III SA/Łd 559/23

III SA/Łd 559/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Paweł Dańczak
Sławomir Wojciechowski
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Służba zdrowia
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 50, art. 67
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134, art. 145, art. 154 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 41, art. 42, art. 43, art. 44, art. 76
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 8 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant asystent sędziego Krystyna Adamczewska-Reguła po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie z dnia 6 lipca 2023 roku numer 328/05/2023/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie na rzecz M. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
III SA/Łd 559/23
Uzasadnienie
Decyzją z 6 lipca 2023 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, w imieniu którego działał Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu sprawy o ustalenie obowiązku poniesienia kosztów w związku z udzielonymi świadczeniami opieki zdrowotnej w dniach: 19.07.2018 r., 20.09.2018 r., 07.03.2019 r. przez SP ZOZ w A., 04.12.2018 r. przez Wojewódzkie Centrum [...] im. [...] w Ł., 20.08.2019 r., 15.10.2019 r., 05.11.2019 r. przez S. w Ł., 02.10.2019 r. przez [...] Centrum Zdrowia, jak i kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej 18.01.2019 r. przez Prywatną Praktykę Lekarską D. w A., w łącznej kwocie 4 169,51 zł, na rzecz pani M. R., na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.), dalej ustawa:
1/ umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej obowiązku poniesienia przez M. R. kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej 18.01.2019 r. w łącznej kwocie 19,02 zł, oraz
2/ ustalił w części obowiązek poniesienia przez M. R. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach: 19.07.2018 r., 20.09.2018 r., 07.03.2019 r., 04.12.2018 r., 20.08.2019 r., 15.10.2019 r., 05.11.2019 r., 02.10.2019 r., w łącznej wysokości 4150,49 zł.
Jednocześnie organ stwierdził, że w przypadku nieterminowego wykonania obowiązku wymienionego w pkt 2 decyzji (w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji) naliczone zostaną odsetki ustawowe za opóźnienie poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności tej należności. Niezapłacona kwota wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z powzięciem informacji o skorzystaniu przez stronę ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w rozpatrywanych dniach, pomimo braku uprawnień do tych świadczeń, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, w imieniu którego działał Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, wszczął z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie obowiązku poniesienia kosztów ww. świadczeń i zobowiązanie ww. do zapłaty należności.
Postępowanie zostało wszczęte w trybie art. 50 ust. 18 ustawy, w oparciu o informacje zgromadzone przez Łódzki Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia, m.in. w informatycznych systemach rozliczeniowych, jak i w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia (w myśl art. 97 ust. 4 ustawy), a także w oparciu o elektroniczne zapytanie skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wskazanie okresów ubezpieczenia zdrowotnego w odniesieniu do strony i uzyskaną informację zwrotną.
Organ wskazał, że informacje uzyskane z powyższych źródeł pozwoliły ustalić, że strona korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w rozpatrywanych dniach, w rodzaju: ambulatoryjna opieka specjalistyczna, leczenie szpitalne, jak i na jej rzecz została wystawiona recepta podlegająca refundacji.
|Lp. |Dzień |Podmiot leczniczy (Świadczeniodawca) |Rodzaj świadczenia |Wartość (koszt) |
| | | | |świadczenia wPLN |
|1. |19.07.2018 |Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej |Ambulatoryjna opieka |31,35 |
| | |w A. |specjalistyczna | |
|2. |20.09.2018 |Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej |Ambulatoryjna opieka |31,35 |
| | |w A. |specjalistyczna | |
|3. |04.12.2018 |Wojewódzkie Centrum [...] im. [...] w Ł. |Ambulatoryjna opieka |33,00 |
| | | |specjalistyczna | |
|4. |07.03.2019 |Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej |Ambulatoryjna opieka |31,35 |
| | |w A. |specjalistyczna | |
|5. |20.08.2019 |S. w Ł. |Ambulatoryjna opieka |101,20 |
| | | |specjalistyczna | |
|6. |02.10.2019 |[...] Centrum Zdrowia |Leczenie szpitalne |3672,24 |
|7. |15.10.2019 |S. w Ł. |Ambulatoryjna opieka |125,00 |
| | | |specjalistyczna | |
|8. |05.11.2019 |S. w Ł. |Ambulatoryjna opieka |125,00 |
| | | |specjalistyczna | |
| |4150,49 |
|9. |18.01.2019 |Prywatna Praktyka Lekarska D. w A. |Recepta |19,02 |
|Suma: |19,02 |
|Suma końcowa: | | |4169,51 |
W wyniku przeprowadzonego przez organ, postępowania wyjaśniającego ustalono, że strona nie posiadała prawa do świadczeń opieki zdrowotnej realizowanych w systemie publicznym. Tym samym nie miała statusu osoby ubezpieczonej, ani osoby uprawnionej w rozumieniu przepisów ustawy.
Organ przeprowadził czynności mające na celu ustalenie obowiązku poniesienia przez stronę kosztów świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w tym również ich wysokość oraz termin płatności.
W toku postępowania organ zwrócił się do świadczeniodawców (ujętych w tabeli) o przedstawienie uwierzytelnionych kserokopii dokumentów, o których mowa w art. 50 ust. 16 ustawy, którymi okazała się strona w rozpatrywanych dniach udzielenia przedmiotowych świadczeń.
Powołani świadczeniodawcy przedstawili kserokopie "Oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej" - złożonego przez stronę w rozpatrywanych dniach skorzystania ze świadczeń (potwierdzone za zgodność z oryginałem, opatrzone pieczątką i podpisem osób reprezentujących ww. świadczeniodawców).
Świadczeniodawca: Prywatna Praktyka Lekarska D. w A. nie przedstawił dokumentów wskazanych w art. 50 ust. 16 ustawy oraz w związku z powyższym dokonała wpłaty w wysokości 19,02 zł na rachunek bankowy ŁOW NFZ.
Następnie organ podał, że zawiadomieniem z 11.05.2023 r. poinformował stronę, że na podstawie art. 61 § 1 i § 4 k.p.a. w związku z art. 50 ust. 18 ustawy wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, udzielonych na jej rzecz, we wskazanych dniach. Jednocześnie w zawiadomieniu wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 18a ustawy w ciągu 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia strona może dokonać "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego w rozpatrywanych dniach. W powołanym zawiadomieniu przedstawiono stronie tabelę zawierającą koszty udzielonych ww. świadczeń. Ponadto wezwano stronę do przedłożenia dokumentów poświadczających jej prawo w zakresie udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie w rozpatrywanych dniach, a także do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, w myśl art. 8, 9, 10 k.p.a. Organ stwierdził, że powołane zawiadomienie zostało skierowane do strony na wszelkie znane organowi adresy, tj. adres zamieszkania, adres zameldowania. Dwukrotnie awizowane, zostało zwrócone przez Pocztę Polską z adnotacją: "Adresata nie zastałem", "Nie podjęto w terminie". Zatem skuteczność jego doręczenia należy przyjąć stosownie do art. 44 k.p.a. , a zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Organ wskazał następnie, że art. 50 ust. 18 ustawy stanowi, że koszty udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej, w przypadkach określonych w ust. 16 tego przepisu, które Fundusz poniósł zgodnie z art. 50 ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Stosownie zaś do art. 50 ust. 16 ustawy, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:
1/ posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo
1a/ potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
2/ złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6
- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.
W toku postępowania strona nie zakwestionowała świadczeń udzielonych jej na koszt Funduszu, a wskazanych w decyzji. Ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej wskazanych w sentencji decyzji, Strona podpisała oświadczenia, które zasugerowały świadczeniodawcom, że strona mogła być osobą ubezpieczoną, co jednak nie miało miejsca.
Odnosząc się do świadczeń opieki zdrowotnej w postaci wystawionej 18.01.2019 r. recepty podlegającej refundacji w kwocie 19,02 zł, organ wyjaśnił, że świadczeniodawca: Prywatna Praktyka Lekarska D. w A. nie przedstawił dokumentów wskazanych w art. 50 ust. 16 ustawy oraz w związku z powyższym dokonała wpłaty w wysokości 19,02 zł na rachunek bankowy ŁOW NFZ. Tym samym postępowanie w części dotyczącej recepty wystawionej 18.01.2019 r. stało się bezprzedmiotowe i zostało umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w tej części.
Organ wskazał dalej, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona otrzymywała każdorazowo do podpisu oświadczenie o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Strona korzystając ze świadczeń opieki zdrowotnej w rozpatrywanych dniach objętych postępowaniem była informowana przez świadczeniodawcę, że figuruje w systemie komputerowym EWUŚ jako osoba nieubezpieczona.
Jednakże w myśl art. 50 ust. 17 ustawy obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Organ podkreślił, że strona miała możliwość zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jej ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, strona miała możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych NFZ, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień.
Skorzystanie z wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 ustawy wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania". Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", w związku z tym każdy taki przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że "usprawiedliwione przekonanie", o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy, obejmuje sytuacje, gdy brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów, niż osoba składająca oświadczenie, np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składek, bądź też innych osób, przy czym również wskazuje, że każdy przypadek należy traktować indywidualnie.
Wobec powyższego organ rozważył możliwość odstąpienia od stosowania art. 50 ust. 16 w oparciu o art. 50 ust. 17 ustawy.
Organ zaznaczył, że na przestrzeni ponad roku (tj. w dniach: 19.07.2018 r., 20.09.2018 r., 07.03.2019 r., 04.12.2018 r., 20.08.2019 r., 15.10.2019 r., 05.11.2019 r., 02.10.2019 r.) strona korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie będąc osobą do nich uprawnioną. Przez ten czas strona każdorazowo otrzymywała informację o braku ubezpieczenia zdrowotnego z systemu EWUŚ oraz składała oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń, jednak ani razu nie wykazała należytej staranności w pozyskaniu informacji o swoim statusie ubezpieczenia zdrowotnego.
W konsekwencji organ uznał, że strona w rozpatrywanych dniach objętych postępowaniem nie działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego. Nawet gdyby przyjąć, że strona była przekonana o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego, to w ocenie organu to przekonanie nie było usprawiedliwione.
Zatem w ocenie organu w sprawie nie znajduje zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy.
Jednakże, zgodnie z art. 50 ust. 18a ustawy, w ciągu 30 dni od dnia odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania, strona może dokonać tzw. "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, co nie ogranicza się do możliwości objęcia ubezpieczeniem z tytułu posiadania statusu członka rodziny.
Wobec powyższego organ wezwał stronę do skorzystania z przysługującego jej prawa do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, celem złożenia wyjaśnień, przedłożenia dokumentów, jak również ustosunkowania się co do zebranego materiału dowodowego, w tym skorzystania z możliwości przewidzianej w art. 50 ust. 18a ustawy.
Organ podniósł, że strona miała możliwość zapoznania się z całym materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, a także miała prawo na każdym etapie prowadzonego postępowania składać wnioski dowodowe, miała również zapewniony dostęp do akt oraz możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
Tym samym Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zobowiązany był do wydania decyzji w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz dostępne dowody.
W przedmiotowej sprawie organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające oraz analizę danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, zasilanym m.in. danymi z ZUS, prowadzonym przez NFZ na podstawie art. 97 ust. 3 pkt 8 ustawy.
Zgodnie z danymi zawartymi w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, organ ustalił, że strona została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego m.in. w okresach:
- od 29.10.2012 r. do 05.03.2014 r. jako osoba bezrobotna, posiadając jeszcze 30-dniowy okres prawa do świadczeń,
- od 01.05.2023 r. jako członek rodziny osoby ubezpieczonej.
Tym samym organ ustalił, że w dniach objętych przedmiotowym postępowaniem strona nie była osobą ubezpieczoną i nie posiadała prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Zasadne było zatem obciążenie strony kosztami udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w rozpatrywanych dniach, w łącznej wysokości 4150,49 zł na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła M. R., zarzucając jej naruszenie:
I. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1/ art. 44 § 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 18 zd. 3 ustawy, przez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że zawiadomienie z 11 maja 2023 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego zostało skarżącej doręczone na skutek upływu terminu podjęcia przesyłki, podczas gdy zawiadomienie to zostało skierowane na adres, który dla skarżącej nie jest ani adresem zameldowania, ani też adresem zamieszkania, ani też żadnym innym adresem, pod którym adresat byłby w stanie je odebrać, ani też nie podjęto próby doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. - w konsekwencji czego skarżąca nie miała możliwości zapoznać się z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania i przeciwdziałać wydaniu decyzji o zaskarżonej treści,
2/ art. 10 § 1 in fine k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 18 zd. 3 ustawy, przez jego błędne niezastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji z zaniechaniem uprzedniego umożliwienia stronie wypowiedzenia się w przedmiocie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, podczas gdy do przedmiotowego postępowania należało wprost stosować przepisy k.p.a. w tym zakresie,
- na skutek czego strona nie miała możliwości przed wydaniem decyzji podnieść przed organem w toku postępowania kwestii nieprawidłowego doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego,
II. Przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1/ art. 50 ust. 16 i 18 ustawy przez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy stronie nie doręczono zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego,
2/ art. 50 ust. 18a ustawy, przez jego błędne niezastosowanie i uniemożliwienie stronie dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3 ustawy, co w konsekwencji doprowadziłoby do umorzenia postępowania administracyjnego w całości, a to przez brak doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazał, że 12 lipca 2023 r. doręczono jej zaskarżoną decyzję. Z decyzji wynika, że wysłano do niej zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 11 maja 2023 r., jednakże nie zostało ono podjęte przez adresata. Organ przyjął w tym zakresie domniemanie doręczenia.
Jednakże o prowadzeniu postępowania w sprawie strona dowiedziała się dopiero na skutek doręczenia zaskarżonej decyzji. Nie informowano strony o zakończeniu postępowania w sprawie i nie wzywano do zajęcia stanowiska w przedmiocie zgromadzonych dowodów i materiałów.
W dniu 26 lipca 2023 r. skarżąca skorzystała z przysługującego jej prawa zapoznania się z aktami postępowania administracyjnego. Wynika z nich, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało wysłane na adres: ul. N. [...] lok. 11, [...] Ł. Pod tym adresem Poczta Polska podjęła nieskuteczną próbę doręczenia przesyłki adresatowi, na skutek czego organ przyjął, że doręczenie nastąpiło per awizo.
Z kolei zaskarżona decyzja została zaś doręczona stronie na adres: ul. S. [...], [...] Ł.
W związku z powyższym, w ocenie skarżącej, zaskarżona decyzja zostaje dotknięta wadą, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., na skutek czego istnieje podstawa do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a.
Skarżąca przytoczyła następnie treść art. 42-44 k.p.a., które regulują zasady doręczeń w postępowaniu administracyjnym. Stwierdziła, że podstawowym sposobem doręczenia jest zatem doręczenie osobiste - w miejscu zamieszkania, pracy, pod adresem do korespondencji, a w ewentualności - wszędzie, gdzie się adresata zastanie. Jeśli doręczenie osobiste nie jest możliwe, pismo doręcza się osobie obecnej na miejscu lub w sąsiedztwie. Dopiero gdy te sposoby nie są możliwe, pozostawia się adresatowi zawiadomienie o możliwości podjęcia przesyłki, o którym mowa w art. 44 § 1 i 2 k.p.a.
Na szczególną uwagę, w ocenie skarżącej, zasługuje brak konsekwencji organu, który zawiadomienie o wszczęciu postępowania próbował bezskutecznie doręczyć na adres w Ł. przy ul. N. [...] (pod którym strona nie przebywała), zaś decyzję doręczył na adres w Ł., ul. S. [...] (pod którym strona mieszka i decyzję odebrała, po uprzednim awizowaniu).
Skarżąca kwestionuje, jakoby miała możliwość odebrania korespondencji pod adresem: ul. N. [...]. Strona nie mieszkała pod tym adresem 11 maja 2023 r., ani też nie była pod nim zameldowana. Nie znajduje przy tym zastosowania przepis art. 41 k.p.a., zgodnie w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu (§ 1). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). Pismo z dnia 11 maja 2023 r. nie było nadesłane w toku postępowania, lecz stanowiło o wszczęciu postępowania, w myśl art. 61 k.p.a. Także dlatego zatem doręczanie stronie pism w sprawie pod dwoma różnymi adresami jest wyjątkowo dużą wadą wydania zaskarżonej decyzji.
Skarżąca wskazała na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., stosownie do którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: [...] strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Strona o prowadzeniu postępowania dowiedziała się przez odebranie decyzji. Nie była też wezwana do wypowiedzenia się w przedmiocie zgromadzonych dowodów i materiałów po zakończeniu postępowania. W konsekwencji zachodzi podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd w związku z wystąpieniem tak istotnej wady przeprowadzonego postępowania, która daje podstawę do jego wznowienia.
W myśl zaś art. 50 ust. 18 zd. 3 ustawy do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyżej wspomniane przepisy są zatem bezpośrednio adekwatne do rozważenia w niniejszej sprawie, niezależnie od materii decyzji.
Skarżąca podkreśliła, że gdyby nie jej zaskoczenie przez wydanie decyzji bez jej udziału w postępowaniu, miałaby możliwość zapobieżenia wydaniu decyzji przez wsteczne ubezpieczenie, o którym mowa w art. 50 ust. 18a ustawy.
Następnie skarżąca przytoczyła treść art. 10 § 1 in fine k.p.a.: organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Podkreśliła, że uchybienie temu przepisowi ma istotne znaczenie dla sprawy. Gdyby strona miała świadomość, że jest prowadzone postępowanie, zwróciłaby organowi uwagę, że w dniu wysłania zawiadomienia o wszczęciu postępowania nie mieszkała pod adresem, na który zostało ono wysłane. Wtedy możliwe byłoby doprowadzenie do umorzenia postępowania ze względu na pokrycie kosztów udzielonych świadczeń.
Następnie strona, cytując treść art. 50 ust. 18 i 18a ustawy, wskazała, że przepisy te stanowią materialnoprawną podstawę wydania decyzji takiej, jak zaskarżona. Nie może jednak pozostać w obrocie decyzja, która nakłada na stronę obowiązek poniesienia kosztów udzielonych świadczeń zdrowotnych w sytuacji, gdy przy jej wydaniu organ dopuścił się tak znacznych uchybień postępowania, jak w niniejszej sprawie.
Skarżąca wskazała ponadto, że na skutek ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd, postępowanie powinno wrócić do etapu, na którym organ doręcza zawiadomienie o wszczęciu postępowania. Powinno ono zostać doręczone ponownie, tym razem pod adres w Ł. przy ul. S. [...], aby strona mogła skorzystać z treści art. 50 ust. 18a ustawy, dotyczącego tzw. zgłoszenia wstecznego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie
Pismem procesowym z 7 lutego 2024 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podtrzymała swoją skargę. Podkreśliła przy tym, że organ dysponował informacją – ze składanych przez skarżącą oświadczeń podczas korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej – o jej aktualnym adresie: Ł. ul. S. [...]. Na dwóch ostatnich oświadczeniach z 15.10.2019 r. oraz z 05.11.2019 r. skarżąca wskazywała ten adres jako miejsce jej zamieszkania. Dodała, że od 12.10.2021 r. nie była już zameldowana pod adresem Ł., ul. N. [...] m. 44, wbrew twierdzeniem organu. Stąd nie ma wątpliwości, że zawiadomienie z 11 maja 2023r. o wszczęciu postępowania organ winien wysłać na adres przy ul. S. [...] w Ł., tak jak zaskarżoną decyzję. Do pisma załączono zaświadczenie z rejestru PESEL.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 6 lipca 2023 r. o ustaleniu obowiązku poniesienia kosztów w związku z udzielonymi M. R. świadczeniami opieki zdrowotnej w dniach: 19.07.2018 r., 20.09.2018 r., 07.03.2019 r. przez SP ZOZ w A., 04.12.2018 r. przez Wojewódzkie Centrum [...] im. [...] w Ł., 20.08.2019 r., 15.10.2019 r., 05.11.2019 r. przez S. w Ł., 02.10.2019 r. przez [...] Centrum Zdrowia, w łącznej wysokości 4150,49 zł.
Należy podkreślić, że orzeczenie o ustaleniu ww. kosztów zawarte zostało w pkt 2 decyzji i dalsze rozważania Sądu będą skoncentrowane na tej części decyzji, jako że wyłącznie ona ma charakter sporny. Orzeczenie w pkt 1 zaskarżonej decyzji o umorzeniu postępowania w części dotyczącej obowiązku poniesienia przez M. R. kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej 18.01.2019 r. w łącznej kwocie 19,02 zł nie jest sporne, tym niemniej uchylając decyzję w całości Sąd miał na względzie, że cała sporna decyzja wydana została bez wcześniejszego doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 11 maja 2023 r.
Należy również podkreślić, że skarżąca nie kwestionuje udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej w dniach: 19.07.2018 r.; 20.09.2018 r., 07.03.2019 r., 04.12.2018 r., 20.08.2019 r., 15.10.2019 r., 05.11.2019 r., 02.10.2019 r., w łącznej wysokości 4.150,49 zł, jednak w jej ocenie organ nie dochował obowiązku zawiadomienia jej o toczącym się postępowaniu, gdyż skierował zawiadomienia o wszczęciu postępowania na adresy, pod którymi skarżąca nie przebywała w dniu wysłania zawiadomienia tj. w dniu 11.05.2023 r. , a prawidłowy adres skarżącej był organowi znany, gdyż podała go w oświadczeniach z dnia 15.10.2019r. i 5.11.2019 r. Ze stanowiskiem skarżącej należy się zgodzić i znajduje ono swoje oparcie w aktach sprawy.
Z akt administracyjnych wynika, że skarżącej udzielono świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych w dniach 19.07.2018 r.; 20.09.2018 r., 07.03.2019 r., 04.12.2018 r., 20.08.2019 r., 15.10.2019 r., 05.11.2019 r., 02.10.2019 r., a podstawą ich udzielenia było potwierdzenie prawa do świadczeń, składane każdorazowo przez skarżącą w formie stosownych oświadczeń.
Materialnoprawną podstawą decyzji wydanej w sprawie były przepisy art. 50 ust. 16 i 18 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.), dalej ustawa.
Stosownie do art. 50 ust. 16 ustawy - w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:
1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo
1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,
- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.
Zgodnie zaś z art. 50 ust. 18 ustawy, koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Z kolei w myśl art. 50 ust. 18a ustawy, przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego m.in. w okresach:
- od 29.10.2012 r. do 05.03.2014 r. jako osoba bezrobotna, posiadając jeszcze 30-dniowy okres prawa do świadczeń,
- od 01.05.2023 r. jako członek rodziny osoby ubezpieczonej.
Tym samym w dniach objętych przedmiotowym postępowaniem strona nie była osobą ubezpieczoną i nie posiadała prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Zasadne było zatem wszczęcie przez organ postępowania administracyjnego w przedmiocie obciążenia strony kosztami udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w rozpatrywanych dniach, w łącznej wysokości 4150,49 zł, na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy.
Należy jednak podkreślić, że w niniejszej sprawie kluczowego znaczenia nabiera cytowana już wyżej treść art. 50 ust. 18a, że przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, (...) w terminie 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu.
Oznacza to, że skarżąca, gdyby była prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania, mogła w terminie 30 dni od doręczenia jej ww. zawiadomienia uchylić się niejako od skutków skorzystania ze świadczeń zdrowotnych mimo nieposiadania ubezpieczenia, składając opisane w cytowanym przepisie tzw. zgłoszenie wsteczne. Innymi słowy przepis ten pozwala na odstąpienie od obciążania osoby kosztami udzielonych jej świadczeń opieki zdrowotnej, gdy w terminie 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania zostanie on zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez członka rodziny , będącego osobą podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w myśl art. 67 ust. 1 i 3 ustawy. Stąd kluczowe jest, aby nie było żadnych wątpliwości odnośnie do doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania.
W niniejszej sprawie Sąd jednakże nie ma wątpliwości, że zawiadomienia o wszczęciu postępowania stronie nie doręczono, co całe postępowanie czyni wadliwym, a wydaną w sprawie decyzję należy wyeliminować z obrotu prawnego.
Organ w odpowiedzi na skargę podkreślał, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 11.05.2023 r. zostało skierowane do M. R. na wszelkie znane adresy, którymi dysponował, posługując się dostępnymi mu danymi do ustalenia miejsca zamieszkania skarżącej. Organ analizował dane zgromadzone w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, zasilanym m.in. danymi z MSW, ZUS, KRUS i jednostek samorządu terytorialnego. Danymi przetwarzanymi w tym systemie to m.in. adres zamieszkania i korespondencji. Dlatego też zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zostało skierowane m.in. na adres zamieszkania: ul. N. [...] m. 11, Ł., oraz adres zameldowania: ul. N. [...] m. 44, Ł., wynikające na moment ich wysyłania m.in. z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych. Powołana korespondencja skierowana pod powyższe adresy była dwukrotnie awizowana i została zwrócona przez Pocztę Polską z adnotacją: "Adresata nie zastałem", "Nie podjęto w terminie". Dlatego też organ przyjął skuteczność ich doręczenia stosownie do art. 44 k.p.a. Z uwagi na adresy zamieszkania wskazane w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych, jak i adnotacje na przesyłkach "Adresata nie zastałem" i "nie podjęto w terminie", organ nie miał podstaw do powzięcia wątpliwości co do prawidłowości doręczenia pisma w trybie zastępczym. Jednocześnie organ wyjaśnił, że adres zamieszkania: ul. N. [...] m. 11, Ł. został wprowadzony do bazy Centralnego Wykazu Ubezpieczonych 04.02.2014 r. i wynikał z danych przekazanych przez MSW i obowiązywał do 17.05.2023 r. (tzn. uległ zmianie po wszczęciu postępowania), gdy M. R. podała nowy adres zamieszkania, tj.: ul. S. [...], Ł. – w okoliczności dokonywania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny osoby ubezpieczonej - tj. męża od 01.05.2023 r. (ww. informacja przekazana z danych ZUS). Z kolei adres ul. N. [...] m. 44 Ł. figuruje do dzisiaj jako adres zameldowania M. R. i nie został przez nią zmieniony.
Argumenty te jednak w ocenie Sądu nie są wystarczające do przyjęcia prawidłowości działania organu.
Po pierwsze, adres: ul. N. [...] m. 44 Ł., w dacie nadania zawiadomienia z 11 maja 2023 r. nie był adresem zameldowania M. R. W piśmie procesowym z 7 lutego 2024 r. pełnomocnik skarżącej udokumentował, że skarżąca wymeldowała się spod tego adresu już 12 października 2021 r., a ponad więc 1,5 roku wcześniej. Nie ulega wątpliwości, że nie było poza możliwościami organu ustalenie tej okoliczności. Sąd nie ma również wątpliwości, że wysłanie zawiadomienia na adres ul. N. [...] m. 11, którym organ dysponował we własnej bazie danych od wielu lat, w sytuacji, gdy przesyłka skierowana na ten adres nie została odebrana przez adresata, winna skłonić organ do sprawdzenia, czy jest to rzeczywiście aktualne miejsce zamieszkania skarżącej i czy adres ten jest prawidłowy ( różne numery mieszkania ).
Po drugie, w ostatnich chronologicznie oświadczeniach, którymi dysponował organ, skarżąca wskazała już inny adres: Ł., ul S. [...], ten pod którym odebrała zaskarżoną decyzję.
Zgodnie z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (w tym adresu elektronicznego). W razie zaniedbania tego obowiązku, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Organ administracji publicznej nie jest obowiązany badać z urzędu, czy znany mu adres strony jest adresem aktualnym. Przepis art. 41 § 2 k.p.a. ustanawia domniemanie prawidłowości doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona, jej przedstawiciel lub pełnomocnik zaniedbali obowiązek zawiadomienia organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie o zmianie adresu w toku postępowania. Jednakże obowiązek zawiadomienia o każdorazowej zmianie adresu ciąży na stronie jedynie w toku prowadzonego postępowania (por. wyrok NSA z 5 lipca 2016 r., I OSK 2379/14). Wszczynając postępowanie to organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić adres do doręczeń (np. na podstawie aktów stanu cywilnego, ewidencji gruntów, ewidencji ludności, innych dostępnych baz danych, itp.) oraz pouczyć stronę o obowiązku poinformowania o zmianie adresu i o konsekwencjach prawnych określonych w art. 41 § 2 k.p.a. W przypadku, gdy tego nie uczyni, nie może zastosować skutków prawnych z powołanego przepisu. Z kolei strona nie ma obowiązku powiadamiania wszystkich, potencjalnych organów administracji publicznej, przed którymi być może w przyszłości mogą toczyć się jakieś postępowania administracyjne, o zmianie swojego adresu (wyrok NSA z 24 września 2020 r., I OSK 504/20). Oczywiście wypełnianie przez organy obowiązku weryfikacji praw do przyznawanych świadczeń opieki zdrowotnej uzależnione jest w dużej mierze od informacji uzyskiwanych od pobierających te świadczenia, a oświadczenie, które składa świadczeniobiorca zawiera obowiązkowo m.in. jego adres zamieszkania. Tym niemniej na organie spoczywa obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, a skoro w niniejszej sprawie doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywołuje doniosłe skutki prawne, których można uniknąć we wskazanym terminie 30 dni od doręczenia takiego zawiadomienia, to na organie spoczywa obowiązek dołożenia najwyższej staranności w ustaleniu adresu, na jaki zawiadomienie należy wysłać, by strona mogła je odebrać.
Organ w odpowiedzi na skargę podkreślił, że to z uwagi na mnogość podawanych przez skarżącą adresów w składanych oświadczeniach, zawiadomienie o wszczęciu postępowania wysłał na adresy znajdujące się w jego bazach danych. Oznacza to, że organ nie podjął żadnej pogłębionej refleksji, czy adresy te były właściwe, choć nieodebranie zawiadomień powinno go do tego skłonić. Organ sam wskazał, że zgodnie z oświadczeniami o przysługującym prawie do świadczeń, składanymi przez M. R. w dniach udzielenia świadczeń, skarżąca wskazywała trzy różne adresy zamieszkania:
- w oświadczeniu z 19.07.2018 r. wskazała adres: ul. P. [...] m. 14 A.,
- w oświadczeniu z 20.09.2018 r. wskazała adres: ul. P. [...] m. 14 A.,
- w oświadczeniu z 04.12.2018 r. wskazała adres: ul. N. [...] m. 11 Ł.,
- w oświadczeniu z 07.03.2019 r. wskazała adres: ul. P. [...] m. 14 A.,
- w oświadczeniu z 20.08.2019 r. wskazała adres: ul. S. [...] Ł.,
- w oświadczeniu z 02.10.2019 r. wskazała adres: ul. N. [...] m. 11 Ł.,
- w oświadczeniu z 15.10.2019 r. wskazała adres: ul. S. [...] Ł.,
- w oświadczeniu z dnia 05.11.2019 r. wskazała adres: ul. S. [...] Ł.
W ocenie Sądu niezrozumiałe jest, dlaczego chociażby już po zwrocie nieodebranych przesyłek, zawierających zawiadomienie o wszczęciu postępowania, organ nie podjął próby wysłania zawiadomienia na ostatni podany, a więc na najbardziej aktualny adres, na ul. S. [...] w Ł.
Doręczenie jest w postępowaniu administracyjnym czynnością sformalizowaną, stanowi gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroni organ przed negatywnymi skutkami działań strony zmierzającej do utrudnienia, czy wydłużenia postępowania. Zatem czynność ta powinna być dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. Za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej i to bez względu na to, czy czynność tę realizował samodzielnie, czy też zlecał jej wykonanie innym uprawnionym podmiotom, a ich wystąpienie skutkuje niemożnością uznania czynności doręczenia za skuteczną (m.in. NSA w wyrokach z: 24 maja 2022 r., I FSK 2295/21 oraz 11 maja 2012 r., I FSK 1134/11). Oznacza to, że adresat pisma nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść. Każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczania pisemnej decyzji (w niniejszej sprawie zawiadomienia o wszczęciu postępowania) stronie powinna być oceniana przez sąd indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki postępowania, okoliczności sprawy oraz ewentualnych skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem, które to skutki spowodowane zostały nieprawidłowym doręczeniem (por. postanowienia NSA: z 25 maja 2011 r., II GSK 816/11 oraz z 15 września 2011 r., II GSK 1761/11, pub. CBOSA).
Kodeks postępowania administracyjnego w sposób ścisły wyznacza miejsca, w których doręczenie jest prawnie dopuszczalne, oraz osoby fizyczne, do rąk których można dokonać zgodnego z prawem doręczenia zastępczego. W przypadku osób fizycznych jednym z miejsc, w których możliwe jest dokonanie doręczenia, jest mieszkanie adresata (art. 42 § 1 k.p.a.).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojęciu mieszkania, o jakim mowa w art. 42 § 1 k.p.a., przypisuje się znaczenie konwencjonalne, zgodne z oświadczeniem strony, niezależnie od tego, czy istotnie podany przez nią adres stanowi rzeczywiste miejsce jej zamieszkiwania. Przyjmuje się bowiem, że wskazanie określonego adresu strony jest dla organu wiążące (zob. wyrok NSA z 28 listopada 2012 r., I OSK 1257/11, pub. CBOSA). Wskazanie przez stronę adresu zamieszkania wiąże się z istotnymi konsekwencjami, jeżeli chodzi o krąg osób, które mogą odebrać w tym miejscu kierowane do adresata pismo. Po pierwsze, za domownika strony w rozumieniu przepisu art. 43 k.p.a. może być uznana osoba faktycznie zamieszkująca pod wskazanym przez stronę adresem, a po drugie, pod tym adresem może dojść do awizowania pisma, a następnie fikcji doręczenia "per awizo".
Z treści art. 42 § 1 k.p.a. wynikają też dodatkowe wnioski. Mianowicie z punktu widzenia doręczenia przez organ pisma stronie kluczowe znaczenie ma miejsce zamieszkania (faktyczne zamieszkiwanie), a nie zameldowania strony (prawne mieszkanie). Zameldowanie nie dowodzi jeszcze zamieszkiwania w danej miejscowości, a tym samym adres zameldowania nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania osoby fizycznej. Osoba zameldowana w jednym miejscu może zamieszkiwać w innym miejscu, w którym koncentruje się całość jej istotnych spraw życiowych, nie dokonując obowiązku meldunkowego, tj. wymeldowania się z poprzedniego miejsca pobytu stałego i zameldowania w nowym miejscu pobytu stałego (por. wyrok NSA z 13 października 2020 r., I OSK 3003/18.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oceniając skuteczność doręczenia przesyłek zawierających zawiadomienie o wszczęciu postępowania w trybie art. 44 k.p.a., Sąd uznał, że nie mogą być one uznane za doręczone skoro zostały skierowane na niewłaściwe adresy skarżącej, tj. ul. N. [...] lok. 11 i lok. 44 w Ł., a skarżąca pod żadnym z nich nie miała wówczas miejsca zamieszkania.
Należy raz jeszcze zaznaczyć, że w art. 42 § 1 k.p.a. mowa jest o doręczeniu w miejscu zamieszkania. W sytuacji ustalenia, że adres, pod który organ kierował korespondencję do skarżącej nie jest adresem jej zamieszkania, przysyłka tego organu - zawierająca zawiadomienie o wszczęciu postępowania - nie mogła być uznana za skutecznie doręczoną, w szczególności w sytuacji oparcia tej czynności na "fikcji doręczenia", co ma miejsce w przypadku doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 44 k.p.a.
Należy w tym kontekście przyznać rację skarżącej, że organ błędnie próbuje przerzucić odpowiedzialność za doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania pod niewłaściwy adres na skarżącą, wskazując w odpowiedzi na skargę, że to w interesie M. R. leży dbanie o aktualność danych adresowych do doręczeń pism urzędowych, skierowanych przez organy administracji publicznej. Jednocześnie organ wskazuje, że od 2014 r. skarżąca pozostawała nieobjęta ubezpieczeniem zdrowotnym, stąd w 2023 r. organ kierował korespondencję na adresy wynikające z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, chociaż skarżąca została wymeldowana z jednego z adresów (już w październiku 2021 r.), na który organ wysłał korespondencję, a pominął aktualny adres, wynikający z oświadczeń z 15 października i 5 listopada 2019 r. (tj. z dwóch najbardziej aktualnych oświadczeń o przysługującym prawie do świadczeń).
W niniejszej sprawie organ posługiwał się przy doręczeniu zawiadomienia z 11 maja 2023 r. w sprawie adresami, które od 2014 r. były nieaktualizowane w związku z wyrejestrowaniem skarżącej z ubezpieczenia zdrowotnego, choć w dwóch ostatnich (najbardziej aktualnych) oświadczeniach o przysługującym prawie do świadczeń - z 2019 r. - skarżąca podała jako swój adres ul. S. [...] w Ł., czyli adres, pod którym doręczono zaskarżoną decyzję. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a. obowiązek strony do zawiadamiania organu administracji publicznej o każdej zmianie adresu strony ma zastosowanie wyłącznie w toku postępowania, nie zaś przy doręczaniu stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, o którym mowa w art. 61 k.p.a. Nie miał zatem w niniejszej sprawie zastosowania art. 41 § 2 k.p.a., zgodnie z którym w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. W ocenie Sądu organ powinien doręczyć stronie zawiadomienie o wszczęciu postępowania pod najbardziej aktualny z adresów podanych przez stronę w oświadczeniach o przysługującym prawie do świadczeń.
Nie sposób również przyjąć, jak czyni to organ w odpowiedzi na skargę, że dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych korzystają z domniemania prawdziwości, z uwagi na ich urzędowy charakter. Z art. 76 § 1 k.p.a. wynika domniemanie prawdziwości faktów wynikających z dokumentów urzędowych, nie zaś z urzędowych baz danych. Z akt sprawy nie wynika żaden dokument źródłowy, na podstawie którego zostały wprowadzone dane do tych baz.
Tym bardziej zatem, wysyłając zawiadomienie o wszczęciu postępowania, organ powinien bazować nie na danych archiwalnych, z czasów, gdy skarżąca pozostawała jeszcze ubezpieczona, lecz na podstawie adresów wskazanych w oświadczeniach o przysługiwaniu prawa do świadczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 50 ust. 8 ustawy oświadczenie, o którym mowa w ust. 6, zawiera imię i nazwisko, adres zamieszkania, wskazanie podstawy prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, numer PESEL oraz wskazanie dokumentu, na podstawie którego świadczeniodawca potwierdził tożsamość świadczeniobiorcy, a w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL - dane, o których mowa w art. 188 ust. 4 pkt 9. Świadczeniodawca albo niebędąca świadczeniodawcą osoba uprawniona w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o refundacji potwierdza podpisem na oświadczeniu dane identyfikujące dokument, na podstawie którego potwierdzono tożsamość. Zasadnie podnosi skarżąca, że jeżeli organ doręcza pisma pod adresy wynikające z CWU, powstaje zasadna wątpliwość, po co w takim razie w powołanym przepisie istnieje zobowiązanie do podania adresu zamieszkania w przedmiotowym oświadczeniu.
Z powyższych względów, skoro w sprawie doszło do takiego naruszenia przepisów, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, należało zaskarżoną decyzję uchylić.
Rozpoznając ponownie sprawę organ winien zatem skutecznie doręczyć skarżącej zawiadomienie o wszczęciu postępowania na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy W wyroku WSA w Olsztynie z 29 marca 2022 r., II SA/Ol 898/21, sąd stwierdził,. że celowe będzie też rozważenie ewentualnego zastosowania art. 50 ust. 18a ustawy, biorąc pod uwagę, że informacja dotycząca możliwości tzw. wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia została skarżącemu doręczona wraz zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, w trybie zastępczym, co oznacza, że faktycznie nie miał on możliwości zapoznania się z jej treścią. W konsekwencji, słuszne są zarzuty skargi, że, podążając za literalnym brzmieniem art. 50 ust. 18 ustawy, organ musi poinformować stronę o wszczęciu postępowania, aby strona mogła dokonać wstecznego ubezpieczenia w myśl art. 50 ust. 18a i doprowadzić do umorzenia postępowania. Nie ma podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie skarżącą poinformowano o wszczęciu postępowania poprzez doręczenie jej przedmiotowego zawiadomienia per aviso, gdyż skarżąca poinformowana została o postępowaniu dopiero wraz z doręczeniem decyzji.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 154 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji,
O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzona kwotę 480 zł składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, reprezentowanej przez radcę prawnego.
ds