III SA/Łd 557/25

III SA/Łd 557/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący/
Ewa Alberciak /sprawozdawca/
Katarzyna Ceglarska-Piłat
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 2, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 42, art. 43, art. 44, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 2 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Asystent sędziego Beata Drożdż, Protokolant, w składzie następującym: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 22 maja 2025 roku nr ZK-II.654.3.2025 w przedmiocie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) zasądza od Wojewody Łódzkiego na rzecz skarżącej R. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3) zwraca z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżącej R. M. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi, zaksięgowaną w dniu 2 lipca 2025 roku pod pozycją 2383.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 maja 2025 r. nr ZK-II.654.3.2025, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) oraz art. 628 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 248 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania R. M. od decyzji Wójta Gminy Z. z 11 lutego 2025 r. nr GKI.5565.1.2025.IM o przeznaczeniu R. M. do wykonania świadczeń osobistych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny - Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
9 stycznia 2025 r. do Wójta Gminy Z. na podstawie art. 621 ust.1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny wpłynął wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. z 7 stycznia 2025 r. nr SU/63/2025 informujący o konieczności przeznaczenia osób do wykonania świadczeń osobistych, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny do zabezpieczenia doraźnych potrzeb jednostki wojskowej. Nazwa jednostki organizacyjnej wskazanej we wniosku to Wojskowe Centrum Rekrutacji w S., ul. W.[...], [...] S.. Rodzaj i zakres prac przewidzianych do wykonania określono jako prowadzenie badań psychologicznych. Czas trwania świadczeń osobistych wskazany we wniosku - do 7 dni, natychmiast po otrzymaniu wezwania.
Pismem z 14 stycznia 2025 r. Wójt Gminy Z. zawiadomił R. M. o wszczęciu postępowania administracyjnego na wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczenia osobistego - prowadzenia badań psychologicznych przez okres 7 dni na rzecz Wojskowego Centrum Rekrutacji w S..
Organ I instancji decyzją z 11 lutego 2025 r., na podstawie art. 621 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny w ramach świadczeń osobistych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, przeznaczył R. M. do prowadzenia badań psychologicznych na rzecz Wojskowego Centrum Rekrutacji w S..
Strona, pomimo podwójnego awizowania, nie odebrała decyzji. W dniu 17 marca 2025 r. do Urzędu Gminy Z. wpłynął wniosek R.M. o wydanie kserokopii decyzji w sprawie nałożenia świadczenia osobistego. Tego samego dnia, tj. 17 marca 2025 r., kserokopia ta została stronie wydana.
W odwołaniu z dnia 17 marca 2025 r. strona podniosła, że nie pracuje na stanowisku psychologa od kwietnia 2021 r. Od niemal 4 lat nie wykonuje zadań psychologicznych i nie rozwija się w tym kierunku. Zmieniła profil zawodowy, obecnie pracuje na stanowisku menagera exportu. Ponadto strona podniosła, że zawód psychologa wymaga ciągłego doskonalenia, bez długoterminowych przerw (maksymalnie 5 lat) w wykonywaniu zawodu. Dodatkowo odwołująca podniosła, że spełnia przesłanki wynikające z art. 651 ust. 1 pkt 7 ustawy o obronie Ojczyzny, sprawuje opiekę nad wspólnie zamieszkującą z nią córką w wieku 11 lat, której nie może powierzyć pod opiekę innej osobie.
Strona wyjaśniła również, że o wydanej decyzji dowiedziała się przypadkowo, w formie telefonicznej w dniu 14 marca 2025 r. Natomiast możliwość zapoznania się z treścią decyzji miała dopiero 17 marca 2025 r., gdy odebrała kserokopię decyzji w Urzędzie Gminy. Zdaniem strony, jeżeli uznać fikcyjne doręczenie, to odbiór przesyłki od drugiego awiza do wniesienia odwołania upływał 17 marca 2025 r. Z ostrożności strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ponieważ nie z własnej winy nie mogła wcześniej zapoznać się z treścią decyzji.
Wojewoda Łódzki, mając na względzie treść wniesionego odwołania, zwrócił się do strony pismem z 27 marca 2025 r. z prośbą o wskazanie czy wychowuje samotnie córkę, czy opieka nad nią sprawowana jest przez obojga rodziców oraz o przekazanie informacji czy strona posiada prawo do wykonywania zawodu psychologa. Prośba o złożenie wyjaśnień została odebrana przez stronę w dniu 2 kwietnia 2025 r.
W wyjaśnieniach, stanowiących uzupełnienie odwołania, strona rozszerzyła swoją argumentację przedstawioną w odwołaniu. Zarzuciła: 1) brak jednoznaczności decyzji poprzez przywołanie w niej podstawy prawnej art. 621 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny zamiast art. 637 ust. 1 i art. 640 ust. 1 ww. ustawy;
2) brak wskazania, czy za wykonane świadczenie należy się wynagrodzenie oraz związaną z tym niekompletność wniosku Wojskowego Centrum Rekrutacji w S.; 3) błędne wskazanie w decyzji, że nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 625 wspomnianej wyżej ustawy.
W ramach ww. wyjaśnień strona podniosła, że biorąc pod uwagę obowiązek obrony Ojczyzny przez mężczyzn w wieku poborowym i możliwą konieczność pełnienia służby wojskowej przez ojca dziecka oraz nałożenie na stronę obowiązku świadczenia osobistego, kwestia opieki nad 11-letnią córką pozostaje nierozstrzygnięta. Strona wyjaśniła również, że pomimo zapisu w ustawie z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów, mówiącym o konieczności wpisu na listę psychologów prowadzoną przez Regionalną Izbę Psychologów, wpisy takie nigdy nie powstały w związku z faktem, iż nie powołano ww. Izby. Nie było zatem możliwości i obowiązku złożenia informacji o zaprzestaniu wykonywania zawodu.
Jednocześnie strona wskazała, że zgodnie z ww. ustawą praca psychologa wiąże się z ciągłością i koniecznością przejścia odpowiedniego przeszkolenia po 5 latach przerwy w wykonywaniu zawodu lub 5 lat po uzyskaniu uprawnień do wykonywania zawodu bez korzystania z nich.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny obowiązkowi obrony Ojczyzny podlegają obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku, a ust. 2 pkt 4 wskazuje, że w jego ramach obowiązani są do wykonywania świadczeń na rzecz obrony. Nałożenie przez organ administracji obowiązku na adresata decyzji stanowić może potencjalną uciążliwość i dolegliwość, niemniej pamiętać należy, iż jej nałożenie ma na celu obronę Ojczyzny, która to w razie wojny stanowić powinna priorytet. Organ II instancji stwierdził, że zgodnie z powyższymi przepisami wydanie przedmiotowej decyzji uznać należy za słuszne i będące w interesie państwa i dobra jego obywateli. W razie mobilizacji i w czasie wojny każdy obywatel zobowiązany jest do zaangażowania się w obronę RP, czego jednym z przejawów może być konieczność wykonania prac na rzecz jednostek wykonujących zadania na potrzeby obronne państwa.
Organ wskazał, że strona zarzuciła niejednoznaczność decyzji przez powołanie się na niewłaściwą podstawę prawną, odnoszącą się do świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju, zamiast świadczeń osobistych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 621 ust. 1 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zarówno wniosek Wojskowego Centrum Rekrutacji w S., jak i decyzja Wójta Gminy Z., wydane zostały na podstawie wskazanego powyżej przepisu, nie ma zatem podstaw do stwierdzenia niejednoznaczności i nieprawidłowości decyzji. Dodatkowo przytoczony przez stronę art. 640 ust. 5 odnosi się wyłącznie do doraźnie złożonych wniosków przez właściwe jednostki i decyzji w sprawie nałożenia obowiązku świadczeń osobistych i rzeczowych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (a więc takich, które wydawane są w momencie ogłoszenia mobilizacji lub wojny), nie zaś do decyzji wydawanych w czasie pokoju, mających na celu zabezpieczenie jednostek wskazanych w art. 628 ust. 3 na wypadek mobilizacji i wojny.
Zdaniem Wojewody nie było błędem wskazanie 7-dniowego okresu na wykonanie świadczenia osobistego, gdyż świadczenie ma być wykonane w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny na podstawie decyzji o przeznaczeniu do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, wydawanej w czasie pokoju. Zgodnie z art. 622 ust. 1 ustawy z 1 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny za wykonanie świadczenia osobistego przysługuje ryczałt godzinowy w wysokości 1/178 kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w grudniu roku poprzedniego. Ryczałt ten wypłacany jest przez jednostkę organizacyjną, na rzecz której wykonywane jest świadczenie osobiste. Informacja o rekompensacie za utracone za czas wykonywania świadczenia wynagrodzenie została stronie wskazana w decyzji w informacjach dodatkowych w punkcie 8. Jak słusznie zauważyła strona, we wniosku Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. nie zostało wskazane wstępne wyliczenie środków finansowych na realizację planowanych świadczeń osobistych, nie stanowi to jednak podstawy do nierozpatrzenia wniosku przez Wójta Gminy.
Ponadto organ odnosząc się do zarzutu strony wyjaśnił, że wskazanie we wniosku Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. aktualnego miejsca zatrudnienia strony nie wpłynęłoby na wydanie przedmiotowej decyzji, gdyż, jak słusznie zauważyła strona, nie powstały organy uprawnione do przeprowadzania procedury wpisu na listę i wypisu z listy psychologów, w związku z czym psychologowie nie mogą uzyskać prawa wykonywania zawodu w Rzeczypospolitej Polskiej, a jedynie legitymują się tytułem zawodowym magistra na kierunku psychologia. W ocenie organu, wobec faktu posiadania przez stronę ww. uprawnień, obowiązek przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych był zasadny. Strona jest zatrudniona, zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu przekazanym w toku postępowania, na stanowisku specjalisty ds. handlowych w eksporcie od dnia 1 kwietnia 2021 r., zatem okres 5 lat przerwy w wykonywaniu profesji, o którym wspomina w odwołaniu, jeszcze się nie dokonał. Ponadto organ II instancji wskazał, że skoro Regionalna Izba Psychologów nigdy nie powstała, zapis art. 8 ust. 7 (osoba, która zgłosiła Radzie Regionalnej Izby Psychologów zamiar wykonywania zawodu psychologa po upływie 5 łat od ukończenia studiów psychologicznych i podyplomowego stażu zawodowego, albo psycholog, który nie wykonuje zawodu przez okres dłuższy niż 5 lat, odbywa na własny koszt przeszkolenie, którego program i zasady określa Rada Regionalnej Izby Psychologów) jest niewiążący i niemożliwy do zrealizowania. Na organie I instancji nie spoczywa zaś obowiązek weryfikowania zasadności występowania z wnioskiem o nałożenie świadczenia, lecz przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób, aby na jego podstawie możliwe było stwierdzenie, czy możliwe jest zrealizowanie danych świadczeń przez stronę i czy nałożenie obowiązku jest zgodne z przepisami prawa. W rozpatrywanej sprawie, biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawa, wydanie decyzji o przeznaczeniu strony, posiadającej wykształcenie niezbędne do wykonywania pracy psychologa, w ocenie Wojewody było właściwe.
Odnosząc się do argumentu dotyczącego braku osoby, która w razie otrzymania przez stronę wezwania do wykonania świadczenia osobistego będzie mogła sprawować opiekę nad małoletnia córką, organ podniósł, że w świetle obowiązujących przepisów bycie mężczyzną w wieku poborowym i posiadanie kategorii potwierdzającej zdolność do pełnienia czynnej służby wojskowej nie jest równoznaczne z bezwarunkowym pełnieniem służby. Zgodnie z art. 531 ustawy o obronie Ojczyzny żołnierzy rezerwy, których w pierwszej kolejności przewiduje się powołać do służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, przeznacza się do tej służby przez nadanie w czasie pokoju przydziału mobilizacyjnego na stanowiska służbowe lub do pełnienia funkcji wojskowych, które są określone w etacie jednostki wojskowej i występują w czasie wojny. Z informacji przekazanych przez stronę nie wynika, jakoby ojciec dziecka posiadał ww. przydział mobilizacyjny, więc organ założył, że będzie w stanie sprawować opiekę nad 11-letnią córką. Organ podkreślił, że obowiązek obrony Ojczyzny ma charakter szczególny i dotyczy bezpieczeństwa państwa, a zatem co do zasady jest stawiany przed innymi okolicznościami i potrzebami funkcjonującymi w życiu prywatnym.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik R. M. zarzuciła naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.
1) art. 625 ust. 1 pkt 7 ustawy o obronie Ojczyzny poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazany przepis obejmuje swoim zakresem osoby samotnie wychowujące dzieci i że, w razie otrzymania przez skarżącą wezwania do wykonywania świadczenia osobistego opiekę nad dzieckiem będzie mógł sprawować mąż skarżącej,
2) niewłaściwą wykładnię przepisów ustawy o zawodzie psychologa, tj. art. 8 ust. 1, 7 i 8 ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżąca posiada obecnie kompetencje i kwalifikacje niezbędne do wykonywania zawodu psychologa;
II. a ponadto przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 44 k.p.a. przez jego zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie doszło do skutecznego (w formie doręczenia zastępczego) doręczenia decyzji skarżącej - podczas gdy skarżąca nie została w ogóle poinformowana o nadejściu przesyłki (pierwsze awizo), zaś przy kolejnym awizo nie umieszczono adnotacji, że jest to zawiadomienie powtórne,
2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez jego niezastosowanie i niewyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy, tj. że skarżąca przekwalifikowała się i trwale zaprzestała wykonywania zawodu psychologa, że do chwili obecnej nie złożyła do Polskiego Towarzystwa Psychologicznego wniosku wskazującego na zamiar (kontynuację) wykonywania zawodu psychologa, że występuje negatywna przesłanka wydania decyzji o przeznaczeniu do świadczeń osobistych wobec sprawowania przez skarżącą opieki nad małoletnią córkę,
3) art. 15 k.p.a. przez procedowanie sprawy w ten sposób, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone wyłącznie przez organ II Instancji, podczas gdy organ I instancji nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, poprzestając wyłącznie na wszczęciu postępowania i wydaniu decyzji, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, pozbawiając stronę prawa do dwukrotnej oceny dowodów i dwukrotnego przeanalizowania wszystkich argumentów,
4) art. 10 § 2 k.p.a. w związku z art. 81 k.p.a., to jest naruszenia zasady prawdy obiektywnej poprzez niezapewnienie skarżącej przed wydaniem przez organy obu instancji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów,
5) a w konsekwencji powyższych uchybień naruszenie przez organy obu instancji art. 10 § 1 k.p.a., statuującego zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, art. 8 k.p.a. statuującego zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz art. 6 k.p.a. statuującego zasadę działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa,
a ponadto:
6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez bezpodstawne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wójta Gminy Z. z 11 lutego 2025 r. w sprawie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny,
7) art. 138 § 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy organ ten uchybił w sposób rażący przepisom postępowania i istniały przesłanki do uchylenia decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji,
8) naruszenie przepisów postępowania, tj. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art 81 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie uzasadnienia decyzji w sposób przekonujący, tj. odnoszący się do wszystkich zarzutów odwołania zgodnie z art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. i art 11 k.p.a.
Strona wniosła o uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał m.in., że wskutek nieprawidłowej awizacji korespondencji zawierającej decyzję organu I instancji doszło do wadliwego uznania (przez oba organy), że skarżącej w sposób prawidłowy doręczona została decyzja organu I instancji. W przedmiotowej sprawie - co wynika z informacji pozyskanych przez skarżącą ze strony internetowej operatora (emonitoring.poczta-polska.pl, nr przesyłki [...])) - w dniu 24 lutego 2025 r. pozostawiono drugie awizo z informacją o odbiorze przesyłki w terminie 7 dni. Skarżąca winna mieć zatem możliwość odbioru przesyłki do dnia 3 marca 2025 r. Tymczasem jak wynika z informacji operatora - przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 3 marca 2025 r. w godzinach porannych (tj. o godzinie 8.28). Jest to o tyle istotne w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca w ogóle nie otrzymała tzw. "pierwszego awiza", zaś z adnotacji poczynionej na dokumencie tzw. "drugiego awiza" nie wynikało, że jest to zawiadomienie powtórne. Na dokumencie pozostawionym przez pracownika poczty nie było również informacji o numerze przesyłki. Skarżąca pozostawała zatem w usprawiedliwionym przekonaniu, że jest to pierwsze awizo - a co za tym idzie, że ma możliwość odbioru przesyłki w terminie 7 dni. O fakcie wydania decyzji skarżąca dowiedziała się od męża, z którym skontaktował się telefonicznie pracownik Gminy (w innej sprawie). Podczas rozmowy telefonicznej mąż skarżącej dowiedział się o wydaniu decyzji w sprawie dotyczącej bezpośrednio żony. W tym stanie rzeczy skarżąca niezwłocznie wystąpiła o wydanie kserokopii decyzji i w tym samym dniu, celem zachowania terminu wniosła odwołanie. Niewątpliwie w opisanej sytuacji doszło do nieprawidłowego doręczenia
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zakres kontroli sądowej wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiąc, że sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Wojewody Łódzkiego z dnia 22 maja 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 11 lutego 2025 r. o przeznaczeniu R. M. do wykonania świadczeń osobistych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na prowadzeniu badań psychologicznych na rzecz Wojskowego Centrum Rekrutacji w S..
Zaskarżona decyzja dotknięta jest istotą wadą, uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Sąd z urzędu bada prawidłowość przeprowadzonego postępowania w danej sprawie i niezależnie od zarzutów skargi, zobowiązany jest ocenić, czy w danej sprawie organ nie naruszył obowiązującego prawa.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skierowana do skarżącej przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję była awizowana. Przesyłka została zwrócona do organu przez Pocztę Polską z adnotacją: "zwrot, nie podjęto w terminie". Zasady doręczania pism w postępowaniu administracyjnym przez organ administracji publicznej regulują przepisy rozdziału 8 "Doręczenia" Działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. I tak, organ administracji publicznej doręcza pisma: przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 366, 820 i 1456) (przesyłka rejestrowana to przesyłka pocztowa przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczana za pokwitowaniem odbioru, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy (art. 39 § 3 pkt 1 i pkt 3 k.p.a.). Osobom fizycznym pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 § 1 k.p.a.). Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 42 § 2 k.p.a.). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (art. 42 § 2 k.p.a.). W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się w trybie doręczenia zastępczego (art. 43 k.p.a.). Natomiast w art. 44 § 1 - 4 k.p.a. uregulowany został tryb postępowania w przypadku niemożności doręczenia korespondencji w sposób wskazany w art. 42 (doręczenie zasadnicze - adresatowi) i art. 43 k.p.a. (doręczenie zastępcze - za pokwitowaniem do rąk osób wymienionych w tym przepisie). Tylko prawidłowe zrealizowanie czynności opisanych w przepisach art. 44 k.p.a. pozwala na przyjęcie tzw. fikcji prawnej doręczenia przesyłki adresatowi, stwarzającej domniemanie skutecznego jej doręczenia.
Stosownie do treści art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a., operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. W przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy lub upoważnioną osobę lub organ, pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (art. 44 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórnie zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3), natomiast doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 44 § 4 k.p.a.), a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Ustawodawca łączy z instytucją doręczenia zastępczego daleko idące skutki dla adresata przesyłki, zatem zawiadomienie o pozostawieniu pisma (awizo) musi w pełnym zakresie odpowiadać warunkom określonym w art. 44 § 2 k.p.a., należy do nich w szczególności wymóg, aby zawiadomienie zostało umieszczone w odpowiednim miejscu: w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.
W razie niepodjęcia przesyłki w terminie 7-dniowym warunkiem skuteczności doręczenia jest powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). Doręczenie może być uznane za skuteczne nawet wtedy, gdy drugie powiadomienie zostało dokonane wcześniej, niż przed upływem 7 dni od pierwszego awizowania, pod warunkiem jednak pozostawania przesyłki do odbioru w placówce pocztowej lub urzędzie gminy (miasta) przez pełny okres 14 dni od pierwszego zawiadomienia (zob. Chróścielewski Wojciech (red.), Krawczyk Agnieszka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Opublikowano: WKP 2025 ).
W niniejszej sprawie decyzja Wójta Gminy Z. z dnia 11 lutego 2025 r. została skutecznie doręczona skarżącej w dniu 28 lutego 2025 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych. Sąd stwierdził bowiem, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynikają daty dwóch zawiadomień (14 lutego 2025 r. i 24 lutego 2025 r.), zwrot 3 marca 2025 r. z adnotacją "nie podjęto w terminie". Awizo zawiera także informacje o treści "adresata nie zastałem" i o miejscu możliwego odbioru przesyłki w placówce pocztowej Z., a także informację, że zawiadomienie pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata.
Przypomnieć należy, że wszelkie adnotacje na zwróconej przesyłce (zamieszczone na kopercie lub na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami mają walor dokumentu urzędowego i mogą stanowić dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. Prawidłowość dokonanego doręczenia zastępczego nie budzi wątpliwości, organ zaś nie może pominąć okoliczności, które wynikają z dokumentu urzędowego, jeżeli są one istotne w sprawie.
Z uwagi na to, że skarżąca nie odebrała korespondencji przez okres 14 dni od pierwszego awiza, doręczenie decyzji z 11 lutego 2025 r. nastąpiło w sposób określony w art. 44 k.p.a. w dniu 28 lutego 2025 r., tj. z upływem ostatniego dnia tego 14 - dniowego okresu.
Należy bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 44 § 4 k.p.a., doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że termin na wniesienie odwołania od decyzji z 11 lutego 2025 r. zakończył się w dniu 14 marca 2025 r. Natomiast skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji w dniu 17 marca 2024 r., co wynika z prezentaty urzędu, a więc po upływie ustawowego terminu. Zgodnie bowiem z art. 129 § 1 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2).
W takiej sytuacji, zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Wojewoda Łódzki rozpoznał odwołanie skarżącej i decyzją z dnia 22 maja 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Podkreślić należy, że niedopuszczalnym jest merytoryczne rozpoznawanie odwołania wniesionego po terminie. Takie działanie w tej sprawie organu odwoławczego stanowi przejaw rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego. Art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Skoro postępowanie odwoławcze inicjowane jest jedynie odwołaniem wniesionym w terminie 14 dni, to w ocenie Sądu nie można było tej okoliczności pominąć.
Podsumowując stwierdzić należy, że w przypadku, gdy Sąd stwierdza zaistnienie przesłanki uzasadniającej stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, przedwczesnym jest wypowiadanie się co do merytorycznej oceny postępowania administracyjnego.
Ponadto Sąd zauważa, że skarżąca w odwołaniu z dnia 17 marca 2025 r, zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wskazując, że nie z własnej winy nie mogła wcześniej zapoznać się z treścią decyzji. Organ powinien tę kwestię rozważyć i dokonać stosownej oceny w ramach rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
W ponownie prowadzonym postępowaniu w pierwszej kolejności wymaga zatem rozpoznanie przez organ odwoławczy wniosku skarżącej o przywrócenie terminu, który wprost wynika z treści odwołania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 129 § 2 k.p.a.
O kosztach postępowania w wysokości 497 zł, na które składają się: wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
eg