III SA/Łd 608/23

III SA/Łd 608/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Janusz Nowacki
Małgorzata Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II GSK 1452/24 - Wyrok NSA z 2025-01-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 135, art. 250, art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 130a ust. 1 i 2, ust. 5c, ust. 10h, ust. 10i, ust. 10k i ust. 10e, ust. 11 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Dnia 20 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 25 lipca 2023 roku nr SKO.4141.598.2023 w przedmiocie ustalenia obowiązku zapłaty kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Zgierskiego z dnia 19 czerwca 2023 roku nr KM.7135.1.14.2022; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K. J. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w Kazimierzu ul. [...] kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) zawierającą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej D. G. z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z 25 lipca 2023 r., nr SKO.4141.598.2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.r.d.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Starosty Zgierskiego z 19 czerwca 2023 r., nr KM.7135.1.14.2022 ustalającą obowiązek zapłaty kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu marki Fiat Stilo o numerze rejestracyjnym [...].
W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że Starosta Zgierski decyzją z 19 czerwca 2023 r. orzekł o ustaleniu dla D.G. wysokości kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu marki Fiat Stilo o numerze rejestracyjnym [...] w wymiarze 8 432,00 zł.
Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, w którym wskazała, że pojazd w chwili jego usunięcia nie znajdował się w jej władaniu.
Organ drugiej instancji uznając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie podniósł, że w świetle art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d. nakładany w drodze decyzji administracyjnej obowiązek poniesienia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ciąży zawsze na właścicielu pojazdu, przy czym w sytuacji przewidzianej w art. 130a ust. 10i p.r.d. jest on zobowiązany do pokrycia tych kosztów solidarnie z osobą, która w chwili usunięcia pojazdu z drogi władała nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. W art. 130a ust. 10i p.r.d. chodzi o jakikolwiek tytuł prawny do pojazdu, z którym wiąże się uprawnienie do używania pojazdu (np. użytkowanie, leasing, najem, użyczenie), a który w określonych przypadkach może powstać na skutek czynności odformalizowanych, w tym w sposób dorozumiany. Ustalenie osób zobligowanych do poniesienia kosztów, o których mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d., jest ściśle związane z określeniem stron postępowania prowadzonego w przedmiocie ich zapłaty. Interes prawny w tym postępowaniu ma więc zawsze osoba będąca właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia, zaś w sytuacji określonej w art. 130a ust. 10i p.r.d. także osoba wskazana w tym przepisie. W art. 130a ust. 10h p.r.d. określono zakres przedmiotowy kosztów obciążających właściciela usuniętego pojazdu (z zastrzeżeniem ust. 10i) oraz ramy czasowe ich powstania. Niewątpliwie dotyczy on wszelkich kosztów, które powstały od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Użyty w nim zwrot "do czasu zakończenia postępowania" interpretować należy w ten sposób, że właściciela pojazdu, oprócz jednorazowych kosztów usunięcia pojazdu, obciążają koszty przechowywania pojazdu poniesione do zakończenia, w drodze prawomocnego postanowienia sądu, postępowania w sprawie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, tj. za okres, w którym pozostawał on właścicielem pojazdu. Data uprawomocnienia się wzmiankowanego orzeczenia nie jest jednak miarodajna, gdy chodzi o jednorazowe koszty oszacowania pojazdu, a także koszty jego sprzedaży lub zniszczenia. Sprzedaż lub zniszczenie pojazdu stanowi bowiem uprawnienie jego właściciela, a zatem jest możliwe dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu przyznającego powiatowi własność pojazdu w drodze przepadku. Wycena pojazdu jest czynnością bezpośrednio poprzedzającą podjęcie decyzji, czy z uwagi na wartość majątkową pojazdu zasadna jest jego sprzedaż, czy zniszczenie. Taka wykładnia art. 130a ust. 10h p.r.d., która zakładałaby możliwość poniesienia przez powiat kosztów oszacowania, sprzedaży lub zniszczenia pojazdu przed przejściem na niego prawa własności tej rzeczy, prowadziłaby do uznania, że treść tego przepisu jest wewnętrznie sprzeczna. Powyżej wskazane ramy czasowe kosztów obciążających właściciela usuniętego pojazdu, a właściwie daty początkowej, odnoszącej się do momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu związanej z poniesieniem kosztów związanych z przechowywaniem tego pojazdu, w pewnych przypadkach może mieć miejsce dopiero od 4 września 2010 r., kiedy to Starosta zyskał podstawę prawną do wydania decyzji obciążającej właściciela pojazdu kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu. Przepis art. 130a p.r.d. nie mógł stanowić przed 4 września 2010 r. podstawy do prowadzenia przez starostę postępowania o ustalenie kosztów i wydanie decyzji w tym przedmiocie. Analizowane unormowania ustawy Prawo o ruchu drogowym nie określają terminu do wystąpienia przez starostę do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Ograniczają się jedynie do wskazania, że czynność ta nie może być podjęta przed upływem 3 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu (art. 130a ust. 10), a dodatkowo przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej o obowiązku odbioru pojazdu (art. 130a ust. 10a). Starosta nie jest związany żadnym terminem w zakresie wystąpienia do sądu o orzeczenie przepadku pojazdu, mając w szczególności na względzie, że w świetle obowiązującego prawa czynność ta musi być poprzedzona powiadomieniem właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej o obowiązku odbioru pojazdu i skutkach prawnych jego nieodebrania, co oznacza, że osoby te mają pełną świadomość swojej sytuacji prawnej. Natomiast w zakresie terminu wydania decyzji w sprawie zapłaty kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu ustawodawca zastosował rozwiązanie, o którym mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d. Postępowanie wyjaśniające w sprawie administracyjnej zapłaty kosztów nie obejmuje okoliczności, o których mowa w art. 130a ust. 10e p.r.d., stanowiących przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, np. czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy starosta prawidłowo powiadomił właściciela pojazdu lub uprawnioną osobę o obowiązku odbioru pojazdu. Te i wszystkie inne kwestie poprzedzające orzeczenie o przepadku pojazdu bada z woli ustawodawcy sąd w odrębnym postępowaniu cywilnym. Oznacza to, że prawomocne postanowienie sądu o przepadku pojazdu na rzecz powiatu jest wiążące dla organów administracji publicznej nie tylko w zakresie wynikającym wprost z treści rozstrzygnięcia, ale również w zakresie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę jego wydania. W konsekwencji postępowanie dowodowe przeprowadzane w ramach postępowania administracyjnego powinno skupiać się na kwestiach określonych w art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d., tzn. ustaleniu osoby albo osób zobowiązanych do pokrycia kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu oraz sprecyzowaniu kosztów objętych tym obowiązkiem i określeniu ich wysokości.
Następnie organ drugiej instancji stwierdził, że nie jest spornym, że 4 października 2022 r. wydana została dyspozycja usunięcia pojazdu nr 79/2022, na podstawie, której został usunięty z drogi pojazd marki Fiat Stilo o nr rejestracyjnym [...] i umieszczony na parkingu strzeżonym (G.,[...] 56), jak również, że D.G. od 30 września 2022 r. była właścicielem pojazdu. 14 marca 2023 r. pojazd został odebrany z parkingu strzeżonego przez osobę upoważnioną przez właściciela pojazdu. Organ pierwszej instancji 23 marca 2023 r. poinformował stronę w wszczęciu postępowania, a 19 czerwca 2023 r. wydał zaskarżoną decyzję.
Organ drugiej instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt K 6/17; opublikowanym Dz. U. z 2018 r., poz. 2322), uznał art. 130a ust. 5c p.r.d. w zakresie, w jakim przewiduje, że pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 p.r.d. pozostaje na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez starostę do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Skoro Trybunał Konstytucyjny negatywnie ocenił kwestię zatrzymania pojazdu do czasu uregulowania należności za usunięcie i parkowanie pojazdu, to w istocie pojawiłaby się luka w postaci braku procedury dla egzekwowania opłaty za usunięcie i przechowywanie (parkowanie) pojazdu na parkingu strzeżonym w przypadku, gdy usunięty z drogi pojazd został odebrany z parkingu strzeżonego, ale bez uiszczenia tej opłaty. W celu umożliwienia ustawodawcy wprowadzenia takiej procedury Trybunał Konstytucyjny odroczył więc utratę mocy obowiązującej art. 130a ust. 5c p.r.d., w zakresie wskazanym w sentencji tego wyroku oraz art. 130a ust. 7 pkt 1 p.r.d., o dziewięć miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Pomimo jednak, że sentencja została ogłoszona 12 grudnia 2018 r., to do dnia dzisiejszego system prawa nie został dostosowany do wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji, mając z jednej strony na uwadze wyrażone w kontekście art. 130a ust. 5c p.r.d. stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, że obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie i parkowanie pojazdu wynika bezpośrednio z przepisów prawa i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej ustalającej jej wysokość, z drugiej zaś strony wyrażony również w tym wyroku przez Trybunał Konstytucyjny pogląd, że wyeliminowanie normy uzależniającej wydanie pojazdu od uprzedniego uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie nie oznacza zwolnienia właściciela pojazdu z obowiązku uregulowania stosownych należności, będących dochodem budżetu powiatu, to w celu wypełnienia powstałej luki uznać należy za zasadne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie pojazd został ostatecznie odebrany z parkingu strzeżonego, regulacji z art. 130a ust. 10h oraz art. 130a ust. 10j p.r.d.
Według organu drugiej instancji w tym stanie rzeczy treść art. 130a ust. 10h p.r.d. może odpowiednio objąć swą dyspozycją nieuiszczoną opłatę za usunięcie i przechowywanie (parkowanie) na parkingu strzeżonym pojazdu, który został ostatecznie z tego parkingu odebrany. Zabieg ten umożliwi konkretyzację i realizację obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisów prawa w sytuacji, gdy nie została jeszcze wprost określona procedura umożliwiająca wyegzekwowanie tego obowiązku. Zaskarżona decyzja – w sposób prawidłowy – wskazuje mechanizm obliczenia ustalonej opłaty oraz cezury czasowe w jakich tą opłatę naliczono, bowiem Starosta Zgierski wskazał, że na opłatę w wysokości 8 432 zł składają się:
- koszty usunięcia pojazdu w wysokości 542 zł (§ 1 pkt 3 lit. a uchwały Nr XXXIX/348/21 Rady Powiatu Zgierskiego z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu (Dz. Urz. Woj. Łódzk. poz. 6021);
- koszty przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym od dnia usunięcia tj. 4 października 2022 r. do dnia odbioru pojazdu z parkingu strzeżonego tj. do 14 marca 2023 r. w łącznej kwocie: 7 892 zł, na którą to kwotę składają się opłaty: za okres od 4 października 2022 r. do 31 grudnia 2021 r., 89 dni, stawka za dzień 46 zł, w kwocie 4 094 zł (§ 1 pkt 3 lit. b uchwały Nr XXXIX/348/21 Rady Powiatu Zgierskiego z dnia 26 listopada 2021 r. w sprawie wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu), za okres od 1 stycznia 2023 r. do 14 marca 2023 r., 73 dni, stawka za dzień 52 zł, w kwocie 3 796 zł (§ 1 pkt 3 lit. b uchwały Nr LIV/441/22 Rady Powiatu Zgierskiego z dnia 28 października 2022 r. w sprawie wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu – Dz. Urz. Woj. Łódzk. poz. 6498).
Organ drugiej instancji za gołosłowne uznał twierdzenie skarżącej, że pojazd w chwili jego usunięcia nie znajdował się w jej władaniu. Stwierdził przy tym, że nie znajduje ono potwierdzenia nie tylko w aktach sprawy, ale nawet sama skarżąca twierdzi, że w tym względzie nie ma żadnej umowy. Mimo podjętych przez organ pierwszej instancji działań (pisma z 11 kwietnia i 22 maja 2023 r.) fakt posiadania pojazdu przez P.W. nie został potwierdzony, podobnie zresztą jak przedłożona przez skarżącą korespondencja mailowa. Właściciel pojazdu zawsze ponosi koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania. Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów (patrz art. 130a ust. 10i p.r.d.), co oznacza, że skarżąca jako właściciel pojazdu zawsze będzie zobowiązana do uiszczenia kosztów jego usunięcia i przechowywania.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.G. zaskarżyła powyższą decyzję organu w całości, zarzucając jej rażące oraz mające istotny wpływ na treść decyzji naruszenie prawa zarówno procesowego i materialnego, w tym konstytutywnych zasad prawa i porządku międzynarodowego, jak zasada sprawiedliwości, równości i proporcjonalności na szkodę jej interesu oraz interesu społecznego – gdzie w interesie społecznym leży sprawne działanie organów państwa budzące zaufanie, poszanowaniem zasady sprawiedliwości, proporcjonalności i równości stron.
Według skarżącej zaskarżona decyzja na etapie postępowania została obciążona wieloma wadami procesowymi zawinionymi przez organy załatwiające sprawę, które skutkują poważnymi naruszeniami prawa na jej szkodę. Treść decyzji jest nieadekwatna do materialnego stanu prawnego z uwagi na zastosowanie niewłaściwych przepisów do stanu faktycznego sprawy, czego skutkiem jest naruszenie szeregu dóbr kwalifikowanych prawem krajowym i międzynarodowym na szkodę strony oraz rażące naruszenie "przyzwoitości ludzkiej". Zaskarżona decyzja w sposób jednoznaczny i oczywisty narusza prawną zasadę sprawiedliwości, a przede wszystkim moralną zasadę sprawiedliwości obciążając skarżącą kosztami wynikającymi z okoliczności, do których się nie przyczyniła, na które nie miała żadnego wpływu, które zostały dokonane wbrew jej woli i na jej szkodę. Sprawa na poszczególnych etapach była prowadzona w sposób nieudolny i przewlekły.
Skarżąca wyjaśniła, że we wrześniu 2022 r. P.W. zaproponował jej wnukowi D.Ł. uruchomienie działalności gospodarczej polegającej na wynajmowaniu tanich samochodów osobowych dla funkcji transportowo-dostawczych. Udział D.Ł. miał polegać na wniesieniu kapitału finansowego, czego dokonał 8 września 2022 r. P.W. miał natomiast zakupić za wartość wniesionego kapitału samochody osobowe, a następnie kierować działalnością, polegającą na wynajmowaniu dalej samochodów osobowych użytkownikom końcowym. Z tego tytułu D.Ł. miał otrzymywać początkowo około 3 000 zł, a następnie wraz z rozwojem działalności prognozowane przychody miały dochodzić do 5 000 – 6 000 zł. Z uwagi na brak zarejestrowanej działalności dla ustanowienia tytułu własności oraz proces karny D.Ł., P.W. zaproponował, by skarżąca krótkoterminowo przejęła tytuły własności kupowanych samochodów osobowych. Okres ten miał trwać do momentu zgłoszenia i sformalizowania działalności gospodarczej. Skarżąca chcąc pomóc wnukowi, udzieliła P.W. pełnomocnictwa do zawarcia w jej imieniu umowy sprzedaży samochodu. Na podstawie pełnomocnictwa P.W. w okresie 13-30 września 2022 r. dokonał zakupu pięciu samochodów osobowych, w tym Fiata Stilo. P.W. dysponując pełnomocnictwem oraz środkami finansowymi przekazanymi mu przez D.Ł., 30 września 2022 r. dokonał zakupu samochodu osobowego Fiat Stilo o nr rejestracyjnym [...], gdzie w umowie widnieje zapis o byciu zastępowanym w czynności kupna pojazdu przez pełnomocnika P.W., który to faktycznie (fizycznie) dokonał zakupu pojazdu. Skarżąca nigdy nie widziała pojazdu ani oryginału umowy jego zakupu. Skarżąca nigdy nie dysponowała prawem jazdy. Już w październiku 2022 r. rozpoczęły się trudności z wywiązywaniem się przez P.W. z zobowiązań finansowych, realizacją wyznaczonych zadań, obsługą obowiązków prawnych związanych z czynnościami wykonywanymi na rzecz działalności, w tym z obsługą zobowiązań prawnych wynikających z posiadania samochodów osobowych, z częstotliwością i jakością kontaktu. W związku z nadmiarem nieprawidłowości D.Ł. 7 listopada 2022 r. poinformował P.W. o utracie zaufania oraz o wycofaniu się z działalności. Pomimo upływu czasu działalność pozostawała niezarejestrowana, a skarżąca pozostawała w zawieszonym stanie prawnym "nominalnego" tylko tytułu własności pojazdów, którymi "operował" P.W. 8 listopada 2022 r. P.W. wystawił weksel na kwotę udzielonych mu kwot pieniędzy (środki własne D.Ł., pasywa stanowiące zobowiązanie zaciągnięte u rodziny przyjaciela o wartości 17 000 zł) przez ten czas, tj. 40 000 zł i przekazał go D.Ł. P.W. zobowiązał się do sprzedaży samochodów zakupionych na skarżącą i zwrotu pieniędzy do 18 grudnia 2022 r. P.W. na początku grudnia 2022 r. zwrócił się z prośbą o udzieleniu mu pełnomocnictwa do sprzedaży pojazdów. Skarżąca 8 grudnia 2022 r. udzieliła P.W. upoważnienia do sprzedaży wszystkich zakupionych na nią samochodów osobowych do 31 grudnia 2022 r. P.W, opieszale wywiązywał się ze swoich obowiązków i pierwszą transzę pieniędzy spłacił dopiero 20 grudnia 2022 r. pokrywając zaledwie część długu – 12 000 zł. Następnie w lutym dokonał ostatniej wpłaty w wysokości 2 000 zł. W sumie spłacił 14 000 zł z 40 000 zł. P.W. tłumaczył swą opieszałość nadmiarem prac i różnego rodzaju obowiązków w innych obszarach jego aktywności życiowej, w tym rodzinnej. 14 marca 2023 r. P.W. zerwał całkowicie kontakt z D.Ł. i skarżącą (nieaktywny numer telefonu, brak odpowiedzi na maile). Jak się okazało później, P.W. został zatrzymany i osadzony w jednostce penitencjarnej celem dokończenia wykonywania kary pozbawienia wolności, która stała się prawomocna. D.Ł. i skarżąca po ustaleniu miejsca osadzenia P.W. skierowali do niego pisma "unieważniające" wszelkie udzielone mu upoważnienia i pełnomocnictwa. Zobowiązali go również do fizycznego zwrócenia pojazdów, którymi dysponuje wraz z kluczykami oraz wszelką dokumentacją dotyczącą. P.W. kontaktując się kilkukrotnie z D.Ł. z jednostki penitencjarnej zobowiązywał się każdorazowo do podjęcia odpowiednich działań i możliwie najszybszego zwrócenia dokumentów. W ostatniej rozmowie 5 sierpnia 2023 r. P.W. nagle stwierdził, że nie ma wiedzy o lokalizacji dokumentów dotyczących zakupionych na skarżącą samochodów osobowych. Skarżąca wskazała, że nie ma dostępu do oryginałów umów wskazujących na to kto w październiku posiadał inny niż własność tytuł do samochodu osobowego na podstawie umowy najmu pomiędzy P.W. a końcowym użytkownikiem. To P.W. podpisał umowę, przechowywał ją oraz przekazał samochód najemcy wraz z kluczykami. Z informacji udostępnionych D.Ł. przez P.W. 12 października 2022 r. w postaci pliku komputerowego stanowiącego arkusz kalkulacyjny o nazwie "ArendaZestawienie.xls" wynika, że P.W. podpisał umowę najmu z B. legitymującym się dokumentem o nr [...] (prawdopodobnie paszport) na okres 27 września – 27 października 2022 r. za stawkę tygodniową 350 zł. Zdaniem skarżącej udostępnione organom na poprzednim etapie materiały jak i dołączone do skargi, w sposób niewątpliwy pozwalają zrekonstruować fakt przekazania P.W. przez skarżącą praw i obowiązków do kupowanych na nią samochodów. Skarżąca pozostawała jedynie "nominalnym" właścicielem pojazdów godząc się jedynie by stan ten trwał około miesiąca. Zaniedbania P.W. spowodowały rozciągnięcie w czasie tego stanu. P.W. pomimo kierowanych do niego wezwań w formie pisemnej i ustnej skutecznie uchyla się od przekazania skarżącej dokumentów związanych z samochodami. Bez tych dokumentów (umów kupna-sprzedaży pojazdów) skarżąca nie posiada instrumentu prawnego umożliwiającego jej pozbycie się tytułu własności do zakupionych samochodów osobowych. W związku z tym skarżąca 7 sierpnia 2023 r. zgłosiła ten stan faktyczny do Urzędu Miejskiego w Radomiu Wydział Komunikacji informując o braku możliwości wywiązania się z obowiązku terminowego zgłoszenia zbycia/wyrejestrowania zakupionych pojazdów z uwagi na skuteczne uchylanie się przez P.W. od przekazania jej dokumentów. Skarżąca 17 lipca 2023 r. złożyła zawiadomienie o dokonaniu na jej szkodę szeregu czynności, które ze względu na swój charakter lub charakter wywołanego skutku, z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością noszą znamiona czynów zabronionych i/lub karalnych, a dokonanych w okresie od 1 września 2022 r. do 17 lipca 2023 r. przez P.W. 4 października 2022 r. B.T., kierujący pojazdem marki Fiat Stilo o nr rej. [...] na drodze A2 w punkcie 348 km w kierunku Poznania, został zatrzymany i pozbawiony wolności. Organ dokonujący zatrzymania B.T. dopuścił się naruszenia prawa poprzez niepodjęcie jakichkolwiek czynności zmierzających do właściwego zabezpieczenia pojazdu, którym kierowała osoba pozbawiana wolności, czego skutkiem było porzucenie pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione. Gdyby organ dokonujący przymusowego zatrzymania osoby kierującej pojazdem w sposób właściwy zrealizował ciążące na nim obowiązki prawne i dokonał właściwego zabezpieczenia pojazdu, którym kierował B.T., sprawy by nie było. Skarżąca nie byłaby wzywana do pokrycia kosztów porzucenia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione, w sytuacji gdy sprawcą porzucenia jest ewidentnie i bezspornie organ dokonujący przymusowego zatrzymania i pozbawienia wolności B.T. Skarżącej trudno jest dokonać wiążącego prawnie określenia osoby odpowiedzialnej za porzucenie pojazdu w punkcie drogi, gdzie jest to zabronione. Jednakże trudno byłoby oczekiwać od osoby przymusowo zatrzymywanej i pozbawionej wolności by ta mogła uchylić stan porzucenia pojazdu na drodze. Organ dokonujący zatrzymania powinien w sposób należyty zabezpieczyć pojazd, a tego nie dokonał. Jest rażąco niezgodne z zasadami sprawiedliwości, proporcjonalności, równości stron, podstawowymi zasadami i normami obowiązującego porządku prawnego, by skarżąca ponosiła koszty szkód powstałych na skutek zaniedbań, których dopuścili się funkcjonariusze dokonujący przymusowego zatrzymania i pozbawienia wolności kierowcy pojazdu poprzez niepodjęcie jakichkolwiek czynności zmierzających do właściwego zabezpieczenia tego pojazdu – stając się sprawcą porzucenia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch. W związku z tą okolicznością, zdaniem skarżącej, zachodzi konieczność podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez dokonanie ustaleń dotyczących sprawcy porzucenia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione, gdyż to ta okoliczność spowodowała potrzebę zaktywizowania się kolejnego organu, który na podstawie faktu znajdowania się pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione oraz utrudnia ruch, wydał dyspozycję jego usunięcia. Zbadania wymaga też okoliczność, czy zabezpieczenie pojazdu, którym kierowała osoba pozbawiana wolności powinno zostać dokonane na podstawie art. 130a pkt 1 ust. 1 p.r.d., gdyż być może powinno zostać dokonane na podstawie odrębnych przepisów regulujących sposób dokonywania zabezpieczenia pojazdu w sytuacji zatrzymania i pozbawienia wolności osoby kierującej pojazdem i jako jedynej poruszającej się tym pojazdem, w sytuacji gdy była to jedyna osoba znajdująca się w pojeździe. Jeszcze tego samego dnia KPP w Zgierzu wysłało powiadomienie do wadliwie ustalonego domniemanego właściciela pojazdu – G.W. o wydaniu dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi na parking strzeżony w G., B 56. W powiadomieniu zawarta była informacja, że 4 października 2022 r. KPP w Zgierzu wydała dyspozycję usunięcia pojazdu nr 79/2022 r., wskazując że pojazd został odebrany od: "...", z miejsca: "A2 348 km kier. m. P.", a następnie przeniesiony na parking strzeżony w G. przy B 56. W notatce urzędowej z 4 października 2022 r. sierż. K.K., pomimo korzystania z wiarygodnego systemu CEP (CEPIK), wadliwie dokonała ustaleń faktycznych i stwierdziła, że po sprawdzeniu pojazdu w CEP właścicielem okazał się być "W.G.". Skarżąca na skutek zaniedbań KPP w Z. bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu przez okres 4 miesięcy. Gdyby KPP w Z. prawidłowo ustalił właściciela pojazdu, a więc ustalił, że "nominalnie" jest nim skarżąca, system CEP (CEPIK) zawiera takie informacje, a ponadto gdyby KPP w Z. działając w oparciu o właściwie ustalonego właściciela poprawnie zaadresowała powiadomienie wraz z wezwaniem do odbioru usuniętego z drogi i przeniesionego na parking strzeżony pojazdu, skarżąca mogłaby w terminie 14 dni odebrać pojazd bez obciążania jej jakimikolwiek kosztami (powiadomienie wysłane wadliwie do G.W. zamiast do skarżącej). Jest rażąco niezgodne z zasadami sprawiedliwości, proporcjonalności, równości stron, podstawowymi zasadami i normami obowiązującego porządku prawnego by skarżąca była pozbawiona tego uprawnienia ze względu na wady w ustaleniach faktycznych. 6 października 2022 r. kolejne dwa powiadomienia w sprawie usunięcia z drogi pojazdu i usunięcia go na parking strzeżony w G., al. B. 56 KPP w Z. skierowała do M.K. i A. 10 stycznia 2023 r. Starostwo Powiatowe w Zgierzu otrzymało pismo KPP w Zgierzu z 4 stycznia 2023 r., w którym kom. S.K. poinformował, że przesyła materiały w sprawie zabezpieczenia 4 października 2022 r. pojazdu marki Fiat Stilo o nr rej. WPL 20171, a następnie przeniesienia go na parking strzeżony firmy C. w G przy Al. B. 56. KMP w Zgierzu nie wskazało jednak właściciela pojazdu, wobec którego miałoby być prowadzone postępowanie. Zdaniem skarżącej działania KPP w Zgierzu były prowadzone w sposób przewlekły, przez 3 miesiące wysłano powiadomienia do 3 osób, które nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu. Z niezrozumiałych powodów Starosta Zgierski zamiast samodzielnie skorzystać z systemu teleinformatycznego CEP (CEPIK) oparł się na ustaleniach KPP w Zgierzu, czyli umowie kupna-sprzedaży pojazdu z 12 listopada 2021 r. zawartej w P. pomiędzy G.W. (sprzedawcą) a A (kupującym). 26 stycznia 2023 r. Starostwo Powiatowe w Zgierzu otrzymało pismo od Starostwa Powiatowego w Płocku z 10 stycznia 2023 r. informujące, że 24 listopada 2021 r. G.W. zgłosił zbycie samochodu marki Fiat Stilo o nr rej. [...] na rzecz A. na podstawie umowy z 12 listopada 2021 r. Samochód nie został przerejestrowany. Następnie Starostwo Powiatowe w Zgierzu na podstawie systemu CEP (CEPIK) ustaliło, że 30 września 2022 r. K.M. dokonał zbycia pojazdu na rzecz skarżącej i zwróciło się do Urzędu Miejskiego w Radomiu z prośbą o przesłanie kserokopii umowy kupna-sprzedaży, faktury z 30 września 2022 r. w związku ze zgłoszonym nabyciem pojazdu marki Fiat Stilo o nr rej.[...]. Niezrozumiała jest zwłoka Starostwa Powiatowego w Zgierzu w zakresie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków poprzez niepoinformowanie skarżącej o zaistniałej sytuacji tak, by ona swoim postępowaniem mogła przyczynić się do ewentualnego zminimalizowania kosztów. 8 lutego 2023 r. Starostwo Powiatowe w Zgierzu otrzymało pismo z Urzędu Miejskiego w Radomiu z 1 lutego 2023 r., do którego załączono umowę kupna-sprzedaży samochodu marki Fiat Stilo o nr rej. [...] zawartą 30 września 2022 r. pomiędzy sprzedającym M.K. a kupującą D.G., zastępowaną przez pełnomocnika P.W. 20 lutego 2023 r. skarżąca po raz pierwszy dowiedziała się z pisma Starosty Zgierskiego z 13 lutego 2023 r., że pojazd, którego w wyniku oszustwa jest właścicielką został usunięty z drogi 4 października 2022 r., a następnie umieszczony na parkingu strzeżonym i ma pokryć koszty z tym związane. Gdyby organy zatrzymujące osobę kierującą pojazdem marki Fiat Stilo 4 października 2022 r. właściwie zrealizowały swoje obowiązki i zabezpieczyły pojazd, którym kierował w momencie zatrzymania B.T. nie porzucając go w miejscu, gdzie jest to zabronione lub utrudnia ruch, nie doszłoby do administracyjnego usunięcia z drogi pojazdu na koszt właściciela. Gdyby KMP w Zgierzu poprawnie ustalił stan faktyczny i skutecznie powiadomił skarżącą o zaistniałej sytuacji, miałaby ona 14 dni na odebranie pojazdu bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów. Na etapie postępowania prowadzonego przez Starostwo Powiatowe w Zgierzu doszło do kolejnych zaniedbań skutkujących przewlekłością postępowania, zarówno zawinionych przez Starostwo Powiatowe w Zgierzu, jak i przez Starostwo Powiatowe w Płocku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
12 stycznia 2024 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu z urzędu odpis odpowiedzi na skargę wraz z zawiadomieniem o zgłoszeniu przez organ administracji wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej został wezwany do ustosunkowania się do wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym pod rygorem uznania, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia.
Pełnomocnik skarżącej nie odniósł się do wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zawartego w odpowiedzi na skargę.
W piśmie z 25 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że popiera skargę wniesioną przez skarżącą i argumentację tam zawartą.
Pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę o zarzuty:
1. naruszenia przepisów prawa postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wszechstronnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji słusznie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób pełny i merytoryczny, w sytuacji gdy:
- organy nie wyjaśniły komu skarżąca przekazała do użytkowania pojazd marki Fiat Stilo o numerze rejestracyjnym [...], nie zbadały od kiedy i jak długo P.W. faktycznie użytkował pojazd na podstawie udzielonego pełnomocnictwa i komu wynajął pojazd, o którym to fakcie skarżąca poinformowała organ pierwszej instancji, jaka umowa łączyła skarżącą z P.W;
- organy nie wyjaśniły kto faktycznie użytkował, kierował i porzucił pojazd marki Fiat Stilo o numerze rejestracyjnym [...], na autostradzie A2 347 km 9hm kierunek Poznań. Skarżąca wyjaśniała organowi, że pojazd marki Fiat Stilo o numerze rejestracyjnym [...], na podstawie pełnomocnictwa/upoważnienia został oddany do użytkowania P.W., w ramach prowadzonej działalności wynajmu samochodów, a ten następnie na podstawie umowy wynajmu przekazał do użytkowania pojazd B.T. Nie zostało sprawdzone przez organ, czy wyjaśnienia skarżącej są zgodne ze stanem faktycznym. Nie podjęto próby ustalenia, czy faktycznie pojazd został pozostawiony w niedozwolonym miejscu przez skarżącą, czy też przez wynajmującego B.T. i w jakich okolicznościach. W odwołaniu od decyzji na stronie 6-8 skarżąca szczegółowo opisała podjęte czynności przez WRD KPP Zgierz i KPP w Zgierzu wskazując na okoliczności pozostawienia pojazdu w miejscu niedozwolonym. Z notatki urzędowej funkcjonariuszy WRD KPP Zgierz z 4 października 2022 r. wynika, że z polecenia Dyżurnego KPP Zgierz, udali się oni na autostradę A2 na 347 km 9hm kierunek Poznań, gdzie według zgłoszenia znajduje się pojazd marki Fiat o nr rejestracyjnym [...]. Nie wyjaśniono natomiast kto zgłosił Dyżurnemu KPP Zgierz o pozostawieniu pojazdu, a jest to dość istotne w niniejszej sprawie. Jeśli faktycznie doszło do zatrzymania najemcy pojazdu B.T., jego aresztowania – to było to zdarzeniem niezależne od skarżącej. Pojazd został pozostawiony w miejscu niedozwolonym w wyniku przeprowadzenia czynności przez organ ścigania, a takie działania nie powinno powodować negatywnych konsekwencji dla obywatela;
- organ nie wyjaśnił w sposób należyty i wyczerpujący w jaki sposób pojazd marki Fiat Stilo znalazł się na autostradzie A2 347 km 9hm kierunek Poznań i przez kogo faktycznie został porzucony. Organy posiadając informację, że skarżąca nie ma uprawnień do prowadzenia pojazdów, powinny ustalić przez kogo pojazd został porzucony w miejscu niedozwolonym. Skarżąca nie mogła pozostawić pojazdu na autostradzie z powodu nieposiadania prawa jazdy, nieumiejętności prowadzenia samochodu. Organy tego nie wyjaśniły, tylko przyjęły, że to skarżąca pozostawiła pojazd w miejscu niedozwolonym i jako właściciel pojazdu obciąża ją obowiązek poniesienia kosztów usunięcia i przechowywania pojazdu;
- organy nie pochyliły się nad wyjaśnieniem składanym przez skarżącą, że to nie ona, ale osoba trzecia użytkowała pojazd, który został pozostawiony w miejscu niedozwolonym w wyniku działań organów Policji – zatrzymanie i aresztowanie B.T. To działanie organów ścigania spowodowało usunięcie pojazdu i jego przechowywanie a nie działanie skarżącej. Skarżąca fizycznie nie miała możliwości prowadzenia pojazdu z powodu braku umiejętności i uprawnień do kierowania samochodami osobowymi;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 130a ust. 10i p.r.d. poprzez jego nie zastosowanie przez organy, podczas gdy zgodnie ze złożonymi przez skarżącą obszernymi wyjaśnieniami w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego i w odwołaniu od decyzji, wyraźnie zostało wskazane, że pojazd został udostępniony do użytkowania przez skarżącą P.W., który w ramach działalności gospodarczej zawiązanej przez jej wnuka z P.W., został następnie wynajęty innej osobie i to ta osoba, a nie skarżąca użytkowała pojazd w dacie jego pozostawienia w miejscu niedozwolonym. Uznając, że na skarżącej spoczywa obowiązek poniesienia opłaty za usunięcie i przechowywanie pojazdu, to taki obowiązek powinien być również nałożony na osobę faktycznie użytkującą pojazd w dacie pozostawienia pojazdu. Organ całkowicie pominął ten fakt.
W związku z powyższym pełnomocnik strony wniósł o uchylenie decyzji zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zaś skarżąca w terminie 14 dni od dnia doręczenia pełnomocnikowi odpowiedzi na skargę zawierającej ten wniosek nie zażądała przeprowadzenia rozprawy i nie odniosła się do tego wniosku.
Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do powołanych wyżej przepisów sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem celowości czy słuszności. Badanie legalności zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i ich wykładni przez organ administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji. Dokonując kontroli działalności administracji publicznej sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznego załatwienia sprawy i posiada jedynie uprawnienia kasacyjne.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji sąd stwierdził naruszenie przez organy administracji obu instancji przepisów prawa w stopniu powodującym konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji.
Jak stanowi powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 130a ust. 10h p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
W orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja, wydawana na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d. jest decyzją związaną, a zatem w sytuacji ziszczenia się przesłanek jej wydania, organ wydaje ją obligatoryjnie (por. wyrok NSA z 25 maja 2017 r., I OSK 2142/15; z 20 kwietnia 2018 r., I OSK 2470/17).
W myśl art. 130a ust. 10i p.r.d. jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h.
Przepis ten nakazuje pociągnąć do współodpowiedzialności za koszty spowodowane koniecznością usunięcia pojazdu z drogi powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, osobę, w której władaniu znajdował się faktycznie pojazd w czasie wystąpienia zdarzenia uzasadniającego usunięcie pojazdu. Chodzi tu o osobę, która kierowała pojazdem, nie będąc jego właścicielem. Wystarczające jest ustalenie, że osoba ta władała pojazdem i nie jest jego właścicielem (por. wyrok WSA w Szczecinie z 25 października 2018 r., II SA/Sz 724/18).
W orzecznictwie wskazuje się, że solidarna odpowiedzialność osób, w których władaniu pojazd pozostawał w chwili usunięcia na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, ma charakter akcesoryjny i następczy, gdyż nie może powstać bez uprzedniego powstania obowiązku wobec właściciela pojazdu. Oznacza to, że organ nie ma prawa na dowolny wybór podmiotu, w stosunku do którego dochodzić będzie należności z tytułu opłat za usunięcie i parkowanie pojazdu. To właściciel pojazdu jest tą osobą, na którą został nałożony obowiązek związany z ponoszeniem kosztów w związku z usunięciem pojazdu z drogi, a dopiero w ust. 10i art. 130a p.r.d. pojawia się solidarna odpowiedzialność władającego pojazdem w chwili zatrzymania. Odpowiedzialność ta – z uwagi na to, że ma charakter akcesoryjny i następczy – powoduje, że nie może powstać bez uprzedniego powstania odpowiedzialności właściciela pojazdu. Inaczej rzecz ujmując, osoba władająca pojazdem na podstawie innego tytułu prawnego niż własność może ponosić solidarną odpowiedzialność wraz z właścicielem pojazdu za koszty związane z usunięciem pojazdu z drogi, natomiast samodzielnie nie ponosi takiej odpowiedzialności. W konsekwencji brak odpowiedzialności właściciela za dany okres skutkowałoby brakiem odpowiedzialności za ten okres również władającego (por. wyroki NSA z 10 lipca 2020 r., I OSK 2672/19; z 16 listopada 2021 r., II GSK 1990/21). W pierwszej kolejności obowiązek finansowania kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu spoczywa na jego właścicielu, jednak ustawodawca przewidział w tym zakresie również odpowiedzialność solidarną osoby, we władaniu której pojazd znajdował się w chwili usunięcia. Rozwiązanie takie ma służyć temu, by w sytuacji gdy właściciela nie można ustalić lub nie można było uzyskać od niego środków na pokrycie kosztów zabezpieczenia i usunięcia pojazdu – koszty te pokryła osoba, która faktycznie przyczyniła się do tego, że zasiniała konieczność usunięcia pojazdu, a co za tym idzie wygenerowała koszty z tym związane (por. wyrok NSA z 24 listopada 2020 r., I OSK 1290/20). Art. 130a ust. 10i p.r.d. nakazuje pociągnięcie do współodpowiedzialności za koszty zabezpieczenia i usunięcia pojazdu z drogi tej osoby, w której władaniu faktycznie znajdował się pojazd w momencie, gdy wystąpiło zdarzenie, wskutek którego nastąpiło jego usunięcie, a zatem taka osobą jest kierowca pojazdu, ponieważ on faktycznie władał pojazdem, decydując o jego sposobie używania w danym momencie. Art. 130a ust. 10i p.r.d. w żaden sposób nie wskazuje, że sposób władania powinien być w jakiś sposób sformalizowany tak, aby odpowiadać jednej z form własności znanej z Kodeksu cywilnego. Chodzi tu o osobę, która kierowała pojazdem, nie będąc jego właścicielem (por. wyrok NSA z 16 listopada 2021 r., II GSK 1990/21; wyrok WSA w Szczecinie z 25 października 2018 r., II SA/Sz 724/18).
Należy też wskazać, że stosownie do art. 130a ust. 5c p.r.d. pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w ust. 1-2 oraz art. 140ad ust. 7 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7. Przepis ten jednak został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2018 r., sygn. K 6/17 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2322) i utracił moc obowiązującą z dniem 13 września 2019 r.
Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim przewiduje, że pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym pozostaje na parkingu strzeżonym wyznaczonym przez starostę do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawa nie wskazuje, kiedy właściciel pojazdu powinien odebrać dokument określający wysokość opłaty za usunięcie pojazdu i parkowanie. Po drugie, ustawa nie określa terminu, w którym opłata staje się wymagalna. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wyeliminowanie normy uzależniającej wydanie pojazdu od uprzedniego uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie nie oznacza zwolnienia właściciela pojazdu z obowiązku uregulowania stosownych należności, będących dochodem budżetu powiatu.
Organ administracji przed wydaniem decyzji ustalającej obowiązek zapłaty kosztów związanych z usuwaniem i przechowywaniem pojazdu winien zatem ustalić okoliczności mające wypływ na samo ustalenie obowiązku poniesienia opłaty przez skarżącą i jego zakres.
Podkreślić należy, że na podstawie art. 130a ust. 11 pkt 1 i 2 p.r.d. zostało wydane obowiązujące w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu (tj. 4 października 2022 r.) rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie usuwania pojazdów, których używanie może zagrażać bezpieczeństwu lub porządkowi ruchu drogowego albo utrudniających prowadzenie akcji ratowniczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2285), powoływane dalej jako "rozporządzenie z 22 czerwca 2011 r.".
Z art. 130a ust. 10 p.r.d. i § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r. wynika obowiązek powiadomienia właściciela pojazdu o skutkach jego nieodebrania. Przy czym § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r. stanowi, że podmiot, który wydał dyspozycję, po usunięciu pojazdu powiadamia o tym niezwłocznie właściciela pojazdu. Powiadomienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, powinno mieć formę pisemną; przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) o doręczeniach stosuje się odpowiednio (§ 3 ust. 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r.). Wzór powiadomienia, o którym mowa w ust. 2, stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia (§ 3 ust. 3 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r.). Według tego wzoru powiadomienie powinno zawierać pouczenie o tym, że kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałymi od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania obciąża się każdorazowo właściciela lub posiadacza pojazdu (solidarnie) – nie dotyczy to sytuacji, gdy wyłączną przyczyną usunięcia pojazdu była prowadzona akcja ratownicza zgodnie z art. 130a ust. 3 p.r.d.
Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dyspozycji usunięcia pojazdu marki Fiat Stilo z 4 października 2022 r., została ona wydana na podstawie ar. 130 ust. 4 p.r.d. Pojazd odebrano od KPP Zgierz.
Powołany w podstawie prawnej dyspozycji usunięcia pojazdu art. 130a ust. 4 p.r.d., określa, że dyspozycję przemieszczenia lub usunięcia pojazdu z drogi wydaje:
1) policjant – w sytuacjach, o których mowa w ust. 1-3;
2) strażnik gminny (miejski) – w sytuacjach, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 5;
3) osoba dowodząca akcją ratowniczą – w sytuacji, o której mowa w ust. 3.
Wobec tego wskazać również trzeba, że zgodnie z art. 130a ust. 1 p.r.d. pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela w przypadku: 1) pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu; 2) nieokazania przez kierującego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub dowodu opłacenia składki za to ubezpieczenie, jeżeli pojazd ten jest zarejestrowany w kraju, o którym mowa w art. 129 ust. 2 pkt 8 lit. c; 3) przekroczenia wymiarów, dopuszczalnej masy całkowitej lub nacisku osi określonych w przepisach ruchu drogowego, chyba że istnieje możliwość skierowania pojazdu na pobliską drogę, na której dopuszczalny jest ruch takiego pojazdu; 4) pozostawienia pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym dla pojazdu kierowanego przez osoby wymienione w art. 8 ust. 1 i 2; 5) pozostawienia pojazdu w miejscu obowiązywania znaku wskazującego, że zaparkowany pojazd zostanie usunięty na koszt właściciela; 6) kierowania nim przez osobę nieposiadającą uprawnienia do kierowania pojazdami albo której zatrzymano prawo jazdy i nie ma możliwości zabezpieczenia pojazdu przez przekazanie go osobie znajdującej się w nim i posiadającej uprawnienie do kierowania tym pojazdem; przepisu nie stosuje się, jeżeli kierujący posiada pokwitowanie, o którym mowa w art. 135 ust. 4 lub 5 albo w art. 135a ust. 5 lub 6, upoważniające do kierowania pojazdem. W myśl art.130a ust. 1a p.r.d. pojazd jest usuwany z drogi na koszt wykonującego przejazd drogowy w przypadku, o którym mowa w art. 140ad ust. 7. Jak stanowi art. 130a ust. 2 p.r.d. pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób, w przypadku gdy: 1) kierowała nim osoba: a) znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, b) nieposiadająca przy sobie wymaganych dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu; 2) jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego, powoduje uszkodzenie drogi albo narusza wymagania ochrony środowiska. Od usunięcia pojazdu odstępuje się, jeżeli przed wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu lub w trakcie usuwania pojazdu ustaną przyczyny jego usunięcia. Jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2, spowodowało powstanie kosztów, do ich pokrycia jest obowiązany właściciel pojazdu. Przepis ust. 10i stosuje się odpowiednio (art. 130a ust. 2a p.r.d.). Z kolei stosownie do art. 130a ust. 3 p.r.d. pojazd może być przemieszczony lub usunięty z drogi, jeżeli utrudnia prowadzenie akcji ratowniczej.
W rozpoznawanej sprawie z akt sprawy i uzasadnień wydanych decyzji nie wynika jednak, w jakim trybie i na jakiej konkretnie podstawie prawnej, w jakich okolicznościach, została wydana dyspozycja usunięcia pojazdu na parking strzeżony usytuowany w G przy B 56. Z uzasadnień wydanych decyzji nie wynika skąd pojazd został usunięty, czy w chwili usunięcia znajdował się we władaniu innej osoby niż skarżąca. Organy administracji nie odniosły się do twierdzeń skarżącej, że pojazdem tym władał w jej imieniu P.W., który następnie wynajął go B.T., a pozostawienie pojazdu na autostradzie A2 stanowiło następstwo zatrzymania 4 października 2022 r. B.T. przez Policję, na co skarżąca wskazywała już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca została niezwłocznie powiadomiona na piśmie przez podmiot, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu w sposób określony w § 3 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r., a więc niezwłocznie o tym, że zostanie obciążona kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałymi od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania.
Pomimo znajdującej się w CEP informacji o zgłoszeniu nabycia pojazdu przez skarżącą 30 września 2022 r. (k. 10 akt administracyjnych), co potwierdza również umowa sprzedaży z 30 września 2022 r. zawarta pomiędzy M.K. (sprzedającym) a skarżącą (kupującą) reprezentowaną przez P.W., którą Wydział Komunikacji – Referat Rejestracji Pojazdów w Radomiu przekazał organowi pierwszej instancji wraz z pismem z 1 lutego 2023 r. (k. 13 akt administracyjnych), powiadomienia z 4 i 6 października 2022 r. w trybie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 22 czerwca 2011 r. o usunięciu pojazdu z drogi na podstawie dyspozycji z 4 października 2022 r. zostały skierowane do poprzednich właścicieli pojazdu, tj. G.W., A. i M.K.
Akta sprawy wskazują, że dopiero po 4 miesiącach od wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi, bo w piśmie z 13 lutego 2023 r., skarżąca została poinformowana przez organ pierwszej instancji o usunięciu pojazdu z drogi 4 października 2022 r., umieszczeniu na parkingu strzeżonym w G. przy B 56 prowadzonym przez firmę C Sp. z o.o., przewiezieniu na plac przy ul. K. 74A w Z., możliwości jego odbioru, treści art. 130a ust. 10h i 10i p.r.d. oraz o tym, że starosta wydaje decyzję o zapłacie kosztów niezależnie od tego czy właściciel odebrał pojazd, czy też sąd orzekł o przepadku pojazdu na rzecz powiatu. W następstwie zawiadomienia z 13 lutego 2023 r., doręczonego 20 lutego 2023 r., pojazd został przez skarżącą odebrany 14 marca 2023 r.(k. 14-16 akt administracyjnych).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do argumentacji skarżącej przedstawionej w odwołaniu, że 4 października 2022 r. pojazdem kierował zatrzymany przez Policję B.T., który wynajął pojazd od P.W., a okoliczność ta stanowiła przyczynę pozostawienia pojazdu na autostradzie A2. Nie ustalono i nie rozważono, czy w rozpoznawanej sprawie obowiązek pokrycia kosztów związanych z usunięciem oraz przechowaniem pojazdu, o których stanowi art. 130a ust. 10h p.r.d., nie ciąży stosownie do art. 130a ust. 10i p.r.d. na innej osobie solidarnie z właścicielem.
Organy administracji tych kwestii w kontekście zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli i zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej w ogóle nie rozważyły. Naruszenie przez organ administracji powinności sprawnego prowadzenia postępowania nie może powodować negatywnych skutków dla strony. Zasada ta znajduje normatywne uregulowanie w art. 2 Konstytucji RP. Naruszałoby standardy rzetelności prawa, gdyby ocenę zachowania administracji oprzeć na założeniu, że ryzyko zaniedbań, błędów czy opieszałości administracji należy umiejscowić w sferze interesów i praw stron postępowania (por. E. Łętowska, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2003 r., V SA 1131/02, OSP 2003/7-9/93).
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że nie jest dopuszczalna w państwie prawa sytuacja, w której organ administracji nie wykonuje czynności, do których jest zobowiązany w racjonalnym terminie i wskutek jego bezczynności generowane są koszty obciążające zobowiązanego w stopniu mogącym spowodować jego finansową ruinę (por. wyroki NSA z 12 kwietnia 2018 r., I OSK 2331/17; z 25 maja 2018 r., I OSK 2990/17). W postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia kosztów organ administracyjny nie jest zwolniony z przestrzegania ogólnych przepisów procedury administracyjnej. Dotyczy to w szczególności zasad wyrażonych w art. 7 i art. 8 k.p.a., tj. zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli i zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej. Obowiązkiem organu jest rozważenie i uwzględnienie uchybień w realizacji obowiązku niezwłocznego powiadomienia właściciela pojazdu o skutkach usunięcia pojazdu (por. wyroki NSA z 28 maja 2020 r., I OSK 1810/19; z 10 lipca 2020 r., I OSK 2672/19; z 16 lutego 2023 r., I OSK 465/20).
Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).
Zdaniem sądu brak wskazanych ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, a w konsekwencji prawidłowo zastosowane przepisy prawa materialnego. Wskazane wyżej braki i ogólnikowość uzasadnień decyzji, brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do argumentacji skarżącej przedstawionej w odwołaniu i przedłożonych przez nią dokumentów naruszają nie tylko art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., ale również art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie wskazanych wyżej okoliczności ma decydujące znaczenie dla ustalenia, czy i za jaki okres winny być naliczone koszty, o których stanowi art. 130a ust. 10h p.r.d., ponieważ, jak już wyżej wskazano, skarżąca nie może być obciążana skutkami braku powiadomienia przez okres 4 miesięcy o usunięciu pojazdu z drogi wynikającego z nieprawidłowego ustalenia kto jest właścicielem pojazdu pomimo dopełnienia obowiązku zgłoszenia faktu nabycia przez nią 30 września 2022 r. pojazdu i ujawnienia tej okoliczności w CEP. Nadmienić należy, że ze znajdującej się w aktach administracyjnych faktury nr [...] z 2 stycznia 2023 r. wystawionej przez spółkę C. wynika, że faktyczny koszt usunięcia pojazdu marki Fiat Stilo o numerze rejestracyjnym [...] wyniósł 357,72 zł netto, 440 zł brutto, koszt przechowywania tego pojazdu przez 91 dób – 2 730,00 zł brutto, 1 doba 24,39 zł netto, 30,00 zł brutto (k. 3 akt administracyjnych). Faktyczne koszty usunięcia i przechowywania pojazdu przez firmę C. przez 91 dób wyniosły łącznie 3 170 zł brutto i był niższe niż zastosowane w rozpoznawanej sprawie opłaty ustalone w uchwałach Rady Powiatu Zgierskiego Nr XXXIX/348/21 z dnia 26 listopada 2021 r. i Nr LIV/441/22 z 28 października 2022 r. w sprawie wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu opłata za usunięcie pojazdu usunięcia pojazdu za usunięcie pojazdu i przechowywanie go przez 91 dni, gdyż opłata za usunięcie pojazdu została ustalona na kwotę 542 zł, zaś opłata za każdą dobę przechowywania pojazdu na kwoty 46 zł (w okresie od 4 października do 31 grudnia 2022 r.) i 52 zł (w okresie od 1 stycznia do 14 marca 2023 r.).
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.
W ponownym postępowaniu organ administracji usunie wskazane braki, a następnie swoje stanowisko organ przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. mając na uwadze, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (opublikowanym w dniu 4 maja 2023 r. w Dz. U. poz. 842), zaistniały przesłanki do przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu analogicznie do stawek przewidzianych w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). W przywołanym wyroku Trybunał stwierdził bowiem, że § 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, wydanym na podstawie art. 22⁵ ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Biorąc zatem pod uwagę stan prawny ukształtowany wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego i prokonstytucyjną wykładnię przepisów należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca samodzielnie sporządziła skargę, a sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu złożył 25 stycznia 2024 r. pismo uzupełniające zarzuty podniesione przez samą skarżącą. W piśmie tym wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając, że nie została ona opłacona w całości ani w części.
d.j.