 punktów z części testowej konkursu oraz co najmniej 12 punktów za rozwiązania kazusów. Po zakończeniu konkursu komisja oblicza niezwłocznie liczbę punktów uzyskanych przez poszczególnych kandydatów i wskazuje kandydata, który uzyskał najwyższą liczbę punktów. W razie uzyskania przez kilku kandydatów tej samej liczby punktów komisja dokonuje wyboru kandydata, biorąc pod uwagę doświadczenie w stosowaniu prawa oraz dodatkowe kwalifikacje i osiągnięcia wynikające z dokumentów dołączonych do zgłoszenia, przydatne do wykonywania pracy na stanowisku referendarza sądowego. Po przeprowadzeniu głosowania przewodniczący sporządza pisemne uzasadnienie wyboru kandydata, uwzględniając w szczególności, które dodatkowe osiągnięcia i kwalifikacje kandydatów wzięto pod uwagę. Z przebiegu konkursu sporządzany jest protokół obejmujący m. in.
wyniki i oceny uzyskane przez poszczególnych kandydatów oraz wskazanie kandydata albo listy kandydatów zakwalifikowanych do zatrudnienia, który przekazywany jest przez komisję prezesowi sądu (§ 8, § 9 i § 10 rozporządzenia k.s.r.s.).
Stosownie natomiast do § 12 i § 13 rozporządzenia k.s.r.s., informację o wynikach konkursu prezes sądu umieszcza w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie sądu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej, jak również przedstawia prezesowi sądu apelacyjnego, chyba że żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej liczby punktów.
Przepisy wskazanych wyżej aktów prawnych w sposób kompletny regulują problematykę wyboru kandydata na stanowisko referendarza sądowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż ani ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych ani rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 marca 2012 r. w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego nie przewidują środków zaskarżenia na poszczególnych etapach procedury konkursowej, jak również od rozstrzygnięcia konkursu. Brak jest także w powyższych aktach prawnych przepisów, które zawierałyby regulację odnoszącą sie do możliwość unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego przez komisję konkursową, prezesa sądu ogłaszającego konkurs czy też prezesa sądu apelacyjnego, który mianuje przedstawionego referendarza sądowego.
W konsekwencji uznać należy w ocenie Sądu, że zaskarżone zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Nr [...] z [...] o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 roku na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] zostało wydane bez podstawy prawnej. Nie ulega zdaniem Sądu wątpliwości, iż w każdej procedurze prawnej demokratycznego państwa prawa, unieważnienie postępowania, którego wyniki wpływają na powstanie praw i obowiązków obywateli, musi wiązać się z konkretną podstawą prawną do takiego działania oraz z enumeratywnie określonymi przyczynami dla zastosowania tak daleko idącej sankcji. Za przyczynę taką można uznać jedynie istotne naruszenie ustalonych wcześniej norm ustawowych, które miały wpływ na wynik tego postępowania. W innym bowiem przypadku unieważnienie wcześniej przeprowadzonego postępowania byłoby działaniem sprzecznym z porządkiem prawnym demokratycznego państwa prawa, wprost naruszającym przepisy art. 2 i 7 Konstytucji RP, z których wynika, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, a jej organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Odnosząc powyższe wprost do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że unieważnienie wyników wyboru komisji konkursowej narusza tak określony porządek prawny i nosi dodatkowo cechy obejścia przepisów o wyborze kandydata na stanowisko referendarza sądowego w drodze konkursu.
Należy zauważyć, że w odniesieniu do samego konkursu na stanowisko referendarza sądowego oraz przeprowadzającej ten konkurs komisji, kompetencje prezesa sądu rejonowego, w którym przeprowadzany jest konkurs, ograniczone zostały przez ustawodawcę do enumeratywnie wymienionych czynności:
- wyznaczenie terminu i miejsca konkursu,
- opublikowanie ogłoszenia o konkursie,
- przyjmowanie zgłoszeń kandydatów oraz ustalenie i opublikowanie listy kandydatów dopuszczonych do konkursu,
- powołanie komisji konkursowej i jej przewodniczącego,
- zarządzenie przeprowadzenia kolejnego konkursu jeżeli żaden z kandydatów nie uzyskał wymaganej przepisami liczby punktów,
- publikacja informacji o wynikach konkursu,
- przedstawienie informacji o wynikach konkursu prezesowi sądu apelacyjnego.
Brak jest wśród powyższych zadań prezesa takich, które dawałyby mu uprawnienie do ingerencji w pracę komisji poprzez ocenę przebiegu konkursu czy też kontrolę prawidłowości zadań testowych i kazusów przygotowanych przez komisję oraz liczby punktów przyznanych przez komisję poszczególnym kandydatom. Dopuszczenie zatem sytuacji, iż prezes sądu w którym przeprowadzany jest konkurs na referendarza sądowego, może unieważnić konkurs z uwagi na wadliwe - w jego ocenie - przygotowanie przez komisję pytań testowych, prowadziłoby w istocie do akceptacji obejścia przytoczonych wyżej regulacji prawnych oraz umożliwienie temu organowi pominięcia wyników już przeprowadzonego postępowania konkursowego i de facto merytorycznego zakwestionowania oceny kandydata dokonanej przez komisję. Byłoby to całkowitym zaprzeczeniem wprowadzonej do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych i rozporządzenia k.s.r.s. procedury i zasad wyboru kandydata na stanowisko referendarza sądowego. Warto w tym miejscu również podkreślić, iż prezes sądu rejonowego, w którym przeprowadzany jest konkurs na referendarza sądowego nie posiada kompetencji do mianowania czy też odmowy mianowania kandydata na referendarza wybranego przez komisję w drodze konkursu. W żaden sposób nie może kwestionować czy też oceniać wyników konkursu, gdyż zobowiązany jest wyłącznie do przedstawienia informacji o wynikach konkursu prezesowi sądu apelacyjnego, który referendarza mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy (art. 150 § 3 u.s.p. i § 13 rozporządzenia k.s.r.s.).
Przepisy rozporządzenia k.s.r.s. w § 11 przewidują tylko jedną sytuację, w której prezes sądu ma prawo zarządzić przeprowadzenie kolejnego konkursu na referendarza sądowego, mimo uprzedniego zakończenia konkursu i wskazania przez komisję kandydata, który uzyskał najwyższą liczbę punktów - jeżeli żaden z kandydatów nie uzyskał liczby punktów określonej w § 8 rozporządzenia (co najmniej 46 punktów z części testowej konkursu oraz co najmniej 12 punktów za rozwiązanie kazusów). Brak jest zatem podstaw prawnych do zarządzenia przez prezesa kolejnego konkursu, w sytuacji uprzedniego unieważnienia konkursu już zakończonego, w którym komisja wskazała do zatrudnienia kandydata, który wygrał konkurs i uzyskał wymaganą liczbę punktów.
Zwrócić należy również uwagę, co zaakcentowane zostało w skardze, że w sytuacji, gdy ustawodawca dopuszcza możliwość unieważnienia przez określony organ konkursu, to takie uprawnienie oraz przesłanki do korzystania z niego, wynikają wprost z przepisów prawa. Przykłady innych regulacji, potwierdzają zasadność stanowiska, że przepisy regulujące przeprowadzenie konkursów zawarte w innych aktach prawnych, zawierają zamknięte katalogi przyczyn umożliwiających unieważnienie konkursu, z powodów naruszeń mających wpływ na jego wynik. Przepisy takie zawiera m. in.: § 8 rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 8 kwietnia 2010 r. w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznej szkoły lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz. U. z 2010 r., poz. 373), § 11 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 1 czerwca 2010 r. w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 832), czy też § 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 lutego 2012 r., w sprawie sposobu przeprowadzania konkursu na niektóre stanowiska kierownicze w podmiocie leczniczym niebędącym przedsiębiorcą (Dz. U. z 2012 r., poz. 182).
Skoro prawodawca nie przewidział w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych i w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu w sprawie przeprowadzania konkursu na stanowisko referendarza sądowego, możliwości i przesłanek unieważnienia konkursu ani uprawnienia prezesa sądu rejonowego do kwestionowania wyniku konkursu, określając przy tym szczegółowo kompetencje komisji konkursowej oraz warunki przeprowadzania konkursu, to nie sposób przyjąć, że prezes sądu, którego uprawnienia w zakresie tego konkursu również zostały uszczegółowione, może zignorować werdykt komisji konkursowej.
Sąd nie zgadza się przy tym ze stanowiskiem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...], iż uprawnienia prezesa sądu w powyższej materii wynikają z obowiązku sprawowania nadzoru administracyjnego - art. 9a § 1 u.s.p. Przepis ten stanowi, iż wewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością sądów, o której mowa w art. 8 pkt 2 (zapewnienie właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu, bezpośrednio związanego z wykonywaniem przez sąd ustawowych zadań), sprawują prezesi sądów. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, nie można zaliczyć do zakresu wewnętrznego nadzoru administracyjnego nad działalnością sądu, podejmowanych przez prezesa aktów i czynności, które ingerują w prawa i obowiązki podmiotów, z sądem niezwiązanych, kandydujących jedynie do pracy w tym sądzie.
Sąd nie zgadza się również ze stanowiskiem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...], iż fakt umieszczenia przez komisję konkursową w teście jednokrotnego wyboru przygotowanego dla uczestników konkursu na referendarza sądowego, 10 pytań z zakresu odnoszącego się do zagadnień konstytucyjnych stanowi podstawę do uznania, iż doszło do niezgodności zakresu materiału na egzamin testowy z ogłoszeniem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia 28 lutego 2020 roku o konkursie na stanowisko referendarza sądowego oraz do przekroczenia zakresu materiału określonego w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. Sąd podziela argumentację zaprezentowaną przez skarżącą, iż z uwagi na szczególną rangę aktu prawnego jakim jest Konstytucja, jak również biorąc pod uwagę, że wszystkie dziedziny prawa wymienione w rozporządzeniu znajdują swoje oparcie i źródło właśnie w Konstytucji, jej wskazanie w jakiejkolwiek regulacji nie jest konieczne. Znajomość Konstytucji to podstawowy wymóg jaki należy stawiać prawnikowi, a w szczególności prawnikowi który ma pełnić rolę w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Skoro zdający mają świadomość konieczności opanowania materiału z wymienionych w rozporządzeniu działów prawa, to winni również pamiętać o najważniejszym akcie prawnym, który stanowi oparcie dla wydania tych przepisów. Wszystkie przepisy prawa należy bowiem interpretować mając na uwadze Konstytucję, której znaczenie jako źródła prawa polega przede wszystkim na określeniu podstawowych zasad i założeń, na których powinien opierać się cały system prawa cywilnego, handlowego, karnego i in. Trzeba ponadto podkreślić, iż w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. mowa jest o pytaniach testowych "z zakresu" poszczególnych wymienionych w tym przepisie dziedzin prawa, a nie o pytaniach z konkretnych ustaw, jak: Kodeks cywilny, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks karny etc. Wszystkie wymienione w omawianym przepisie dziedziny prawa obejmują swoim zakresem również zapisy Konstytucji, która należy do źródeł prawa i zawiera przepisy odnoszące się do każdej z dziedzin prawa wskazanych w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. Nie można również odczytywać w § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia k.s.r.s. z pominięciem cytowanego wyżej art. 149a § 1 u.s.p., który stanowi, iż: "Nabór kandydatów organizuje się w drodze konkursu, który ma na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych umiejętnościach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków referendarza". Bezspornym jest, że kandydat, który odpowiedział poprawnie na największą ilość pytań w teście, także tych z zakresu Konstytucji, poczytywany może być za tego, który posiada największą wiedzę i umiejętności do pełnienia funkcji referendarza, co przemawiać winno za jego wyborem do zatrudnienia. Znajomość Konstytucji powinna świadczyć o wiedzy i przygotowaniu kandydata do roli jaką ma pełnić w wymiarze sprawiedliwości, jak również przemawiać za zatrudnieniem takiej osoby, nie zaś za unieważnieniem konkursu.
Nie sposób przy tym zgodzić się ze stanowiskiem Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...], który wskazał, że "w wypadku przedmiotowego konkursu pozbawiono wszystkich uczestników konkursu - wszystkich, którzy go nie wygrali, możliwości odpowiedzi na dziesięć pytań z dziedzin, o których byli uprzedzeni". Wszyscy bowiem uczestnicy konkursu posiadali dostęp do jednakowych informacji o zakresie materiału, jaki będzie wymagany na teście konkursowym w dniu 18 czerwca 2020 r., a uzyskana przez skarżącą w konkursie liczba punktów była najwyższą, zatem winno to skutkować przedstawieniem jej kandydatury prezesowi sądu apelacyjnego do zatrudnienia na stanowisku referendarza sądowego. Powyższe potwierdza również okoliczność, iż po odjęciu z punktacji spornych dziesięciu pytań, wynik konkursu nie uległby zmianie - co, jak wynika z odpowiedzi na skargę, zostało zweryfikowane po ogłoszeniu wyników konkursu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego aktu - zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w [...] nr [...] z [...] o unieważnieniu konkursu przeprowadzonego w dniu 18 czerwca 2020 roku na stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym dla [...] w [...]. O zwrocie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a., ustalając wysokość tych kosztów na kwotę 200 zł, z uwagi na uiszczony przez skarżącą wpis od skargi.
R.T.