III SA/Łd 455/24

III SA/Łd 455/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Monika Krzyżaniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 272/25 - Wyrok NSA z 2025-08-08
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
par 13v ust. 1 pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.L 2014 nr 193 poz 1 art. 3 ust. 4 załącznika I
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 27 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędzia WSA Paweł Dańczak, Protokolant st. asystent sędziego Anna Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 roku sprawy ze skargi "S" w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 6 maja 2024 roku nr 142/2024 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 maja 2024 r., nr 142/2024 Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10 ust. 1 i 2, art. 10a ust. 1, 1a, 1b ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1199), dalej ustawa o ARiMR, § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.), art. 3 ust. 4 załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2014.193.1 z dnia 1 lipca 2024 r.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z 13 lutego 2024 r., nr BP079.8110.614.2024 w przedmiocie odmowy przyznania Szkole A. w W. – B. w R. pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody.
Jak wynika z akt sprawy, 22 listopada 2019 r. A. w W. – B. w R. złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym wystąpiły szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, powstałe na powierzchni upraw, które objęły co najmniej 30% danej uprawy w wysokości 19 157,21 EUR (tj. 85 240 zł).
Decyzją z 26 czerwca 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej na podstawie art. 3 ust. 2 i 7 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.UE.L.2013.352.9 z dnia 24 grudnia 2013 r.). Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi decyzją z 17 listopada 2020 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy.
Wyrokiem z 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 69/21 WSA w Łodzi po rozpoznaniu skargi A. w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 17 listopada 2020 r., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 26 czerwca 2020 r. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi od powyższego wyroku, NSA wyrokiem z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 810/21 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi.
Wyrokiem z 31 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 251/22 WSA w Łodzi ponownie uchylił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 17 listopada 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 26 czerwca 2020 r. wskazując w uzasadnieniu m.in., że organy dokonały błędnej wykładni art. 3 ust. 2 i 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Nie uwzględniły możliwości przyznania stronie pomocy de minimis do wysokości maksymalnego pułapu, o którym mowa we wskazanych przepisach lecz niewłaściwe przyjęły, że ubieganie się o przyznanie pomocy w kwocie wyższej (19 157,21 EUR), niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy maksymalną kwotą pomocy de minimis (20 000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą automatycznie skutkuje całkowitą odmową przyznania pomocy de minimis.
Powyższej oceny, zdaniem sądu nie zmienił powołany przez organ wyrok TSUE z 28 października 2020 r., sygn. C-608/2019 i dokonana w nim wykładnia, głównie przepisów rozporządzenia nr 1407/2013. Sąd rozpoznając ponownie skargę nie podzielił stanowiska organu, że przekroczenie przez stronę w kolejnym wniosku pułapu 20 000 EUR pozbawia stronę całej wnioskowanej pomocy aprobując w pełni pogląd zaprezentowany w wyrokach NSA z 17 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 806/21 i z 25 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 840/21.
NSA wyrokiem z 9 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 1526/22 oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi od wyroku WSA w Łodzi z 31 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 251/22 akceptując w pełni stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W odpowiedzi na wezwanie z 14 czerwca 2023 r. do złożenia oświadczenia o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie oraz innych pomocach o charakterze pomocy de minimis lub złożenia zaświadczeń o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie oraz innych pomocach o charakterze pomocy de minimis otrzymanych w roku bieżącym oraz w ciągu 2 lat podatkowych (obrotowych) poprzedzających, strona złożyła korektę wniosku.
Decyzją z 13 lutego 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej wskazując, że jednym z głównych warunków przyznania pomocy na podstawie § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. jest posiadanie przez wnioskodawcę statusu mikroprzedsiębiorstwa, małego albo średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014. Dokonując analizy sytuacji A. w W. oraz utworzonego przez nią B. w R. w kontekście przepisów unijnych dotyczących mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, a w szczególności odnoszących się do zasad ich tworzenia, funkcjonowania i gospodarki finansowej organ uznał, że zarówno A. w W., jak i B. w R. nie spełniają kryterium mikro-, małego ani średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 3 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014.
Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym zaskarżając powyższą decyzję w całości zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, tj.:
1. art. 3 załącznika nr I do rozporządzenia Nr 702/2014 przez:
- błędne zastosowanie rozporządzenia, które obowiązywało do 31 grudnia 2022 r., a zatem nie obowiązywało w dacie wydawania zaskarżonej decyzji;
- błędne przyjęcie, że A. w W., jako publiczna uczelnia akademicka nie spełnia kryterium niezależności wyznaczonego w art. 3 załącznika nr I do rozporządzenia Nr 702/2014 i wobec powyższego nie spełnia kryterium mikro, małego ani średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu;
2. art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 742) oraz art. 70 ust. 5 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i pominięcie okoliczności, że A. w W., jako publiczna szkoła wyższa jest autonomiczna w zakresie swojej działalności, a ponadto jest "bezudziałową" osobą prawną.
W oparciu o postawione zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, tj. przyznane pomocy do limitu pomocy de minimis określonego przepisami prawa.
Wskazaną na wstępie decyzją z 6 maja 2024 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że z treści § 13v ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. jednoznacznie wynika, że pomoc przysługuje producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy;
3) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014.
Zgodnie z § 13v ust. 2 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana:
1) na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia nr 702/2014 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły te szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji, albo
2) zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1408/2013 oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1.
Zdaniem organu brzmienie § 13v ust. 2 rozporządzenia nie zmienia okoliczności, że pomoc o której mowa powyżej może być przyznana wyłącznie mikroprzedsiębiorstwu, małemu albo średniemu przedsiębiorstwu, co wynika wprost z § 13v ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a cyt. powyżej § 13v ust. 2 rozporządzenia wprowadza dodatkowe warunki uzależnione od wielkości szkód w gospodarstwie rolnym.
Istotne jest więc, czy wnioskodawca jest podmiotem będącym mikro-, małym lub średnim przedsiębiorstwem. Pomoc jest krajową pomocą publiczną, udzielana jest przez państwo członkowskie i podlega ograniczeniom, co wynika wprost z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, 2, 3 i 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Odwołując się do treści art. 3 ust. 1 - 4 załącznika nr I do rozporządzenia Nr 702/2014 organ odwoławczy podkreślił, że szczególnie istotne znaczenie w kontekście A. w W. ma treść ust. 4, zgodnie z którym przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, jeżeli 25% lub więcej praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie co najmniej jeden organ państwowy.
Ponadto w pkt 40 preambuły do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 702/2014 wskazano, że aby wyeliminować różnice, które mogłyby spowodować zakłócenia konkurencji oraz aby ułatwić koordynację różnych krajowych i unijnych inicjatyw dotyczących MŚP, a także ze względu na przejrzystość administracyjną i pewność prawa, definicja MŚP stosowana na potrzeby rozporządzenia powinna opierać się na definicjach określonych w zaleceniu nr 702/2014 Komisji 2003/361/WE. W wyżej wymienionym zaleceniu wskazano, że w celu wyeliminowania z kategorii MŚP grup przedsiębiorstw, których siła ekonomiczna może przekraczać siłę prawdziwych MŚP, należy dokonać rozróżnienia pomiędzy poszczególnymi rodzajami przedsiębiorstw, biorąc pod uwagę to, czy są niezależne, czy poziom ich udziałów nie wiąże się z posiadaniem pozycji umożliwiającej kontrolę lub czy są powiązane z innymi przedsiębiorstwami (pkt 9 zalecenia Komisji z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, notyfikowane jako dokument 2003/361/WE nr C 2003 1422) (Dz.U.UE.L.2003.124. 36-41). W decyzji Komisji Europejskiej z 7 czerwca 2006 r. w sprawie pomocy państwa nr C 8/2005 (ex N 451/2004) stwierdzono z kolei, że przy zastosowaniu wzorca niezależności z art. 3 ust. 4 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014 należy mieć na względzie takie czynniki, jak struktura udziałów, osoby dyrektorów, stopień powiązań gospodarczych i wszystkie inne związki pomiędzy przedsiębiorstwami. Chodzi bowiem o przejrzystość pomocy państwa oraz o efektywniejsze wykorzystanie wydatków publicznych (pkt 32 preambuły rozporządzenia Komisji (UE) Nr 702/2014). MŚP objęte są bowiem korzystniejszymi zasadami przyznawania pomocy publicznej, gdyż mają często, trudności z uzyskaniem kapitału lub kredytów z uwagi na niechęć niektórych rynków finansowych do podejmowania ryzyka oraz ograniczone zabezpieczenia (pkt 39 preambuły rozporządzenia Komisji (EU) Nr 702/2014).
Odwołując się natomiast do stanowiska przedstawionego w wyrokach WSA w Poznaniu z 16 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1057/21 oraz z 12 lipca 2023 r. o sygn. akt III SA/Po 84/23 i III SA/Po 146/23, które dotyczyły struktury organizacyjno-prawnej Instytutu, organ odwoławczy wskazał, że Instytut tworzy Rada Ministrów, a nadzór nad nim sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Instytut uzyskuje środki finansowe z prowadzonej działalności, z subwencji i dotacji, z realizacji projektów państwowych finansowanych przez Narodowe Centrum Badań Rozwoju, Narodowe Centrum Nauki, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych co oznacza, że jest przedsiębiorstwem państwowym, w stosunku do którego Skarb Państwa w osobie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada uprawnienia takie, jak przedsiębiorcy dominujący w rozumieniu ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 798 ze zm.). To natomiast pozostaje w sprzeczności z art. 3 ust. 4 załącznika nr I do rozporządzenia Nr 702/2014.
Dyrektor ŁOR ARiMR wskazał, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, system szkolnictwa wyższego i nauki tworzą uczelnie. Na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy, uczelnia jest uczelnią publiczną, jeżeli jest utworzona przez organ państwa. Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy, uczelnia posiada osobowość prawną. Uczelnia jest autonomiczna na zasadach określonych w ustawie. W myśl art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy, pierwszego rektora uczelni publicznej powołuje minister na okres roku i nawiązuje z nim stosunek pracy oraz wyznacza termin na zorganizowanie i przeprowadzenie wyborów do senatu. Zgodnie z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy, publiczną uczelnię akademicką tworzy się w drodze ustawy. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, w drodze rozporządzenia, tworzy publiczną uczelnię zawodową lub zmienia jej nazwę. Dalsze przepisy wskazują na ministra jako organ uprawniony do zmiany nazwy uczelni publicznej, włączenia jej lub do niej innych jednostek stanowiących element systemu szkolnictwa wyższego, wyposażenia jej w majątek, a także likwidacji uczelni. Minister ten nadaje także pierwszy statut uczelni publicznej, a działalność uczelni publicznych finansowana jest z subwencji z budżetu państwa.
Organ podniósł, iż zgodnie z art. 9 pkt 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1270), uczelnia publiczna jest jednostką sektora finansów publicznych i mają do niej zastosowanie postanowienia tej ustawy.
Odwołując się do treści § 55 ust. 2-4 oraz § 51 ust. 2-5 Statutu A. w W. oraz art. 365 pkt 1 i 2, art. 366 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 i ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, Dyrektor ŁOR ARiMR podkreślił, iż A. w W. jako publiczna uczelnia akademicka nie spełnia kryterium niezależności określonego w art. 3 załącznika nr I do rozporządzenia 702/2014 i wobec powyższego nie spełnia kryterium mikro-, małego ani średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu.
Zgodnie z § 16 Statutu, w A. działają wyodrębnione zakłady doświadczalne, zwane dalej "zakładami doświadczalnymi", wdrażające osiągnięcia naukowo-badawcze. Zakłady doświadczalne tworzy się pod nazwą "Rolniczy Zakład Doświadczalny" lub "Leśny Zakład. Zakłady doświadczalne tworzy się w celu:
1) prowadzenia wzorowej gospodarki rolnej i leśnej, wpływającej na podnoszenie jej poziomu w kraju i regionie oraz przysparzającej zysków A.;
2) zapewnienia właściwej bazy materialnej do realizacji prowadzonych w A. badań naukowych oraz wdrażania wyników tych badań do praktyki gospodarczej;
3) tworzenia odpowiednich warunków do prowadzenia ćwiczeń terenowych i praktyk studenckich przewidzianych w programach i planach studiów.
Zakłady doświadczalne są wyodrębnionymi finansowo jednostkami organizacyjnymi A., a zasady ich gospodarki rolnej, leśnej i finansowej regulują odrębne przepisy. W szczególnych przypadkach, uzasadnionych profilem produkcyjnym i doświadczalnym, zakład doświadczalny może być powiązany z odpowiednimi instytutami A. na zasadach określonych w regulaminie tego zakładu. Zakładem doświadczalnym kieruje jego dyrektor, zatrudniany przez Rektora.
B. w R. nie ma zatem charakteru wyodrębnionej samodzielnej jednostki. Tylko Rektor i osoby, którym udzieli pełnomocnictwa są uprawnieni do reprezentowania zarówno A. w W., jak i jednostek organizacyjnych, w tym B. w R.
B. w R. nie ma zatem charakteru i statusu przedsiębiorstwa spełniającego kryterium niezależności, o którym mowa w art. 3 Załącznika nr I do rozporządzenia Nr 702/2014 co oznacza, że nie spełnia kryterium mikro-, małego ani średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu. Na działalność Zakładu wskazaną w § 16 Statutu przeznacza się, jak wynika z art. 365 pkt 1 i 2 oraz art. 366 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce środki publiczne z subwencji.
Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma stanowisko TSUE przedstawione w wyroku z 24 września 2020 r., sygn. C-516/19 wydane na gruncie rozporządzenia nr 651/2014, jednak mające zastosowanie w sprawie interpretacji rozporządzenia nr 702/2014, ponieważ dotyczy identycznych przepisów.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego powołania się na przepisy nieobowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Komisji (UE) Nr 702/2014 organ wyjaśnił, że § 13v ust. 1 pkt 3 rozporządzenia odsyła do rozporządzenia nr 702/2014 i nawet jeśli przyjąć, że rozporządzenie to nie ma zastosowania w sprawie, to zastępujące je rozporządzenie Komisji (UE) nr 2022/2472 z 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2022.327.1 z 21 grudnia 2022r.). Załącznik I do rozporządzenia nr 2022/2472 brzmi tożsamo, jak załącznik 1 do rozporządzenia nr 702/2014.
W ocenie organu odwoławczego, nie zostały także naruszone art. 9 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 70 ust. 5 Konstytucji RP. O tym, czy stronie przysługuje pomoc finansowa z tytułu powstania szkód w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2019 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych decyduje fakt spełnienia warunków określonych w § 13v rozporządzenia oraz przepisów prawa w nim powołanych.
Reasumując organ stwierdził, że A. w W. nie ma statusu przedsiębiorstwa spełniającego kryterium niezależności, o którym mowa w art. 3 załącznika nr I do rozporządzenia Nr 702/2014 i wobec powyższego nie spełnia kryterium mikro-, małego ani średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu. Kryterium tego nie spełnia również B. w R.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik A. w W. – B. w R. zaskarżając w całości decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 6 maja 2024 r. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 10a ust. 1a pkt 4 ustawy o ARiMR poprzez brak umożliwienia stronie przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;
- art. 10a ust. 1a pkt 2 oraz art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz dokonanie ustaleń faktycznych niezgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego polegającego na błędnym przyjęciu, że strona nie spełniła przesłanek z § 13 v rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań agencji restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa;
- art. 10a ust. 1a pkt 1 oraz art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 6 k.p.a. oraz art. 62 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 2022/2472 poprzez odniesienie w treści decyzji do zapisów i interpretacji rozporządzenia Komisji (UE) Nr 702/2014 z 25 czerwca 2014 r. uchylonego 31 grudnia 2022 r. i nieobowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji;
- art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak zawarcia uzasadnienia prawnego i faktycznego wydania decyzji w stopniu umożliwiającym kontrolę zaskarżonej decyzji, w tym odtworzenie toku rozumowania organu;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z 13 lutego 2024 r.
naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błąd w wykładni, względnie niewłaściwej oceny co do zastosowania, tj.:
- § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w zw. z art. 3 ust. 4 Załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 2022/2472, względnie art. 3 ust.4 Załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 poprzez błędne przyjęcie, że A. w W. jako publiczna uczelnia akademicka nie może być uznana za -miko-, -małe, bądź -średnie przedsiębiorstwo, ponieważ nie spełnia kryterium niezależności, o którym mowa w art. 3 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 2022/2472 (względnie art. 3 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014), a w szczególności przyjęcie, że A. tworzy Rada Ministrów, nadzór nad nim sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który przeprowadza kontrolę i na podstawie wyników kontroli może dokonać połączenia, podziału, reorganizacji, przekształcenia lub likwidacji, jak również, że Minister nadzorujący zatwierdza statut oraz sprawozdanie finansowe, może dokonać podziału zysku, w tym A. jest przedsiębiorstwem państwowym, w stosunku, do którego Skarb Państwa w osobie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada uprawnienia takie, jak przedsiębiorcy dominujący w rozumieniu ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów;
- § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w zw. z art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 2022/2472, względnie art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014 poprzez jego pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji;
- art. 9 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 70 ust. 5 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji okoliczności, że A. w W., jako publiczna szkoła wyższa jest autonomiczna w zakresie swojej działalności, a ponadto jest "bezudziałową" osobą prawną.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. strona wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci: wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie III Wydział Cywilny z 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt [...]; wyroku Sądu Rejonowego w Piasecznie I Wydział Cywilny z 15 marca 2023 r., sygn. akt [...] i wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie V Wydziału Cywilnego z 11 marca 2024 r., sygn. akt [...].
W oparciu o postawione powyżej zarzuty pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że organ błędnie zastosował, względnie w sposób błędny zinterpretował przepisy Załącznika nr I do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014, względnie Rozporządzenia Komisji (UE) nr 2022/2472 i tym samym z naruszeniem prawa odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy finansowej uznając, że A. w W. jest rzekomo kontrolowana przez organ państwowy w takim stopniu, który pozwala przyjąć, że nie spełnia kryterium niezależności, o którym mowa art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do Rozporządzenia nr 702/2014, względnie art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do Rozporządzenia nr 2022/2472. Tymczasem A. w W., jako publiczna uczelnia wyższa działa w sposób autonomiczny nie potrzebując zgody na podejmowanie decyzji gospodarczych i nie odnosi żadnych korzyści z faktu, że jest jednostką sektora finansów publicznych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi dodatkowo akcentując ( z odwołaniem do treści wyroku TSUE z 24 września 2020 r., sygn. akt C-526/19), że skoro uczelnia wyższa traktowana jest jako organ władzy publicznej w rozumieniu Załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 651/2014, to tym bardziej nie może stanowić mikro-, małego, czy średniego przedsiębiorstwa.
17 października 2024 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 15 października 2024 r., w którym wskazał, że stanowisko TSUE przedstawione w wyroku z 24 września 2020 r. w sprawie o sygn. C-526/19 podzielił również NSA w wyrokach z 28 sierpnia 2024 r. o sygn. I GSK 1176/23 i I GSK 1177/23.
30 października 2024 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika strony skarżącej z 29 października 2024 r., w którym podniósł, że powołane przez organ ww. wyroki WSA w Poznaniu i NSA dotyczyły zupełnie innego ustrojowo podmiotu - państwowego instytutu badawczego (tj. Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego) działającego w oparciu o przepisy ustawy o instytutach badawczych, a nie uczelni wyższej, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, której ustawodawca w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przyznał szeroką autonomię działania (tj. art. 3 ust. 1 ustawy). Pełnomocnik podkreślił, że autonomia uczelni związana jest z jej samodzielnością, na którą składają się autonomia regulacyjna (samoregulacja) oraz samorządność. Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego podkreślił, że decyzje podejmowane przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego są decyzjami podejmowanymi w ramach sprawowanego przez ministra nadzoru nad zgodnością działań organów uczelni z przepisami ustawowymi i statutem uczelni. Minister nie wykonuje kompetencji wynikającej z nadrzędności (lub podległości) organizacyjnej wobec uczelni państwowej, lecz działa na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego, przyznanego w celu wykonywania funkcji nadzorczych wobec uczelni państwowych, które korzystają z konstytucyjnie gwarantowanej autonomii. Decyzje podejmowane w trybie nadzoru nie mają charakteru cywilnoprawnego, lecz są aktami podejmowanymi przez organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej.
Podtrzymując twierdzenia i zarzuty zawarte w skardze pełnomocnik wskazał, że błędne jest twierdzenie, iż w stosunku do strony skarżącej, jako uczeni wyższej ziściła się uregulowana w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 2022/2472 (względnie rozporządzenia nr 702/2014) przesłanka kontrolowania 25% lub więcej kapitału lub praw głosu przez co najmniej jeden organ państwowy. W przypadku uczelni wyższej zostały spełnione przesłanki umożliwiające dopuszczalność uznania uczelni za małe lub średnie przedsiębiorstwo z uwagi na brak kontroli państwa zarówno nad kapitałem, jak i prawem decydowania o istotnych sprawach, ponieważ uczelnia jest autonomiczna w swoich działaniach, a zatem niezależna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 6 maja 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z 13 lutego 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy A. w W. – B. w R. spełnia kryterium niezależności, o którym mowa w powołanym przez organ art. 3 ust. 4 Załącznika nr I do rozporządzenia 702/2014 (obecnie: art. 3 ust. 4 Załącznika nr I do rozporządzenia 2022/2472) i czy wobec tego, posiada status mikroprzedsiębiorstwa, małego albo średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu.
Na wstępie należy wskazać, że zasady przyznawania pomocy de minimis w rolnictwie regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym.
Zgodnie z § 13v ust. 1 rozporządzenia, w 2019 i 2020 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, tj. na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych i przetwórstwa produktów rolnych lub ze Wspólnej Polityki Rolnej lub w zakresie objętym działem administracji rządowej - rybołówstwo, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) w którego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem w 2019 r. suszy, huraganu, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych lub powodzi, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, powstałe na powierzchni uprawy objęły co najmniej 30% danej uprawy;
3) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika 1 do rozporządzenia nr 702/2014.
Stosownie do treści § 13v ust. 2 rozporządzenia pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana:
1) na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia nr 702/2014 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, wynoszą powyżej 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły te szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji, albo
2) zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1408/2013 oraz przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej - w przypadku gdy szkody, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oszacowane przez komisję, o której mowa w § 5 ust. 5, wynoszą nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej, o której mowa w pkt 1.
Z treści cytowanych powyżej przepisów wynika, że jednym z warunków przyznania pomocy, o której mowa w § 13v ust. 1 rozporządzenia jest posiadanie przez wnioskodawcę statusu mikroprzedsiębiorstwa, małego albo średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu załącznika 1 do rozporządzenia nr 702/2014.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 - 4 Załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (UE) Nr 702/2014:
1. "Przedsiębiorstwo samodzielne" oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3.
2. "Przedsiębiorstwa partnerskie" oznaczają wszystkie przedsiębiorstwa, które nie są zakwalifikowane jako przedsiębiorstwa powiązane w rozumieniu ust. 3 i które pozostają w następującym wzajemnym związku: przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla posiada, samodzielnie lub wspólnie z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami powiązanymi w rozumieniu ust. 3, 25 % lub więcej kapitału lub praw głosu innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla.
Przedsiębiorstwo można jednak zakwalifikować jako samodzielne i w związku z tym niemające żadnych przedsiębiorstw partnerskich, nawet jeśli niżej wymienieni inwestorzy osiągnęli lub przekroczyli pułap 25%, pod warunkiem że nie są oni powiązani, w rozumieniu ust. 3, indywidualnie ani wspólnie, z danym przedsiębiorstwem:
a) publiczne korporacje inwestycyjne, spółki venture capital, osoby fizyczne lub grupy osób fizycznych prowadzące regularną działalność inwestycyjną w oparciu o venture capital, które inwestują w firmy nienotowane na giełdzie (tzw. "anioły biznesu"), pod warunkiem że całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1.250.000 EUR;
b) uczelnie wyższe lub ośrodki badawcze nienastawione na zysk;
c) inwestorzy instytucjonalni, w tym regionalne fundusze rozwoju;
d) samorządy lokalne z rocznym budżetem poniżej 10 mln EUR oraz liczbą mieszkańców poniżej 5 000.
3. "Przedsiębiorstwa powiązane" oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków:
a) przedsiębiorstwo posiada większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie z tytułu roli udziałowca lub członka;
b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa;
c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego statucie lub umowie spółki;
d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców lub członków w tym przedsiębiorstwie.
Zakłada się, że nie ma dominującego wpływu, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie dany przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców. Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym z co najmniej jednym przedsiębiorstwem lub dowolnym z inwestorów wymienionych w ust. 2, również uznaje się za powiązane. Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również uznaje się za przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych.
Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na rynku wyższego lub niższego szczebla w stosunku do właściwego rynku.
4. Poza przypadkami określonymi w ust. 2 akapit drugi przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, jeżeli 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy.
Prawodawca unijny w cyt. powyżej art. 3 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 przewidział szereg ograniczeń podmiotowych, które korespondują ze stanowiskiem Komisji zaprezentowanym w zaleceniu z 6 maja 2003 r., 2003/361/WE (CELEX nr 32003H0361) oraz poglądami prezentowanymi w orzecznictwie TSUE (por. m.in. wyroki TSUE z 10 marca 2021 r., C-572/19 P opublik. Dz.U. UE.C.2021/182/9; z 27 lutego 2014 r., C-110/13, opublik. ZOTSiS 2014/2/I-114). W przedstawionych powyżej wyrokach TSUE zaakcentował m.in., że "korzyści przyznane MŚP najczęściej stanowią (...) wyjątki od ogólnych zasad, jak na przykład w dziedzinie pomocy państwa, zatem definicję MŚP należy interpretować ściśle. Ponadto, pomoc ma być przeznaczona dla przedsiębiorstw samodzielnych, nieposiadających wsparcia ani dostępu do środków, borykających się z trudnościami.
Skoro zatem udzielanie pomocy publicznej służyć ma zapewnieniu konkurencyjności na wspólnym rynku, wyrównywania szans gospodarczych dla przedsiębiorców, którzy napotykają trudności, to pomoc nie może być kierowana do podmiotów, których podstawowa działalność finansowana jest ze środków publicznych (subwencji).
W rozpatrywanej sprawie, jak słusznie zwróciły uwagę organy, szczególne znaczenie ma treść art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014, zgodnie z którym przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, jeżeli 25% lub więcej praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie co najmniej jeden organ państwowy.
W przypadku A. w W.– B. w R. prawo głosu, o którym mowa w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 rozumieć należy jako prawo decyzji w istotnych dla tego podmiotu sprawach. Z kolei pod pojęciem kapitału użytym w tym przepisie należy rozumieć majątek należący do uczelni. Nie ulega wątpliwości, że całkowite uzależnienie od państwa w zarządzaniu przedsiębiorstwem i jego majątkiem stoi na przeszkodzie w udzieleniu pomocy państwa.
Wbrew stanowisku strony skarżącej, organy zasadnie stwierdziły, że w przypadku A. w W. – B. w R. spełnione zostały przesłanki wykluczające dopuszczalność uznania za małe lub średnie przedsiębiorstwo z uwagi na zakres kontroli państwa zarówno nad majątkiem, jak i prawem decydowania o istotnych sprawach uczelni.
Należy w tym miejscu odwołać się do przepisów ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, system szkolnictwa wyższego i nauki tworzą m.in. uczelnie. Uczelnia posiada osobowość prawną. Uczelnia jest autonomiczna na zasadach określonych w ustawie (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy). Na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy, uczelnia jest uczelnią publiczną, jeżeli jest utworzona przez organ państwa. Stosownie do treści art. 35 ust. 1 ustawy, publiczną uczelnię akademicką tworzy się w drodze ustawy. Pierwszy statut nadaje minister (art. 35 ust. 8 ustawy).
W myśl art. 365 pkt 1 i 2 ustawy, środki finansowe na szkolnictwo wyższe i naukę przeznacza się na:
1) utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego, w tym:
a) kształcenie studentów na studiach stacjonarnych,
b) utrzymanie i rozwój uczelni, w tym domów i stołówek studenckich oraz realizację inwestycji w obszarze działalności dydaktycznej,
c) rozwój zawodowy pracowników uczelni,
d) przedsięwzięcie "Dydaktyczna inicjatywa doskonałości";
2) utrzymanie i rozwój potencjału badawczego, w tym:
a) prowadzenie działalności naukowej,
b) realizację inwestycji w obszarze działalności badawczej,
c) kształcenie w szkole doktorskiej,
d) komercjalizację wyników działalności naukowej oraz know-how związanego z tymi wynikami,
e) program "Inicjatywa doskonałości - uczelnia badawcza",
f) program "Regionalna inicjatywa doskonałości",
g) rozwój zawodowy pracowników naukowych w instytutach PAN, instytutach badawczych oraz instytutach międzynarodowych.
Stosownie do treści art. 366 ust. 1 pkt i 1 i 2 ustawy, minister przyznaje środki finansowe, o których mowa w art. 365:
1) pkt 1 lit. a-c, pkt 2 lit. a-f, pkt 3, pkt 4 lit. a i b, pkt 5-7 i 9 - publicznej uczelni akademickiej;
2) pkt 1, pkt 3, pkt 4 lit. a, pkt 6, 7 i 9 - publicznej uczelni zawodowej.
Środki finansowe, o których mowa w art. 365 pkt 1 i 2, dla publicznych uczelni akademickich są przyznawane w ramach jednej subwencji (art. 366 ust. 2 ustawy).
Zgodnie natomiast z art. 426 ust. 1 pkt 1 ustawy, w ramach nadzoru nad systemem szkolnictwa wyższego i nauki minister sprawuje nadzór nad uczelniami w zakresie zgodności działania z przepisami prawa oraz prawidłowości wydatkowania środków publicznych.
W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1530), dalej u.f.p., przepisy ustawy stosuje się do:
1) jednostek sektora finansów publicznych;
2) innych podmiotów w zakresie, w jakim wykorzystują środki publiczne lub dysponują tymi środkami.
Zgodnie z art. 9 pkt 11 u.f.p., sektor finansów publicznych tworzą uczelnie publiczne. Stosownie do treści art. 10 ust. 2 u.f.p., do jednostek sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 9 pkt 8-15, działających na podstawie odrębnych ustaw stanowiących podstawę ich utworzenia przepisy niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio.
Z kolei, zasady zarządzania mieniem państwowym, w zakresie nieuregulowanym w przepisach szczególnych określa ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 973). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 11 tej ustawy, państwową osobą prawną jest uczelnia publiczna utworzona przez państwo reprezentowane przez właściwy organ władzy lub administracji rządowej.
Jak wynika z treści § 1 ust. 1 i 3 Statutu A. w W., uchwalonego Uchwałą Nr 84-2018/2019 Senatu A. w W. z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie przyjęcia A. w W., A. w W. jest akademicką uczelnią publiczną i działa na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, na podstawie innych przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz niniejszego statutu.
W myśl § 5 ust. 1 Statutu, głównymi jednostkami organizacyjnymi A. są instytuty i wydziały. W A. mogą być tworzone samodzielne jednostki organizacyjne niewchodzące w skład instytutów lub wydziałów, a w szczególności zakłady doświadczalne (§ 5 ust. 7 Statutu).
Zgodnie z § 16 ust. 3 Statusu, zakłady doświadczalne tworzy się w celu:
1) prowadzenia wzorowej gospodarki rolnej i leśnej, wpływającej na podnoszenie jej poziomu w kraju i regionie oraz przysparzającej zysków A.;
2) zapewnienia właściwej bazy materialnej do realizacji prowadzonych w A. badań naukowych oraz wdrażania wyników tych badań do praktyki gospodarczej;
3) tworzenia odpowiednich warunków do prowadzenia ćwiczeń terenowych i praktyk studenckich przewidzianych w programach i planach studiów.
Zakłady doświadczalne są wyodrębnionymi finansowo jednostkami organizacyjnymi A., a zasady ich gospodarki rolnej, leśnej i finansowej regulują odrębne przepisy. W szczególnych przypadkach, uzasadnionych profilem produkcyjnym i doświadczalnym, zakład doświadczalny może być powiązany z odpowiednimi instytutami A. na zasadach określonych w regulaminie tego zakładu. Zakładem doświadczalnym kieruje jego dyrektor, zatrudniany przez Rektora (§ 16 ust. 4, 5 i 6 Statutu).
W myśl § 51 ust. 2, 3, 4 i 5 Statutu, A. finansuje swoją działalność ze środków pochodzących z budżetu państwa, ze źródeł pozabudżetowych oraz przychodów własnych. A. może także otrzymywać środki z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Gospodarka finansowa prowadzona jest zgodnie z przepisami obowiązującymi publiczne szkoły wyższe oraz zasadami określonymi w statucie. Instytuty, wydziały i inne wskazane przez Rektora jednostki organizacyjne uczelni dysponują wydzieloną na ich cele częścią mienia A. oraz przydzielonymi i wygospodarowanymi środkami finansowymi. Instytuty, wydziały i inne wskazane przez Rektora jednostki organizacyjne uczelni prowadzą, opierając się na zatwierdzonym przez Rektora planie rzeczowo-finansowym jednostki, samodzielną gospodarkę finansową zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz zasadami określonymi w statucie i przepisach wewnętrznych A.
Podstawą gospodarki finansowej A. jest roczny plan rzeczowo-finansowy uchwalany przez Senat na wniosek Rektora (§ 52 ust. 1 Statutu).
Zgodnie z § 55 ust. 2 – 4 Statutu, Rektor może samodzielnie podejmować decyzje w zakresie gospodarowania składnikami aktywów trwałych uczelni, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, w zakresie oddania ich do korzystania innemu podmiotowi na okres nie dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym niezależnie od wartości. Rektor może samodzielnie podejmować decyzje w zakresie gospodarowania składnikami aktywów trwałych uczelni, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, na okres dłuższy niż 180 dni w roku, a nie dłuższy niż pięć lat, w przypadkach gdy wartość rynkowa tych składników albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej nie przekracza 2 000 000 zł.
Dokonanie przez A. czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, oraz dokonanie przez A. czynności prawnej w zakresie oddania tych składników do korzystania innemu podmiotowi, na okres dłuższy niż 180 dni w roku kalendarzowym, w przypadkach gdy wartość rynkowa tych składników albo wartość rynkowa przedmiotu czynności prawnej przekracza kwotę 2 000 000 zł wymaga zgody Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej poprzedzonej zgodą Rady Uczelni wydanej po zaopiniowaniu sprawy przez Senat. Wniosek o wyrażenie zgody przez Radę Uczelni składa Rektor po zasięgnięciu opinii Senatu. Opinia Senatu w tej sprawie jest wiążąca dla Rektora. Do wniosku do Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej załącza się zgodę Rady Uczelni.
Działalność A. w W. finansowana jest z wymienionych w § 51 ust. 2 Statutu środków publicznych, pochodzących z budżetu państwa, ze źródeł pozabudżetowych oraz przychodów własnych, a gospodarka finansowa prowadzona jest zgodnie z przepisami obowiązującymi publiczne szkoły wyższe oraz zasadami określonymi w statucie.
Przytoczone powyżej uregulowania jednoznacznie wskazują na znikomą swobodę organów uczelni w prowadzeniu przez nią działalności. Z perspektywy jednak art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 istotne jest to, że A. w Warszawie jest akademicką uczelnią publiczną i działa na podstawie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Uczelnia publiczna, jako jednostka sektora finansów publicznych nie utrzymuje się samodzielnie, lecz ze środków publicznych (subwencji), których wydatkowanie poddane jest kontroli Ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Podejmowanie przez uczelnię akcesoryjnej działalności gospodarczej również traktować należy jako uprawnienie niesamodzielne, ponieważ zależy od aktualnego stanowiska organu nadzoru i nawet jeżeli działalność ta realizowana jest z zyskiem, to w kwestii jej kontynuowania, przeznaczania zysku i innych spraw z tym związanych ingerować może wiążąco Minister. Nie można zatem podzielić tezy strony skarżącej o braku kontroli państwa zarówno nad kapitałem, jak i prawem decydowania o istotnych sprawach uczelni i jej pełnej autonomii.
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności, A. w W. – B. w R. nie ma charakteru i statusu przedsiębiorstwa spełniającego kryterium niezależności, o którym mowa w art. 3 ust. 4 Załącznika nr I do rozporządzenia 702/2014 i wobec tego, nie spełnia kryterium mikro-, małego ani średniego przedsiębiorstw w rozumieniu tego przepisu. Na działalność Zakładu uregulowaną w § 16 Statutu przeznacza się, jak wynika z treści cyt. powyżej art. 365 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 366 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie środki publiczne w postaci subwencji.
Trafnie również w niniejszej sprawie organ odwoławczy odwołał się do stanowiska TSUE przedstawionego w wyroku z dnia 24 września 2020 r., sygn. C-516/19 (Dz.U.UE.C.2020/399/19) dotyczącego rozporządzenia nr 651/2014 ale zachowującego aktualność na gruncie rozporządzenia nr 702/2014, że "art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 651/2014 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, który wyklucza możliwość uznania przedsiębiorstwa za MŚP, w sytuacji gdy organ przedsiębiorstwa, który objął zasadniczą część jego kapitału zakładowego, nie będąc uprawnionym do sprawowania nad nim bieżącego zarządu, jest złożony w większości z członków reprezentujących organy publiczne w rozumieniu tego przepisu, wobec czego owe organy sprawują wspólnie, ze względu na sam ten fakt, pośrednią kontrolę, w rozumieniu tego przepisu, nad tym pierwszym przedsiębiorstwem, przy czym:
- po pierwsze, zawarte w tym przepisie pojęcie "organu publicznego" powinno obejmować podmioty takie jak uniwersytety i placówki szkolnictwa wyższego, jak też izbę handlowo-przemysłową, skoro podmioty te zostały utworzone w szczególnym celu zaspokajania potrzeb leżących w interesie ogólnym, mają osobowość prawną i są w przeważającej części finansowane bądź kontrolowane, bezpośrednio lub pośrednio, przez państwo, jednostki samorządu terytorialnego lub przez inne organy publiczne, przy czym bez znaczenia jest w tym względzie okoliczność, że osoby powołane na wniosek tych organów publicznych pełnią swe funkcje w danym przedsiębiorstwie na zasadzie wolontariatu, ponieważ to właśnie ze względu na swój status członków tych organów zostali oni zaproponowani i powołani do pełnienia tych funkcji, oraz
- po drugie, dla istnienia takiej kontroli wystarczy, aby owe organy publiczne posiadały wspólnie, choćby pośrednio, co najmniej 25% kapitału lub praw głosu w danym przedsiębiorstwie, zgodnie ze statutem przedsiębiorstwa, które sprawuje nad nim bezpośrednią kontrolę, bez konieczności zbadania ponadto, czy organy te są w stanie wywierać wpływ na rzeczywiste wykonywanie praw głosu przez swych przedstawicieli i koordynować owo wykonywanie praw głosu lub czy przedstawiciele ci rzeczywiście biorą pod uwagę interesy rzeczonych organów.
Wystąpienie zatem powyższych okoliczności pozbawia możliwości uznania uczelni publicznej, jako niezależnej od pomocy finansowej państwa. A. w W. nie może być bowiem traktowana na równi z podmiotami, które nie korzystają ze środków publicznych w postaci subwencji, dotacji, czy innych form wsparcia. Podmioty należące do kategorii MŚP są pozbawione takiego rodzaju wsparcia, dlatego też to do nich skierowana jest pomoc finansowa, o której mowa w § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. Przyznanie stronie prawa do pomocy finansowej przysługującej MŚP, oznaczałoby nie tylko naruszenie przepisów prawa krajowego, ale również prawa wspólnotowego. Prawidłowo zatem uznały organy, że spełniona została przesłanka negatywna określona w art. 3 ust. 4 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, uniemożliwiająca przyznanie A. w W. pomocy finansowej, z uwagi na zależność finansową i nadzorczą od Państwa.
Jako niezasadny sąd ocenił również zarzut naruszenia § 13v rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w zw. z art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 2022/2472, względnie art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014 poprzez jego pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tą regulacją, przedsiębiorstwo można jednak zakwalifikować jako samodzielne i w związku z tym niemające żadnych przedsiębiorstw partnerskich, nawet jeśli niżej wymienieni inwestorzy osiągnęli lub przekroczyli pułap 25%, pod warunkiem że nie są oni powiązani, w rozumieniu ust. 3, indywidualnie ani wspólnie, z danym przedsiębiorstwem:
publiczne korporacje inwestycyjne, spółki venture capital, osoby fizyczne lub grupy osób fizycznych prowadzące regularną działalność inwestycyjną w oparciu o kapitał wysokiego ryzyka, które inwestuj ą w firmy nienotowane na giełdzie (tzw. "anioły biznesu"), pod warunkiem że całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1 250 000 EUR;
uczelnie wyższe lub ośrodki badawcze nienastawione na zysk;
inwestorzy instytucjonalni, w tym regionalne fundusze rozwoju;
samorządy lokalne z rocznym budżetem poniżej 10 min EUR oraz liczbą mieszkańców poniżej 5 000.
Skarżąca podniosła, iż w kontekście stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia mógł mieć zwłaszcza przepis art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b Załącznika I do Rozporządzenia KE nr 702/2014, względnie Rozporządzenia KE nr 2022/2472 dotyczący uczelni wyższych nienastawionych na zysk, który to przepis został przez organ pominięty.
W ocenie sądu, cytowana powyżej regulacja zasadnie została przez organ pominięta, bowiem ma ona zastosowanie do sytuacji, gdy uczelnia wyższa występuje jako inwestor w stosunku do innego przedsiębiorstwa, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. A. w W., jak i B. w R. stanowią bowiem jedno przedsiębiorstwo, co zostało już przesądzone wyrokiem NSA z 9 listopada 2022 roku w spr. I GSK 1526/22, a zatem żaden z tych podmiotów nie może być uznany względem siebie za inwestora. Ponadto, z pozycji inwestora względem uczelni wyższej mógłby zostać oceniony w niniejszej sprawie wyłącznie budżet państwa (Skarb Państwa), z którego zasobów finansowana jest działalność A., a taki podmiot - z oczywistych względów – nie jest wymieniony cytowanym wyżej akapicie drugim art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 2022/2472, względnie art. 3 ust. 2 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014.
Podkreślić również w tym miejscu należy, że treść art. 3 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 2022/2472 oraz art. 3 Załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014 jest identyczna, zatem sformułowany w skardze zarzut odnoszący się do zastosowania przez organ niewłaściwych przepisów prawnych pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów procesowych należy wskazać, że postępowanie przed organami ARiMR toczyło się w trybie art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81 k.p.a. Zatem w niniejszym postępowaniu organy ARiMR nie stosują powyższych przepisów k.p.a., które nakładają obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona została, co do zasady, stronie.
Zgodnie z art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Przedstawione powyżej regulacje proceduralne wskazują wprost na wyjątek od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Nieuprawniony jest także zarzut naruszenia art. 10a ust. 1a pkt 4 ustawy o ARiMR, ponieważ organ zapewnia stronie czynny udział w każdym stadium postępowania tylko w sytuacji, gdy strona zgłosi takie żądanie. W niniejszej sprawie strona nie zgłosiła żądania, a zatem powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.
Reasumując powyższe rozważania sąd stwierdził, że organy w sposób wystarczający zbadały strukturę organizacyjną A. w W. i ustaliły, w jaki sposób kształtuje się gospodarka finansowa i jakie są faktyczne źródła finansowania uczelni. W tym celu dokonały analizy przepisów ustaw: Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, o finansach publicznych, o zasadach zarządzania mieniem państwowym, Statutu uczelni i sprawozdania finansowego za 2019 r. Zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zawiera prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy wyjaśniły bowiem w sposób właściwy motywy podjętego rozstrzygnięcia, tj. dlaczego uznały, że A. w W. – B. w R. nie należy do kategorii MŚP oraz z jakich względów zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 3 ust. 4 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, uniemożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej. Prawidłowo również powołały w decyzjach przepisy prawa powszechnie obowiązującego znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
d.cz.