III SA/Łd 609/25

III SA/Łd 609/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Dębowska
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 59 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 794
art. 144 ust. 1 i 2, art. 146 ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
Sentencja
Dnia 22 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Dębowska Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Głównego Inspektora Transportu Drogowego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 12 czerwca 2025 roku Nr 1001-IEE.7192.70.2025.8.ACU w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. [pic]
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z dnia 4 marca 2025 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A. W. w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 4 marca 2025 r. wystawiony przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: wierzyciel).
W uzasadnieniu wskazał, że organ egzekucyjny wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec pana A. W. na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego, który obejmuje należność z tytułu kary pieniężnej za przejazd pojazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej powstałą 23 grudnia 2024 r. w kwocie 1.500,00 zł wraz odsetkami za zwłokę. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny skierował do A S.A. oraz B. S.A. zawiadomienia z dnia 4 marca 2025 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Zawiadomienia te oba Banki otrzymały w dniu ich wystawienia. Z udzielonych przez nie tego samego dnia odpowiedzi z wynika, że zajęcia nie mogą zostać zrealizowane z uwagi na fakt ogłoszenia upadłości konsumenckiej zobowiązanego. Przy czym A S.A. z tego powodu odmówił przyjęcia zawiadomienia o zajęciu do realizacji, natomiast B. S.A. wskazał ponadto, iż saldo zajętych rachunków wynosi 1,96 PLN, a wykorzystana kwota wolna wynosi 0,00 zł oraz saldo zajętych rachunków wynosi 1,11 EUR, a wykorzystana kwota wolna wynosi 0,00 zł. W związku z tym organ egzekucyjny wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to doręczono wierzycielowi w dniu jego wystawienia, czyli dnia 4 marca 2025 r.
Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 146 ust. 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 794 ze zm.; dalej: pr.up.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż należności objęte tytułem wykonawczym z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją administracyjną po dniu ogłoszenia upadłości wchodzą do masy upadłości, a skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości jest niedopuszczalne. W uzasadnieniu wskazał, że zgłoszenie wierzytelności jest jedynym sposobem dochodzenia wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości. Natomiast wszelkie kary pieniężne nałożone decyzjami wydanymi i doręczonymi po ogłoszeniu upadłości nie są zaspokajane z masy upadłości. Tym samym decyzje te winny być kierowane, doręczane oraz dochodzone bezpośrednio od zobowiązanego, a nie zgłaszane jako wierzytelność do masy upadłości. Zdaniem wierzyciela, decyzja administracyjna nakładająca administracyjną karę pieniężną stanowi wyłącznie zobowiązanie upadłego i z tego powodu nie może być utożsamiana ze składnikiem masy upadłości. Na poparcie swego stanowiska wierzyciel powołał się na: A. Jakubecki, Komentarz do art. 342 Prawa upadłościowego, Lex, teza 22 i 23 oraz wyroki NSA z dnia 9 grudnia 2016 r. II GSK 1095/15 i WSA w Warszawie z dnia 24 września 2021 r. IVSA/Wa 919/21.
DIAS nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Jak podkreślił, przyczyną, dla której zaskarżone rozstrzygnięcie zostało podjęte, była okoliczność skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 4 marca 2025 r. okazało się bowiem, że wobec zobowiązanego prowadzone jest postępowanie upadłościowe. O fakcie tym organ egzekucyjny poinformowali dłużnicy zajętych wierzytelności, tj. A S.A. oraz B. S.A., do których skierowane zostały zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych. Dłużnicy zobowiązanego wskazali tę okoliczność jako przyczynę niemożności realizacji zajęć wierzytelności.
Z zapisów w Krajowym Rejestrze Zadłużonych wynika, że postanowieniem z dnia 18 grudnia 2024 r., prawomocnym od dnia 18 stycznia 2025 r. Sąd Rejonowy [...], [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, którą jest A. W.. Zatem, postępowanie upadłościowe wobec niego zostało wszczęte przed wystawieniem tytułu wykonawczego (z dnia 4 marca 2025 r.).
Powołując się na art. 146 ust. 3 pr.up., zgodnie z którym, po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, organ odwoławczy uznał, że wobec niedopuszczalności kierowania egzekucji administracyjnej do składników majątkowych zobowiązanego wchodzących w skład masy upadłości zasadnym było zakończenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie. Odnosząc się do argumentacji wierzyciela dotyczącej braku podstaw do utożsamienia z masą upadłości administracyjnych kar pieniężnych nałożonych decyzjami administracyjnymi wydanymi i doręczonymi po ogłoszeniu upadłości, niemożności ich zaspokojenia z masy upadłości, kierowania, doręczania oraz dochodzenia decyzji nakładających te kary bezpośrednio od zobowiązanego, a nie zgłaszanie ich do masy upadłości - opartej na wskazanych w zażaleniu wyrokach NSA i WSA w Warszawie, DIAS zauważył, że orzecznictwo sądów administracyjnych w tym względzie nie jest jednolite. W wyroku z dnia 16 marca 2023 r. II GSK 1487/19 NSA przedstawił stanowisko odmienne od prezentowanego w przywołanych przez wierzyciela orzeczeniach. DIAS podkreślił, że postępowanie upadłościowe jest w istocie egzekucją, którą prowadzi się do całego majątku upadłego dłużnika z udziałem jego wierzycieli. Przeprowadzenie upadłości stanowi egzekucję uniwersalną. Z chwilą jej rozpoczęcia zgodnie z art. 146 ust. 1 pr.up. postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Zatem jedyną drogą egzekucji należności w toku postępowania upadłościowego jest zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości, a prowadzenie postępowania upadłościowego stanowi egzekucję generalną do majątku dłużnika. Zgłoszenie wierzytelności do masy upadłości jest więc prowadzeniem egzekucji tej wierzytelności w takiej formie jaka jest możliwa, tj. w formie postępowania upadłościowego.
W skardze na to postanowienie wierzyciel zaskarżył je w całości, zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istoty wpływ na wynik sprawy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 w zw. z art. 18 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132; dalej: u.p.e.a.) poprzez błędne przyjęcie, że zaistniała przesłanka nieprzystąpienia do egzekucji w sytuacji, gdy przesłanka taka nie zaszła;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 146 § 3 w zw. z art. 61 i 62 pr.up. poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że przepis ten dotyczy również należności z tytułu administracyjnych kar pieniężnych nałożonych po ogłoszeniu upadłości w sytuacji, gdy należności stwierdzone w drodze decyzji administracyjnych, które uzyskały przymiot ostateczności po ogłoszeniu upadłości nie są zaspokajane z masy upadłości i mogą być dochodzone bezpośrednio wobec dłużnika, a w konsekwencji nie zaistniała podstawa do nieprzystąpienia do egzekucji względem dłużnika.
Mając na uwadze powyższe wierzyciel wniósł o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia NUS; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu od skargi oraz kosztów zastępstwa sądowego według norm przepisanych; oraz stosownie do art. 119 pkt 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Spór w rozpoznanej sprawie zaistniał między organem egzekucyjnym a wierzycielem i dotyczył zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) ze względu na wcześniejsze ogłoszenie upadłości zobowiązanego.
W aktach sprawy znajduje się tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela w dniu 4 marca 2025 r. i tego samego dnia przesłany organowi egzekucyjnemu (k. 32 akt adm.). Z tytułu wynika, że podstawą jego wystawienia była decyzja z 18 grudnia 2024 r. o nałożeniu kary pieniężnej za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej w wysokości 1500 zł. Decyzji tej nie ma w aktach sprawy, jednak na podstawie danych wskazanych w tytule wykonawczym Sąd ustalił, że podstawą nałożenia kary pieniężnej był przepis art. 13k ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 320 ze zm., dalej: u.d.p.). Zgodnie z tym przepisem, za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Skoro w tytule wskazano kwotę dochodzonej należności 1500 zł, to musiało chodzić o art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Jak wynika z art. 13k ust. 9 u.d.p., kary pieniężne, o których mowa w ust. 1-2f, nakłada się w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 13l ust. 1 u.d.p., do nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego. Termin płatności kary, stosownie do art. 13m ust. 1 u.d.p., wynosi 21 dni kalendarzowych, licząc od dnia, w którym decyzja w sprawie nałożenia kary stała się ostateczna (H. Kisilowska [w:] R. Godlewski, P. Kobylski, D. Wilkowska-Kołakowska, H. Kisilowska, Drogi publiczne. Komentarz, Warszawa 2023, art. 13m, lex/el). Stosownie do 40d ust. 1 u.d.p., w przypadku nieterminowego uiszczenia m.in. kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust. 1-2f, pobiera się odsetki ustawowe za opóźnienie. Według ust. 2 tego artykułu, kary pieniężne, o których mowa m.in. w art. 13k ust. 1-2f, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Skoro decyzja o nałożeniu kary pieniężnej została wydana 18 grudnia 2024 r., a termin, od którego należy naliczać odsetki określono w tytule na 29 stycznia 2025 r., gdzie kara jest płatna w terminie 21 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, to musi to oznaczać, że termin płatności minął 28 stycznia 2025 r., czyli decyzja musiała stać się ostateczna z upływem 7 stycznia 2025 r. (21 dni wcześniej). Jest to zgodne ze wskazaniem przez wierzyciela w tytule, że należność powstała 23 grudnia 2024 r., co należy wiązać z datą doręczenia decyzji (wejścia do obrotu). Przy założeniu, że od dnia następnego rozpoczął bieg 14-dniowy termin na wniesienie odwołania, który kończył się 6 stycznia 2025 r., należało przyjąć, że termin ten minął w dniu następnym (art. 57 § 4 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a.) – właśnie 7 stycznia 2025 r.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 9 grudnia 2024 r. dłużnik A. W. złożył w Sądzie Rejonowym [...] w Ł. [...] Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych wniosek o ogłoszenie tzw. upadłości konsumenckiej (część trzecia, tytuł V pr.up. - postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej). Sąd upadłościowy ogłosił upadłość dłużnika postanowieniem z dnia 18 grudnia 2024 r., o czym obwieścił tego samego dnia (k. 66 akt adm.). Wyznaczył w nim syndyka oraz wezwał wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe, w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze.
To stanowiło podstawę uznania przez organ egzekucyjny, że postępowanie prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 marca 2025 r. powinno być umorzone z uwagi na niedopuszczalność jego prowadzenia po ogłoszeniu upadłości. Organ egzekucyjny powołał tu treść art. 144 ust. 1 i art. 146 ust. 3 pr.up. Z przepisów tych wynika, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (art. 144 ust. 1 pr.up.) oraz że po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę (art. 146 ust. 3 pr.up.).
Ze stanowiskiem tym wierzyciel się nie zgodził stwierdzając, że wierzytelność objęta tytułem wykonawczym powstała po ogłoszeniu upadłości, a więc nie może być zaspokojona z masy upadłości, lecz powinna być dochodzona bezpośrednio od upadłego. Zdaniem wierzyciela, upadły może swobodnie dysponować majątkiem, który nie wchodzi do masy upadłości, zatem nie ma przeszkód do prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do niego w celu dochodzenia objętej tytułem wykonawczym należności. Wierzyciel powołał się tu na wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016 r., II GSK 1095/15 oraz WSA w Warszawie z dnia 24 września 2021 r. IV SA/Wa 919/21. W obu z nich zwracano uwagę na to, co przysparza masie majątkowej aktywów i uznano, że skoro decyzja o nałożeniu kary po ogłoszeniu upadłości nie przysparza nic masie, to nie mogła dotyczyć masy upadłości (i dlatego to nie syndyk, lecz sam upadły powinien być stroną postępowania w przedmiocie jej nałożenia).
DIAS wskazywał z kolei, że w nowszym orzecznictwie stanowiska wyrażonego w wyroku II GSK 1095/15 nie podzielono. Mianowicie, jak przyjęto w wyroku NSA z 16 marca 2023 r., II GSK 1487/19, nie ma znaczenia, że decyzja wydana w przedmiocie nałożenia kary "nie przysparza (...) masie spadkowej aktywów, a zatem nie dotyczy masy upadłości". DIAS zauważył, że wyrok ten zapadł w sprawie, w której Główny Inspektor Transportu Drogowego orzekł w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej po ogłoszeniu upadłości strony. NSA wskazał, że w myśl art. 144 ust. 1 i 2 pr.up., po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, przy czym postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Jest więc oczywiste, że przepis art. 144 ust. 1 pr.up. nie obejmuje postępowań, które dotyczą majątku (mienia) niewchodzącego w skład masy upadłości. NSA podzielił pogląd wyrażany na gruncie tych przepisów, że należy je stosować do wszelkich postępowań dotyczących mienia wchodzącego w skład masy upadłości - zarówno jako jej pozycje czynne (aktywa) lub bierne (pasywa) - bez względu na to, czy chodzi o postępowanie będące już w toku, czy też o postępowanie, które ma być dopiero wszczęte. Powołał się przy tym na stanowisko doktryny oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. III CSK 244/08, w którym wskazano, że z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór, przy czym brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Jednakże postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka i przeciw niemu, natomiast syndyk prowadzi je na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym oraz że podstawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. NSA zauważył przy tym, że poglądy te są również akceptowane w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (np. postanowienie NSA z dnia 5 września 2019 r. I FSK 1714/18, wyroki WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2019 r. VI SA/Wa 1732/19, 21 grudnia 2022 r. VI SA/Wa 1897/22). Na marginesie NSA zauważył, że wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016 r. II GSK 1095/15 (przywołany przez wierzyciela w zażaleniu) ma charakter jednostkowy i brak jest przekonujących argumentów pozwalających na zaakceptowanie wyrażonego w nim ogólnego kierunku interpretacji przepisów art. 61 oraz art. 144 ust. 1 i 2 pr.up. DIAS zauważył także, że WSA w Warszawie - którego pierwotne orzeczenie zostało uchylone wyrokiem NSA z dnia 16 marca 2023 r. II GSK 1487/19, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wydał wyrok z dnia 11 października 2023 r. III SA/Wa 541/23, w którym wskazał m.in., że samo ogłoszenie upadłości nie stanowi przeszkody do wszczęcia, czy też kontynuowania postępowania administracyjnego, co wynika wprost z art. 144 ust. 1 pr.up. i zgodnie z tym przepisem w tej sprawie postępowanie było prowadzone. Przy czym syndyk postępowanie to prowadził na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. WSA podniósł, że w przypadku należności publicznoprawnych, w tym takich jak kara administracyjna, ich ustalenie następuje w postępowaniu administracyjnym. Dopiero wydana w tym postępowaniu decyzja podlegająca wykonaniu rodzi obowiązek zapłaty, a więc odpowiada wierzytelności wobec upadłego podlegającej zgłoszeniu. Nie jest dopuszczalna egzekucja administracyjna takiej kary w trakcie postępowania upadłościowego, gdyż stoi temu na przeszkodzie art. 146 ust. 3 pr.up., zgodnie z którym, po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu lub zarządzenia zabezpieczenia na majątku upadłego.
Wierzyciela to nie przekonało, czemu dał wyraz w skardze. Argumentował w niej, że zgodnie z art. 61 pr.up. z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego a stosownie do art. 62 pr.up. w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a. Decyzja administracyjna nakładająca administracyjną karę pieniężną stanowi wyłącznie zobowiązanie upadłego i z tego powodu nie może być utożsamiana ze składnikiem masy upadłości. Wierzyciel podkreślił, że zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie sądów administracyjnych "należy odrzucić pogląd, że sądowe i administracyjne kary grzywny orzeczone przeciw upadłemu po ogłoszeniu upadłości są zaspokajane z masy upadłości ponieważ w wyniku ogłoszenia upadłości upadły utracił z mocy samego prawa zarząd oraz możność korzystania z rozporządzania majątkiem masy upadłości, a tym samym roszczenia z tego tytułu mogą być dochodzone przez wierzycieli po umorzeniu łub ukończeniu postępowania upadłościowego, bądź też w czasie trwania tego postępowania, lecz tylko z majątku niewchodzącego w skład masy upadłości. Nie należy przy tym zapominać, że w świetle art. 185 ust. 2 p.u.n. ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych upadłego. Upadły traci jedynie prawo zarządu i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Może natomiast swobodnie dysponować majątkiem, który do masy nie wchodzi, czyli np. wynagrodzeniem za pracę w części niepodlegającej zajęciu" (tak w wyroku WSA w Gliwicach z 27 stycznia 2015 r., II SA/G1 1032/14). W uzasadnieniu przywołanego wyroku sąd stwierdził ponadto, że zgodnie z art. 342 pr.up. sądowe oraz administracyjne kary pieniężne zaspokajane są, co do zasady, w kategorii piątej, jednakże dotyczy to wyłącznie kar orzeczonych przed ogłoszeniem upadłości. Natomiast administracyjne kary powstałe już po ogłoszeniu upadłości nie stanowią masy upadłości, nie są dochodzone i zaspokajane w postępowaniu upadłościowym i możliwe oraz zasadne jest dochodzenie ich bezpośrednio od dłużnika. NSA w wyroku z dnia 9 grudnia 2016 r., II GSK 1095/15 wskazał, że konkretyzacja wskazanej sankcji administracyjnej co do podmiotu i wysokości kary następuje na podstawie decyzji administracyjnej, a zatem należy przyjąć, że bez względu na datę popełnienia naruszenia, nałożenie na podmiot wykonujący przewóz drogowy obowiązku w postaci kary pieniężnej następuje z dniem wydania decyzji. Ponadto wierzyciel podkreślił, że zgodnie z stanowiskiem utrwalonym w judykaturze i piśmiennictwie, a niezakwestionowanym dotychczas, którego wyrazem jest wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 stycznia 2009 r. III CSK 244/08, "postępowanie dotyczące masy upadłości nie musi być tożsame z postępowaniem o wierzytelność upadłościową podlegająca zgłoszeniu do masy. Niezależnie od doniosłego dla rozróżnienia tych postępowań podziału na wierzytelności podlegające zgłoszeniu do masy (powstałe przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem upadłości, których zaspokojenie następuje przez podział masy) i niepodlegające takiemu zgłoszeniu, rozróżnić trzeba nadto sytuacje, w których przedmiotem procesu jest istniejąca przeciwko pozwanemu wierzytelność albo też stanowi go inne dochodzone przeciwko upadłemu roszczenie lub uprawnienie". Dlatego, zdaniem wierzyciela, nie można podzielić stanowiska organów egzekucyjnych obu instancji, że w sprawie zaistniała przesłanka do nieprzystąpienia do egzekucji oraz, że wierzytelność GITD może zostać zaspokojona wyłącznie z masy upadłości.
Sąd stanowiska tego nie podziela.
Decydujące znaczenie w tej sprawie miała okoliczność, że należność powstała po ogłoszeniu upadłości. Jak wiadomo, postępowanie upadłościowe zostało ogłoszone 18 grudnia 2024 r. W tej samej dacie została wydana decyzja w sprawie kary pieniężnej (co wynika z treści tytułu wykonawczego). Decyzja taka ma charakter konstytutywny, bowiem nie konkretyzuje ona obowiązku wcześniej istniejącego (nieskonkretyzowanej powinności), ale go od podstaw kształtuje (wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., II GSK 3815/16, wyrok NSA z dnia 1 marca 2022 r., II GSK 1778/18). Należność wynikająca z tej decyzji powstaje z chwilą jej doręczenia, co miało miejsce 23 grudnia 2024 r. (data wskazana w tytule wykonawczym w rubryce "data powstania należności"). Należność stała się wymagalna z upływem terminu płatności (28 stycznia 2025 r.) i od tego momentu mamy do czynienia z wierzytelnością.
Na gruncie pr.up. rozróżnia się wierzytelności upadłościowe i wierzytelności masy upadłości. Te pierwsze to wierzytelności powstałe przed ogłoszeniem upadłości, te drugie – po ogłoszeniu upadłości. Zgłoszenie wierzytelności jest trybem właściwym dla dochodzenia wierzytelności upadłościowych, natomiast wszystkie nowe wierzytelności, powstałe po dacie ogłoszenia upadłości, mogą być dochodzone przeciwko syndykowi – na zasadach ogólnych (P. Janda, uw. 2 do art. 236 [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, lex/el).
Oznacza to, że dopóki trwa postępowanie upadłościowe nie można prowadzić żadnych czynności egzekucyjnych wobec upadłego i jego majątku pominięciem syndyka. Błędne jest stanowisko wierzyciela, jakoby o dopuszczalności egzekucji administracyjnej wobec upadłego po ogłoszeniu upadłości miały świadczyć przepisy art. 61 pr.up.(z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego) oraz art. 62 pr.up. (w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a.), z czego wierzyciel zdaje się wywodzić, że mogą istnieć jeszcze jakieś składniki majątkowe, z których egzekucja administracyjna kary pieniężnej mogłaby być przeprowadzona. Rzecz jednak w tym, co zresztą wynika z powołanych przepisów, że wszystko, co wpłynie do masy "w toku postępowania upadłościowego" stanowi masę upadłości i dlatego dopóki twa postępowanie upadłościowe nic nie powinno z niej wypłynąć w drodze innych postępowań i bez nadzoru syndyka. Dlatego istnieje generalny zakaz prowadzenia postępowania egzekucyjnego względem upadłego po ogłoszeniu upadłości. Przypomnijmy, że postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości; postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 146 ust. 1 zd. 1 i 2 pr.up.), a po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości (art. 146 ust. 3 pr.up.). Należy jeszcze raz podkreślić, że masa upadłości nie jest wartością statyczną z dnia ogłoszenia upadłości, ale dynamiczną, obejmującą składniki majątku aktualne również po ogłoszeniu upadłości. Dzieje się tak, dopóki trwa postępowanie upadłościowe.
Odpowiedź na pytanie, w jaki sposób można dochodzić należności publicznoprawnych powstałych po ogłoszeniu upadłości (a przed zakończeniem postępowania upadłościowego – co ma istotne znaczenie i dotyczy tej sprawy) odnajdujemy w art. 230 ust. 2 pr.up., zamieszczonym w części pierwszej, tytule IV (Przepisy ogólne o postępowaniu upadłościowym prowadzonym po ogłoszeniu upadłości) dział V pr.up. (Koszty i inne zobowiązania masy upadłości). W art. 230 ust. 1 wymieniono listę należności zaliczanych do kosztów postępowania, natomiast w ust. 2 – inne zobowiązania masy upadłości. Należą do nich: wszystkie niewymienione w ust. 1 zobowiązania masy upadłości powstałe po ogłoszeniu upadłości (w szczególności należności ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, zobowiązania z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, zobowiązania z zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów, których wykonania zażądał syndyk, inne zobowiązania powstałe z czynności syndyka oraz przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę), co oznacza, że należą tu także zobowiązania masy upadłości (które – jak wspomniano – należy odróżniać od wierzytelności upadłościowych, podlegających zgłoszeniu syndykowi w trybie art. 236 ust. 1 pr.up.). Zobowiązania masy upadłości dochodzi się przeciwko syndykowi na zasadach ogólnych. Zgodnie z art. 144 ust. 1 i 2 pr.up., po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu; postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.
Postępowanie egzekucyjne wobec upadłego (zobowiązanego) może być natomiast wszczęte dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego, gdyby należność objęta tytułem wykonawczym nie została uregulowana przez syndyka.
Wobec powyższego dla Sądu jest aż nader jasne, że postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. było w pełni uprawnione, bowiem egzekucja administracyjna po ogłoszeniu upadłości wobec upadłego z tytułu kary pieniężnej powstałej po ogłoszeniu upadłości była niedopuszczalna.
W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).
ds