III SA/Łd 612/05

III SA/Łd 612/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-01-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /sprawozdawca/
Irena Krzemieniewska
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Dnia 12 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2006 roku przy udziale sprawy ze skargi G. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje adwokatowi J. T. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 3 kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych obejmującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianych dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej G. W. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi J. T. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Uzasadnienie
III SA/Łd 612/05
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) oraz art. 10 ust. 4 pkt 2, art. 139 ust. 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz. U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001 z późn. zm.) w związku z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( tj. Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. W. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu pozostałego do spłaty zadłużenia, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż na podstawie umowy pożyczki nr [...] z dnia [...] G. W. otrzymała pożyczkę ze środków Funduszu Pracy w wysokości 10000,00 zł na rozpoczęcie działalności gospodarczej w zakresie: handel artykułami spożywczymi i przemysłowymi. Zabezpieczeniem spłaty pożyczki było solidarne poręczenie trzech osób: W. G., Cz. A. i G. Z..
Zgodnie z umową pożyczki raty pożyczki i odsetki winny być spłacone w okresie 42 miesięcy, tj. od stycznia 2001 r. do grudnia 2004 r., po uprzedniej 6-cio miesięcznej karencji w spłacie pożyczki od stycznia 2001 r. do czerwca 2001 r.
Zgodnie z § 8 i § 9 umowy pożyczki pożyczkobiorczyni była zobowiązana do rozpoczęcia działalności gospodarczej, jak i rozliczenia się z uzyskanej pożyczki w terminie l-go miesiąca.
W dniu 10 kwietnia 2001 r. G. W. poinformowała o zawieszeniu działalności gospodarczej do dnia 17 kwietnia 2001 r., z uwagi na zmianę siedziby prowadzenia działalności gospodarczej, a w dniu 11 maja 2001 r. pożyczkobiorczyni rozliczyła się z pożyczki. Z uwagi na brak wpłat, wierzyciel w dniu 12 grudnia 2001 r. wypowiedział umowę pożyczki i wezwał pożyczkobiorczynię i poręczycieli do zapłaty całego zadłużenia wraz z odsetkami w ostatecznym terminie do dnia 30 grudnia 2001 r., pod rygorem skierowania sprawy na drogę sądową. Ponieważ żadna z osób zobowiązanych nie przystąpiła do uregulowania zadłużenia oraz nie podała powodów niemożności spłaty pożyczki i odsetek, wierzyciel kolejnymi pismami z dnia 31 grudnia 2001 r., 26 lutego 2002 r. wezwał dłużników solidarnych do uregulowania należności, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.
W dniu 21 stycznia 2002 r. pożyczkobiorczyni złożyła pismo w Powiatowym Urzędzie Pracy nr l w Ł. z prośbą o odstąpienie od jednorazowej spłaty zadłużenia, informując, iż od 5 lutego 2002 r. rozpoczyna działalność gospodarczą pod nowym adresem, tj. przy Al. B. Pożyczkobiorczyni nie przedłożyła jednak zaświadczenia o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, ani też innych dokumentów potwierdzających ten fakt.
W związku z dalszym brakiem wpłat wierzyciel przekazał sprawę na drogę postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 4 września 2002 r., sygn. akt I C 301/2 Sąd Rejonowy dla Ł. w Ł., Wydział I Cywilny zasądził, solidarnie od pożyczkobiorczyni i poręczycieli, dochodzoną pozwem kwotę 9044,00 zł z umownymi odsetkami oraz kosztami procesu. W dniu 12 września 2002 r. G. W. wystąpiła do Powiatowego Urzędu Pracy nr l w Ł. z prośbą o rozłożenie na raty pozostałego zadłużenia, motywując ją trudną sytuacją rodzinną i materialną, zarówno jej jak i poręczycieli. Jednocześnie zadeklarowała dokonywanie dobrowolnych wpłat w wysokości 350,00 zł miesięcznie. Z uwagi na nieuregulowanie zadłużenia /po wyroku/ oraz brak wpłat zadeklarowanych przez G. W. od miesiąca lipca 2004 r., wierzyciel pismem z dnia 3 lutego 2005 r. wezwał osoby zobowiązane do dobrowolnej spłaty zasądzonego zadłużenia. W dniu 15 lutego 2005 r. do Powiatowego Urzędu Pracy nr l w Ł. wpłynął wniosek G. W. z prośbą o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty pożyczki wraz z odsetkami, z uwagi na trudną sytuację rodzinną i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił umorzenia należności z tytułu pozostałego do spłaty zadłużenia. G. W. odwołała się od powyższej decyzji prosząc o rozpatrzenie ponownie sprawy i umorzenie pozostałej do spłaty należności z tytułu pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy. Odwołująca się podała, iż decyzja organu pierwszej instancji jest dla niej bardzo krzywdząca, bowiem obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej oraz materialnej, z uwagi na stan jej zdrowia oraz męża. Podała również, iż poręczyciele, którzy chcieli jej pomóc i zawierzyli jej poręczając pożyczkę, obecnie też znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Skarżąca w odwołaniu opisała cały przebieg prowadzenia swojej niepomyślnej działalności gospodarczej.
Organ odwoławczy wskazał, iż materialnoprawną podstawę do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie stanowi art. 18 ust. 4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Z dniem 1 czerwca 2004 r. weszła w życie ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, uchylająca ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jednakże, stosownie do art. 139 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, pożyczki z Funduszu Pracy otrzymane na podstawie umów zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy podlegają umorzeniu, rozłożeniu na raty, odroczeniu terminu spłaty na zasadach określonych w przepisach dotychczasowych, tj. przed dniem 1 czerwca 2004 r. Umowa pożyczki będąca przedmiotem niniejszej sprawy została zawarta w dniu 6 grudnia 2000 r.
Ponadto Wojewoda [...] wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 4a i 4b ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. l, jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, 2) w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3) pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4) wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności, 5) przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4 a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych. W badanej sprawie za spłatę pożyczki odpowiada czworo współdłużników solidarnych. Zgodnie z umowami: pożyczki i poręczenia oraz przepisami Kodeksu Cywilnego / art. 881 /, pożyczkobiorca odpowiada względem wierzyciela jak dłużnik, solidarnie z poręczycielami, co oznacza, iż każdy poręczyciel z osobna i wszyscy poręczyciele razem są zobowiązani do spłaty całości zadłużenia, w sytuacji, gdyby pożyczkobiorca nie mógł tego zobowiązania wykonać.
Organ pierwszej instancji przeprowadził stosowne postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił sytuację materialną i rodzinną pożyczkobiorcy oraz poręczycieli / tj. współdłużników /. Rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji wziął pod uwagę trudną sytuację materialną osób zobowiązanych.
Zdaniem organu odwoławczego sytuacja zobowiązanych, mimo że jest trudna, pozwala na spłatę pozostałej części należności np. w dogodnych ratach, które mogą być zaliczane na wniosek pożyczkobiorczyni w pierwszej kolejności na poczet należności głównej. Pożyczkobiorczyni i poręczyciele posiadają stałe źródła utrzymania: G. W. z tytułu zasiłku stałego wyrównawczego z MOPS w Ł., Cz. A. i W. G. z tytułu emerytury oraz G. Z. z tytułu pracy zawodowej. Pożyczkobiorczyni jest właścicielem mieszkania własnościowego.
Zdaniem organu odwoławczego wszystkie osoby zobowiązane przyczyniły się do zaistnienia sytuacji, w jakiej się znalazły, nie realizując warunków umowy o pożyczkę i umów poręczenia, pomimo informacji o zaległościach i udzielanych przez wierzyciela ulg w spłacie m. in. przesunięcie terminu rozliczenia pożyczki. Rozpatrując wniosek G. W. wzięto również pod uwagę wcześniejszą postawę zobowiązanych, tj. brak woli spłaty pożyczki, czy wręcz uchylanie się od odpowiedzialności za uregulowanie długu.
W ocenie organu drugiej instancji, nieudana działalność gospodarcza podjęta przez G. W. nic może stanowić podstawy do umorzenia w całości pozostałego zadłużenia z tytułu pożyczki udzielonej z Funduszu Pracy w oparciu o art. 18 ust. 4a i b ustawy z dnia o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Organ odwoławczy powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku z dnia 8 stycznia 1994 r., sygn. SA/Łd/51/93, iż "nieudolne czy też nieudane ekonomicznie prowadzenie działalności gospodarczej nie może warunkować umorzenia zaległości podatkowej (tu: pożyczki), ponieważ społeczeństwo reprezentowane przez dysponenta środków publicznych nie może ponosić ciężaru finansowego nieudanych przedsięwzięć gospodarczych".
Organ odwoławczy stwierdził, że w badanej sprawie nie zachodzą także przesłanki, które dowodziłyby istnienia szczególnych względów gospodarczych i społecznych, tj. nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności w postaci np. powodzi, katastrofy itp. które tym samym dawałyby podstawę do umorzenia całego zadłużenia w oparciu o art. 18 ust. 4a pkt. 5 wyżej wymienionej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Organ uznał, iż istnieje realna możliwość uregulowania pozostałego zadłużenia, zwłaszcza w przypadku skierowania sprawy do egzekucji komorniczej istnieje możliwość odzyskania długu od dłużników solidarnych uzyskujących stałe dochody, z pracy zawodowej bądź z emerytur. Spłacona należność główna skutkuje tym, iż pozostała kwota odsetek nie będzie wzrastać, a wręcz przeciwnie może tylko się zmniejszać w przypadku regulowania zadłużenia przez osoby zobowiązane.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca powtórzyła argumenty przedstawione we wniosku oraz w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz poręczycieli.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) obowiązującej od 1 stycznia 2004 r. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle zaś art. 1 § 2 tejże ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art. 145 § l wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie :
l/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy,
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż doszło do naruszenia przez organy administracji publicznej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy.
Organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co wynika z art. 7 k.p.a. oraz zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. muszą w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Skarżąca w dniu 15 lutego 2005 r. zwróciła się do organu I instancji z prośbą o umorzenie części pożyczki udzielonej zgodnie z zawartą w dniu 6 grudnia 2000 r. umową pożyczki. Skarżąca w piśmie tym przedstawiła trudną sytuację materialną oraz zdrowotną jej rodziny.
Podstawę odmowy umorzenia pożyczki przez organy administracji stanowił art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć w części lub w całości pożyczkę, o której mowa w ust. l, jeżeli:
l/ w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności,
21 w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania,
3/ pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności, 4/ wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności,
5/ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne.
W myśl ust. 4b umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych.
W niniejszej sprawie organ administracji pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej i poręczycieli. W oparciu o poczynione ustalenia uznał, że sytuacja materialna dłużników daje możliwość dochodzenia należności z tytułu pożyczki i odsetek, bowiem wszyscy oni posiadają stałe miesięczne dochody. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazując, iż społeczeństwo nie może ponosić ciężaru nieudanych przedsięwzięć gospodarczych, oraz że skarżąca jest właścicielką mieszkania.
Zdaniem Sądu organy administracji nie rozważyły jednak, czy nie zachodzi w sprawie przyczyna określona w pkt 2 art. 18 ust. 4a. Ustawodawca przewidział bowiem możliwość umorzenia pożyczki, jeżeli w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu, byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Powyższe odnosi się również do poręczycieli.
Samo ustalenie, że dłużnicy solidarni posiadają stałe dochody, oraz że ich sytuacja materialna, mimo iż trudna, pozwala na spłatę kredytu, nie było wystarczającym argumentem przemawiającym za odmową umorzenia pożyczki. Obowiązkiem organów zatrudnienia było uwzględnienie wszystkich okoliczności, które określają sytuację materialną skarżącej i poręczycieli oraz rozważenie w uzasadnieniu decyzji, czy spłata należności nie spowoduje, że pożyczkobiorca i poręczyciele pozbawieni będą niezbędnych środków utrzymania i zmuszeni do korzystania ze środków pomocy społecznej.
Rozważania te winny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić ocenę jej zgodności z prawem.
Nie znajduje również oparcia w brzmieniu art. 18 ust. 4a pkt 5 ustawy, że umorzenie pożyczki z uwagi na szczególne względy gospodarcze lub społeczne dotyczy wystąpienia jedynie ,,nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych okoliczności". Takie zdarzenia również mogą mieć wpływ na umorzenie pożyczki na podstawie tego przepisu, ale obowiązkiem organu było również zbadanie przyczyn podanych we wniosku o umorzenie pożyczki i w odwołaniu: pogorszenie stanu zdrowia męża, orzeczenie o trwałej niepełnosprawności skarżącej, zły stan zdrowia poręczycieli, które wystąpiły po zawarciu przez skarżącą umowy pożyczki. Organ drugiej instancji wymienił jedynie przykładowo szczególne względy gospodarcze i społeczne, nie stwierdził, by inne przyczyny nie mogły być w świetle tego przepisu uwzględnione.
W ocenie Sądu, organy zatrudnienia, dokonując oceny sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o umorzenie pożyczki, winny mieć na uwadze, że w interesie społecznym nie leży podważanie bytu materialnego rodziny poprzez pozbawienie jej mieszkania.
Tym samym naruszone zostały art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 18 ust. 4a i 4b powołanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a) i c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 tej ustawy. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności, orzekanie w trybie art. 152 p.p.s.a. o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd uznał za bezprzedmiotowe.