IV SA/Wr 505/24

IV SA/Wr 505/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-12-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Straż pożarna
Skarżony organ
Komendant Państwowej Straży Pożarnej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 127
art. 22 ust. 2
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dolnośląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu z dnia 2 września 2024 r. nr WO.0221.2.2024.3 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dolnośląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu na rzecz E. sp. z o.o. z siedzibą we W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. spółki z o.o. z siedzibą we W. (dalej: spółka, skarżąca) jest decyzja Dolnośląskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu (dalej: Komendant Wojewódzki PSP, organ odwoławczy) z dnia 2 września 2024 r. nr WO.0221.2.2024.3 utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu (dalej: Komendant Miejski PSP, organ pierwszej instancji) z dnia 1 lipca 2024 r. nr MR.051.4.2023.25 o odmowie przyznania odszkodowania.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że spółka pismem z dnia 6 grudnia 2023 r. wniosła o wypłatę odszkodowania w wysokości 6 648 zł w wyniku zniszczenia mienia skarżącej w związku z prowadzoną akcja ratowniczą w nocy z 20 na 21 lipca 2023 r. w efekcie pożaru samochodu w podwórzu budynku zaparkowanego bezpośrednio pod oknem kuch mieszkania należącego do spółki. Wskazała, że na kwotę odszkodowania składają się koszty remontu i doprowadzenia mieszkania do stanu sprzed pożaru oraz strata firmy wynikająca z braku możliwości wykonania umowy najmu wobec zniszczenia mienia, będących efektem pożaru samochodu. Przedstawiła zestawienie rzeczywistych kosztów poniesionych przez spółkę. Do wniosku dołączyła dokumenty finansowe, tj. faktury i paragony fiskalne, umowę najmu, z której wynikać miała szkoda spółki, zdjęcia uszkodzeń oraz decyzje ubezpieczyciela o odmowie wypłaty odszkodowania.
Kolejnym pismem z 17 stycznia 2024 r. spółka zwróciła się do Komendanta Miejskiego PSP o wszczęcie postępowania o przyznanie odszkodowania przysługującego osobom nie będącym strażakami w razie wypadku lub poniesienia szkody w mieniu w związku z udzielaniem pomocy lub udziałem w ćwiczeniach organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, który postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Komendant Wojewódzki PSP postanowienie to uchylił wskazując, że postępowanie administracyjne w sprawie odszkodowania zostało wszczęte wcześniej, ponieważ wniosek w tej sprawie złożyła w dniu 13 grudnia 2023 r.
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r. Komendant Miejski PSP odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego odszkodowania.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Komendant Wojewódzki PSP decyzją z dnia 23 maja 2024 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania nakazując przeprowadzenie postępowania w szczególności poprzez sporządzenie protokołu z przebiegu postępowania wyjaśniającego, dokonanie oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod względem jego kompletności i przydatności dla rozpoznania przedmiotu sprawy, w tym uznał za zbędne dokonanie kalkulacji szkody jako czynności bezprzedmiotowej w tej sprawie i sprzecznej z zasadami dyscypliny finansów publicznych.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy – decyzją z dnia 1 lipca 2024 r. nr MR.051.4.2023.25 wydaną na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2024 r., poz. 127; dalej: ustawa o P.S.P.) w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 listopada 1997 r. w sprawie zakresu, szczegółowych zasad i trybu przyznawania świadczeń i odszkodowań osobom nie będącym strażakami w razie wypadku lub poniesienia szkody w mieniu w związku z udzielaniem pomocy lub udziałem w ćwiczeniach organizowanych przez Państwową Straż Pożarną (Dz.U. z 1997 r., nr 145, poz. 980 ze zm.; dalej: rozporządzenie ws. odszkodowania) Komendant Miejski PSP odmówił spółce przyznania odszkodowania. Ustalił, że w nocy 20 lipca 2023 r. we W. przy "ulicy [...]" (w podwórzu) prowadzona była przez Państwową Straż Pożarną we Wrocławiu akcja ratowniczo-gaśnicza. Kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą wyjaśnił, że zgłoszenie dotyczyło pożaru samochodu osobowego zaparkowanego w odległości 1 m od budynku bezpośrednio pod lokalem mieszkalnym – istniało zagrożenie przeniesienia się pożaru na elewacje budynku oraz do wnętrza mieszkania na parterze. Przez okna lokalu widać było zadymienie, nikt nie odpowiadał na pukanie, ustalono, że nie jest możliwe wejście do lokalu przez okno ze względu na palący się bezpośrednio pod nim samochód. W tych okolicznościach podjęto decyzję o siłowym wejściu do lokalu przez drzwi celem ratowania życia i zdrowia ewentualnych poszkodowanych. Wejście odbyło się w asyście funkcjonariuszy Policji. Wewnątrz mieszkania nie stwierdzono osób poszkodowanych. Kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą wskazał dodatkowo, że podczas przedmiotowego zdarzenia nie podejmował decyzji o wykorzystaniu mienia należącego do osób trzecich w celu prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych. W toku prowadzonej akcji należało wykluczyć potencjalne zagrożenie dla osób mogących się znajdować wewnątrz lokalu a w wyniku realizacji zamiaru taktycznego uszkodzeniu uległo mienie ratowane. Nie zgłoszono żadnych zastrzeżeń co do sposobu prowadzania działań, przeprowadzone one były zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami. W oparciu o te ustalenia organ pierwszej instancji stwierdził, że w trakcie działań Państwowa Straż Pożarna (dalej też PSP) nie używała należącego do spółki mienia ani do akcji ratowniczej, ani w czasie ćwiczeń, jak również strażacy PSP nie podejmowali decyzji o użyciu jakiegokolwiek mienia należącego do spółki do akcji ratowniczej lub ćwiczeń organizowanych przez PSP. Wskazał, że w trakcie akcji zniszczeniu uległo natomiast mienie ratowane różnego rodzaju należące do różnych podmiotów, w tym również do spółki. Nie było to mienie użyte, zniszczone, uszkodzone lub utracone bez winy właściciela w związku z użyciem go do akcji ratowniczej, lub używaniem w czasie ćwiczeń organizowanych przez Państwową Straż Pożarną. Argumentował, że należy odróżniać mienie ratowane lub zniszczone na skutek przyczyny zdarzenia od mienia używanego przez PSP do działań ratowniczych. Działania strażaków były obiektywnie konsekwencją pożaru, a więc miały charakter następczy w stosunku do pierwotnej przyczyny powstania szkody, to jest zapalenia się pojazdu samochodowego. Skarżąca nie jest zatem właścicielem środków transportowych, inwentarza lub innego mienia, zwanego dalej "sprzętem", które zostały użyte, zniszczone, uszkodzone lub utracone bez winy właściciela w związku z użyciem go przez PSP do akcji ratowniczej lub używaniem w czasie ćwiczeń organizowanych przez PSP. Komendant Miejski PSP wskazał, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 22 ust. 2 ustawy o PSP oraz przepisie stanowiącym lex specialis tj. § 4 ust.1 rozporządzenia ws. odszkodowania - dotyczy sytuacji, w których przyczyną powstania szkody jest decyzja funkcjonariuszy PSP o użyciu mienia osoby trzeciej do prowadzenia akcji ratowniczej lub ćwiczeń organizowanych przez PSP, co bezspornie nie miało miejsca w sprawie. Odszkodowanie nie przysługuje z tytułu zniszczenia jakiegokolwiek mienia w trakcie akcji ratowniczej, ale jak to dokładnie sprecyzował ustawodawca, mienia które zostało użyte, zniszczone, uszkodzone lub utracone bez winy właściciela w związku z użyciem go przez PSP do akcji ratowniczej, lub używaniem w czasie ćwiczeń organizowanych przez PSP. Przewidziany przez ustawodawcę w powołanych przepisach tryb postępowania nie dotyczy natomiast naprawienia szkód będących następstwem zdarzenia wywołującego konieczność podjęcia akcji ratowniczo-gaśniczej. Z tego powodu organ pierwszej instancji odstąpił od dokonania kalkulacji szkody jako czynności bezprzedmiotowej w tej sprawie i sprzecznej z zasadami dyscypliny finansów publicznych.
W rezultacie odwołania Komendant Wojewódzki PSP zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego PSP. Podobnie, jak organ pierwszej instancji, ustalił - na podstawie informacji ze zdarzenia nr [...] - że w nocy 20 lipca 2023 r., przy "ul. [...] we W. doszło do pożaru samochodu osobowego, znajdującego się około 1 m od budynku mieszkalnego. Z racji bliskiej odległości palącego się samochodu od budynku i towarzyszącemu temu gęstemu, stwarzającemu zagrożenie zadymieniu kierujący działaniami ratowniczymi uznał za konieczne przeszukanie lokali mieszkalnych znajdujących się najbliżej pożaru w celu ustalenia, czy w środku mieszkań znajdują się osoby poszkodowane, wymagające ewakuacji. W lokalu przy "ul. [...]" (mieszkanie stanowiące własność spółki) nikt nie odpowiadał na pukanie. Uwzględniając fakt, że ww. lokal znajdował się bezpośrednio nad palącym się samochodem, kierujący działaniami ratowniczymi podjął decyzję o siłowym wejściu do tego lokalu. W lokalu występowało zadymienie. W wyniku przeprowadzonego przeszukania nie stwierdzono obecności ludzi. Komendant Wojewódzki PSP odwołał się notatki kierującego działaniami ratowniczymi z dnia 16 grudnia 2023 r. wskazując, że decyzja o siłowym otwarciu drzwi była konieczna, ponieważ przez okno mieszkania można było dostrzec zadymienie, a na podstawie sprzecznych informacji pochodzących od mieszkańców budynku nie można było jednoznacznie wywnioskować, czy w lokalu byli ludzie/poszkodowani, czy jednak ich nie było. Przyjmując mniej korzystny wariant, mając na uwadze priorytet ratowania zdrowia i życia ludzi, którzy prawdopodobnie mogli znajdować się w środku, kierujący działaniami ratowniczymi podjął decyzję o wyważeniu drzwi. Z racji pożaru samochodu znajdującego się bezpośrednio przy budynku nie było możliwości dostania się do mieszkania przez okno. Komendant Wojewódzki PSP ustalił następnie, że w dniu 13 grudnia 2023 r., spółka złożyła "wniosek o wypłatę odszkodowania za zniszczenie lub uszkodzenie mienia w związku z prowadzoną akcją" powołując się na art. 22 ustawy o PSP i zażądała w sumie kwoty 6 468 zł jako odpowiadającej kosztom zakupu nowych drzwi z ościeżnicą, kosztom robocizny oraz utraconym korzyściom z tytułu umowy najmu lokalu przy "ul. [...]". W treści wniosku o odszkodowanie przyznała, że mieszkanie znajdowało się bezpośrednio nad palącym się samochodem. Organ odwoławczy przedstawił wykładnię art. 22 ust. 2 ustawy o PSP i § 4 ust. 1 rozporządzenia ws. odszkodowania, zgodnie z którą przesłanką wypłaty odszkodowania za zniszczone mienie jest zniszczenie tego mienia w związku z akcją gaśniczą, a ten związek z akcją musi polegać na użyciu tego mienia do akcji ratowniczej. Wskazał, że podczas działań ratowniczych w nocy 20 lipca 2024 r. mienie skarżącej, stanowiące wyposażenie mieszkania przy "ul. [...]", zostało co prawda przez strażaków uszkodzone, niemniej jednak powstała szkoda nie została spowodowana w wyniku użycia tego mienia na potrzeby akcji ratowniczej. Strażacy nie użyli tego mienia do prowadzenia akcji ratowniczej, wobec powyższego przesłanki wypłaty odszkodowania na podstawie art. art. 22 ust. 2 ustawy o PSP w zw. z § 4 rozporządzenia ws. odszkodowania nie wystąpiły. Na poparcie stanowiska przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych. Wskazał ponadto, że odszkodowanie byłoby zasadne w sytuacji, gdyby strażacy, chcąc uzyskać dogodniejszą pozycję w celu ugaszenia palącego się na zewnątrz samochodu, skorzystaliby z mieszkania spółki czyniąc szkody w jego wnętrzu. Odmienna interpretacja prowadzi do absurdalnych konsekwencji i jest sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy, ponieważ przyjęcie dosłownie w każdym przypadku, w którym strażacy wykonywaliby dostęp do osób poszkodowanych, np. uwięzionych w rozbitych samochodach, albo palących się mieszkaniach, PSP byłaby zobowiązana do wypłaty odszkodowań za zniszczone drzwi, które musiałaby sforsować w celu ratowania życia i zdrowia ludzi. W sprawie do uszkodzenia mienia doszło nie w wyniku użycia go do akcji ratowniczej, lecz ze względu na konieczność ratowania zdrowia i życia ludzi/poszkodowanych, których obecność we wnętrzu była prawdopodobna. Kierujący działaniami ratowniczymi nie miał innej możliwości jak wyważyć drzwi do przedmiotowego mieszkania. Decyzja kierującego działaniami ratowniczymi o wyważeniu drzwi nie była ani pochopna, ani nieuzasadniona. Przed podjęciem decyzji kierujący działaniami ratowniczymi przeprowadził rozpoznanie, w wyniku którego ustalił, że po pierwsze w mieszkaniu występowało zadymienie, świadczące o niebezpieczeństwie zatrucia lub utraty przytomności przez osoby mogące znajdować się w środku. Po drugie, że na pukanie w celu otwarcia drzwi do mieszkania nikt nie reagował. Po trzecie, że z relacji części mieszkańców wynikało, że we wnętrzu mieszkania mogli znajdować się ludzie/poszkodowani. Po czwarte, że nie było możliwości dokonania dostępu do mieszkania przez okno, co prawdopodobnie wiązałoby się z mniejszą szkodą, ponieważ bezpośrednio pod nim trwał pożar. Kierujący działaniami ratowniczymi realizował w powyższy sposób czynności służbowe, do których był zobowiązany na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o PSP, tj. organizowanie i prowadzenie akcji ratowniczych w czasie m.in. pożarów lub likwidacji miejscowych zagrożeń. W zaistniałych w nocy 20 lipca 2024 r. okolicznościach, kierujący działaniami ratowniczymi miał obowiązek przeszukania mieszkania przy "ul. [...]" i w sposób uprawniony wykonał dostęp do jego wnętrza. Mienie, które zostało uszkodzone w wyniku prowadzonych działań nie było użyte, zniszczone, uszkodzone lub utracone bez winy właściciela w związku z użyciem go przez PSP w związku użyciem go do akcji ratowniczej. Oznacza to, że spółce nie należy się odszkodowanie na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy o PSP oraz § 4 rozporządzenia ws. odszkodowania. Związek przyczynowo-skutkowy między prowadzoną akcją, a uszkodzeniem mienia nie stanowi przesłanki wypłaty odszkodowania na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy o PSP oraz § 4 rozporządzenia ws. odszkodowania. Organ odwoławczy nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie określenia wysokości odszkodowania dla strony postępowania. Komendant Wojewódzki PSP ustalił bowiem, że Komendant Miejski PSP wykonał ciążące na nim obowiązki wynikające z § 22 rozporządzenia ws. odszkodowania. W aktach sprawy znajduje się protokół z przebiegu postępowania wyjaśniającego, w którym m.in.: wskazano imię i nazwisko osoby, która sporządziła protokół, dane poszkodowanego, czas i miejsce powstania szkody, datę i miejsce przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, wskazanie dokumentów, na podstawie których dokonano ustaleń faktycznych (w tym notatka z dnia 16 grudnia 2023 r. notatka z dnia 21.03.2024 r., informacja ze zdarzenia nr [....]) itp. Uznał, że nie ma potrzeby dokonywania przesłuchać świadków, czy zasięgania opinii ekspertów. Odstąpienie od dokonania kalkulacji szkody wynikało z ustalenia, że w sprawie zainicjowanej przez stronę postępowania nie zaszły przesłanki do wypłaty odszkodowania na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy o PSP oraz § 4 rozporządzenia ws. odszkodowania. Jakkolwiek organ pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku spółki zawartego w stanowisku z dnia 25 czerwca2024 r. o sporządzenie nowego
protokołu z postępowania wyjaśniającego, jednakże stan faktyczny sprawy konieczny do jej rozstrzygnięcia został ustalony w sposób wystarczający na podstawie dotychczas przeprowadzonych czynności, a podejmowanie dodatkowych czynności dowodowych powodowałoby jedynie nieuzasadnione przedłużenie trwającego postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu spółka
wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Komendanta Miejskiego PSP z dnia 1 lipca 2024 r. ; 2) skierowanie spawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji; 3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według odpowiednich norm. Zarzuciła naruszenie:
1) art. 22 ust. 2 w zw. § 13 i § 4 rozporządzenia ws. odszkodowania poprzez uznanie szkody w mieniu należącego do skarżącej, za mienie nie podlegające ochronie odszkodowawczej, ponieważ nie zostało ono użyte w związku z działaniami ratowniczymi przez Państwową Straż Pożarną;
2) § 22 ust. 2 ww. rozporządzenia ws. odszkodowania w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewykonanie obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie oszacowania wysokości szkody będącej wynikiem działań Państwowej Straży Pożarnej oraz poprzez nie zastosowanie się do obowiązku zebrania materiału dowodowego oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w pełnym zakresie;
3) § 22 ust. 4 ww. rozporządzenia ws. odszkodowania w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., poprzez niezastosowanie się do obowiązku sporządzenia protokołu z przebiegu postępowania wyjaśniającego, który poza ustaleniami wynikającymi z § 22 ust. 2 ww. rozporządzenia ws. odszkodowania, powinien również zawierać m.in. kalkulację ustalonej wysokości szkody oraz treść opinii rzeczoznawców (lub uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia ze wskazaniem na przeprowadzenie tego dowodu – tak jak w dwóch poprzednich decyzjach uchylających decyzję organu pierwszej instancji oraz
4) art. 12 k.p.a., poprzez niezastosowanie się organu do obowiązków na nim ciążących, poprzez podejmowanie działań w sposób wnikliwy i szybki; a skoro organ uznał, że sprawa odszkodowania nie wymaga dokonania żadnych dodatkowych ustaleń, dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinien załatwić ją niezwłocznie, a skarżąca oczekiwała na podjęcie decyzji ostatecznej blisko dziesięć miesięcy.
W uzasadnieniu przedstawiła argumentację na poparcie wniosków i zarzutów skargi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.) stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżone postanowienie, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., a także stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. W przeciwnym przypadku – oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej według wskazanych kryteriów jest decyzja Komendanta Wojewódzkiego PSP utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Miejskiego PSP o odmowie przyznania odszkodowania spółce za uszkodzenie drzwi wejściowych do mieszkania w związku z akcją ratowniczą.
Rozpoznając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo.
W sprawie stan faktyczny jest w bezsporny co do ustalenia, że w nocy 20 lipca 2023 r. we W. przy "ul. [...]" (w podwórzu) prowadzona była przez Państwową Straż Pożarną we Wrocławiu akcja ratowniczo-gaśnicza w efekcie pożaru samochodu osobowego zaparkowanego w odległości 1 m od budynku bezpośrednio pod lokalem mieszkalnym stanowiącym własność spółki. Kierujący działaniami ratowniczymi podjął decyzję o siłowym wejściu do tego lokalu wobec braku reakcji na pukanie do drzwi tego mieszkania. W lokalu występowało zadymienie. W wyniku przeprowadzonego przeszukania nie stwierdzono obecności ludzi.
Zagadnieniem spornym jest dokonane przez organy obu instancji ustalenie, że uszkodzenie drzwi wejściowych do mieszkania stanowiącego własność spółki nie było wynikiem użycia ich do akcji ratowniczej. Sporna jest także wykładnia przepisu art. 22 ust. 2 ustawy o PSP.
Wedle organu odwoławczego, do uszkodzenia mienia spółki doszło nie w wyniku użycia go do akcji ratowniczej, lecz ze względu na konieczność ratowania zdrowia i życia ludzi/poszkodowanych, których obecność we wnętrzu była prawdopodobna. Decyzja o siłowym otwarciu drzwi do mieszkania skarżącej była konieczna, ponieważ przez okno mieszkania można było dostrzec zadymienie, a na podstawie sprzecznych informacji pochodzących od mieszkańców budynku nie można było jednoznacznie wywnioskować, czy w lokalu byli ludzie/poszkodowani, czy jednak ich nie było. Przyjmując mniej korzystny wariant, mając na uwadze priorytet ratowania zdrowia i życia ludzi, którzy prawdopodobnie mogli znajdować się w środku, kierujący działaniami ratowniczymi podjął decyzję o wyważeniu drzwi. Z racji pożaru samochodu znajdującego się bezpośrednio przy budynku nie było możliwości dostania się do mieszkania przez okno. W tym zakresie organ odwoławczy odwołał się do notatki służbowej dot. prowadzenia działań IzZ nr [...] sporządzonej dowódcę zmiany w dniu 16 grudnia 2023 r. W zakresie wykładni art. 22 ust. 2 ustawy o PSP przepis ten Komendant Wojewódzki PSP powiązał z § 4 ust. 1 rozporządzenia ds. odszkodowania wskazując, że przesłanką wypłaty odszkodowania za zniszczone mienie jest zniszczenie tego mienia w związku z akcją gaśniczą, a ten związek z akcją musi polegać na użyciu tego mienia do akcji ratowniczej. Związek przyczynowo-skutkowy między prowadzoną akcją ratowniczą, a uszkodzeniem mienia nie stanowi przesłanki wypłaty odszkodowania na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy o PSP oraz § 4 rozporządzenia ws. odszkodowania. Odmienna interpretacja prowadzi do absurdalnych konsekwencji i jest sprzeczna z koncepcją racjonalnego prawodawcy, ponieważ przyjęcie dosłownie w każdym przypadku, w którym strażacy wykonywaliby dostęp do osób poszkodowanych, np. uwięzionych w rozbitych samochodach, albo palących się mieszkaniach, PSP byłaby zobowiązana do wypłaty odszkodowań za zniszczone drzwi, które musiałaby sforsować w celu ratowania życia i zdrowia ludzi.
Zdaniem spółki, pomiędzy zniszczeniem mienia spółki (drzwi wejściowych do mieszkania) a akcją ratowniczą podjęta w dniu 20 lipca 2023 r. istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Powodem podjęcia działań strażaków w mieszkaniu spółki była konieczność sprawdzenia pod kątem przebywania poszkodowanych oraz zarzewi ognia w lokalach mieszkalnych bezpośrednio przylegających do miejsca pożaru, w mieszkaniu spółki nikt nie odpowiadał na pukanie i podjęto decyzję o wejściu siłowym w związku z tym zniszczeniu uległy drzwi wejściowe do tego mieszkania. W tym zakresie skarżąca powołała pismo Komendanta Miejskiego PSP z dnia 28 lipca 2023 r. Okoliczność ta spełnia wymogi przyznania odszkodowania, o którym mowa art. 22 ust. 2 ustawy o PSP.
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 127 ze zm., dalej ustawa o PSP) oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 listopada 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 145, poz. 980 ze zm.; dalej: rozporządzenie ws. odszkodowania).
Przystępując do kontroli legalności zaskarżonej decyzji znaczenie ma treść art. 21 ust. 2 pkt 2) ustawy o PSP, zgodnie z którym w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności strażak kierujący akcją ratowniczą ma prawo zarządzenia koniecznych prac wyburzeniowych i rozbiórkowych.
W przedmiotowej sprawie akcja ratownicza prowadzona w dniu 20 lipca 2023 r. miała miejsce w podwórzu budynku wielorodzinnego, położonego we W. przy "ul.[...]" (w podwórzu), w efekcie pożaru samochodu osobowego zaparkowanego w odległości 1 m od budynku bezpośrednio pod lokalem mieszkalnym nr [...] stanowiącym własność spółki. Kierujący akcją ratowniczą podjął decyzję o siłowym wejściu do tego lokalu poprzez wyłamanie drzwi wejściowych.
Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy wynikający ze zgromadzonego materiału dowodowego potwierdza, że podejmowane czynności były uzasadnione zaistniałą sytuacją. Akcja ratownicza prowadzona przez jednostki Straży Pożarnej była skomplikowana ze względu na zadymienie, trudne do zlokalizowania, bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia osób zamieszkujących w budynku wielorodzinnym.
Za prawidłowe zatem należy uznać stanowisko organów, że akcja ratownicza była prowadzona w sposób właściwy i zgodne z obwiązującymi przepisami, zasadami i procedurami. W zaistniałym przypadku konieczne było najszybsze zlokalizowanie zagrożenia i dotarcie do zagrożonych osób w celu ich ewakuacji ze strefy niebezpiecznej. Rację mają organy, że w omawianym przypadku najprostszym i najszybszym sposobem dotarcia do lokalu nr [...] było otwarcie siłowe drzwi wejściowych, ponieważ wejście przez okno od strony podwórza tarasował pojazd poddany działaniom gaśniczym. Prowadzenie działań ratowniczych przez dostęp do mieszkania z klatki schodowej umożliwia szybkie dotarcie do niego i ocenę występującego zagrożenia. Sprawdzanie zadymienia przez okna z zewnątrz budynku nie gwarantuje, że pożar czy dym zostaną zauważone. Okoliczność ta nie jest kwestionowana.
Istota sprawy i sporu w niej dotyczy odmowy przyznania skarżącej odszkodowania za zniszczenie drzwi wejściowych do lokalu, którego skarżąca jest właścicielem. Sporna w sprawie jest kwestia dotycząca tego czy zniszczenie drzwi nastąpiło w związku z użyciem tego mienia do akcji ratowniczej Państwowej Straży Pożarnej, czy też, jak przyjęły organy, jakkolwiek zaistniał związek pomiędzy zniszczeniem drzwi oraz akcją ratowniczą, lecz mienie to nie zostało użyte do akcji ratowniczej.
Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy o PSP za użycie, zniszczenie, uszkodzenie lub utratę bez winy właściciela środków transportowych, inwentarza lub innego mienia w związku z akcją ratowniczą lub ćwiczeniami organizowanymi przez Państwową Straż Pożarną przysługuje odszkodowanie.
Akcją ratowniczą są działania organizowane i kierowane przez Państwową Straż Pożarną (art. 7 pkt 1 ustawy o PSP), obejmujące każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Przez pojęcie innego miejscowego zagrożenia należy rozumieć zdarzenie wynikające z rozwoju cywilizacyjnego i naturalnych praw przyrody niebędące pożarem ani klęską żywiołową, stanowiące zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska, któremu zapobieżenie lub którego usunięcie skutków nie wymaga zastosowania nadzwyczajnych środków (zob. K. Kwapisz-Krygel, Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej. Komentarz, Warszawa 2014, LEX, art. 7 oraz P. Szustakiewicz [red.]) i M. Wieczorek [red], Państwowa Straż Pożarna. Komentarz, Lex/el 2024, art. 7).
W sprawie znaczenie ma przepis art. 21 ust. 2 pkt 2) ustawy o PSP, zgodnie z którym w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności strażak kierujący akcją ratowniczą ma prawo zarządzenia koniecznych prac wyburzeniowych i rozbiórkowych. Szczegółowy tryb korzystania z tego prawa określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym (Dz.U. z 1992 r., nr 54, poz. 259 ze zm.; dalej: rozporządzenie ws. praw kierującego działaniem ratowniczym), które w § 1 pkt 4) stanowi, że kierujący akcją ratowniczą lub innym działaniem ratowniczym prowadzonym przez jednostki ochrony przeciwpożarowej jest uprawniony do zarządzenia prac wyburzeniowych oraz rozbiórkowych, w szczególności w sytuacjach: a) zagrożenia ludzi, zwierząt lub mienia, b) potrzeby dotarcia do źródeł zagrożenia w celu jego rozpoznania oraz ograniczenia wzrostu, c) potrzeby użycia środków gaśniczych i neutralizatorów oraz odprowadzenia substancji toksycznych, d) potrzeby zapewnienia dróg dojścia i ewakuacji. Wskazane zarządzenie są decyzjami (ust. 2). O każdym skorzystaniu z uprawnień kierujący działaniem ratowniczym informuje w raporcie swojego przełożonego (§ 4 ust. 1).
Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (z dnia 31 stycznia 2024 r. o sygn. akt III SA/Łd 573/23 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA), że podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania jest właściciel, jeżeli istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zniszczeniem jego mienia a prowadzoną akcją ratowniczą. W ujęciu cywilnoprawnym słowo to ma uszczegółowiony zakres. Definicję mienia zawiera art. 44 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Za szkodę w mieniu należy rozumieć m.in. uszkodzenie drzwi, okien, rzeczy znajdujących się wewnątrz pomieszczenia, powstałe na skutek wejścia siłowego.
Niewątpliwie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zniszczeniem mienia spółki (drzwi wejściowych do lokalu mieszkalnego nr [...]) a prowadzoną w dniu 20 lipca 2023 r. akcją ratowniczą w podwórzu budynku wielorodzinnego położonym we W. przy "ul. [...]" w efekcie pożaru pojazdu zaparkowanego tuż pod oknem lokalu mieszkalnego spółki.
Bezsporne jest, że kierujący akcją ratowniczą, działając w stanie wyższej konieczności, zarządził siłowe wejście do lokalu nr [...] poprzez wyłamanie drzwi wejściowych. Kierujący działał na podstawie ww. art. 21 ust. 2 pkt 2) ustawy o PSP.
W sprawie zniszczenie drzwi nastąpiło zatem w związku z akcją ratowniczą, przy czym wskazane zostały dwa różniące się powody tej decyzji. Z informacji ze zdarzenia (sporządzonej w dniu 20 lipca 2023 r.) wynika, że zamiarem taktycznym było zabezpieczenie zdarzenia, ugaszenie pożaru, sprawdzenie pomieszczeń przylegających bezpośrednio do miejsca pożaru pod katem zarzewi oraz ewentualnych osób poszkodowanych. W ramach podjętych działań m.in. sprawdzono bezpośrednio przylegające lokale pod katem osób poszkodowanych oraz zarzewi ognia, czyli 2 piwnice oraz 2 mieszkania na parterze. W lokalu nr [...] nikt nie odpowiadał na pukanie ratowników. Biorąc pod uwagę fakt, ze znajdował się bezpośrednio nad palącym się samochodem podjęto decyzję o siłowym wejściu do środka w asyście Policji celem sprawdzenia mieszkania pod katem osób poszkodowanych. Wewnątrz panowało niewielkie zadymienie. Ratownicy w lokalu nikogo nie odnaleźli, pożar również nie przeniósł się do wnętrza mieszkania. Wrak pojazdu oraz mieszkanie nr [...], do którego uzyskano dostęp siłowy zostało przekazane protokolarnie Policji do zabezpieczenia przed dostępem osób postronnych. Z potwierdzenia przekazania obiektu objętego działaniem siłowym z dnia 20 lipca 2023 r. wynika, że wejście siłowe do lokalu nr [...] zostało zarządzone celem sprawdzenia, czy pożar nie przedostał się do wnętrza. Natomiast z notatki służbowej z 16 grudnia 2023 r. wynikają podobne okoliczności poszerzone o informację, ze wejście do lokalu nr [...] przez okno było niemożliwe ze względu na palący się bezpośrednio pod oknami samochód.
Prowadzi to do wniosku, że po pierwsze, podjęcie decyzji o siłowym wejściu do lokalu spółki nastąpiło w trakcie trwania akcji ratowniczej w efekcie pożaru pojazdu w podwórzu tuż pod oknem tego mieszkania. Po drugie, pożar ten nie był jeszcze całkowicie ugaszony. Oznacza to, że istniało ryzyko – nie można było go całkowicie wykluczyć - przeniesienia się pożaru do wnętrza mieszkalnia nr [...]. Po trzecie, nie było pewności, że wewnątrz tego lokalu nie ma poszkodowanych. Wszystko to uzasadniało decyzję kierującego akcją ratowniczą o skorzystaniu praw określonych w art. 21 ust. 2 pkt 2) ustawy o PSP i rozporządzeniu ws. korzystania z praw przez kierującego działaniami ratowniczymi - poprzez wyłamanie drzwi wejściowych do lokalu mieszkalnego spółki.
Zauważyć też należy, że zniszczenie drzwi wejściowych należących do lokalu skarżących nastąpiło bez ich winy.
Skoro zatem w wyniku podjętych działań, które nie budzą wątpliwości co do tego, że faktycznie miały miejsce, doszło do uszkodzenia mienia spółki, jako właściciela lokalu, to brak jest podstaw do uznania, że uszkodzenie mienia nie nastąpiło w związku z akcją ratowniczą prowadzoną w celach wskazanych w § 1 ust. 1 pkt 4) rozporządzenia ws. korzystania z praw przez kierującego działaniami ratowniczymi. Prawo kierującego działaniami ratowniczymi do przyjęcia w użytkowanie, na czas niezbędny do działania ratowniczego, pojazdów, środków technicznych i innych przedmiotów, a także ujęć wody, środków gaśniczych oraz nieruchomości przydatnych w działaniu ratowniczym (§ 1 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia) stanowi odrębny rodzaj uprawnienia.
Zatem istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy uszkodzeniem mienia a akcją ratowniczą i – wbrew twierdzeniu organów - są podstawy do przyznania odszkodowania.
Zgodnie bowiem z § 4 ust. 1 rozporządzenia ws. odszkodowania właścicielom środków transportowych, inwentarza lub innego mienia, zwanego dalej "sprzętem", które zostały użyte, zniszczone, uszkodzone lub utracone bez winy właściciela w związku z: 1) użyciem go do akcji ratowniczej, 2) używaniem w czasie ćwiczeń organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, przysługuje jednorazowe odszkodowanie.
Skoro w sprawie poddanej kontroli sądowej kierujący działania ratowniczymi podjął decyzję o wyłamaniu drzwi wejściowych do lokalu mieszkalnego spółki, czyli skorzystał z prawa opisanego w § 1 ust. 1 pkt 4) rozporządzenia ws. korzystania z prawa przez kierującego działaniami ratowniczymi, i drzwi te uległy zniszczeniu (czy uszkodzeniu), to ich zniszczenie (czy uszkodzenie) pozostawało w związku z akcją ratowniczą w rozumieniu ustawy. Zauważyć należy, że w § 4 ust. 1 rozporządzenia prawodawca wprowadził zapis, którego nie zawiera art. 22 ust. 2 ustawy, a mianowicie dwa razy posłużył się tym samym pojęciem "użyte" i :w związku z użyciem go do akcji ratowniczej". Ustawodawca jednak w art. 22 ust. 2 ustawy o PSP wyraźnie rozróżnia pojęcia: użycie, zniszczenie, uszkodzenie, utrata, które pozostają w związku z akcją ratowniczą (por. ww. prawomocny wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 stycznia 2024 r. o sygn. akt III SA/Łd 573/23, CBOSA).
W tym stanie rzeczy obowiązkiem organów było zastosowanie procedury ustalenia wysokości odszkodowania wedle reguł podanych w rozporządzeniu ws. odszkodowania, czego w pełni nie uczyniły naruszając w ten sposób art. 22 ust. 2 ustawy o PSP oraz §§ 13, 14, 16, 15 i 22 rozporządzenia ws. odszkodowania w zw. z
art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
Akta administracyjne sprawy potwierdzają, że w sprawie został sporządzony w dniu 10 czerwca 2024 r. protokół z przebiegu postepowania wyjaśniającego. Nie potwierdza on jednak realizacji obowiązków nałożonych ww. przepisami rozporządzenia ws. odszkodowania. Organ odstąpił bowiem od kalkulacji szkody oraz nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków, ani ewentualnego dowodu z opinii rzeczoznawców motywując to brakiem zaistnienia przesłanki do odszkodowania z art. 22 ust. 2 ustawy o PSP w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia ws. odszkodowania. Uwzględnił wyłącznie informacje ze zdarzenia z dnia 20 lipca 2023 r., notatkę służbową z dnia 16 grudnia 2023 r. oraz notatkę służbową z dnia 21 marca 2024 r. stanowiącą oświadczenie kierującego akcją ratowniczą w dniu 20 lipca 2023 r. Czynność ta nie wypełnia reguł postepowania wyjaśniającego służącego rozpatrzeniu wniosku o odszkodowanie z art. 22 ust. 2 ustawy o PSP.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. 1964 ze zm.). Na koszty postępowania złożyły się: wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji uwzględnią powyższą ocenę prawną, zarówno w zakresie dostrzeżonych naruszeń przepisów postępowania, jak i wykładni przepisów prawa materialnego, przeprowadzą kompletne postępowanie wyjaśniające w oparciu o przepisy rozporządzenia ws. odszkodowania i w zależności od wyniku ustaleń podejmą odpowiednie rozstrzygnięcie w sprawie.