III SA/Łd 474/24

III SA/Łd 474/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Anna Dębowska /sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 119 pkt 3, art. 120, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 58 § 1 i § 2, art. 42 § 1, art. 44, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 24 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, , , po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2024 roku nr S.K.O.4121.46-47.2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej zatrzymania prawa jazdy uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r., nr S.K.O.4121.46-47.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi odmówiło M.O. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 28 września 2011 r., znak: DO-PJR-III.5430.2.361. o zatrzymaniu prawa jazdy kat. A i B oraz stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że decyzją z 28 września 2011 r. Prezydent Miasta Łodzi zatrzymał M.O. prawo jazdy kat. A i B nr[...], serii [...], wydane 2 lutego 1996 r., wobec uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Decyzja ta zawierała prawidłowe pouczenie o przysługującym stronie uprawnieniu i terminie do złożenia odwołania.
Decyzja powyższa została skierowana na adres zamieszkania skarżącego, znany organowi, tj. Ł., ul.[...] i doręczona w trybie art. 44 k.p.a. 24 września 2011 r.
Termin do wniesienia odwołania, zgodny z art. 129 § 2 k.p.a., a więc 14 dni od dnia doręczenia, upłynął 8 października 2011 r.
Skarżący pismem nadanym 3 kwietnia 2024 r. złożył odwołanie, a zatem z oczywistym uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia.
Jednocześnie z odwołaniem skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
W ocenie organu drugiej instancji skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Samo czasowe nieprzebywanie strony w miejscu zamieszkania nie wyklucza automatycznie braku możliwości odbioru kierowanej do niej urzędowej korespondencji przy dochowaniu należytej staranności i dbałości o własne interesy. Jeśli strona mając świadomość, że nie przebywa w miejscu zamieszkania, lekceważy ten fakt i nie organizuje swoich czynności życiowych w ten sposób, by odebrać przesyłkę, świadomie skazuje się na konsekwencje związane z nieodebraniem przesyłki i skutkami domniemania doręczenia. Skarżący przez własne niczym nie usprawiedliwione zaniechania nie podejmował przez 14 dni awizowanych przez pocztę przesyłek, a następnie w okresie kolejnych dni nie złożył odwołania od decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie M.O. wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniesionego przez niego odwołania.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił błędne i niezgodne z prawem uznanie, że prawidłowo doręczano mu korespondencję na adres: Ł., ul.[...] i korespondencja w tej sprawie została prawidłowo doręczona w sposób zastępczy pod tym adresem 24 września 2011 r. w sytuacji, w której skarżący faktycznie nie mieszkał i nie przebywał pod tym adresem. Skarżący podniósł, że cały czas w okresie trwania postępowania oraz prób doręczenia korespondencji faktycznie mieszkał i przebywał pod adresem: Ł., ul.[...]. Według skarżącego okoliczność, że nie uprawdopodobnił okoliczności zamieszkiwania pod innym adresem niż adres, pod który była do niego kierowana korespondencja, nie może skutkować negatywnym rozpoznaniem odwołania, bowiem sam formułował treść odwołania, nie jest prawnikiem, zaś organ drugiej instancji powinien przed merytorycznym rozpoznaniem odwołania wezwać go do jego uzupełnienia poprzez złożenie dokumentu potwierdzającego przebywanie pod innym adresem niż adres, pod który kierowana była do niego korespondencja, uznana błędnie za doręczoną w sposób zastępczy.
Do skargi załączono kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego z 10 lutego 2011 r. na okoliczność wykazania, że w czasie doręczenia zastępczego skarżący nie mieszkał i nie przebywał pod adresem: Ł., ul. [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Odnosząc się do załączonej do skargi umowy najmu organ administracji podniósł, że dokument ten nie może stanowić skutecznego dowodu w sprawie, bowiem jest kserokopią a nie oryginałem. Nie wiadomo, czy umowa ta obowiązywała do 28 września 2011 r., tj. do dnia wydania decyzji, a przedmiotem najmu jest lokal mieszkalny położony w Ł. przy ul.[...], z czego wnosić można, że właśnie tam przebywał skarżący, podczas gdy w treści odwołania skarżący wskazuje jednoznacznie, że faktycznym adresem jego zamieszkania był lokal przy ul. [...].
W piśmie wniesionym 30 września 2024 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu oświadczył, że w całości podtrzymuje i popiera wniesioną przez skarżącego skargę oraz wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W uzasadnieniu podniesiono, że do skargi załączono umowę najmu z 10 lutego 2011 r. dotyczącą nieruchomości pod adresem ul.[...] w Ł., pod którym skarżący w dacie wszczęcia postępowania mieszkał. Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że umowa ta wygasła lub została wypowiedziana przed upływem okresu jej obowiązywania. W konsekwencji trzeba przyjąć, że obowiązywała w okresie, kiedy trwało postępowanie w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Faktycznym miejscem zamieszkania skarżącego był w zależności od okresu adres przy ul.[...] lub obecny adres przy ul.[...] w Ł. (ten drugi adres widnieje również w tabeli dotyczącej wydania prawa jazdy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie kończące postępowanie (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2015 r., I OSK 1110/13). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z powyższych przepisów wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.
W rozpoznawanej sprawie organ administracji w zaskarżonym postanowieniu odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia, uznając, że nie uprawdopodobnił on braku swojej winy w uchybieniu terminu.
Wobec tego wskazać należy, że zgodnie z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, przy czym prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Właściwy organ administracji zobowiązany jest zatem do przywrócenia terminu w sytuacji, gdy zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki przywrócenia terminu określone w art. 58 § 1 i 2 k.p.a., tj.: 1) brak winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; 2) wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu; 3) dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu; 4) dopełnienie wraz z wnioskiem tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. W przypadku niespełnienia choćby jednego z wymienionych warunków, wniosek nie może być uwzględniony.
Jednakże, jak wynika też wprost z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., przywrócenie terminu możliwe jest tylko w razie uchybienia terminu. Tym samym rolą organu w pierwszej kolejności jest należyte zweryfikowanie czy i w jakiej dacie ów termin na wniesienie odwołania upłynął. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest możliwe także tylko wtedy, gdy organ ustali, że doszło do prawidłowego doręczenia, czyli wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego, a mimo to strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania (por. wyrok NSA z 13 października 2020 r., I OSK 3004/18).
Pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 § 1 k.p.a.). Kluczowe znaczenie z punktu widzenia doręczenia stronie przez organ pisma ma zatem, jak powszechnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, miejsce zamieszkania (faktyczne zamieszkiwanie), a nie zameldowania strony (prawne mieszkanie). Samo zameldowanie nie dowodzi bowiem jeszcze zamieszkiwania w danej miejscowości, a tym samym adres zameldowania nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania osoby fizycznej. Wniosek taki można wywieść z treści art. 42 § 1 k.p.a., który posługuje się pojęciem mieszkania, a nie miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy.
Kodeks postępowania administracyjnego nie definiuje pojęcia "mieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego, w którym ustawodawca posłużył się pojęciem miejsca zamieszkania. Pojęcie to należy potraktować jako synonim użytego w Kodeksie postępowania administracyjnego "mieszkania", gdyż zamieszkiwać można wyłącznie w mieszkaniu (lokalu mieszkalnym). W myśl art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności konkretnego człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie koncentracji aktywności życiowej w określonej miejscowości. W konsekwencji tego należy zauważyć, że może dojść do rozpadu jedności miejsca zameldowania i miejsca zamieszkania. Osoba zameldowana w jednym miejscu może zamieszkiwać w innym miejscu, w którym koncentruje się całość jej istotnych spraw życiowych, nie dokonując obowiązku meldunkowego, tj. wymeldowania się z poprzedniego miejsca pobytu stałego i zameldowania w nowym miejscu pobytu stałego (por. wyrok NSA z 13 października 2020 r., I OSK 3004/18).
W rozpoznawanej sprawie z akt administracyjnych wynika, że adres: ul. [...] wskazany został, jako adres skarżącego, przez działające z upoważnienia Prezydenta Miasta Łodzi Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi w piśmie z 27 czerwca 2011 r., które wpłynęło do Urzędu Miasta Łodzi Wydziału Praw Jazdy i Rejestracji Pojazdów 29 czerwca 2011 r. W piśmie tym zwrócono się o ustalenie, czy dłużnik M.O. posiada prawo jazdy, a w przypadku jego posiadania – o podjęcie czynności zmierzających do zatrzymania tegoż prawa jazdy.
Następnie na adres ten Prezydent Miasta Łodzi skierował zaadresowane do skarżącego zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 1 lipca 2011 r. oraz decyzję z 28 września 2011 r. o zatrzymaniu prawa jazdy kat. A i B. Przesyłka zawierająca decyzję z 28 września 2011 r., po dwukrotnym awizowaniu, została zwrócona nadawcy z uwagi na brak jej podjęcia przez adresata.
W aktach sprawy znajduje się też karta kierowcy, w której jako adres zamieszkania skarżącego wpisano ul.[...]. Adres ten skarżący wskazał, jako swój adres zamieszkania, we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 28 września 2011 r. (zarówno na kopercie, jak i w samym piśmie) oraz w – złożonym jednocześnie z wnioskiem – odwołaniu od decyzji z 28 września 2011 r., kwestionując adresowanie przez organ pierwszej instancji przesyłek zawierających korespondencję na ul. [...].
Wskazać trzeba, że z akt sprawy nie wynika, na jakiej podstawie organ pierwszej instancji uznał, że adres "ul.[..]" jest aktualnym adresem zamieszkania skarżącego, pod którym należy mu doręczać korespondencję tym bardziej, że w karcie kierowcy skarżącego widnieje jako jego adres zamieszkania ul.[...], a więc adres wskazany we wniosku o przywrócenie terminu jako faktyczny adres zamieszkania i przebywania.
Wobec powyższego stanowisko organu drugiej instancji, że decyzja z 28 września 2011 r., której dotyczy wniosek o przywrócenie terminu, została skutecznie doręczona skarżącemu na adres: ul.[...], w trybie art. 44 k.p.a., nie znajduje dostatecznego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia także nie wynika, dlaczego organ drugiej instancji uznał, że skierowanie do skarżącego przesyłki zawierającej decyzję z 28 września 2011 r. na ten adres przez organ pierwszej instancji było prawidłowe. Organ drugiej instancji w ogóle nie odniósł się do twierdzenia skarżącego, że w tym czasie faktycznym adresem jego zamieszkania i przebywania był adres przy ul. [...].
Brak prawidłowych ustaleń co do skuteczności doręczenia skarżącemu decyzji z 28 września 2011 r. – a w konsekwencji także brak należytej oceny, czy doszło do uchybienia terminowi do wniesienie odwołania – czyniło rozstrzyganie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przedwczesnym.
W zaistniałej sytuacji obowiązkiem organu drugiej instancji było w pierwszej kolejności dokładne i wszechstronne wyjaśnienie okoliczności mogących rzutować na ocenę prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 44 k.p.a., a więc ustalenie czy doręczenie zastępcze dokonane zostało skutecznie i czy w związku z tym decyzja została wprowadzona do obrotu prawnego. To zaś wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego nakierowanego na wyjaśnienie pod jakim adresem w dacie wszczęcia postępowania i wydania decyzji organu pierwszej instancji faktycznie zamieszkiwał skarżący, gdyż tylko pod takim adresem możliwe jest doręczenie zastępcze w trybie art. 44 k.p.a. Dopiero jednoznaczne przesądzenie tych kwestii umożliwia organowi drugiej instancji rozważenie, czy skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania i czy uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Poczynienie odpowiednio wnikliwych ustaleń w opisanym wyżej zakresie winno poprzedzić dalsze rozważania w przedmiocie istnienia podstaw przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdyż jak wskazano na wstępie, warunkiem przywrócenia terminu jest potwierdzenie, że doszło do jego uchybienia.
Z tych względów uznać należy, że zaskarżone postanowienie zostało przedwcześnie wydane, z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zauważyć ponadto należy, że do skargi skarżący załączył umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą 10 lutego 2011 r., na mocy której właściciel lokalu przy ul.[...] – B.G., wynajął ten lokal skarżącemu na okres od 10 lutego 2011 r. do 10 lutego 2012 r. Według skarżącego umowa ta ma świadczyć o tym, że w dacie skierowania do skarżącego przez organ pierwszej instancji zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz w dacie podjęcia przez doręczyciela próby doręczenia decyzji organu pierwszej instancji na adres "ul.[...]", skarżący wynajmował lokal mieszkalny przy ul. [...].
Z powołanych powyżej względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., za konieczne uznał uchylenie zaskarżonego postanowienia.
d.j.