III SA/Łd 558/22

III SA/Łd 558/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Monika Krzyżaniak
Paweł Dańczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 297/23 - Wyrok NSA z 2024-08-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 372
art. 208. art. 210
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Sentencja
Dnia 4 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. z siedzibą w S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 24 czerwca 2022 roku znak: ZK-II.654.2.2022 w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony pojazdu o nr rejestracyjnym [...] oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 czerwca 2022 r. znak: ZK-II.654.2.2022 Wojewoda Łódzki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. Nr 181, poz. 1872 z późn. zm.) oraz art. 819 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 655), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z 30 marca 2022 r. nr 17/R/2022 w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 8 lutego 2022 r. Nr WPMiAR/232/22 Wojskowy Komendant Uzupełnień w Łodzi wystąpił do Prezydenta Miasta S. o nałożenie na Okręgową Spółdzielnię Mleczarską W. w S. obowiązku świadczeń rzeczowych na uzupełnienie etatowych potrzeb, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny na rzecz [...] Brygady Wsparcia Dowodzenia w S. Podstawę prawną działania Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Łodzi stanowiła regulacja zawarta w art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Pismem z 25 lutego 2022 r. Prezydent Miasta S. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego na wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S.
Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z 30 marca 2022 r. nr 17/R/2022, wydaną na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, Prezydent Miasta S. przeznaczył w ramach świadczeń rzeczowych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny będącą w posiadaniu Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej W. w S. cysternę na wodę na samochodzie - 1 szt. – DAF [...], do oddania w używanie na rzecz [...] Brygady Wsparcia Dowodzenia w S. przez okres do ustania potrzeby używania.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska W. w S., która zakwestionowała m.in. oddanie ww. środka transportowego w używanie na rzecz Sił Zbrojnych, bez sprecyzowania trybu przekazania oraz określenia początku oraz podstaw do ustalenia końca terminu realizacji obowiązku. Jednocześnie strona nie podważyła obowiązku przygotowania do realizacji świadczenia na rzecz obrony ojczyzny, podniosła jednak, że obowiązek ten winien zostać sformułowany zgodnie z prawem oraz interesem Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli. W konkluzji strona wniosła o wyeliminowanie nieprawidłowości zaskarżonej decyzji, podkreślając że w obecnym stanie rzeczy nie sposób uznać jej za wykonalną.
Powołaną na wstępie decyzją Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ II instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została przez Prezydenta Miasta S. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju. W ww. rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 215 ust. 1 wymienionej ustawy uregulowane zostały tryb oraz zakres planowania i nakładania obowiązku świadczeń rzeczowych, przeznaczania do tych świadczeń i zwalniania z nich oraz ich wykonywania, a także inne kwestie związane z nakładaniem obowiązku na podstawie art. 208 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Określenie początku oraz podstaw do ustalenia końca terminu realizacji obowiązku wynika również z zapisu art. 4a ust. 1 pkt 4a) ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, iż Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w razie konieczności obrony państwa postanawia, na wniosek Rady Ministrów, o dniu, w którym rozpoczyna się czas wojny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym samym trybie postanawia o dniu, w którym czas wojny kończy się. Wojewoda Łódzki wskazał również na treść art. 136 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącego, iż w razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie organu odwoławczego ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenie w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, wbrew twierdzeniom strony, precyzują tryb przekazania oraz określają początek oraz podstawy do ustalenia końca terminu realizacji obowiązku.
Odnosząc się do dalszej argumentacji podnoszonej przez Okręgową Spółdzielnię Mleczarską W. w S., Wojewoda Łódzki wskazał na treść art. 208 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegający na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony państwa. Organ podkreślił, że obowiązek wskazany w tym przepisie dotyczy świadczeń rzeczowych w czasie pokoju. Następnie, również w czasie pokoju, zgodnie z art. 210 ust. 1 ustawy, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1. Są to zatem świadczenia rzeczowe przewidziane do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, lecz na podstawie decyzji wydanej w czasie pokoju. Natomiast w myśl art. 219 ust. 1 ustawy obowiązek świadczeń osobistych i rzeczowych nakłada wójt lub burmistrz (prezydent miasta) na podstawie doraźnie zgłoszonych wniosków przez organy i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1, a także dowódców wojskowych. Są to zatem świadczenia wykonywane po ogłoszeniu mobilizacji i w czasie wojny. W przedmiotowej sprawie Wojskowy Komendant Uzupełnień w S. wystąpił z wnioskiem o nałożenie na skarżącą spółkę obowiązku świadczeń rzeczowych, na uzupełnienie etatowych potrzeb planowanych do wykonania, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
Jak dalej podkreślił Wojewoda Łódzki, zgodnie z art. 208 ust. 1 i art. 210 ustawy tytuł decyzji "w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony" mówi o przygotowaniu obrony Państwa oraz przeznaczeniu rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych. Wzór decyzji i tytuł są zgodne z ww. rozporządzeniem i odpowiadają treści przepisów. Do wykonania świadczenia posiadacz jest obowiązany przystąpić w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji. Natomiast oddanie w używanie na rzecz [...] Brygady Wsparcia Dowodzenia w S. przez okres do ustania potrzeby ich używania następuje na rzecz jednostki Sił Zbrojnej i na wniosek upoważnionego organu wojskowego.
Zajmując stanowisko do dalszych zarzutów odwołania, organ II instancji podkreślił, że Prezydent Miasta S. w zaskarżonej decyzji wypełnił obowiązek wynikający z przepisu art. 107 k.p.a. Nakładając na skarżącą spółkę obowiązek świadczenia rzeczowego, zobowiązał ją do powyższego świadczenia "w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny". Dokładnie sprecyzował, kiedy i w jakiej sytuacji strona ma nałożony obowiązek wykonać.
Odnosząc się do dalszych zarzutów odwołania Wojewoda Łódzki podkreślił, że decyzja Prezydenta Miasta S. z 30 marca 2022 r. nr 17/R/2022 wydana została w oparciu o art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy. Zgodnie z zapisem art. 210 ust. 4 ustawy, można zobowiązać posiadaczy nieruchomości lub rzeczy ruchomych do wykonania tych świadczeń bez odrębnego wezwania, co ma odzwierciedlenie w treści pouczenia zgodnie ze wzorem decyzji określonym w rozporządzeniu (załącznik 2). Świadczenie nałożone przedmiotową decyzją jest świadczeniem wykonywanym w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny i tylko wtedy decyzja staje się wykonalna. Natomiast w czasie pokoju przedmiot świadczenia pozostaje w posiadaniu właściciela. Informacja ta została zawarta w uzasadnieniu decyzji. Sam fakt przeznaczenia rzeczy ruchomych i nieruchomości na potrzeby Sił Zbrojnych planowanych do wykorzystania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny nie niesie ze sobą żadnych skutków dla jej właściciela (posiadacza). W przypadku zmiany właściciela (posiadacza) rzeczy ruchomych i nieruchomości decyzja podlega uchyleniu (§ 13 pkt 3 rozporządzenia). Z tej przyczyny niezasadnym jest zarzut, iż decyzja nie przywołuje podstawy prawnej.
Organ II instancji podkreślił, że możliwość wykonania świadczenia bez odrębnego wezwania wynika z zapisów ustawy, jest zgodna ze wzorem występującym w rozporządzeniu oraz nie pozostaje w sprzeczności z sentencją decyzji. W decyzji wskazano również precyzyjnie, iż świadczenie należy wykonać "w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny", a do wykonania należy przystąpić do godziny 01.00 pierwszego dnia mobilizacji. Zgodnie z informacją dla świadczeniodawcy dodaną do decyzji mobilizacja ogłaszana może być w drodze obwieszczeń, komunikatów radiowych, telewizyjnych lub prasowych. Bezpodstawne jest więc stwierdzenie, iż nieprawdopodobne jest uzyskanie informacji o mobilizacji. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że w informacji zawarto również zapis, iż w przypadku braku możliwości wykonania nałożonych w decyzji obowiązków, należy o tym niezwłocznie powiadomić organ, który tę decyzję wydał.
Następnie Wojewoda Łódzki zauważył, że decyzja organu I instancji nakładająca obowiązek świadczenia rzeczowego wydana została na wniosek uprawnionego organu, który uznał pojazd skarżącej spółki za przydatny z punktu widzenia zabezpieczenia potrzeb mobilizacyjnych oraz określił ścisły termin, godzinę oraz lokalizację dostarczenia pojazdu. Decyzja wydana została na wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S., celem uzupełnienia etatowych potrzeb, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zgodnie z art. 19 ustawy organy administracji i kierownicy jednostek określonych w art. 18 uwzględniają w toku wykonywania zadań w zakresie obronności postulaty dotyczące potrzeb Sił Zbrojnych, przekazywane przez Ministra Obrony Narodowej lub organy wojskowe przez niego upoważnione. W myśl art. 14 ustawy terenowymi organami wykonawczymi Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i rządowej administracji niezespolonej w sprawach zadań z zakresu świadczeń na rzecz obrony są szefowie wojewódzkich sztabów wojskowych oraz wojskowi komendanci uzupełnień. Zgodnie z przepisami i potrzebami organów wojskowych w celu realizacji zadań obronnych określana jest przydatność danego środka transportowego.
Ponadto organ odwoławczy zauważył, że podczas prowadzenia postępowania administracyjnego przez Prezydenta Miasta S. nie wpłynęła żadna informacja od Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej W. w S. wskazująca na istnienie przeszkód co do przeznaczenia cysterny na wodę na samochodzie – [...], na rzecz obrony państwa w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W toku postępowania administracyjnego strona nie zgłaszała jakichkolwiek wątpliwości co do przydatności pojazdu do wykonania świadczenia rzeczowego na rzecz obrony.
W ocenie organu II instancji w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania ani prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Obowiązek dotyczący realizacji świadczenia na rzecz obrony Ojczyzny został sformułowany zgodnie z prawem oraz interesem Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej W. w S. zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 1 pkt 4, 5 i 7 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a.
Uzasadniając skargę pełnomocnik strony podniósł, że świadczeniom rzeczowym na rzecz obronności towarzyszyć winna właściwa organizacja ich zarządzenia, przyjęcia i zawiadywania nimi. Decyzja organu I instancji zredagowana została na wzorze stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz.U. Nr 181, poz.1872). Podana w początkowej części rozstrzygnięcia podstawa prawna jednak rozporządzenia tego nie przytacza. Poza tym wzór sugeruje, żeby w razie wielości przedmiotów świadczeń wyszczególnić je zbiorczo w tabeli stanowiącej część rozstrzygnięcia, tymczasem Prezydent Miasta S. wydał tyle jednobrzmiących decyzji (każdą na odrębny sprzęt), ile jest cystern na wodę przeznaczonych do wydania. Z tej przyczyny trudniej oszacować skutki sytuacji, w której zakład przetwórstwa mleka w jednym momencie jest obowiązany ściągnąć z terenu komplet środków transportowych i pozostawia wszystkich dostawców z nieodebranym surowcem. Ponadto, w ocenie pełnomocnika wzór nie jest przydatny do wykorzystania celem nałożenia obowiązków w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Przewiduje obowiązek określenia "liczby godzin, dni", w których okresie używanie przez jednostkę organizacyjną przedmiotu świadczeń rzeczowych ma się zamknąć, podczas gdy sprecyzowanie tej wielkości zdaje się być możliwe wyłącznie na wypadek zarządzania wykonania świadczeń rzeczowych w okresie pokoju.
Pełnomocnik strony zauważył poza tym, że we wzorze jest mowa o danej w kolejności godzinie trwania pierwszego dnia mobilizacji, a w decyzji - o godzinie zegarowej pierwszego dnia mobilizacji. W wypadku zatem, gdy mobilizacja zacznie się np. o godz. 2.00 obowiązującego czasu, wymogu przewidzianego w informacji umieszczonej pod decyzją fizycznie nie da się zrealizować.
W uzasadnieniu skargi podkreślono następnie, że w myśl art. 107 § 1 k.p.a. pouczenie nie jest elementem rozstrzygnięcia, przez co nie ma możliwości, aby nałożenie obowiązku nastąpiło w tej części decyzji. Tym samym pouczenie o momencie, w którym świadczenie rzeczowe nałożone na adresata decyzji ma zostać wykonane, jeżeli nie stanowi elementu rozstrzygnięcia, nie wywiera skutku podlegającego egzekwowaniu. Pouczenie zawarte w decyzji Prezydenta Miasta nie wskazuje konkretnego zobowiązanego ani organu, który może wezwać do wykonania świadczenia. Zawarte w pouczeniu zdanie o możliwości wezwania wywołuje wątpliwości co do tego, jak świadczenie ma być wykonane - na wezwanie czy bez wezwania. Strona skarżąca zwróciła nadto uwagę, że z treści decyzji nie wynika jakie potwierdzenie wykonania obowiązku zobowiązany uzyska i jaki organ ma mu to zapewnić.
Zdaniem pełnomocnika strony zaskarżona decyzja nie spełnia kryteriów rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu odwoławczym. W niewielkim stopniu odnosi się do zarzutów, jakie skarżąca zawarła w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W tej decyzji podniesione w odwołaniu zagadnienia określonego uporządkowania działań organów administracji publicznej oraz podmiotów zobowiązanych do świadczeń na wypadek mobilizacji i wojny zostały potraktowane jako pozbawione znaczenia.
Wobec powyższego pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta S. z 30 marca 2022 r. oraz przyznanie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) - dalej: "ustawa o COVID-19". Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Odnotować należy, iż na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy o COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej powinno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego (por. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19). W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Rozpoznanie niniejszej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 1 września 2022 r. Jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że strony nie potwierdziły technicznych możliwości uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym pełnomocnik skarżącego i organ administracji zostali stosownie zawiadomieni. Nie ulega zatem wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Z możliwości tej strony postępowania nie skorzystały.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku niestwierdzenia tego rodzaju naruszeń, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Podstawę prawną rozstrzygnięć, które zapadły przed organem odwoławczym, jak również przed organem I instancji, były przepisy: ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 372 ze zm.) – dalej: u.p.o.o. – oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz.U. z 2004 r., Nr 181, poz. 1872 ze zm.) – dalej: rozporz. Należy przy tym zauważyć, że ustawa ta – u.p.o.o. – utraciła wprawdzie swoją moc z dniem 23 kwietnia 2022 r. na mocy art. 823 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r., poz. 655) – dalej: u.o.ojcz., niemniej jednak ustawodawca zastrzegł w treści art. 819 u.o.ojcz., iż w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Co więcej, w myśl art. 821 u.o.ojcz. w mocy zostały również utrzymane dotychczasowe przepisy wykonawcze – w tym wydane w oparciu o art. 215 ust. 1 u.p.o.o., a więc również wskazane powyżej rozporz., które zgodnie z wolą ustawodawcy zachowują swoją moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych w oparciu wskazane w treści art. 821 u.o.ojcz. przepisy nowej ustawy – nie dłużej jednak niż przez 18 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Tym samym nie może być wątpliwości co do tego, że orzekające w sprawie organy administracji procedowały w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Analizując niniejszą sprawę w świetle przepisów prawa, które były podstawą podjętych przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć, sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja wojewody, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta S. nie naruszają przepisów obowiązującego prawa w stopniu, który obligowałby sąd do ich wyeliminowania. Sąd nie dostrzegł zatem ani naruszenia przepisów prawa wskazywanych przez stronę skarżącą, ani naruszenia prawa, które mogłoby stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji, bądź stwierdzenia jej nieważności.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż strona skarżąca w istocie nie kwestionuje uprawnień organów do nakładania obowiązku świadczeń rzeczowych. Zarzuty skargi koncentrują się bowiem na braku precyzji w nałożeniu na stronę skarżącą obowiązku. Z tego też względu przedmiot sporu trzeba sprowadzić do rozstrzygnięcia zgodności z prawem działań organu w przedmiocie przeznaczenia cysterny na wodę na samochodzie nr rej [...] na rzecz obrony kraju, tj. oddania pojazdu w używanie na rzecz [...] Brygady Wsparcia Dowodzenia w S. w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Wobec powyższego wskazać jednak należy, iż zgodnie z art. 208 ust. 1 u.p.o.o., na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa. Przy czym w myśl art. 208 ust. 2 u.p.o.o., świadczenia rzeczowe mogą być wykonywane na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek organizacyjnych stanowiących bazy formowania specjalnie tworzonych jednostek zmilitaryzowanych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz jednostek organizacyjnych wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Z kolei art. 208 ust. 4 u.p.o.o. zawiera wyłączenia przedmiotowe świadczeń rzeczowych, wśród których nie zostały wymienione środki transportowe, w tym pojazdy samochodowe, a katalog ten ma charakter zamknięty. Tym samym więc, nałożenie zaskarżoną decyzją obowiązku świadczeń rzeczowych w postaci oddania w używanie na rzecz [...] Brygady Wsparcia Dowodzenia w S. 1 szt. cysterny na wodę na samochodzie stanowiącym własność strony skarżącej, w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, znajduje umocowanie w przepisach obowiązującego prawa. Co więcej, nie może ujść uwadze, że wnioskodawca – Wojskowy Komendant Uzupełnień w S. – był uprawniony do wyrażania swoich potrzeb w sposób zabezpieczający realizację celów nałożonych przepisami obowiązującego prawa, tj. u.p.o.o. Nie może być też wątpliwości co do tego, że wnioskodawca, jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania na cele obrony Państwa, jest najlepiej zorientowany, co jest istotne i w jakim zakresie do realizacji ciążących na nim obowiązków. Ze wskazanych względów organ, do którego wpływa taki wniosek nie jest uprawniony do weryfikacji jego celowości i zasadności. W świetle powyższego sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy były związane wnioskiem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S., bowiem to wojskowy komendant uzupełnień wskazał konkretny sprzęt – w tym przypadku cysternę na wodę na samochodzie DAF nr rej [...] - potrzebny na cele obronności. Zdaniem sądu, ocena celowości wniosku wojskowego komendanta uzupełnień jest oceną polegającą jedynie na sprawdzeniu, czy dany sprzęt jest we władaniu danego podmiotu i czy wniosek spełnia wymogi określone prawem. Materiał dowodowy zgromadzony w przedłożonych aktach sprawy potwierdza stanowisko organów, iż strona skarżąca posiada wymieniony sprzęt. We wniosku wskazano jego numery rejestracyjne, a skarżący faktu tego nie zakwestionował.
Bez wątpienia nałożenie przez organ administracji obowiązku na adresata decyzji zawsze stanowi potencjalną uciążliwość i dolegliwość – na co zwraca się uwagę w judykaturze (zob. np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 listopada 2016 r., II SA/Bk 616/16 oraz wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., II OSK 250/17). Z tego też względu zgodnie z wolą ustawodawcy o uprawnieniach i obowiązkach strony w postępowaniu o przeznaczeniu rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, organ rozstrzyga w formie decyzji, której wzór – jak stanowi § 10 rozporz. - określa załącznik nr 2 do tegoż rozporz. W myśl bowiem art. 210 ust. 1 u.p.o.o. wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1, tj. m.in. na wniosek wojskowego komendanta uzupełnień. Jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie wniosek (pismo z dnia 8 lutego 2022 r.) złożył Wojewódzki Komendant Uzupełnień w S., a więc podmiot do tego legitymowany. Zaznaczyć przy tym należy, iż zgodnie z § 11 ust. 1 rozporz. decyzja, o której mowa w § 10 rozporz., może dotyczyć poszczególnych przedmiotów świadczeń albo ich rodzajów, a co za tym idzie właściwy organ może ale nie musi jedną decyzją objąć poszczególne przedmioty świadczeń. Zastrzeżono również, iż wprawdzie przy wydawaniu takiej decyzji wójt (burmistrz lub prezydent miasta) powinien mieć na względzie, w miarę możliwości równomierne obciążenie obowiązkiem świadczeń wszystkich posiadaczy zamieszkujących lub mających siedzibę na obszarze gminy (§ 11 ust. 2 rozporz.), niemniej jednak przepis ten (§ 11 ust. 2 rozporz.) nie dotyczy przeznaczenia rzeczy ruchomych na cele potrzeb etatowych Sił Zbrojnych (§ 11 ust. 3 rozporz.) - a z wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. wynika, iż chodzi o etatowe przeznaczenie świadczeń rzeczowych (pkt 6 wniosku z dnia 8 lutego 2022 r.). Odnotować jeszcze należy, iż w myśl § 11 ust. 4 rozporz. wnioski wojskowych komendantów uzupełnień o przeznaczenie nieruchomości lub rzeczy ruchomych na cele świadczeń wykonywanych na rzecz Sił Zbrojnych realizuje się w pierwszej kolejności, zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym, z uwzględnieniem propozycji zawartych w tych wnioskach.
Wydana w sprawie przez organ I instancji decyzja odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporz. Zgodnie z tym wzorem w decyzji organu I instancji określono nazwę i rodzaj przedmiotu świadczenia oraz liczbę sztuk, a dodatkowo – mimo braku takiego wymogu – w decyzji tej wskazano również rodzaj i nr rej. samochodu. Sąd stoi na stanowisku, iż w świetle art. 210 ust. 1 u.p.o.o. w związku z art. 208 u.p.o.o. nie może być wątpliwości co do tego, że mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną. Skoro bowiem ustalono, iż sprzęt strony skarżącej jest sprawny technicznie i nie zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 208 ust. 4 u.p.o.o., a wniosek pochodził od uprawnionego podmiotu, to należało wydać przedmiotową decyzję – w treści art. 210 ust. 1 u.p.o.o. ustawodawca posłużył się bowiem formułą: "(...) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu (...)". Z tego też względu decyzja o przeznaczeniu do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Odnosząc się do zarzutów skargi, należało uznać je za nieuzasadnione. Strona skarżąca zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem przepisów procesowych, tj. art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 1 pkt 4, 5 i 7 w związku z art. 140 kpa.
Wobec powyższego w pierwszej kolejności należy przypomnieć i podkreślić, że zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 1 i 2 u.p.o.o., obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto umacnianie obronności Rzeczypospolitej Polskiej, przygotowanie ludności i mienia narodowego na wypadek wojny oraz wykonywanie innych zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony, należy do wszystkich organów władzy i administracji rządowej oraz innych organów i instytucji państwowych, organów samorządu terytorialnego, przedsiębiorców i innych jednostek organizacyjnych, organizacji społecznych, a także do każdego obywatela w zakresie określonym w ustawach.
W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych, wniosek został złożony według wzoru i zawiera wszystkie elementy, a co za tym idzie stanowił on wystarczającą podstawę do jego rozpatrzenia. Przy czym zauważyć należy, że jeżeli wniosek spełnia wymagania formalne, a przedmiot żądania – jak to ma miejsce w niniejszym przypadku – nie wzbudza wątpliwości organu, to brak jest podstaw do odmowy jego uwzględniania. Tak też uczynił organ I instancji, który nadto – zgodnie z przepisami obowiązującego prawa - posłużył się wzorem, o którym mowa w § 10 rozporz., zasadnie więc wykorzystał załącznik nr 2 do rozporz. Zasadniczą wątpliwość strony skarżącej budzi – jak już wskazywano – brak precyzji w nałożeniu na nią obowiązku. Wbrew jednak stanowisku strony skarżącej należy uznać, iż nałożony obowiązek został określony dostatecznie precyzyjnie. Z decyzji wynika bowiem, że objęte nią świadczenie powinno być wykonane w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny i tylko wtedy staje się ona wykonalna, bardzo dokładnie określono miejsce dostarczenia pojazdu (JW. 1551 [...] S., ul. A. 78, wjazd bramą od ulicy A.) oraz podmiot, któremu pojazd ma być oddany w używanie (tj. [...] Brygada Wsparcia Dowodzenia w S.), a także okres, przez jaki pojazd ten będzie przez ten podmiot używany – w tym zakresie wskazano bowiem: "przez okres: do ustania potrzeby ich używania". W świetle powyższego należy wskazać, iż w myśl art. 136 ustawy zasadniczej w razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zarządza powszechną lub częściową mobiliz
ację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Co więcej, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, należy też wziąć pod uwagę art. 4a u.p.o.o. Przepis ten, art. 4a w ust. 1 pkt 4a) u.p.o.o., stanowi bowiem, iż Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, stojąc na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa, nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium, w szczególności: w razie konieczności obrony państwa postanawia, na wniosek Rady Ministrów, o dniu, w którym rozpoczyna się wojna na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym samym trybie postanawia o dniu, w którym czas wojny się kończy. Przy czym w myśl art. 4a ust. 1a u.p.o.o. postanowienia, o których mowa w ust. 1 pkt 4a, niezwłocznie ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym sąd uznał, iż organy administracji nie naruszyły przepisów obowiązującego prawa. Wskazano bowiem w sposób wystarczający, a co najważniejsze odpowiadający obowiązującej regulacji prawnej, zarówno początek jak i koniec terminu realizacji obowiązku, a także tryb przekazania rzeczy. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 kpa.
Przepis art. 6 kpa normujący zasadę praworządności stanowi, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co w niniejszej sprawie miało miejsce, gdyż organy administracji w sposób prawidłowy ustaliły obowiązującą normę prawną (będącą podstawą podejmowanych w sprawie działań o charakterze władczym i jednostronnym) oraz prawidłowo ustaliły jej znaczenie (w sposób prawidłowy ustaliły rozumienie normy prawnej), w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, a następnie w sposób prawidłowy dokonały procesu subsumpcji faktu uznanego za udowodniony pod stosowaną normę prawną oraz w sposób prawidłowy ustaliły następstwa prawne faktu uznanego za udowodniony (por. B. Adamiak, Komentarza do art. 6 kpa [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 46 - 54; a także J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972 r., s. 52). Wobec powyższego zdaniem sądu zarzut naruszenia art. 6 kpa nie jest uzasadniony.
Przepis art. 7 kpa stanowi, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W świetle przedłożonych akt administracyjnych sąd stwierdził, że organy administracji nie uchybiły ani unormowanej w treści tego przepisu zasadzie prawdy obiektywnej, ani zasadzie uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy administracji w sposób zgodny z przepisami prawa ustaliły stan faktyczny sprawy niezbędny do jej rozstrzygnięcia, a nadto rozstrzygając sprawę w sposób prawidłowy wyważyły interes społeczny i słuszny interes obywateli prawidłowo uznając, iż kwestia obrony Ojczyzny ma znaczenie priorytetowe.
Z kolei przepis art. 8 § 1 kpa stanowi, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Również tej zasadzie, zdaniem sądu, organy administracji publicznej nie uchybiły.
Z kolei odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 107 kpa zauważyć należy, iż przepis ten w § 1 wymienia elementy decyzji administracyjnej, wskazując w pkt 4 na konieczność powołania podstawy prawnej, w pkt 5 na rozstrzygnięcie, a w pkt 7 na pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania. Z kolei w myśl art. 140 kpa w sprawach nieuregulowanych w art. 136 – 139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Przy czym rodzaje rozstrzygnięć organu odwoławczego ustawodawca unormował w treści art. 138 kpa, a jednym z nich jest to, które zapadło w postępowaniu przed wojewodą, który zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta S. W świetle powyższego należy więc wskazać, iż zarówno zaskarżona decyzja wojewody, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta S. odpowiadają wymogom prawa, przy czym decyzja organu I instancji została prawidłowo wydana w oparciu o wskazany w treści załącznika nr 2 do rozporz. wzór. Organy obydwu instancji w sposób prawidłowy ustaliły wszystkie istotne z punktu widzenia przepisów obowiązującego prawa okoliczności faktyczne, wydając odpowiadające obowiązującej regulacji prawnej rozstrzygniecie. Przywołano przy tym podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz pouczono stronę skarżącą, że od wydanej decyzji służy odwołanie do wojewody, wskazując na termin i tryb jego wnoszenia oraz zaznaczając, iż nie wstrzymuje ono wykonania decyzji. Wprawdzie organ I instancji nie pouczył strony skarżącej o prawie do zrzeczenia się odwołania, niemniej jednak uchybienie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo decyzja organu I instancji zawiera zgodną ze wzorem (załącznik nr 2 do rozporz.) informację dla świadczeniodawcy. Wobec wątpliwości strony sąd zwraca jeszcze uwagę na fakt, iż wydana w sprawie decyzja będzie podlegać wykonaniu dopiero w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, a co za tym idzie w czasie pokoju przedmiot świadczenia pozostaje w posiadaniu jego właściciela.
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
d.cz.