III SA/PO 297/23

III SA/Po 297/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marzenna Kosewska /przewodniczący sprawozdawca/
Mirella Ławniczak
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 110
art. 130a ust. 10h
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Sentencja
Dnia 29 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekretarz sądowy Ewa Chybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 20 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 6 grudnia 2022 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 4241,- (cztery tysiące dwieście czterdzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej: "K.p.a.", orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty z 6 grudnia 2022 r. o ustaleniu dla J. M. kosztów związanych z usunięciem z drogi 26 lipca 2020 r. i przechowywaniem do 10 sierpnia 2022 r. pojazdu marki [...] nr rej. [...] w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, co następuje.
Pismem z 26 lipca 2020 r. funkcjonariusz Policji wydał dyspozycję nr [...] r. usunięcia przedmiotowego pojazdu ze względu na kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości.
Pismem z 15 września 2021 r. Starosta zawiadomił J. M. - właściciela pojazdu (dane z Systemu Informatycznego CEPiK na 29 lipca 2021 r.), że przedmiotowy pojazd nie został odebrany z parkingu strzeżonego, w związku z czym jeżeli właściciel nie dokona jego odbioru, zostanie złożony do sądu wniosek o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu.
Do 2 marca 2022 r. pojazd nie został odebrany, w związku z czym Starosta wystąpił do Sądu Rejonowego w J. o orzeczenie jego przepadku. Postanowieniem z 7 lipca 2022 r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w J. orzekł przepadek na rzecz Powiatu przedmiotowego pojazdu, którego właścicielem był J. M..
Zgodnie z art. 130a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110 ze zm.), dalej: "P.r.d.", pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela, w przypadku m. in. pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. Stosownie do art. 130a ust. 5c P.r.d. pojazd usunięty z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1-2, umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie. Zgodnie z art. 130a ust. 10h P.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Stosownie do art. 130a ust. 10e P.r.d. w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto, stosownie do art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1460 ze zm.), dalej: "K.p.c.", orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Stosownie do art. 13 § 2 K.p.c. przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I OSK 1713/19 (dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"), postanowienie o przepadku pojazdu ma dla organów administracji publicznej charakter przesądzający i wiążący również w zakresie kwestii własności pojazdu przed orzeczeniem o jego przepadku. Ratio legis art. 365 § 1 K.p.c. sprowadza się do zapewnienia zachowania spójności orzecznictwa wszystkich organów orzekających w państwie, zarówno sądowych jak i administracyjnych, przez zapobieżenie wydania rozstrzygnięć wzajemnie sprzecznych.
W związku z powyższym zasadne jest obciążenie kosztami usunięcia z drogi przedmiotowego pojazdu, jego przechowywania, oszacowania jego wartości i jego zniszczenia osoby, co do której sąd powszechny stwierdził, że była właścicielem tego pojazdu, a więc J. M..
Organ odwoławczy przytoczył przepisy i wskazał okoliczności związane z ustaleniem powyższych kosztów w wysokości [...] zł.
J. M., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego zarzucając naruszenie:
1. art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 P.r.d. przez ich zastosowanie i uznanie, że skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu i to on winien zostać obciążony kosztami jego usunięcia i przechowywania, podczas gdy skarżący sprzedał przedmiotowy pojazd 10 kwietnia 2019 r. i zgłosił ten fakt w Urzędzie Miejskim W. 26 czerwca 2019 r., zaś usunięcie pojazdu z drogi miało miejsce 26 lipca 2020 r., gdy skarżący nie był już jego właścicielem, a zatem nie jest on osobą, wobec której zastosowanie mają art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 P.r.d.;
2. art. 365 § 1 K.p.c. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że Sąd Rejonowy w J. w postanowieniu 7 lipca 2022 r. o sygn. akt [...] wskazał skarżącego jako właściciela przedmiotowego pojazdu i organy obu instancji były związane tym postanowieniem w zakresie osoby właściciela pojazdu, podczas gdy kwestia własności przedmiotowego pojazdu nie była przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w J., gdyż pozostaje ona bez znaczenia dla możliwości orzeczenia przepadku pojazdu;
3. art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 P.r.d. w zw. z art. 365 § 1 K.p.c. przez ich błędną wykładnię i uznanie, że nadanie skarżącemu statusu strony w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt [...] jest równoznaczne z ustaleniem, że był właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia i organy obu instancji związane są tym ustaleniem, a w konsekwencji zasadnym jest wydanie decyzji obciążającej skarżącego kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu, podczas gdy Sąd Rejonowy w J. uznając skarżącego za stronę postępowania prowadzonego pod sygn. akt [...], a także obciążając go kosztami postępowania w postanowieniu z 7 lipca 2022 r., nie rozstrzygał kwestii własności przedmiotowego pojazdu, bowiem kwestia ta pozostaje bez znaczenia dla możliwości orzeczenia przepadku, zatem oba organy winny przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia właściciela pojazdu lub osoby uprawnionej do jego odbioru, celem obciążenia jej przedmiotowymi kosztami;
4. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 o art. 107 § 3 K.p.a. przez:
a) nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony i nieuprawnione przyjęcie, że była ona właścicielem przedmiotowego pojazdu w dacie usunięcia i przechowywania tego pojazdu oraz w dacie wydawania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy strona nie jest jego właścicielem od 10 kwietnia 2019 r.; Starosta posiadał informację o sprzedaży pojazdu, a mimo to orzekł o obciążeniu strony kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję tę utrzymało;
b) nieuzasadnione przyjęcie przez organy obu instancji, że Sąd Rejonowy w J. ustalił w toku postępowania prowadzonego pod sygn. akt [...], że skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu, a organy te są związane treścią postanowienia tego Sądu z 7 lipca 2022 r. w zakresie własności pojazdu, a w konsekwencji zaniechanie przeprowadzenia w toku postępowania administracyjnego postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia właściciela pojazdu, przekraczającego sprawdzenie tej okoliczności w bazie CEPIK, podczas gdy własność pojazdu nie była przedmiotem orzekania Sądu Rejonowego w J., zaś postanowienie z 7 lipca 2022 r. stwierdza jedynie przepadek pojazdu, a nie wskazuje kto jest jego właścicielem, gdyż okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla wydania orzeczenia o przepadku pojazdu;
5. naruszenie art. 8 § 1 K.p.a. przez prowadzenie sprawy wbrew zasadzie równego traktowania i w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej z uwagi na zaniechanie rozpatrzenia jakichkolwiek pozytywnych dla strony okoliczności i pomimo ich wystąpienia, orzeczenie o obciążeniu strony kosztami usunięcia i przechowywania przedmiotowego pojazdu.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania.
Skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 624 zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę jako zasadną należało uwzględnić.
Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Starosty z 6 grudnia 2022 r. o ustaleniu dla J. M. kosztów związanych z usunięciem z drogi 26 lipca 2020 r. i przechowywaniem do 10 sierpnia 2022 r. pojazdu marki [...] nr rej. [...] w wysokości [...] zł.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia organu jest art. 130a ust. 10h P.r.d. stanowiący, że koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Skoro dyspozycję usunięcia przedmiotowego pojazdu wydano 26 lipca 2020 r., kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma to, kto był jego właścicielem w tym właśnie dniu. Obowiązkiem organów było zatem ustalenie tej okoliczności. Organy nie sprostały temu obowiązkowi.
Po pierwsze, wbrew stanowisku organów postanowienie sądu cywilnego o przepadku pojazdu nie jest dla nich wiążące w rozumieniu art. 365 § 1 K.p.c. w kwestii własności pojazdu.
Postanowieniem z 7 lipca 2022 r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w J., na wniosek Starosty , w pkt 1. orzekł przepadek pojazdu na rzecz Powiatu , a w pkt 2. kosztami postępowania obciążył uczestnika postępowania J. M. i zasądził od niego na rzecz Powiatu kwotę [...]zł.
Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I OSK 1768/20 (dostępny w CBOSA), w którym wskazano, że zgodnie z art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 K.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przedmiotem prawomocności materialnej wynikającej z art. 365 § 1 K.p.c. jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły. Wprawdzie według Sądu Najwyższego (wyroki o sygn. akt IV CSK 67/12 i III CSK 161/10), w konkretnym przypadku związanie (w myśl art. 365 § 1 K.p.c.) rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, w jakim indywidualizują one sentencję - jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu, czyli związanie dotyczy sentencji wyroku i motywów w tych granicach, jakie stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia. Pogląd ten nie ma jednak znaczenia w kontrolowanej sprawie, ponieważ Sąd Rejonowy w J. w rozstrzygnięciu postanowienia z 7 lipca 2022 r. nie orzekł, że skarżący jest właścicielem pojazdu, a orzekł jedynie o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu . Nie można też zasadnie przyjąć, że Sąd uznał skarżącego za właściciela pojazdu rozstrzygając o kosztach postępowania (pkt 2 postanowienia). Ponadto, brak informacji o sporządzeniu uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w J..
Zgodnie z art. 130a ust. 10d P.r.d. starosta może wystąpić do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu gdy w terminie 4 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu nie został ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności. Zgodnie zaś z art. 130a ust. 10e P.r.d. w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z zestawienia obu powołanych przepisów wynika, że orzeczenie o przepadku pojazdu może być wydane także wtedy, gdy właściciel tego pojazdu nie zostanie ustalony. Ustalenie zatem właściciela pojazdu dla orzeczenia o przepadku pojazdu nie wpływa na dopuszczalność i skuteczność orzeczenia o przepadku. Ustalenia faktyczne sądu powszechnego dotyczące właściciela pojazdu, z punktu widzenia skuteczności orzeczenia o przepadku pojazdu, nie determinują zatem takiego orzeczenia, stąd nie mogą być uznane za wiążące w ramach art. 365 § 1 K.p.c. W kontekście jurydycznej możliwości orzekania przez sąd powszechny o przepadku pojazdu także bez ustalenia jego właściciela, ustalenia faktyczne w tym zakresie nie stanowią koniecznego uzupełnienia rozstrzygnięcia o przepadku.
Nie ma więc w kontrolowanej sprawie racji przemawiających za uznaniem, że postanowieniem Sąd Rejonowy w J. z 7 lipca 2022 r. ustalił, że skarżący był właścicielem przedmiotowego pojazdu i to w dniu wydania dyspozycji o usunięciu pojazdu.
Wydanie przez Sąd Rejonowy w J. postanowienia z 7 lipca 2022 r. nie zwalniało zatem organów od dokonania własnych ustaleń faktycznych dotyczących właściciela przedmiotowego pojazdu w dniu wydania dyspozycji o jego usunięciu w postępowaniu w przedmiocie obciążenia kosztami usunięcia, przechowania i oszacowania pojazdu. Organy miały więc wynikający z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. obowiązek przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia właściciela przedmiotowego pojazdu w dniu wydania dyspozycji o usunięciu pojazdu (26 lipca 2020 r.), ewentualnie innej osoby uprawnionej do dysponowania pojazdem, zobowiązanych do pokrycia kosztów jego usunięcia, przechowania i oszacowania, stosownie do art. 130a ust. 10h i 10i P.r.d. Nałożenie obowiązku poniesienia tych kosztów może bowiem nastąpić tylko na taką osobę, co do której zostanie bezspornie wyjaśnione i ustalone, że jest osobą zobowiązaną w świetle powołanego wyżej art. 130a ust. 10h i 10i P.r.d.
Po drugie, nie stanowi wykonania ciążącego na organach obowiązku ustalenia, kto był właścicielem pojazdu 26 lipca 2020 r. pozyskanie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK), mimo że wskazują one na to, że właścicielem pojazdu w tym dniu był skarżący. Jest tak dlatego, że skarżący w toku postępowania przed organem pierwszej instancji przedłożył kopię umowy sprzedaży przedmiotowego pojazdu. Został on wezwany drogą elektroniczną (e-mail) do nadesłania czytelnej kopii, a wskutek jej nienadesłania organ pierwszej instancji wydał decyzję. Wraz z odwołaniem strona nadesłała już jednak czytelną kopię umowy pojazdu z 10 kwietnia 2019 r. opatrzoną pieczęcią Urzędu Miejskiego W. oraz datą 26 czerwca 2019 r. i numerem rejestracyjnym pojazdu. Zadaniem organu odwoławczego było zatem wyjaśnienie wzajemnej relacji między zaświadczeniem z CEPiK a dokumentem przedłożonym przez skarżącego, ewentualnie wezwanie go do nadesłania jego oryginału bądź zwrócenie się do Urzędu Miejskiego W. czy otrzymał on ten dokument bądź podjęcie innych czynności dowodowych. Należy wziąć pod uwagę, że właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu (art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d.), a dane o właścicielu pojazdu są przekazywane do CEPiK przez organ właściwy w sprawach rejestracji pojazdów (art. 80ba ust. 1 i art. 80b ust. 1 pkt 2 lit. a P.r.d.).
Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji jest zatem naruszenie wskazanych w skardze przepisów postępowania, gdyż organy nie ustaliły kto był właścicielem przedmiotowego pojazdu 26 lipca 2020 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji, kierując się normą określoną w art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.
Wobec tego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku.
Sąd w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w z zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 4 241 zł jako sumę pobranego wpisu od skargi (624 zł), stawki wynagrodzenia pełnomocnika (3 600 zł) i uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).