III SA/Łd 498/24

III SA/Łd 498/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Alberciak
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1, art. 151,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2483
art. 37a ust. 1, ust. 7, ust. 8, ust. 9, ust. 12, ust. 28, art. 37ge ust. 1, ust. 5, ust. 7, ust. 9, ust. 12, ust. 6, art. 37gi, art. 37gf ust. 5
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 189c
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 15 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sekretarz sądowy Marta Duda, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 16 maja 2024 roku znak: 1001-IUCKOD-2.4811.283.2024.2 M500-2024-0008650 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z 16 maja 2024 r. znak: 1001-IUCKOD-2.4811.283.2024.2 M500-2024-0008650 odmówił uwzględnienia sprzeciwu M. M. od wezwania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 15 lutego 2024 r., nr 1001-IUCKOD-1.4810.794.2024 do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że pismem z 15 lutego 2024 r. wezwał M. M. do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł na podstawie art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2483 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o autostradach". Wezwanie zostało wystosowane w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł B. 16 maja 2023 r. pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], którego skarżąca była właścicielem.
W sprzeciwie od tego wezwania M. M. podniosła, że rejestracja pojazdu w danej aplikacji gwarantowała niezaglądanie do niej, nieposiadanie telefonu przy sobie, brak potrzeby włączania aplikacji. Jeżeli opłaty nie zostały pobrane, to "zawiniła aplikacja". Nie z winy skarżącej opłaty nie zostały pobrane.
Organ administracji odmawiając uwzględnienia sprzeciwu podniósł, że regulacje art. 37a ust. 7, ust. 8, ust. 9, ust. 28 oraz art. 37ge ust. 1, ust. 5 i ust. 6 ustawy o autostradach mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed dniem 1 lipca 2023 r., na mocy art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1193), zwanej dalej "ustawą zmieniającą". Od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. manualny system poboru opłat za przejazd odcinkami państwowych autostrad płatnych A2 Konin – Stryków i A4 Bielany Wrocławskie – Sośnica zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad został zastąpiony elektronicznym systemem poboru opłat e-TOLL i obowiązywał do 30 czerwca 2023 r. Szlabany na tych odcinkach zostały podniesione, a kierowca wjeżdżający na te odcinki nie pobierał już biletu kartonikowego przy wjeździe i nie opłacał go przy wyjeździe w kiosku poboru opłat na bramkach, lecz zobowiązany był do wniesienia opłaty za przejazd w sposób elektroniczny. Opłaty tej mógł dokonać za pomocą: e-biletu autostradowego – wydawanego elektronicznie w aplikacji e-TOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL albo wydawanego w punktach stacjonarnych (bilet papierowy) u partnerów systemu e-TOLL (na stacjach paliw [...] S.A. oraz [...] S.A.), przez aplikację e-TOLL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU – opłata w aplikacji naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które były transmitowane do systemu e-TOLL.
Jedną z form wniesienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady była usługa A.. Zgodnie z § 4 ust. 5 załącznika 1B do regulaminu A. użytkownik zobowiązywał się zapewnić prawidłowe funkcjonowanie urządzenia i jego modułów GPS oraz geolokalizacji przez cały czas trwania przejazdu, a także sprawdzić prawidłowe funkcjonowanie jego urządzenia z aplikacją. Użytkownik musiał więc posiadać w pojeździe, którym dokonywany był przejazd, zainstalowaną i uruchomioną na swoim urządzeniu aplikację mobilną. Użytkownik przed przejazdem uruchamiał więc aplikację pozwalając jej na działanie w tle. Użytkownik musiał poprawnie skonfigurować urządzenie (zgoda na korzystanie z modułu GPS, wyłączony tryb oszczędzania baterii, zgody niezbędne do prawidłowego funkcjonowania aplikacji A.do wysyłania powiadomień).
Skarżąca była zobowiązana do wniesienia opłaty za przejazd autostradą płatną A4 16 maja 2023 r. pojazdem o numerze rejestracyjnym [...], którego była właścicielem w dniu naruszenia. Przejazd pojazdem został zarejestrowany przez urządzenie kontrolne Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) na węźle B. 16 maja 2023 r. o godz. 10:03 jako przejazd bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą. Przejazd powinien być opłacony przed jego rozpoczęciem. Okoliczność niewniesienia wymaganej opłaty skutkuje nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł.
Organ administracji wskazał, że 6 marca 2024 r. zwrócił się do operatora A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wniosek o udzielenie informacji dotyczących działania aplikacji w dniu naruszenia. Z odpowiedzi z 15 marca 2024 r. wynika, że 16 maja 2023 r. aplikacja działała w sposób prawidłowy i umożliwiała zakup biletu. A. nie dysponuje informacją, aby 16 maja 2023 r. występowały jakiekolwiek problemy techniczne w działaniu aplikacji, które mogłyby zakłócić proces zakupu i ważności biletu dla użytkownika. A. nie stwierdził samodzielnie takich problemów i nie uzyskał od użytkownika informacji o błędach w działaniu aplikacji A.. Samo prawidłowe włączenie aplikacji nie oznacza, że spełnione są warunki umożliwiające zakup biletu (tj. podjęcia przez użytkownika odpowiedniego działania umożliwiającego taki zakup) lub skorzystanie z innych usług w ramach A., które to warunki określa regulamin aplikacji.
Organ administracji podniósł, że w aplikacji A.w ramach usługi e-TOLL, zgodnie z § 5 ust. 1 i 5 załącznika nr 1B do regulaminu, użytkownik mógł skorzystać z funkcji zakupu biletu autostradowego Pre-Paid w rozumieniu art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach do 3 dni po zrealizowaniu przejazdu, ale z tej możliwości skarżąca nie skorzystała. W trakcie przejazdu nie wystąpiła też okoliczność nałożenia mandatu karnego za brak biletu autostradowego, która uwolniłaby ją od opłaty dodatkowej. Na stronie internetowej operatora zamieszczony był schemat działania aplikacji A. w usłudze e-TOLL, mający zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą A2 na odcinku Konin – Stryków i A4 na odcinku Wrocław – Sośnica. Użytkownik musiał posiadać w pojeździe, którym dokonywany jest przejazd zainstalowaną i uruchomioną na swoim urządzeniu aplikację mobilną. Użytkownik przed przejazdem uruchamiał więc aplikację pozwalając jej na działanie w tle. Jeśli chodzi o aspekt techniczny, użytkownik musiał posiadać poprawnie skonfigurowane urządzenie (zgoda na korzystanie z modułu GPS, włączony tryb oszczędzania baterii, zgody niezbędne do prawidłowego funkcjonowania aplikacji – dostęp aplikacji A. do wysyłania powiadomień). Na bramce wjazdowej na autostradę była odnotowywana lokalizacja telefonu użytkownika. Na telefon użytkownika było wysyłane powiadomienie o rozpoczęciu przejazdu danym pojazdem "Kupiliśmy bilet e-TOLL" i "Rozpocząłeś przejazd pojazdem XXXXXX na płatnym odcinku autostrady obsługiwanym przez system e-TOLL. Szerokiej drogi." Użytkownik po zjeździe z autostrady bramką wyjazdową dostawał powiadomienie o opłaceniu jego przejazdu o tytule "A." i treści "Przejazd opłacony. Dziękujemy za wspólny przejazd". Cała procedura zaczynała się i kończyła na podstawie modułu GPS w telefonie użytkownika. Zachodziły również sytuacje, w których moduł GPS w telefonie użytkownika zawodził, powodując wykrycie tylko bramki wjazdowej bez wyjazdowej, lub tylko wyjazdowej bez wjazdowej. W pierwszym przypadku użytkownikowi wysyłane było powiadomienie z prośbą o uzupełnienie bramki wyjazdowej. Jeżeli użytkownik tego nie uzupełnił, następowała sytuacja z § 4 ust. 6 załącznika nr 1B do regulaminu A. (możliwość obciążenia opłatą za przejazd całym odcinkiem płatnym autostrady od zanotowanego miejsca rozpoczęcia przejazdu do najbardziej odległego końca odcinka płatnego). W drugim przypadku użytkownik dostawał powiadomienie i wiadomość e-mail z prośbą o uzupełnienie bramki wjazdowej. Jeżeli użytkownik zaniechał podania tej informacji, bilet autostradowy nie został zakupiony i użytkownik musiał zakupić bilet na tzw. własną rękę.
Pismem z 22 marca 2024 r. skarżąca została wezwana przez organ do uzupełnienia materiału dowodowego przez przesłanie właściwego biletu autostradowego potwierdzającego wniesienie opłaty za wyżej wymieniony przejazd bądź wskazanie id transakcji.
W odpowiedzi w piśmie z 11 kwietnia 2024 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w sprzeciwie oraz poinformowała o braku możliwości przedstawienia e-biletu autostradowego oraz wyciągu z konta. Tym samym materiał dowodowy nie został przez nią uzupełniony.
Zawiadomieniem z 18 kwietnia 2024 r. organ administracji wyznaczył skarżącej siedmiodniowy termin do skorzystania z możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Do dnia wydania decyzji nie wpłynęło pisemne stanowisko skarżącej co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżąca nie skorzystała ona z możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie w wyznaczonym, siedmiodniowym terminie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję M. M. wniosła o jej uchylenie w całości oraz uchylenie aktu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła nieprawidłowe zinterpretowanie dowodów.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w czasie, gdy przejazdy na autostradzie A4 były jeszcze płatne, było dostępnych kilka możliwości opłacania przejazdów. Zdecydowała się korzystać z aplikacji A., która miała być gwarancją bezobsługowego z niej korzystania. Na początku lutego 2023 r. wprowadziła do aplikacji numer rejestracyjny pojazdu i dodała płatność doliczaną automatycznie do rachunku operatora Play, aby nie musieć kontrolować przejazdów, nie doładowywać konta tak jak to miało miejsce przy innych aplikacjach. Aplikacja ta gwarantowała, że nie trzeba było przy sobie mieć telefonu, włączonej aplikacji. Opłaty dodawane były za dany przejazd, który kamery rejestrowały automatycznie. Większość przejazdów, które odbyła, zostały opłacone prawidłowo bez jej interwencji, a część niestety nie. Kamery tak jakby rejestrowały jej wjazd na autostradę, ale już nie rejestrowały wyjazdu. Zdaniem skarżącej albo kamery nie działały poprawnie – nie odczytały poprawnie, albo aplikacja nie zadziałała tak jak powinna. Jeżeli działanie aplikacji miało być bezobsługowe, za błąd i nieopłacenie przejazdu winien odpowiadać właściciel aplikacji.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżąca zakładając konto w aplikacji A. potwierdziła fakt zapoznania się z warunkami i zasadami jej funkcjonowania zawartymi w regulaminie. Chcąc wykonać przejazd z pomocą tej aplikacji, poza wyrażeniem odpowiednich zgód (na powiadomienia i pobieranie lokalizacji) oraz odpowiednią konfiguracją telefonu (z listy zarejestrowanych pojazdów należało wybrać właściwy pojazd, którym był dokonywany przejazd), w celu opłacenia przejazdu należało wybrać w aplikacji opcję "zapłać". Prawidłowe uruchomienie aplikacji oraz odpowiednie skonfigurowanie telefonu i wybranie właściwego pojazdu, którym wykonywany był przejazd, warunkowało poprawny pobór opłaty za przejechany odcinek autostradą wybranym pojazdem.
Odnosząc się do kwestii "płatności automatycznej" w rejestrowaniu przejazdu, organ administracji zauważył, że dotyczy ona tylko płatnych odcinków koncesjonowanych, nie obejmuje zaś odcinków zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Aplikacja A. po uruchomieniu odczytuje koordynaty GPS kierowcy. Potem wystarczy udać się do bramek oznaczonych symbolem AmberGO (płatny odcinek Toruń-Gdańsk na autostradzie A1) oraz na bramki oznaczone znakiem czarnej kamery na żółtym tle na autostradzie A4 Katowice-Kraków. System automatycznie rozpoznaje rejestrację pojazdu i na jego widok podniesie szlaban – podobnie jak będzie się to działo przy zjeździe z autostrady. Odpowiednia kwota zostanie potem pobrana z konta A. bez konieczności wciskania przycisków "start" oraz "stop".
Skarżąca dokonywała automatycznych płatności za przejazd autostradą A4 na odcinkach komercyjnych (koncesyjnych) Katowice-Kraków. Natomiast odcinek autostrady A4 Węzeł Wrocław, a dokładniej mówiąc węzeł Bielany Wrocławskie –węzeł Sośnica, zarządzany przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, nie został przez nią opłacony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 16 maja 2024 r. odmawiająca uwzględnienia sprzeciwu skarżącej od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że 16 maja 2023 r. o godzinie 10:03 zarejestrowano na płatnym odcinku autostrady A4 na węźle B. przejazd pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] stanowiącym własność skarżącej bez uiszczonej należnej opłaty za przejazd autostradą płatną.
Jak stanowi art. 9 ustawy zmieniającej w przypadku przejazdu autostradą na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 rozpoczętego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu tego w sposób nie budzący wynika, że z woli ustawodawcy do stanu faktycznego zaistniałego w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy powołanej ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania przejazdu wskazanym pojazdem bez uiszczenia należnej opłaty, tj. 16 maja 2023 r.
Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 16 maja 2023 r. za przejazd autostradą są pobierane opłaty. W przypadku gdy opłaty za przejazd autostradą są pobierane w inny sposób niż określony w ust. 8 lub 9, autostrada wymaga dostosowania do ich poboru.
Jak stanowi art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:
1) właściciel pojazdu albo
2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, ze zm.), albo
3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym – zwany dalej "wnoszącym opłatę".
Stosownie do art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona:
1) w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych;
2) z wykorzystaniem usługi EETS w rozumieniu art. 4 pkt 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, na zasadach określonych w tej ustawie.
Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach).
W myśl art. 37a ust. 28 ustawy o autostradach kierujący pojazdem:
1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku:
a) ważnego biletu autostradowego lub
b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS lub
c) urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, spełniającego wymagania określone w art. 16o ust. 1 pkt 2 tej ustawy;
2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone.
Natomiast zgodnie z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.
Zgodnie z art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7.
Przepis art. 37ge ust. 6 ustawy o autostradach płatnych stanowi z kolei, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego.
W świetle powyższego trzeba podkreślić, że opłata za przejazd autostradą płatną została powiązana przez ustawodawcę nie tylko z konkretnym pojazdem, ale również czasem tego przejazdu, a więc konkretną datą i godziną.
Przepisy ustawy o autostradach płatnych nie przewidują możliwości zaliczenia na poczet opłaty za przejazd, opłaty dokonanej w innym okresie czasu. Bilet autostradowy zawiera bowiem nie tylko datę początku i końca okresu jego ważności, ale również godzinę początku i końca okresu jego ważności (art. 37a ust. 12 pkt 7 i 8 ustawy o autostradach).
W tym miejscu wymaga zaakcentowania, że to na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności uczynienia zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd, co nie jest przecież, ani niemożliwe, ani też nadmiernie utrudnione, ani też nieproporcjonalne, gdy chodzi o sposób wykonania obowiązku, o którym mowa w przywołanych przepisach prawa (vide np.: wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., II GSK 1856/18). Z powołanego wyżej art. 37a ust. 28 pkt 1 ustawy o autostradach wyraźnie wynika, że to na kierującym pojazdem ciąży obowiązek wykupienia ważnego biletu autostradowego lub prawidłowego działania urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS lub urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, spełniającego wymagania określone w art. 16o ust. 1 pkt 2 tej ustawy. W art. 37a ust. 15 ustawy o autostradach ustawodawca natomiast połączył wydawanie przez przedsiębiorcę biletów autostradowych za pomocą aplikacji mobilnej wykorzystującej funkcję pozycjonowania satelitarnego z przetwarzaniem danych geolokalizacyjnych na podstawie zgody osoby, której dotyczą.
W toku postępowania przed organem administracji skarżąca nie wykazała, że faktycznie uiściła należną opłatę za przejazd autostradą 16 maja 2023 r. zarejestrowany na węźle B..
Ze sprzeciwu od wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej oraz skargi wynika, że w przekonaniu skarżącej sam fakt rejestracji pojazdu w danej aplikacji gwarantować miał, że nie zachodziła potrzeba jej kontrolowania, posiadania przy sobie telefonu i jej włączania, aby przejazd został zarejestrowany a opłaty pobrane automatycznie. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca przed rozpoczęciem przejazdu na autostradzie A4 węzeł B. 16 maja 2023 r. sprawdziła wymogi korzystania z aplikacji A. i prawidłowe jej funkcjonowanie. Z akt sprawy nie wynika także, aby po przejeździe mającym miejsce 16 maja 2023 r. sprawdziła, czy faktycznie została przez nią wniesiona należna opłata za przejazd za pośrednictwem aplikacji A.. Skarżąca nie wykazała, aby w terminie 3 dni od tego przejazdu, kiedy możliwe było jeszcze uiszczenie opłaty za przejazd autostradą na podstawie art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach, zwracała się do operatora aplikacji w celu wyjaśnienia, dlaczego należna opłata za przejazd nie została pobrana. Świadczy to o braku podjęcia przez skarżącą starań mających na celu wniesienie należnej opłaty za przejazd, którego dotyczy zaskarżona decyzja i o jej nieuiszczeniu w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu na podstawie art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach.
Należy podkreślić, że organ administracji zwrócił się do operatora w celu wyjaśnienia, czy 16 maja 2023 r. aplikacja prawidłowo działała.
W odpowiedzi operator poinformował o braku informacji o jakichkolwiek problemach technicznych w działaniu aplikacji w tym dniu, które mogłyby zakłócić jej działanie i zakup biletu. Nie uzyskał od użytkownika takich informacji o problemach lub błędach w działaniu aplikacji. Operator poinformował też, że samo działanie aplikacji nie oznacza spełnienia warunków umożliwiających zakup biletu. Warunki te określa regulamin aplikacji.
Należy dodać, że przepis art. 37a ust. 7 w związku z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy o autostradach należy wykładać w ten sposób, że zobowiązuje on do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwala dochodzić opłaty dodatkowej, od podmiotów w nim wskazanych. Z przepisów tych nie wynika, że opłata dodatkowa stanowi administracyjną karę pieniężną. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z 14 marca 2024 r., II GSK 1818/23 i II GSK 1819/23) prezentowany jest podgląd, który sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, że jeżeli z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach wynika, że za przejazd autostradą są pobierane opłaty – w tym w sposób, o którym jest mowa w ust. 8 lub ust. 9, zaś wysokość opłaty za przejazd autostradą stanowi iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 37a ust. 5 – 6 w związku z art. 37e), to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że opłata ta ma charakter świadczenia wzajemnego, a mianowicie ponoszonego w zamian za przejazd pojazdu autostradą, a więc drogą I klasy technicznej przeznaczoną do szybkiego przemieszczania się pojazdów.
Wskazana funkcja opłaty, jako świadczenia wzajemnego, nie jest bez znaczenia dla oceny charakteru opłaty dodatkowej, należnej – jak stanowi art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach – za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7 (a mianowicie autostradą, za przejazd którą opłata jest pobierana przez Szefa KAS), w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym i pobieranej w wysokości 500 zł zwłaszcza, gdy podnieść, że jest ona pobierana jednorazowo, niezależnie od liczby dokonanych przejazdów autostradą lub jej odcinkiem, tym samym pojazdem, w trakcie jednej doby rozumianej jako okres od godziny 0.00 do godziny 24.00 w danym dniu (ust. 3 art. 37ge), a ponadto, że nie jest pobierana, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9, a mianowicie poprzez zakup biletu autostradowego ze wskazaniem daty i godziny przejazdu oraz autostrady lub jej odcinka, za który nie została wniesiona opłata (ust. 5 art. 37ge), ani też w sytuacji nałożenia kary grzywny na kierującego pojazdem w drodze mandatu karnego (ust. 6 art. 37ge), jak również, że w warunkach opisanych w ust. 9 art. 37ge przywołanej ustawy jest pobierana w niższej wysokości.
Jakkolwiek więc opłata dodatkowa jest pobierana w wysokości 500 zł, to jednak przywołane przepisy prawa nie uzasadniają kategoryczności twierdzenia o wyłącznie sankcyjnym, a tym samym represyjnym jej charakterze. Zwłaszcza, że w ich świetle – w tym również wobec kosztów ponoszonych w związku z poborem opłaty dodatkowej, które nie pozostają przecież bez wpływu na jej wysokość – opłata dodatkowa w dalszym ciągu realizuje również funkcję świadczenia wzajemnego, którego obowiązek poniesienia wynika z przejazdu pojazdem autostradą lub jej odcinkiem płatnym.
Uwzględniając, że opłata za przejazd autostradą, o której mowa art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach – a mianowicie, autostradą, za przejazd którą opłatę pobiera Szef KAS – jest pobierana w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, z wykorzystaniem usługi EETS w rozumieniu art. 4 pkt 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, na zasadach określonych w tej ustawie lub w formie biletu autostradowego, który zawiera między innymi numer rejestracyjny pojazdu (art. 37a ust. 12 pkt 1), za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że opłata ta jest związana z przejazdem i ruchem konkretnego pojazdu autostradą lub jej odcinkiem płatnym.
Z zawartego w art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach odesłania wynika, że w postępowaniu o którym w nim mowa – a mianowicie w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie – co trzeba podkreślić – w zakresie nieuregulowanym w ustawie ustawy o autostradach oraz odpowiednio. Wobec tak określonego zakresu odesłania do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a ponadto wobec określonego ustawą o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym przedmiotu oraz trybu postępowania, które w związku z niewniesieniem opłaty za przejazd autostradą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie – w razie jego nieuwzględnienia – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą – wyłącznie bowiem do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie określonym w 37gf ust. 5 przywołanej ustawy – to również – jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć – postępowaniem uproszczonym, determinowane jego przedmiotem.
W tym też kontekście przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) determinują normy prawa materialnego, które wyznaczają zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń, wyznaczając tym samym zbiór koniecznych do załatwienia sprawy prawnie relewantnych faktów. To one bowiem stanowią podstawę zwolnienia z obowiązku, czy też przyznania uprawnienia, nałożenia obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień.
Z tych względów, w ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie nie mają zastosowania przepisy Działu IV Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące administracyjnych kar pieniężnych. W sprawie nie ma zastosowania art. 189c k.p.a., gdyż nie wydano decyzji nakładającej na skarżącą kary pieniężnej tylko skierowano do niej wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej, która jak już wskazano, pełni funkcję świadczenia wzajemnego.
Skarżąca zatem, jako właściciel pojazdu, nie może uwolnić się od obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej za nieopłacony przejazd autostradą 16 maja 2023 r. Okoliczności faktyczne zaistniałe w kontrolowanej sprawie uzasadniały nałożenie na nią opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą płatną.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
eg