III SA/Łd 481/23

III SA/Łd 481/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Szczygielski
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2157
art. 29
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Sentencja
Dnia 15 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2023 roku sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 16 czerwca 2023 roku nr 350/2023 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2017-2020 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Skierniewicach z dnia 2 grudnia 2022 roku nr 0093-2022-005934; 2. zasądza od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi na rzecz C. Z. kwotę 1195,- (tysiąc sto dziewięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 16 czerwca 2023 r. nr 350/2023 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi - po rozpoznaniu odwołania C. Z. - uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach nr 0093-2022-005934 z 2 grudnia 2022 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu rolnictwo ekologiczne i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu rolnictwo ekologiczne w łącznej wysokości 59 743,85 zł. otrzymaną na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach o przyznaniu płatności ekologicznej: - nr 0093-2018-004208 z dnia 27 lutego 2018 r. w wysokości 15 911,72 zł, - nr 0093-2019-003664 z dnia 26 lutego 2019 r. w wysokości 15 905,60 zł, - nr 0093-2020-004065 z dnia 21 lutego 2020 r. w wysokości 13 502,90 zł, - nr 0093-2021-002528 z dnia 27 kwietnia 2021 r. w wysokości 14423,63 zł.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Decyzją z 27 lutego 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach decyzją przyznał stronie płatność ekologiczną za 2017 r. w wysokości 16 950,54 zł. Decyzja została doręczona producentowi w dniu 5 marca 2018 r. Przyznane środki finansowe końcowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 14 marca 2019 r. Decyzją z 26 lutego 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach przyznał stronie płatność ekologiczną za 2018 r. w wysokości 16 947,69 zł. Ww. decyzja została doręczona w dniu 1 marca 2019 r. Przyznane końcowo środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy producenta rolnego w dniu 18 marca 2019 r. Następnie decyzją z 21 lutego 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach przyznał stronie płatność ekologiczną za 2019 r. w wysokości 13 502,90 zł. Jednocześnie organ umorzył postępowanie w części dotyczącej Wariantu 10.1. Uprawy sadownicze po okresie konwersji wycofanej zmianą z dnia 7 czerwca 2019 r. Ww. decyzja została doręczona w dniu 2 marca 2020 r. Kwota wsparcia wynikająca z wyżej wymienionej decyzji została przekazana na wskazany przez stronę rachunek bankowy w dniu 7 kwietnia 2020 r.
Kolejną decyzją z 27 kwietnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach przyznał stronie płatność ekologiczną za 2020 r. w wysokości 14 423,63 zł. Jednocześnie ze względu na stwierdzone nieprawidłowości w Wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji ww. decyzją Kierownik Biura Powiatowego nałożył sankcję w wysokości 47,88 zł, która będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego, Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. Ww. decyzja została doręczona w dniu 28 kwietnia 2021r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy w dniach 12 i 18 maja 2021 r. Następnie w dniu 17 czerwca 2021 r. producent złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej na 2021 rok deklarując realizację następujących wariantów: a) 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 9,32 ha wykazując: działkę rolną E/El położoną na działce ewidencyjnej nr 72 o powierzchni 1,93 ha oraz na działce ewidencyjnej nr 73 o powierzchni 0,41 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną G/G2 położoną na działce ewidencyjnej nr 66 o powierzchni 3,05 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną H/H2 położoną na działce ewidencyjnej nr 16 o powierzchni 1,66 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną F/F2 położoną na działce ewidencyjnej nr 24 o powierzchni 1,05 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną F/F1 położoną na działce ewidencyjnej nr 27 o powierzchni 1,22 ha wskazując uprawę porzeczka; b) 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji do powierzchni 1,41 ha wykazując: działkę rolną E/E2 położoną na działce ewidencyjnej nr 72 o powierzchni 0,74 ha wskazując uprawę aronia czarnoowocowa; - działkę rolną I/Il położoną na działce ewidencyjnej nr 96 o powierzchni 0,67 ha wskazując uprawę aronia czarnoowocowa.
W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że dane dotyczące certyfikacji upraw producenta rolnego, do dnia wydania decyzji, nie zostały zamieszczone w wykazie danych z Jednostki Certyfikującej. Z uwagi na niespełnienie warunków z § 9 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, decyzją z 8 marca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach wydał decyzję, na mocy której odmówił przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na rok 2021. Producent wniósł odwołanie od powyższej decyzji. W dniu 5 czerwca 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr 346/2023, na mocy której utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w Skierniewicach z 8 marca 2022 r. w sprawie odmowy przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020. Decyzja została doręczona w dniu 9 czerwca 2023 r.
Pismem z 24 lutego 2021 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu rolnictwo ekologiczne przyznanych decyzją z 26 lutego 2019 r. oraz decyzją z 27 lutego 2018 r. 29 marca 2021 r. organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych w łącznej wysokości 2080,91 zł. Strona nie złożyła odwołania od tej decyzji, decyzja jest ostateczna.
Kolejnym pismem z 6 września 2022 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu rolnictwo ekologiczne przyznanych decyzjami: z 27 lutego 2018 r., z 26 lutego 2019 r., z 21 lutego 2020 r., z 27 kwietnia 2021 r. W dniu 2 grudnia 2022 r. organ I instancji wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych w łącznej wysokości 59 743,85 zł. Strona wniosła odwołanie, do którego załączyła certyfikat oraz faktury za obsługę doradcy rolnośrodowiskowego. W aktach sprawy znajduje się pismo jednostki certyfikującej A Sp. z o.o. w Warszawie z dnia 1 lutego 2023 r. Pismem z 17 lutego 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wystąpił do jednostki certyfikującej A z prośbą o przesłanie kopii decyzji WIJHAR-S z 27 stycznia 2023 r., która została załączona do akt sprawy.
Zaskarżoną decyzją Dyrektor ŁOR ARiMR uchylił decyzję organu I instancji i ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych w wysokości 59 743,85 zł. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez organ II instancji wynikało z faktu, że w treści rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji nie wskazano decyzji, na podstawie których przyznano płatność ustaloną później jako nienależną. Organ II instancji stwierdził, że na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. naprawił nieprawidłowość, a decyzja organu odwoławczego nie stanowi zmiany decyzji na niekorzyść strony.
Organ odwołał się do treści art. 44 ustawy PROW 2014-2020 oraz art. 29 ustawy o ARiMR i wyjaśnił, że na skutek stwierdzenia, że strona nie dotrzymała warunków przyznania płatności ekologicznej w ramach wariantu 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji oraz Wariantu 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji i tym samym nie wywiązała się z podjętego zobowiązania ekologicznego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz ustalił kwotę nienależnie pobranego wsparcia za lata 2017-2020. Postępowanie zostało wszczęte 8 września 2022 r. (data doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu). Organ stwierdził, że w związku z powyższym zastosowanie znajduje m.in. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w brzmieniu sprzed zmiany przepisów wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 10 marca 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2023 r. poz. 481), o czym stanowi § 2 rozporządzenia zmieniającego. Rozporządzenie ekologiczne z 13 marca 2015 r. reguluje zasady przyznawania pomocy z tytułu zobowiązania rolnictwo ekologiczne, warunki oraz wymogi jakie musi spełnić rolnik przy realizacji takiego zobowiązania, a także sankcje, jakie są przewidziane przy powstaniu nieprawidłowości w jego realizacji w postaci zmniejszenia tychże płatności, czy też w końcu obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Organ wskazała, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią także przepisy ustawy o rolnictwie ekologicznym, która określa zadania oraz właściwość organów administracji publicznej i jednostek organizacyjnych w rolnictwie ekologicznym w zakresie wykonania przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, ze zm.) oraz przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie przepisów tego rozporządzenia.
Organ odwołał się do treści § 2, § 6, § 7, § 9 rozporządzenia ekologicznego.
Ponadto organ wskazał, że w myśl art. 9 ust. 3 - 5 ustawy o rolnictwie ekologicznym jednostka certyfikująca: 1) ogłasza na administrowanej przez tę jednostkę stronie internetowej wykaz producentów ekologicznych, 2) udostępnia, za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, na wniosek zainteresowanego podmiotu, wykaz producentów ekologicznych - objętych kontrolą, o której mowa w art. 7 ust. 1, prowadzoną przez tę jednostkę. Wykaz, o którym mowa w ust. 3, zawiera, oprócz informacji, o których mowa w art. 28 ust. 5 rozporządzenia nr 834/2007, dane i informacje dotyczące produktów rolnictwa ekologicznego wytworzonych przez każdego z producentów ekologicznych. Dane i informacje obejmują przynajmniej wielkość produkcji ekologicznej poszczególnych produktów rolnictwa ekologicznego wytworzonych przez każdego z tych producentów. Minister właściwy do spraw rolnictwa może określić, w drodze rozporządzenia, wzór wykazu, o którym mowa w ust. 3, mając na względzie zapewnienie porównywalności danych i informacji ogłaszanych lub udostępnianych przez jednostki certyfikujące, objętych tym wykazem.
Organ odwołał się także do art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1a oraz ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 189 z 20.07.2007, str. 1, z późn. zm.) organy kontrolne i jednostki certyfikujące prowadzą aktualizowany wykaz zawierający nazwy i adresy podmiotów gospodarczych objętych ich kontrolą. Wykaz ten jest udostępniany zainteresowanym stronom.
Dyrektor ŁOR ARiMR w Łodzi podkreślił, że występując z wnioskiem o przyznanie płatności ekologicznej na 2017 r. producent rolny zobowiązał się do realizacji zobowiązania ekologicznego w ramach pakietu, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia, tj. Uprawy sadownicze po okresie konwersji, w ramach następujących wariantów: 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji oraz 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji. Kolejnymi decyzjami producentowi rolnemu przyznawano płatności z tytułu realizacji programu rolnictwo ekologiczne. W 2021 r. producent wystąpił ponownie o przyznanie płatności ekologicznej z tytułu realizacji wariantu 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji oraz wariantu 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji. W toku postępowania, organ I instancji badając czy zostały spełnione warunki przyznania wnioskowanej przez stronę pomocy stwierdził, że w wykazie przekazanym przez jednostkę certyfikującą w 2021 r. brak jest danych strony, w konsekwencji odmówił wnioskowanej płatności na podstawie § 9 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego. Organ wskazał, że potwierdzeniem prowadzenia produkcji rolnej metodami ekologicznymi jest umieszczenie rolnika przez jednostkę certyfikującą w wykazie producentów, którzy spełnili określone wymagania dotyczące produkcji ekologicznej zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym. Organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowo organ I instancji uznał, że skoro strona nie została umieszczona w wykazie przekazanym przez jednostkę certyfikująca w 2021 r., to nie zaistniały przesłanki warunkujące przyznanie płatności ekologicznej. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję o utrzymaniu w z mocy zaskarżonej decyzji, uznając iż strona w toku postępowania odwoławczego nie podważyła skutecznie ustaleń dokonanych przez organ I instancji. Do dnia wydana niniejszej decyzji strona nie złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję.
Organ podniósł, że w ramach wariantu 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji oraz wariantu 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji gospodarstwo wnioskodawcy podlega corocznej weryfikacji, czy na zgłaszanych gruntach rolnych prowadzi działalność ekologiczną, to znaczy, czy spełnia warunki do jej przyznania. Zdaniem organu w związku z tym, że gospodarstwa producenta nie umieszczono w wykazie obejmującym 2021 rok, to nie spełnił warunków przyznania wnioskowanej płatności w 2021, jak również nie wypełnił podjętego zobowiązania obejmującego prowadzenie działalności rolniczej zgodnie z zasadami określonymi w powołanych przepisach o rolnictwie ekologicznym w ciągu całego 5 - letniego okresu podjętego zobowiązania. Konsekwencją zaś stwierdzenia, iż rolnik nie realizuje w danym roku zadań przypisanych do realizowanego pakietu jest nie tylko odmówienie przyznania płatności za dany rok, lecz także podjęcie decyzji o zwrocie dotychczas wypłaconych płatności w latach realizacji zobowiązania ekologicznego.
W ocenie organu w analizowanym stanie faktycznym nie budzi wątpliwości, że strona w 2021 r. nie spełniła warunku przyznania płatności ekologicznej wariantu 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji oraz wariantu 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji poprzez brak wykazania iż prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym. Zgodzić się należy zatem z organem I instancji, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, w myśl którego płatność ekologiczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych w rozporządzeniu.
Organ podkreślił, że płatność ekologiczna jest zobowiązaniem wieloletnim, polegającym m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jej wymogi i warunki. Beneficjent programu rolnictwo ekologiczne zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnictwo ekologiczne musi być zatem oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Skoro strona nie spełniła warunku przyznania płatności ekologicznej w 2021 r., czyli piątym roku zobowiązania to, jak słusznie uznał organ I instancji, powinna zwrócić otrzymaną płatność za lata wcześniejsze, czyli 2017-2020, stosownie do treści § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego.
W treści decyzji organ szczegółowo wyliczył kwoty do zwrotu za poszczególne lata 2017,2018,2019,2020. W opinii organu odwoławczego w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Badając okres przedawnienia organ odwołał się do treści art. 3 ust. 1 i 3 i art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 i wskazał, że nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. Organ stwierdził, że nieprawidłowość stwierdzona w niniejszej sprawie - brak prowadzenia przez stronę produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym w 2021 r. - wypełnia ww. definicję.
Organ odwołał się do treści wyroku Trybunału Unii Europejskiej z 11 czerwca 2015 r. sygn. akt: C-52/14 (ZOTSiS 2015/6/1-381) i wskazał, że w niniejszej sprawie szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy za poszczególne lata czyli: w dniu 14 marca 2018 r. (płatność za 2017r.), 18 marca 2019 r. (płatność za 2018 r.), 7 kwietnia 2020r. (płatność za 2019r.), 12 i 18 maja 2021 r. (płatność za 2020 r.). Natomiast za datę działania lub zaniechania stanowiącego naruszenie prawa Unii, należy zdaniem organu uznać dzień 31 grudnia 2021 r., czyli graniczną datę wynikającą z art. 17 ust. 1a ustawy o rolnictwie ekologicznym, do której jednostka certyfikująca mogła dokonać uzupełnienia lub zmiany danych zawartych w wykazie producentów, którzy spełnili określone wymagania dotyczące produkcji ekologicznej w 2021 r. Do tej daty jednostka certyfikująca nie dokonała zmiany w wykazie producentów polegającej na dodaniu strony jako producenta rolnego spełniającego wymogi rolnictwa ekologicznego. W związku z powyższym 4-letni okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, w niniejszej sprawie minie w dniu 31 grudnia 2025 r., co oznacza, że w dacie wydania niniejszej decyzji organ II instancji był uprawniony do ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez stronę płatności ekologicznych za lata 2017-2020.
Zdaniem odwoławczego w niniejszej sprawie nie wystąpiły również okoliczności uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, określone w 44 ust. 3 ustawy PROW 2014-2020 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 w zw. z art. 14 lit b rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173, art. 54 ust. 3 lit. a i rozporządzenia nr 1306/2013 zw. z art. 104 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116.
Dyrektor ŁOR ARiMR w Łodzi wskazał również, że zgodzić się należy z organem I instancji, iż nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 809/2014 w zw. art. 14 lit. b rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173 wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2017-2020. Wypłata płatności ekologicznej za lata 2017-2020 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Obowiązek zwrotu płatności ekologicznej otrzymanej za lata 2017-2020 wynikał z faktu naruszenia przez stronę warunków realizacji zobowiązania ekologicznego (braku prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym). Nieprawidłowość ta zaś została stwierdzona w toku postępowania wszczętego wnioskiem o przyznanie płatności na 2021 rok i miało to miejsce po wydaniu już decyzji przyznających płatność ekologicznej za ww. lata. Co więcej, strona w odwołaniu sama przyznała iż stwierdzone uchybienia były rezultatem nienależytej staranności doradcy, z którym współpracuje w ramach programu "Rolnictwo Ekologiczne".
W ocenie organu odwoławczego, nie można uznać, że została spełniona druga przesłanka wymieniona art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 809/2014 w zw. art. 14 lit.b rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2022/1173, a mianowicie, że błąd organu jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Pojęcie zwykłych okoliczności należy powiązać z charakterem prowadzonej przez rolnika działalności zawodowej. Nie można bowiem porównać osoby wykonywującej działalność zawodowo i na własny rachunek, z osobą dorywczo zajmującą się rolnictwem. Organ podkreślił, że w dziale IX wniosku o przyznanie płatności ekologicznej strona oświadczyła, iż zna zasady przyznawania tych płatności i jest świadoma skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania.
Dyrektora ŁOR ARiMR w Łodzi wskazał też, że na gruncie rozpoznawanej sprawy nie zostały również spełnione przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Organ wyjaśnił, że obecnie katalog zdarzeń, które mogą zostać uznane za siłę wyższą znajduje się w art. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116. Strona nie zgłaszała wystąpienia siły wyższej, czy innych okoliczności wyjątkowych.
Odnosząc się zarzutów odwołania organ wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się też, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest kompleksowym charakterem programu rolnictwo ekologiczne. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. W ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jego wymogi. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków działania rolnictwo ekologiczne w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Właśnie charakter zobowiązania wieloletniego uzasadnia pogląd, że uchybienie w danym roku negatywnie wpływa na płatności już otrzymane nawet za rok, w których uchybień nie stwierdzono.
Organ odwoławczy podkreślił, że wyjaśnienia strony w zakresie przyczyn braku umieszczenia jej w wykazie sporządzonym przez jednostkę certyfikującą nie mogą być przedmiotem badania na obecnym etapie postępowania. Organ podniósł, że w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności organ nie dokonuje ponownej analizy okoliczności faktycznych które przesądziły o odmowie przyznania płatności ekologicznej na 2021 rok. Nie może ono zastępować trybu odwoławczego od decyzji z 8 marca 2022 r. Organ wskazał, że strona wniosła odwołanie, a organ odwoławczy wydał decyzję o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Odnosząc się do dołączonych przez stronę do odwołania certyfikatów wystawionych przez jednostkę certyfikująca A Sp. z o.o., tj. Certyfikat Zgodności nr [...] z 15 października 2020 r. data ważności certyfikatu obejmuje okres od dnia 15 października 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. oraz certyfikat nr [...] z dnia 21 października 2022 r., data ważności z 21 października 2022 r. do 31 grudnia 2023 r., które to w ocenie strony dokumenty potwierdzają, że w 2021 roku prowadziła produkcję rolną metodami ekologicznymi i tym samym podważają zasadność wydania decyzji o ustaleniu nienależnie pobranej płatności ekologicznej za lata 2017-2020, Dyrektor ARiMR powtórzył, że podstawą do uzyskania pomocy w ramach działania rolnictwo ekologiczne w ramach wariantów Uprawy jagodowe po okresie konwersji oraz Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji w danym roku jest umieszczenie przez jednostkę certyfikującą rolnika w wykazie producentów rolnych, którzy spełnili określone wymagania dotyczące produkcji ekologicznej zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego, a nie udowodnienie wyprodukowania produktów ekologicznych. Przedłożony przez stronę Certyfikat Zgodności nr [...] został wystawiony przez jednostkę w oparciu o kontrolę przeprowadzoną w dniu 15 października 2020 r., natomiast kolejny na podstawie kontroli w dniu 7 października 2022 r. Dokumenty te potwierdzają jedynie, że w 2020 r. i 2022 r. w ramach prowadzonej działalności rolniczej strona wytworzyła produkty ekologiczne i w żaden sposób nie stanowią o spełnieniu przez stronę w 2021r. warunków z § 9 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego i tym samym nie pozwalają na uznanie, że brak jest podstaw do zastosowania § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego.
Ponadto organ wskazał, że na rozstrzygnięcie nie ma również wpływu znajdująca się w aktach sprawy decyzja z 27 stycznia 2023 r. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Łodzi, na mocy której z mocą wsteczną, tj. trzy lata od dnia 2 stycznia 2023 r. uznano datę rozpoczęcia przez stronę prowadzenia produkcji ekologicznej. Organ zauważył, że decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007, które nie mają zastosowania do płatności ekologicznej na 2021r.
Organ podniósł, że co prawda zgodne z aktualnym brzmieniem § 9 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego przepisami rozporządzenia 2018/848, rozporządzenia 2017/625 w obszarze, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. i tego rozporządzenia, przepisami wydanymi na podstawie tych rozporządzeń oraz przepisami ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej i przepisami wydanymi na jej podstawie, niemniej w rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia ekologicznego (w tym analizowany § 9) w brzmieniu sprzed nowelizacji zawartej w treści rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Powyższe wynika z treści § 2 rozporządzenia z dnia 10 marca 2023 r. w którym wskazano, że do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 -2020 w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia - stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym.
Organ zauważył, że postępowanie w sprawie przyznania płatności ekologicznej zostało wszczęte wnioskiem z 17 czerwca 2021 r., natomiast postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności zawiadomieniem z 6 września 2022 r. , a to oznacza, że obydwa postępowania zostały wszczęte przed dniem wejściem w życie rozporządzenia zmieniającego z dnia 10 marca 2023 r., które weszło w życie w dniu 15 marca 2023 r. Zatem skutki prawne wynikające z decyzji z dnia 27 stycznia 2023 r. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Łodzi nie mogły stanowić podstawy do przyznania płatności ekologicznej na 2021 rok, jak również nie mogły zostać uwzględnione na gruncie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności ekologicznej za lata 2017-2020.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi C. Z. zarzucił naruszenie prawa materialnego:
1) § 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 roku, w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 10 marca 2023 r., poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż nie spełniał warunków wskazanych w ww. rozporządzeniu, wskazując, iż w 2021 roku nie prowadził produkcji ekologicznej, w sytuacji gdy przedstawiony materiał dowody przeczy ustaleniom organu, zwłaszcza w świetle załączonego certyfikatu jednostki certyfikującej za rok 2021 oraz innych dokumentów potwierdzających prowadzenie upraw ekologicznych zarówno w 2021 oraz w 2022, na potwierdzenie czego załączono certyfikat jednostki certyfikującej, a tym samym odmówienie wypłaty płatności ekologicznej za rok 2021 i w konsekwencji wydanie skarżonej decyzji,
2) § 31 rozporządzenia ekologicznego poprzez jego zastosowanie, że nie realizował całego zobowiązania ekologicznego czy też nie spełniał innych warunków przyznania płatności określonych w rozporządzeniu, w sytuacji kiedy posiadał wszelkie warunki wynikające z ustawy.
3) art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji administracyjnej w zakresie kwoty nienależnie pobranych środków pomocy publicznej, pomimo niewyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, a zwłaszcza w sytuacji kwestionowania decyzji o odmowie przyznania płatności ekologicznych za rok 2021,
4) naruszenie prawa procesowego, tj.: art 7, art. 7a, art. 8, art. 9 art. 75 § 1 art 77 § 1 i art 80 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, wyjaśnienia czy skarżący posiada certyfikat ekologiczny za 2021 rok oraz czy jest prowadzona przez niego gospodarstwo ekologiczne oraz niewyjaśnienie okoliczności braku umieszczenia danych skarżącego w wykazie producentów jednostki certyfikującej, opierając się jedynie na danych widniejących w systemie danych elektronicznych i nie wezwanie producenta do wyjaśnienia zaistniałej sytuacji, oraz pominięciu ustaleń wynikających z decyzji Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno- Spożywczych z 27 stycznia 2023 r.,
5) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przez organ II instancji i wydanie decyzji merytorycznej, w sytuacji, gdy zaistniała konieczność wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy mających wpływ na jej wynik, a wynikających z zaskarżenia decyzji o przyznaniu płatności za rok 2021,
6) art. 139 k.p.a. poprzez orzeczenie niniejszą decyzją na niekorzyść skarżącego, tym samym naruszenie zasady reformationis in peius.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 16 czerwca 2023 r. uchylająca decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Skierniewicach z dnia 2 grudnia 2022 r. i ustalająca C. Z. kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2017-2020 w łącznej kwocie 59 743,85 zł.
Przypomnieć należy, że z treści art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2014-2020 (tekst jedn. Dz. U. z 2022 poz. 1234 ze zm.) wynika, że nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Właściwość i tryb ustalania nienależnych kwot pomocy i pomocy technicznej są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczących ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych (ust. 2).
Przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2157 ze zm.) stanowi, że środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.
Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. (art. 29 ust. 2). Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. W postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art.10a ust. 1a).
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 określa rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2014-2020.
W odniesieniu do płatności za rok 2021 jest to rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Zgodnie z § 31 ust. 1 rozporządzenie z dnia 13 marca 2015 r. płatność ekologiczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych w rozporządzeniu. Płatność ekologiczna podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (§ 31 ust. 4).
Przedmiotem postępowania toczącego się przed organami w przedmiotowej sprawie było zatem ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.
Podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przez skarżącego i w konsekwencji wydania zaskarżonej decyzji z dnia 16 czerwca 2023 r. było stwierdzenie przez organ faktu zaprzestania przez beneficjenta realizacji zobowiązania ekologicznego.
Ustalenia te poczynione zostały przez organy w sprawie płatności ekologicznej za 2021 rok, a zatem ostatni rok 5 - letniego zobowiązania, do którego skarżący zobowiązał się przy składaniu wniosku w 2017 r. Producent złożył w dniu 17 czerwca 2021 r. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej na 2021 rok deklarując realizację następujących wariantów: a) 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 9,32 ha wykazując: działkę rolną E/El położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 1,93 ha oraz na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,41 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną G/G2 położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 3,05 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną H/H2 położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 1,66 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną F/F2 położoną na działce ewidencyjnej nr 24 o powierzchni 1,05 ha wskazując uprawę porzeczka, działkę rolną F/F1 położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 1,22 ha wskazując uprawę porzeczka; b) 10.2 Ekstensywne uprawy sadownicze po okresie konwersji do powierzchni 1,41 ha wykazując: działkę rolną E/E2 położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,74 ha wskazując uprawę aronia czarnoowocowa; - działkę rolną I/Il położoną na działce ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 0,67 ha wskazując uprawę aronia czarnoowocowa.
Organ ustalił, że dane dotyczące certyfikacji upraw producenta rolnego, do dnia wydania decyzji, nie zostały zamieszczone w wykazie danych z jednostki certyfikującej i dlatego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach decyzją z dnia 8 marca 2022 r. odmówił przyznania skarżącemu płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na rok 2021. Producent wniósł odwołanie od powyższej decyzji, ale Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe i w dniu 5 czerwca 2023 r. wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Ponadto organ wskazał, że postępowanie w sprawie przyznania płatności ekologicznej zostało wszczęte wnioskiem z 17 czerwca 2021 r., natomiast postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności zawiadomieniem z 6 września 2022 r. , a to oznacza, że obydwa postępowania zostały wszczęte przed dniem wejściem w życie rozporządzenia zmieniającego z dnia 10 marca 2023 r., które weszło w życie w dniu 15 marca 2023r. Zatem skutki prawne wynikające z decyzji z dnia 27 stycznia 2023 r. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Łodzi nie mogły stanowić podstawy do przyznania płatności ekologicznej na 2021 r., jak również nie mogły zostać uwzględnione na gruncie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności ekologicznej za lata 2017-2020.
Organy uznały, że w związku z tym, iż gospodarstwa producenta nie umieszczono w wykazie obejmującym 2021 rok, to nie spełnił warunków przyznania wnioskowanej płatności w 2021 roku, jak również nie wypełnił podjętego zobowiązania obejmującego prowadzenie działalności rolniczej zgodnie z zasadami określonymi w powołanych przepisach o rolnictwie ekologicznym w ciągu całego 5 - letniego okresu podjętego zobowiązania. Konsekwencją zaś stwierdzenia, iż rolnik nie realizuje w danym roku zadań przypisanych do realizowanego pakietu jest nie tylko odmówienie przyznania płatności za dany rok, lecz także podjęcie decyzji o zwrocie dotychczas wypłaconych płatności w latach realizacji zobowiązania ekologicznego.
Wobec powyższego organ przyjął, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, w myśl którego płatność ekologiczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych w rozporządzeniu. Organ podkreślił, że płatność ekologiczna jest zobowiązaniem wieloletnim polegającym m.in. na tym, że w ciągu całego okresu jego trwania mają zostać zachowane jej wymogi i warunki. Beneficjent programu rolnictwo ekologiczne zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnictwo ekologiczne musi być zatem oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Organ stwierdził, że skoro strona nie spełniła warunku przyznania płatności ekologicznej w 2021 roku, czyli piątym roku zobowiązania, to powinna zwrócić otrzymaną płatność za lata wcześniejsze, czyli 2017-2020, stosownie do treści § 31 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego.
Przechodząc do oceny stanowiska organu, Sąd uznał, że wprawdzie trafnie organ podniósł, że w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności organ nie dokonuje ponownej analizy okoliczności faktycznych, które przesądziły o odmowie przyznania płatności ekologicznej na dany rok. Zauważyć jednak należy, że w tej sprawie organ dokonał ponownej analizy, oceny postępowania dotyczącego odmowy przyznania skarżącemu płatności na 2021 rok, powtarzając w dużej części swoje rozważania z tego postępowania, bowiem stan faktyczny jest taki, że odmowa przyznania wnioskowanej płatności miała wyłączny, decydujący wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, tj. ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ stwierdził więc, podobnie jak w postępowaniu o odmowie przyznania skarżącemu płatności ekologicznej na rok 2021, że przedłożony przez stronę Certyfikat Zgodności nr [...] został wystawiony przez jednostkę w oparciu o kontrolę przeprowadzoną w dniu 15 października 2020 r., natomiast kolejny na podstawie kontroli w dniu 7 października 2022 r. Dokumenty te potwierdzają jedynie, że w 2020 r. i 2022 r. w ramach prowadzonej działalności rolniczej strona wytworzyła produkty ekologiczne i w żaden sposób nie stanowią o spełnieniu przez stronę w 2021 rok warunków z § 9 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego i tym samym nie pozwalają na uznanie, że brak jest podstaw do zastosowania § 31 ust. rozporządzenia ekologicznego.
Ponadto organ wskazał, że na rozstrzygnięcie nie ma również wpływu znajdująca się w aktach sprawy decyzja z 27 stycznia 2023 r. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Łodzi, na mocy której z mocą wsteczną, tj. trzy lata od dnia 2 stycznia 2023 r. uznano datę rozpoczęcia przez stronę prowadzenia produkcji ekologicznej. Organ zauważył, że decyzja ta została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej oraz przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007, które nie mają zastosowania do płatności ekologicznej na 2021rok.
Przechodząc do oceny stanowiska organu, Sąd zauważa, że wbrew twierdzeniu organu, strona skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia i złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej na 2021 rok. Orzeczenie Sądu ma zaś istotne znacznie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, bowiem wyrokiem z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 480/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z dnia 5 czerwca 2023 r. nr 346/2023 i poprzedzającą ją decyzję Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach z dnia 8 marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności ekologicznej na 2021 rok.
W ww. wyroku WSA w Łodzi stwierdził, że nieumieszczenie producenta rolnego w wykazie nie stanowi indywidualnego rozstrzygnięcia administracyjnego o niespełnieniu wymagań dotyczących produkcji w rolnictwie ekologicznym, określonych w rozporządzeniu. Tym samym, arbitralny wniosek, ograniczający się do stwierdzenia, że skoro skarżący nie znalazł się w wykazie jednostki certyfikującej, to nie spełnia warunków do przyznania pomocy - uchybia obowiązkowi należytego przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, wymóg zamieszczenia danego podmiotu w wykazie producentów rolnych należy rozumieć – co do zasady - jako pozytywną przesłankę do skorzystania z pomocy. W sytuacji natomiast, gdy podmiot nie jest wykazany w wykazie, a stan ten kwestionuje, to w takim przypadku winno zostać przeprowadzone rzetelne postępowanie, w ramach którego badaniu podlegać winien zgromadzony materiał i całokształt wynikających z niego okoliczności. Celem postępowania winno być zweryfikowanie, czy spełnione zostały wymogi produkcji ekologicznej w rolnictwie w roku, za który wnioskowana jest płatność. Udowodnienie spełnienia tych wymagań przesądza o przyznaniu pomocy finansowej. Certyfikat jak i wykaz - są jednocześnie środkami dowodowymi w postępowaniu o przyznanie płatności, jednakże ze względu na ich charakter i okoliczności stanu faktycznego sprawy nie wykluczają przyznania producentowi płatności finansowej, który w tym postępowaniu jest w stanie wykazać okoliczności przeciwne do tych wynikających z ww. środków dowodowych, lub też takie, które z tych dowodów w ogóle nie wynikają.
Ponadto Sąd stwierdził, że decyzja Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w Łodzi z dnia 27 stycznia 2023 r. potwierdza ciągłość podlegania przez skarżącego systemowi kontroli w rolnictwie ekologicznym. Łódzki Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w Łodzi, na podstawie kontroli jednostki certyfikującej, wydał decyzję, która jest istotnym dokumentem urzędowym, dowodem w sprawie, uznając, że producent rolny w 2021 r. spełniał wymagania producenta ekologicznego. Jest to decyzja ostateczna i wiążąca dla Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi. Stanowisko to Sąd uzasadnił szeroko w ww. wyroku.
Powyższy wyrok ma zatem istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie. Wskazać bowiem należy, że w niniejszej sprawie, dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organy swoje rozstrzygnięcia oparły w całości na wyniku ww. postępowania administracyjnego w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności na rok 2021. Okoliczność uchylenia decyzji zaistniała już po dacie wydania zaskarżonej decyzji, oczywiste jest zatem, że Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi nie mógł jej uwzględnić w swoim rozstrzygnięciu, niemniej jednak ma ona wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy przez Sąd. Podlegające kontroli Sądu w tej sprawie decyzje organów obu instancji były przedmiotowo zależne od ww. decyzji wydanych w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności ekologicznej na 2021 rok. Uchylenie zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi decyzji wydanych w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności ekologicznej na 2021 rok, w oparciu o które wydano decyzje w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, stanowi podstawę do uchylenia tych ostatnich na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Wskazania co do dalszego postępowania na gruncie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR wynikają z powyższych rozważań Sądu. Wprawdzie wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji odmawiających przyznania stronie płatności ekologicznej nie jest konieczną przesłanką dla ustalenia przez organ na podstawie wskazanego przepisu kwoty nienależnie pobranych z tego tytułu płatności. Wydając jednak decyzję w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organ nie może kierować się automatyzmem. W tej sprawie należy bowiem wskazać, że wyeliminowanie z obrotu prawnego ww. decyzji (wskutek ich uchylenia przez Sąd) ma istotny wpływ na byt prawny decyzji wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w przedmiocie nienależnie pobranych płatności.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany zatem będzie uwzględnić powyższe stanowisko, w szczególności w pierwszej kolejności rozpoznać sprawę w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie płatności na 2021 rok, a następnie rozważyć, czy w ogóle zachodzą podstawy do prowadzenia postępowania w przedmiocie nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2017-2020.
eg