III SA/Łd 504/24

III SA/Łd 504/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 320
art. 40 ust.1 i 2, ust.3, ust.5, ust.10, ust.11, ust.13 i 13a
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 537
art. 2 pkt 5, art. 15 ust.1,2 i 4
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 6 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku sprawy ze skargi E. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 maja 2024 roku nr SKO.4163.30-31.2024 w przedmiocie zezwolenia na umieszczenie w pasie drogi przyłącza kanalizacji sanitarnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżących E. S. i M. S. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 14 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 22 kwietnia 2024 r., zezwalającą M. S. i E. S. na umieszczenie przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ul. D. w pasie drogi gminnej w okresie od 10 maja 2024 r. do czasu likwidacji urządzeń oraz zobowiązującą do dokonywania opłaty z tego tytułu.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
Decyzją z 27 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi zezwolił inwestorom – E. S. i M. S. na lokalizację w pasie drogowym ulicy D. (dz. nr [...], [...] w obrębie [...]) przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ulicy D. (dz. nr [...] w obrębie [...]).
8 kwietnia 2024 r. M. S. i E. S. wnieśli o wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, w celu umieszczenia przyłącza kanalizacji sanitarnej, dla potrzeb nieruchomości przy ul. D. pos. bn (dz. nr [...] obr. [...]) - w pasie drogi ulica: D. (dz. nr [...], [...] w obrębie [...]) w okresie od 10 maja 2024 r. do czasu likwidacji urządzeń.
Decyzją z 22 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zezwolił M. S. i E. S. na umieszczenie przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ul. D. pos. bn (dz. nr [...] obr. [...]) - w pasie drogi gminnej ulica: Ż. (dz. nr [...], [...], [...] obr.[...]) w okresie od dnia 10 maja 2024 r. do czasu likwidacji urządzeń oraz zobowiązał do czasu likwidacji urządzeń do dokonywania opłaty rocznej z tego tytułu za rok 2024 w wysokości 64,48 zł, a od 2025 r. w wysokości 100 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. i E. S. wskazali, że nałożone na nich opłaty naruszają rażąco obowiązujący porządek prawny ponieważ przyłącze jest własnością przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego, a nie strony. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 2023 r. sygn. akt IINSKP 27/23 wskazali, że wybudowane przez nich przyłącze zostało włączone do sieci i stało się własnością przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego, które w istniejącym stanie faktycznym zobowiązane jest do ponoszenia ewentualnych opłat rocznych jak również do konserwacji i remontów posiadanej sieci wodno-kanalizacyjnej. Niezrozumiałe jest dla stron żądanie ponoszenia rocznych opłat za zajęcie pasa drogowego przez sieć wodno-kanalizacyjną w pasie drogowym, która to sieć nie jest ich własnością. Na tej podstawie wnieśli o uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej ponoszenia opłat rocznych za zajęcie pasa drogowego.
Przywołaną na wstępie decyzją z 14 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 22 kwietnia 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytaczając treść art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 poz. 320) – dalej: "u.d.p" wskazał, że wydane przez właściwy organ zezwolenie stanowi tytuł prawny upoważniający do zajęcia pasa drogowego na warunkach w nim określonych. Zajęcie pasa drogowego na podstawie zezwolenia wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty. Kluczową funkcją tej opłaty jest rekompensowanie ewentualnych ograniczeń, z jakimi musi liczyć się zarządca drogi, zezwalając na lokalizację urządzenia w pasie drogowym. Zdaniem Kolegium przyłącze wodociągowe i kanalizacyjne stanowi urządzenie infrastruktury technicznej, które nie jest związane z potrzebami zarządzania drogami, ani potrzebami ruchu drogowego. Konsekwencją przyjęcia, że dany obiekt jest urządzeniem infrastruktury technicznej i nie jest związany z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, jest stwierdzenie, że jego umieszczenie w pasie drogowym wymaga wystąpienia z wnioskiem do zarządcy drogi i uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Z art. 40 ust. 2 pkt 2 u.d.p. jednoznacznie wynika, że urządzenia infrastruktury technicznej niezwiązane z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego objęte są obowiązkiem uzyskania zezwolenia na ich umieszczenie w pasie drogowym a tym samym zlokalizowanie ich w pasie drogowym podlega stosownej opłacie.
W ocenie organ odwoławczy wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 2023 r. sygn. akt II NSK P 27/23 nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Przywołany wyrok, odnosi się wyłącznie do przyłącza wodociągowego i to w części znajdującej się poza granicami nieruchomości odbiorcy usług. Natomiast zasadniczym przedmiotem orzeczenia SN z czerwca 2017 r. było zdefiniowanie granic przestrzennych przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego i uznanie, że mogą one wykraczać poza granice nieruchomości przyszłego odbiorcy usług. Automatycznie to odbiorca usług został zobligowany do poniesienia kosztów wybudowania tak zdefiniowanego przyłącza. W wyroku z maja 2023 r. SN uznał, że włączenie przyłącza wodociągowego do sieci oznacza przejęcie go w posiadanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, a w konsekwencji obciążenie go także obowiązkiem utrzymania tego przyłącza w części znajdującej się poza granicami nieruchomości odbiorcy usług. Sąd Najwyższy w swoich rozważaniach odwołując się do przepisów ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U z 2023 r., poz. 537) – dalej: "u.z.z.w.", uznał, że obowiązek przedsiębiorstwa w zakresie utrzymania przedmiotowego odcinka nie wynika z faktu, iż przedsiębiorstwo przejęło w posiadanie przewód kwalifikowany jako przyłącze (a zatem odbiorca jako "nieposiadający" przyłącza został zwolniony z obowiązku jego utrzymania), ale z tego, że odcinek ten po przyłączeniu do systemu wodociągowego eksploatowanego przez przedsiębiorstwo stał się siecią znajdującą się w posiadaniu przedsiębiorstwa (urządzeniem wodociągowym).
Kolegium wskazało dalej, że czym innym są koszty budowy przyłącza, jego utrzymania, konserwacji i remontów a czym innym jest opłata za zajęcie pasa drogowego. U.z.z.w. reguluje zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków. Natomiast u.d.p. reguluje w szerokim ujęciu kwestie związane z budową, ochroną, remontem, utrzymaniem, itp. dróg. Każda z tych ustaw rządzi się swoimi prawami i zawiera odrębne regulacje, przewidując odrębne opłaty z różnych tytułów prawnych, które się wzajemnie nie wykluczają. Tym samym ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nie jest ustawą lex specialis w stosunku do ustawy o drogach publicznych.
W dalszej kolejności Kolegium wskazało że decyzja lokalizacyjna z 27 stycznia 2023 r. jest ostateczna. Analizując przedstawiony przez organ I instancji sposób wyliczenia spornej opłaty, stawkę, liczbę dni i rozmiar urządzenia Kolegium stwierdziło, iż został dokonany w sposób prawidłowy. Stawka opłaty określona została zgodnie z załącznikiem do uchwały nr LXVIII72022/22 Rady Miejskiej w Łodzi z 16 listopada 2022 r. zmieniająca uchwałę w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego poz. 7025).
W toku postępowania przed organem I instancji SKO nie dopatrzyło się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi skargę do sądu administracyjnego złożyli M. S. i E. S. argumentując, że skoro jak stwierdził organ, przyłącze wodno-kanalizacyjne jest własnością przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego, to skarżący nie powinni płacić podatku za cudzą własność.
Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
W piśmie procesowym nadesłanym do sądu 10 września 2024 r. skarżący wskazali, że zajęcie pasa drogowego miało miejsce wyłącznie podczas budowy przyłącza. Po włączeniu przyłącza do sieci stało się ono częścią sieci należącej do przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego i to ono powinno ponosić ewentualne opłaty.
Na rozprawie sąd, na wniosek strony, dopuścił dowód z dokumentu w postaci faktury VAT z 17 września 2024 r. potwierdzającej, że strona uiszcza na rzecz przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego opłatę eksploatacyjna z tytuły wykorzystywania przyłącza. Skarżąca oświadczyła także, że strona zawarła umowę z Zakładem Wodociągów i Kanalizacji w Łodzi, na mocy której sporne przyłącze stało się własnością zakładu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. W kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art.77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) - dalej "k.p.a.", które w ocenie sądu mogło doprowadzić do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Przechodząc do kontroli decyzji SKO wskazać należy, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy art. 40 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3, ust. 5, ust. 10, ust. 11 i ust. 13 i 13a przywołanej na wstępie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych .
W myśl art. 40 ust. 1 u.d.p. zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej - zezwolenie nie jest wymagane w przypadku zawarcia umowy, o której mowa w art. 22 ust. 2, 2a lub 2c.
Zgodnie z treścią art. 40 ust. 2 pkt 2 u.d.p. zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy umieszczania w pasie drogowym liniowych urządzeń obcych.
W świetle art. 40 ust. 3 za zajęcie pasa drogowego pobiera się opłatę.
Natomiast w treści art. 40 ust. 5 u.d.p. określono, że opłatę za zajęcie pasa drogowego w celu, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, ustala się jako iloczyn liczby metrów kwadratowych powierzchni pasa drogowego zajętej przez rzut poziomy liniowego urządzenia obcego i stawki opłaty za zajęcie 1 m2 pasa drogowego pobieranej za każdy rok umieszczenia liniowego urządzenia obcego w pasie drogowym, przy czym za umieszczenie liniowego urządzenia obcego w pasie drogowym lub na drogowym obiekcie inżynierskim przez okres krótszy niż rok opłata obliczana jest proporcjonalnie do liczby dni umieszczenia liniowe Zajęcie pasa drogowego o powierzchni mniejszej niż 1 m2 lub powierzchni pasa drogowego zajętej przez rzut poziomy liniowego urządzenia obcego lub innego urządzenia obcego mniejszej niż 1 m2 jest traktowane jak zajęcie 1 m2 pasa drogowego. go urządzenia obcego w pasie drogowym lub na drogowym obiekcie inżynierskim (art. 40 ust. 10 u.d.p.).
Opłatę za zajęcie pasa drogowego ustala, w drodze decyzji administracyjnej, właściwy zarządca drogi przy udzielaniu zezwolenia na zajęcie pasa drogowego - art. 40 ust. 11 u.d.p. W myśl art. 40 ust. 13 u.d.p. termin uiszczenia opłaty wynosi 14 dni od dnia, w którym decyzja ustalająca ich wysokość stała się ostateczna, z zastrzeżeniem ust. 13a, zgodnie z którym opłatę roczną, o której mowa w ust. 5 (za zajęcie pasa drogowego w celu umieszczania w pasie drogowym liniowych urządzeń obcych), za pierwszy rok umieszczenia urządzenia w pasie drogowym uiszcza się w terminie określonym w ust. 13, a za lata następne w terminie do dnia 15 stycznia każdego roku, z góry za dany rok - art. 40 ust. 13a u.d.p.
Z powyższych przepisów wynika, że opłata za zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg pobierana jest od podmiotu zainteresowanego, który występuje z wnioskiem o wydanie zezwolenia . Zainteresowany uiszcza ją w zamian za zezwolenie na zajęcie pasa drogowego. Opłata te jest pobierana niejako za umożliwienie korzystania z pasa drogowego do celów innych niż "drogowe". W badanej sprawie podstawą nałożenia spornych opłat na skarżących było umieszczenie w pasie drogowym przez stronę skarżącą przyłącza kanalizacyjnego.
Wydając decyzje z zakresu zezwolenia na zajęcie pasa drogowego organy winny w sposób niewątpliwy ustalić kto i w jakim okresie posiadał w pasie drogowym przedmiotowe urządzenie, bowiem obowiązek uiszczenia opłaty obciąża wyłącznie podmioty, które są w posiadaniu urządzenia umieszczonego w pasie drogowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zajmuje pas drogowy ten kto faktycznie posiada określone urządzenia w pasie drogowym (wyrok NSA 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 23/12 LEX nr 1331840; wyrok WSA w Poznaniu z 11 października 2016 r., sygn. akt III SA/Po 181/16 LEX nr 2161565). Ustalenie zatem tego kto w kontrolowanej sprawie zajmuje pas drogowy ma w sprawie podstawowe znaczenie pozwoli bowiem na dokonanie oceny czy była podstawa prawna do obciążenia skarżących obowiązkiem ponoszenia opłat z tego tytułu za okres podany w zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu w kontrolowanej sprawie organ nie dokonał prawidłowych ustaleń w tym zakresie.
Definicja legalna przyłącza kanalizacyjnego zawarta została w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2023 r. poz. 537 ze. zm.; dalej: u.z.z.w). Zgodnie z tym przepisem przyłącze kanalizacyjne to odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej. Z kolei z definicji legalnej sieci zawartej w art. 2 pkt 7 u.z.z.w. wynika, że sieć stanowią przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane zapewnić budowę urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, ustalonych przez gminę w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z art., 15 ust. 4 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług.
Z kolei z art. 15 ust. 2 u.z.z.w. wynika, że realizację budowy przyłączy do sieci zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Przepis art. 15 ust. 2 u.z.z.w. można zatem traktować jako nakładający na osobę ubiegającą się o przyłączenie do sieci wyłącznie obowiązek finansowego i organizacyjnego zastąpienia przedsiębiorstwa sieciowego w realizacji brakującego "odcinka sieci", który pozwoli na doprowadzanie wody do instalacji wewnętrznej albo odprowadzanie ścieków z instalacji wewnętrznej w nieruchomości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, publ. w OSNC 2006, Nr 10, poz. 159).
Istotne znaczenie w sprawie ma także regulacja art. 49 § 1 Kodeksu Cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1610; dalej k.c.) zgodnie z którym urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Stosownie do art. 49 § 2 k.c. osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca.
Jeśli chodzi o prawnorzeczowy status urządzeń przesyłowych, to są one własnością osoby, która je wybudowała i to niezależnie od uprawnień przysługujących jej do nieruchomości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 26/11, publ. w OSNC 2012, Nr 1, poz. 8; wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014 r., II CSK 169/14, LEX nr 1604626 i powołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie przyjmuje się, że przyłącze kanalizacyjne jest odrębną rzeczą ruchomą, która wchodzi w skład sieci (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05).
Podłączenie przyłącza kanalizacyjnego do urządzeń przedsiębiorstwa sieciowego nie zmienia statusu własnościowego przyłączanych urządzeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2004 r., III SK 39/04). Wywołuje natomiast ten skutek, że dochodzi do zerwania z zasadą superficies solo cedit. W orzecznictwie przyjmuje się, że do zastosowania art. 49 § 1 k.c. wystarczający jest sam fakt połączenia urządzeń z urządzeniami przedsiębiorstwa sieciowego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991 r., W 4/91, OTK 1991/22, s. 236; wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995 r., III CZP 169/94, OSNC 1995, Nr 4, poz. 64). Kolejnym skutkiem prawnorzeczowym połączenia przyłącza z siecią jest powstanie odrębnej od nieruchomości gruntowej (której częścią składową byłoby takie urządzenie stosownie do art. 191 k.c.) rzeczy ruchomej, o własności której rozstrzyga art. 49 § 2 k.c.
Zdaniem sądu w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą przyłącze kanalizacyjne po jego podłączeniu do sieci należy traktować jako element składowy sieci. Przemawia za tym definicja sieci z art. 2 pkt 7 u.z.z.w. Skoro siecią są przewody w posiadaniu przedsiębiorstwa, które służą do dostarczania wody albo odprowadzania ścieków, to wskutek przyłączenia do sieci możliwe jest odprowadzanie cieczy od odbiorcy usługi. Najpóźniej z chwilą połączenia urządzenia z siecią przedsiębiorstwa sieciowego obejmuje ono władztwo nad urządzeniem w celach związanych z działalnością przesyłową. Połączenie sieci z instalacją wewnętrzną w nieruchomości ma na celu zapewnienie dostarczania mediów odbiorcy, zatem przyłącze ściśle wiąże się z funkcjami wykonywanymi przez sieć wodociągową albo kanalizacyjną (M. Balwicka-Szczyrba, Urządzenia przesyłowe - zagadnienia szczegółowe (w:) Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych - właścicieli urządzeń przesyłowych, LEX 2015)
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 sierpnia 2023 r. w sprawie sygn. akt II GSK 594/20 (publ.w.ONSAiWSA 2024/3/30) podział odcinków przewodu kanalizacyjnego na stanowiące przyłącze i te, które są elementami sieci ulega zmianom w zależności od tego, w którym momencie oceniany jest stan posiadania przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego. Jeżeli bowiem w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do jego zespolenia z istniejącą (w tym momencie) siecią, to przyłącze przekształci się w element sieci.
Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że po przyłączeniu przyłącza kanalizacyjnego w jezdni pasa drogowego jego status uległ zmianie, stanowi już element sieci, wchodzi w skład przedsiębiorstwa sieciowego. (Wyrok NSA z 31.08.2023 r., II GSK 594/20, ONSAiWSA 2024, nr 3, poz. 30).
W niniejszej sprawie skarżący złożyli wniosek o wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego w celu umieszczenia w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej nie związanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, w postaci przyłącza kanalizacji sanitarnej. W konsekwencji organ I instancji wyrażając zgodę nałożył na nich obowiązek poniesienia opłaty z tego tytułu. Jednak już w odwołaniu kwestionując obowiązek poniesienia opłaty strona wskazała na okoliczność włączenia spornych przyłączy do sieci wodno-kanalizacyjnej i powołując się na uchwałę SN sygn. akt III SZP 2/16 oraz wyrok SN z 17 maja 2023 r. sygn. akt II NSKP 27/23 wskazała na brak podstaw do nakładania na nią opłat za umieszczenie ich pasie drogowym. Powyższą okoliczność organ II instancji całkowicie pominął wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, w sposób nieuprawniony przyjmując, że rozważania S.N. zawarte w przywołanych judykatach nie mają zastosowania w rozstrzyganej sprawie.
Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 7 k.p.a zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej art. 77 § 1 k.p.a. - wynika, iż organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić, jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty danej sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Art. 80 k.p.a. stanowi natomiast, iż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z zasady prawdy obiektywnej wywodzi się także, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1855/15 LEX nr 2291576). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero bowiem, gdy stan faktyczny sprawy jest niewadliwie ustalony możliwym jest dokonanie jego prawidłowej subsumpcji do przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.
Przywołane wyżej zasady znajdują odpowiednie zastosowane na każdym etapie postępowania instancyjnego, a więc także w postępowaniu odwoławczym. W orzecznictwie podkreśla się, że do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (wyrok NSA z 12 listopada 1992 r., sygn. akt V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95). Omawiana zasada, dla organu odwoławczego tworzy zatem obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy, który nie może ograniczyć się tylko do kontroli zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów (wyrok WSA w Krakowie z 117 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 13/13 LEX nr 1325761). A zatem granice orzekania przez organ II instancji wyznaczają ramy sprawy administracyjnej podlegającej ponownemu rozpoznaniu przez organ odwoławczy, zgodnie z treścią zasady dwuinstancyjności, nie zaś jedynie wnioski i zarzuty odwołania. Mają one jednak wpływ na zakres obowiązków tego organu. Jest on bowiem obowiązany rozpatrzyć i odnieść się do wszystkich zarzutów zawartych w treści odwołania. Wykonanie tego obowiązku ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości czynionych przez organ odwoławczy ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania narusza art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A także, że odniesienie się do zarzutów nie może mieć charakteru "sygnalnego" chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1371/12, LEX nr 1457642, oraz wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 264/08, LEX nr 495343). Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy lub czyni to ogólnikowo, uchybia także swym obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a. W kontrolowanej sprawie w ocenie sądu organ odwoławczy całkowicie pominął podniesioną przez stronę skarżącą w odwołaniu nową okoliczność w sprawie jaką była informacja o podłączeniu wybudowanego przez skarżących przyłącza do sieci.
Podkreślenia wymaga ponownie, że w każdym przypadku, gdy postępowanie administracyjne wszczęte zostaje wskutek wniosku o zezwolenie na umieszczania w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej, rzeczą organu administracji jest wyjaśnienie, czy wniosek ten pochodzi od podmiotu będącego właścicielem lub zarządcą tych urządzeń. Tylko taki podmiot może być bowiem obciążony opłatą za pozostawanie urządzenia w pasie drogowym. Opłata ta jest zaś nierozerwalnie związana z samym zezwoleniem na umieszczenie urządzenia w pasie drogowym.
Reasumując z uwagi na wskazane powyżej naruszenie przepisów postępowania tj: art. 7, art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy mogło bowiem doprowadzić do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. uchylił zaskarżoną decyzję.
Na podstawie art. 200 p.p.s.a., uwzględniając złożony na rozprawie wniosek skarżących o zwrot kosztów postepowania, sąd zasądził na ich rzecz od organu solidarnie kwotę 100 zł stanowiącą równowartość uiszczonego wpisu od skargi w niniejszej sprawie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie dokonanie ustaleń dotyczących daty przyłączenia wykonanego przez stronę przyłącza do sieci zakładu i w oparciu o powyższe ustalenie skorygowanie decyzji organu I instancji Przy czym sąd zauważa, że skorygowania będzie wymagała także wyrażona przez organ zgoda na umieszczenie przyłącza kanalizacyjnego bowiem dotyczy ona innej drogi niż objęta zgodą na lokalizację i innej niż wnioskowana przez stronę.
Ponadto, w związku z podniesioną przez stronę na rozprawie nową okolicznością zawarcia z zakładem umowy przenoszącej własność przyłącza na ten zakład organ powinien podjąć działania mające na celu ustalenie, czy skarżący należą do kręgu podmiotów, które były uprawnione do złożenia wniosku o umieszczenie przyłącza kanalizacyjnego w pasie drogowym. Dopiero bowiem jednoznaczne wyjaśnienie, kto i w jakiej dacie był właścicielem instalacji, której dotyczy wniosek umożliwi rozstrzygnięcie sprawy wszczętej wskutek wniosku strony. Jeżeli w toku prowadzonego ponownie postępowania dowodowego organ ustali, że skarżący nie byli właścicielami spornych urządzeń w dacie wystąpienie z wnioskiem winien uchylić decyzje organu I instancji i umorzyć postępowanie.
EC