III SA/Łd 439/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2020-12-30
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenia społeczneskładkiodsetki za zwłokęumorzenie należnościZUSzaległościsytuacja materialnazdrowieopieka nad chorym

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W.G. na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia odsetek od zaległych składek, uznając brak wystarczających dowodów na niemożność ich spłaty.

Skarżący W.G. domagał się umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną swoją oraz żony. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że skarżący nie wykazał całkowitej nieściągalności należności ani wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie w szczególnych przypadkach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, stwierdzając, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń o niemożności spłaty odsetek, a organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy.

Sprawa dotyczyła skargi W.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący argumentował, że jego trudna sytuacja materialna i zdrowotna, a także choroba żony wymagająca stałej opieki, uniemożliwiają mu spłatę odsetek. ZUS odmówił umorzenia, wskazując na brak przesłanek całkowitej nieściągalności należności oraz brak wystarczających dowodów na uzasadnienie umorzenia w szczególnych przypadkach, zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego. Sąd administracyjny uznał skargę za niezasadną. Podkreślono, że ciężar udowodnienia przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, a skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów potwierdzających jego twierdzenia o niemożności spłaty odsetek, w szczególności w zakresie kosztów leczenia, utraty dochodów czy konieczności stałej opieki nad żoną. Sąd stwierdził również, że organ prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i zastosował właściwe przepisy prawa, a zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych nie znalazły uzasadnienia. Sąd potwierdził również, że przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania w sprawach dotyczących umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ZUS odmówił umorzenia, a sąd administracyjny oddalił skargę, uznając brak wystarczających dowodów na niemożność spłaty odsetek.

Uzasadnienie

Skarżący nie wykazał całkowitej nieściągalności należności ani wystarczających przesłanek uzasadniających umorzenie w szczególnych przypadkach, takich jak brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych czy przewlekła choroba pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu. Przedstawione dowody dotyczące sytuacji materialnej i zdrowotnej były niewystarczające.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (23)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 2, ust. 3, ust. 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 32

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

rozporządzenie art. 3 § ust. 1 pkt 1-3

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1, § 2

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe art. 13

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe art. 361 § pkt 1

o.p. art. 67a § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

u.s.u.s. art. 24 § ust. 5a, ust. 5b

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 29 § ust. 1 a

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 24 § ust. 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 28 § ust. 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 7, 77, 80 k.p.a. przez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Naruszenie art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego w zakresie sytuacji zdrowotnej i możliwości zarobkowania. Naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przez niezastosowanie przepisu dotyczącego choroby żony i opieki nad nią. Naruszenie przepisów dotyczących zmian w okresie przedawnienia należności. Zastosowanie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. do umorzenia odsetek od składek.

Godne uwagi sformułowania

ciężar dowodowy spoczywa na stronie ubiegającej się o ulgę organ działa w ramach uznania administracyjnego, ale nie dowolnie nie można stosować art. 67a § 1 pkt 3 o.p. do umorzenia odsetek od składek ZUS

Skład orzekający

Krzysztof Szczygielski

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Alberciak

sędzia

Janusz Nowacki

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania odsetek od składek ZUS, ciężar dowodowy wnioskodawcy, brak zastosowania przepisów Ordynacji podatkowej do umorzenia składek."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy indywidualnej sytuacji wnioskodawcy i oceny dowodów, ale potwierdza ogólne zasady interpretacji przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje trudności w uzyskaniu umorzenia odsetek od zaległych składek ZUS, podkreślając znaczenie rzetelnego udokumentowania sytuacji materialnej i zdrowotnej. Pokazuje również, że przepisy Ordynacji podatkowej nie zawsze mają zastosowanie do innych zobowiązań publicznoprawnych.

Czy choroba i brak środków pozwolą umorzyć odsetki od długu w ZUS? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 189 214 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Łd 439/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2020-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak
Janusz Nowacki
Krzysztof Szczygielski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 266
art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32, art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Sentencja
Dnia 30 grudnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Janusz Nowacki, , po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
III SA/Łd 439/20
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku W.G. z dnia [...] r. o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu składek, odmówił:
1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 266)- dalej: u.s.u.s.; umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 189.214 zł, w tym:
a. ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 139.268 zł, w tym z tytułu:
- odsetek w kwocie 103.141 zł liczonych na dzień 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres 2/2001, 4/2001-10/2001, 12/2001-07/2009, 09/2009-4/2010, 08/2015 w kwocie 67.187,18 zł;
- odsetek w kwocie 36.127 zł liczonych na dzień 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 2/2001, 4/2001-10/2001, 12/2001-04/2008 w kwocie 20. 650,90 zł;
b. ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 43.702 zł, w tym z tytułu:
- odsetek w kwocie 23.276 zł liczonych na dzień 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres 12/2000 - 06/2001, 09/2001- 04/2005, 06/2005-06/2006, 08/2006-02/2009, 07/2009, 09/2009-04/2010, 08/2015 w kwocie 16.244,88 zł;
- odsetek w kwocie 20.426 zł liczonych na dzień 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 12/2000-06/2001,08/2001-004/2005, 06/200506/2006, 08/2006-04/2008 w kwocie 10.546,68 zł;
c. odsetek w kwocie 6.244 zł liczonych na dzień 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07/2002 – 03/2003, 05/2003- 06/2005, 08/2005-04/2007, 09/2007-11/2007, 02/2008-04/2008, 03/2009-07/2009,09/2009-04/2010, 08/2015 w kwocie 4.377,09 zł;
2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365)- dalej: rozporządzenie; umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej kwocie 95.855 zł, w tym:
a. odsetek w kwocie 68.748 zł liczonych na 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2001, 04/2001-10/2001, 12/2001-07/2009, 09/2009-04/2010,08/2015 w kwocie 47.345,91 zł;
b. odsetek w kwocie 23.276 zł liczonych na 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/2000-06/2001, 09/2001-04/2005, 06/2005-106/2006, 08/2006-02/2009, 07/2009, 09/2009 04/2010, 08/2015 w kwocie 6.244,88 zł;
c. odsetek w kwocie 3.831 zł liczonych na 19 grudnia 2019 r. przypadających od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za okres 07-2002- 03/2003, 05/2003-06/2005, 08/2005-04/2007,09/2007-11/2007, 02/2008-04/2008, 03/2009-07/2009, 09/2009-04/2010, 08/2015 w kwocie 2.837,03 zł.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:
Wnioskiem z dnia [...] r. W.G. wystąpił o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu składek, naliczonych od prowadzonej do 2019 r. działalności gospodarczej. Uzasadniając wskazał, iż należności z tytułu składek wraz z należnymi odsetkami spłaca zgodnie z zawartą w dniu 4 lutego 2016 r. umową ratalną nr 73/2016. Jednakże z uwagi na trudną sytuację materialną, jak również problemy zdrowotne zobowiązanego oraz jego żony wnosi o przyznanie przedmiotowej ulgi.
Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J.G. Na stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego skarżącego składają się: dochody skarżącego w łącznej kwocie 2.166,46 zł uzyskiwane tytułem wykonywanych prac dorywczych o charakterze pisarskim i artystycznym oraz wypłacana żonie skarżącego renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokość 878,12 zł netto. Natomiast stałe miesięczne wydatki strony, w tym między innymi koszty utrzymania i eksploatacji mieszkania, koszty leczenia, koszty utrzymania i ubezpieczenia samochodu, kształtują się w łącznej kwocie około 4.533,26 zł. Ponadto strona ponosi miesięczne koszty związane z wyżywieniem, ubiorem, udziałem w wydarzeniach kulturalnych kształtujące się w łącznej kwocie około 3.100 zł. Poza ww. wydatkami strona reguluje ciążące na niej zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, jak i cywilnoprawnym w łącznej kwocie 2.125 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, czy też wierzytelności, z których mogłoby zostać pokryte przedmiotowe zadłużenie. Dalej skarżący wskazał, że postępująca nieuleczalna choroba żony, jak i zdiagnozowany u niego nowotwór prostaty, wynikające z powyższego koszty leczenia i rehabilitacji oraz brak możliwości podjęcia stałej pracy zawodowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad żoną, nie prognozują poprawy jego sytuacji majątkowej. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należnych odsetek skutkować będzie obniżeniem miesięcznej raty, odprowadzanej przez skarżącego zgodnie z zawartym w 2016 r. układem ratalnym, do kwoty około 500 zł, która jest dla strony kwotą realną do spłaty.
Ponadto ze złożonego do akt sprawy w dniu 20 lutego 2020 r. oświadczenia skarżącego wynika, że jest on w posiadaniu trzech obrazów oraz niesprawnej spawarki elektrodowej, na których to ruchomościach dokonano zastawu na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast pozostałe składniki majątku ruchomego objęte zastawem na rzecz Zakładu, to jest: samochód osobowy Mitsubishi Colt, wózek widłowy oraz piec grzewczy na gaz w butli nie pozostają już w posiadaniu skarżącego. Do oświadczenia załączył kopię umowy kupna – sprzedaży w/w pojazdu, zawartą w roku 2010.
Jednocześnie z wnioskiem o umorzenie odsetek od zaległych składek, skarżący wystąpił o zmianę warunków zawartego układu ratalnego.
W oparciu o załączone do wniosku informacje; dane posiadane przez organ w związku z wcześniejszym wnioskiem skarżącego o udzielenie ulgi; jak również dane posiadane z urzędu Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności przeanalizował możliwość umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Odnosząc powyższe do ustaleń faktycznych niniejszej sprawy Zakład stwierdził, że w stosunku do prowadzonej przez W.G. działalności gospodarczej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a wysokość ciążącego na nim zobowiązania przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Tym samym w sprawie nie znajdą zastosowania przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4a, 4b u.s.u.s. Ponadto z oczywistych przyczyn w sprawie zastosowania nie znajduje również przesłanka wymieniona w pkt 1 powołanego przepisu.
Organ wskazał, iż należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony w związku z prowadzonym od grudnia 2001 r. postępowaniem egzekucyjnym. Należności z tytułu składek były sukcesywnie obejmowane postępowaniem egzekucyjnym. W związku z wpływem wniosku strony o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą w dniu 18 czerwca 2014 r postępowanie egzekucyjne prowadzone na należności objęte złożonym wnioskiem zostało zawieszone. W dniu 19 lutego 2016 r. postępowanie egzekucyjne również zostało zawieszone na należności niepodlegające abolicji z uwagi na zawartą umowę ratalną nr [...]. Co więcej należności za okres od czerwca 2002 r. do sierpnia 2003 r. zostały zabezpieczone zastawem na majątku ruchomym skarżącego.
Jak już wcześniej wskazano skarżący uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wykonywanych prac dorywczych, kształtujące się w łącznej kwocie około 2.166,46 zł miesięcznie. Powyższe w ocenie organu wskazuje na możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych wobec skarżącego, a co za tym idzie brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności, wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.
W następnej kolejności Zakład Ubezpieczeń społecznych przeanalizował możliwość umorzenia przedmiotowych odsetek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-2 rozporządzenia z 2003 r. W myśl powołanego art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Odnosząc powyższe do niniejszego stanu faktycznego, zakład stwierdził, że wobec nieprowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, w sprawie nie znajdzie zastosowania przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r.
Odnośnie możliwości zastosowania przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zakład, nie negując problemów zdrowotnych skarżącego oraz jego żony wskazał, iż do przedmiotowego wniosku strona nie dołączyła jakiejkolwiek dokumentacji, z której wynikałoby, że ze względu na stan zdrowia bądź też z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nie ma możliwości uzyskiwania dochodu, pozwalającego na spłatę należności. Wręcz przeciwnie, pomimo złego stanu zdrowia skarżący, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, uzyskuje miesięczne dochody z tytułu wykonywanych prac dorywczych o charakterze pisarskim i artystycznym. Natomiast małżonka skarżącego, pomimo orzeczonej wobec niej, w styczniu 2012 r. całkowitej niezdolności do pracy, nie legitymuje się orzeczeniem, z którego wynikałoby, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Natomiast, co do możliwości umorzenia przedmiotowych odsetek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. zakład wskazał, iż zgodnie z oświadczeniem skarżącego oraz posiadanymi przez organ danymi z urzędu, stały miesięczny dochód gospodarstwa domowego strony kształtuje się w łącznej kwocie 3.109,46 zł, na którą składają się dochody skarżącego oraz wypłacana jego małżonce renta w wysokości 943 zł netto. Wyżej wskazana łączna kwota uzyskiwanych dochodów przekracza minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które w czwartym kwartale 2019 r. wynosiło 2.030,92 zł. Ponadto, jak wynika z oświadczenia skarżącego, ponoszone miesięczne koszty utrzymania znacznie przekraczają miesięczne dochody, co w ocenie organu pozwala na stwierdzenie, że strona posiada źródło dochodów nieujawnione w złożonym oświadczeniu, bądź też wysokość ponoszonych wydatków została wykazana w sposób nierzetelny. Co więcej, poza realizacją zawartego układu ratalnego, skarżący reguluje ciążące na nim zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Wobec powyższego zakład uznał, iż w sprawie brak jest podstaw do umorzenia przedmiotowych odsetek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., bowiem opłacenie przez skarżącego zaległych składek wraz z należnymi odsetkami, nie pozbawi strony skarżącej środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Reasumując Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał na ciążący na nim jako dysponencie środków publicznoprawnych, szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności zakład kieruje się nie tylko interesem dłużnika, ale również, mając na uwadze charakter i przeznaczenie środków pochodzących z tytułu składek, interesem publicznym. Tymczasem umorzenie należności stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji z przysługujących organowi środków oraz możliwości ich późniejszego dochodzenia, w sytuacji poprawy kondycji majątkowej zobowiązanego, tym bardziej, gdy w ocenie zakładu istnieją realne szanse odzyskania należnych środków. Zakład podkreślił także, że odsetki od zaległości z tytułu składek, poza funkcją sankcyjną, stanowią również rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z obowiązującymi przepisami, opłacania składek przez osobę do tego zobowiązaną. Ma to na celu poza zachowaniem równego traktowania wszystkich płatników składek, również ochronę interesu ubezpieczonych.
Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia w.G., korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 52 § 3 p.p.s.a. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której zarzucił naruszenie:
- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący oraz niezebranie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego w zakresie ponoszonych przez niego wydatków i kosztów utrzymania, leczenia i utraconego zarobku związanych z chorobą żony, chorobą własną, utratą źródeł utrzymania;
- art. 80 k.p.a. przez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że sytuacja zdrowotna skarżącego i małżonki oraz konieczność sprawowania nad nią stałej opieki nie pozbawiają skarżącego możliwości zarobkowania;
- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. poprzez jej niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że choroba żony i konieczność sprawowania nad nią opieki nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu odsetek;
- naruszenie przepisów dotyczących zmian w okresie przedawnienia należności i skrócenia tego okresu z 10 do 5 lat;
- art. 67a § 1 pkt 3 o.p., zgodnie z którym organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i art. 135 p.p.s.a. Jednocześnie na podstawie art. 205 § 1 i art. 210 § 1 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając wniesioną skargę wskazał na wstępie, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem dotyczącym umorzenia odsetek od zaległości składkowych z tytułu prowadzonej do 2019 r. działalności gospodarczej. Poprzednie decyzje, negatywnie rozpatrujące jego wnioski, były uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokami wydanymi w sprawach o sygn. akt III SA/Łd 421/16 i III SA/Łd 306/17. Pomimo wykazanych przez Sąd szeregu uchybień, jakich dopuścił się organ, w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych po raz kolejny wydał decyzję odmowną, czym w ocenie skarżącego zignorował obowiązujące przepisy prawa i wyroki Sądu. Dalej skarżący wskazał, iż sytuacja materialna i zdrowotna, zarówno jego, jak i jego małżonki uległa znacznemu pogorszeniu, od czasu wydania poprzednich rozstrzygnięć. Wyjaśnił, że wnosząc w dniu [...] r. o umorzenie odsetek od zaległych składek, udokumentował w sposób wyczerpujący fakt braku jakiegokolwiek majątku, pozwalającego na spłatę przedmiotowych odsetek, o których umorzenie wnosi. Zakwestionował powoływaną przez zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji informację o posiadanym przez siebie majątku, na którym dokonano zastawu na rzecz ZUS. Wskazał, iż jest ona nieprawdziwa, gdyż pozostały w jego rękach majątek, stanowiący w 2001 r. przedmiot zabezpieczenia, jest wart na dzień dzisiejszy około 1.500 zł. Większość tego majątku została sprzedana, a uzyskane środki przeznaczone na spłatę ciążącego na skarżącym zobowiązania. Skarżący zakwestionował także dowolne stanowisko organu, z którego wynika, że bardzo poważna i nieuleczalna choroba żony, wymagającej stałej opieki jak również choroba nowotworowa zobowiązanego, nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia przedmiotowych odsetek. Wynikające z powyższego, stale rosnące koszty leczenia i rehabilitacji raptownie pogorszyły sytuację majątkową skarżącego i ograniczyły możliwość uzyskiwania dochodów, których aktualne źródło stanowią prace dorywcze, wykonywane zdalnie, przy chorej żonie.
Skarżący zakwestionował również stanowisko organu w zakresie możliwości spłaty przez niego całości zadłużenia, to jest należności głównej wraz z odsetkami. Odwołując się do wysokość ciążącego na nim zadłużenia, wysokości dochodów, na które poza wynagrodzeniem za wykonywane prace dorywcze, składa się otrzymywana przez żonę skarżącego renta, jak również stałych miesięcznych wydatków wynikających między innymi z kosztów utrzymania, eksploatacji mieszkania, leczenia i rehabilitacji, czy też potrzeb kulturalnych, skarżący wywiódł, że dłuższe trwanie w obecnej sytuacji, skutkować będzie brakiem możliwości zaspokojenia nawet najprostszych potrzeb życiowych jego rodziny. Natomiast powoływany przez organ wskaźnik kwoty minimum socjalnego, nie może być odnoszony do sytuacji, w której znajduje się skarżący, a którą niewątpliwie komplikuje poważna choroba żony, jak i jego dolegliwości. Ponadto wskaźnik ten nie obejmuje kosztów utrzymania mieszkania, garażu, samochodu, którym skarżący dowozi żonę do lekarzy oraz kosztów zakupu paliwa. Co więcej, w ocenie skarżącego zakład pomija także kwestie pożyczek, które skarżący jest zmuszony zaciągać w celu utrzymania siebie i swojej rodziny.
Natomiast, co do stwierdzenia przez organ braku istnienia przesłanki umorzeniowej określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003 r. skarżący przywołał pożar domu i firmy, który bezzasadnie nie został przez organ uznany za klęskę żywiołową.
Odnosząc się do kwestii wyważenia pomiędzy ważnym interesem społecznym, a interesem skarżącego podkreślił, że nie wnosi o umorzenie całej należności, a jedynie odsetek od zaległych składek. Ponadto zakład nie bierze pod uwagę faktu, że przez ponad 30 lat prowadzonej działalności gospodarczej skarżący zatrudniał nawet 50 osób, odprowadzając od nich należne składki, a także pomija jego zasługi na rzecz kultury Ł. i Polski. Mając powyższe na uwadze, jak również trudna sytuacja materialna i zdrowotna w jakiej się znalazł, a pomimo której stara wywiązywać się z ciążących na nim zobowiązań winny skutkować pozytywnym rozpatrzeniem jego prośby. Odmowa umorzenia odsetek od należnych składek, pomimo zaistnienia nie jednej, a wielu przesłanek przemawiających za ich umorzeniem, stanowiła naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 o.p., a zaskarżona decyzja wydana została z przekroczeniem tzw. uznania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie. Wyjaśnił, że obowiązek wykazania przesłanek umorzenia należności odsetkowych ciąży na zobowiązanym. W rozpoznawanej w sprawie istotny jest fakt powoływania się przez skarżącego na ponoszony koszty utrzymania rodziny w kwocie 4.533 zł. miesięcznie, co znacząco przewyższa dochody rodziny. Stąd organ rentowy powziął wątpliwość co do rzetelności przedłożonych informacji w zakresie osiąganych dochodów. Do czasu podpisania układu ratalnego wobec strony było prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Nie byłoby ono możliwe gdyby skarżący miał niskie dochody poniżej minimum socjalnego. Organ uwzględnił problemy zdrowotne skarżącego i jego żony. Zauważyć jednak należy, że w przedstawionej dokumentacji medycznej skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji potwierdzającej niezdolność do pracy (częściową lub całkowitą). Także nie przestawił żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że jego żona jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie wymaga codziennego wsparcia innej osoby w czynnościach życiowych. Znajdujące się w aktach dokumenty dotyczące stanu zdrowia żony skarżącego dotyczą lat 1999, 2012, 2015 i 2017.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność, tj. zgodność z prawem zaskarżonego aktu, a mówiąc ściślej, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przy czym stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015r., poz. 233 ze zm.),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W cyt. § 3 ust. 1 rozporządzenia, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.
Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).
Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje jednoznacznie organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu.
Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi naruszenia artykułów 7,77, i 80 k.p.a., poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego.
Uzasadnione były wątpliwości organu w zakresie wysokości dochodów deklarowanych przez skarżącego. Dochody te znacznie odbiegały od wysokości wydatków wskazanych w jego oświadczeniu z dnia 19 grudnia 2019 r. Jeśli różnica między dochodami a wydatkami miałaby wynikać (jak podnosi strona) z udzielonych z pożyczek, to powyższą okoliczność skarżący zobowiązany był wykazać składając dowody w postaci zawartych umów z pożyczkodawcami.
Jak wskazano wcześniej, to na stronie ubiegającej się o udzielenie ulgi spoczywał ciężar dowodowy.
Zdaniem sądu ZUS także trafnie zauważył, iż z dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia żony skarżącego nie wynika, by wymagała ona stałej opieki innej osoby. Tym samym, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie było możliwe uwzględnienie stanowiska skarżącego, iż konieczność stałej opieki nad żoną pozbawiała go możliwości zarobkowania.
ZUS zarządzając środkami powierzonymi przez ubezpieczonych jest uprawniony przyznać ulgę tylko w przypadku udowodnienia przez stronę, iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia przyznanie żądanej ulgi.
W niniejszej sprawie nie przedstawiając pełnego i wiarygodnego materiału dowodowego skarżący nie wykazał, że spełnia warunki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek.
Organ w uzasadnieniu decyzji (strona 6) prawidłowo wywiódł, iż należności skarżącego nie uległy przedawnieniu ze względu na prowadzone od 2001 roku postępowanie egzekucyjne, zawieszenie postępowania egzekucyjnego w czerwcu 2014 r. w związku z wpływem wniosku zobowiązanego u umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej z dnia 18 czerwca 2012 r. ( Dz.U. z 2012 r., poz. 1551), a następnie zawieszenie postępowania egzekucyjnego na skutek zawarcia umowy ratalnej w dniu 19 lutego 2016 r.
Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 a ( o rozłożenie należności na raty), do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Natomiast w myśl art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Także nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi naruszenia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, w obecnym składzie, podzielił stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2625/15 (v. LEX nr 2306790), iż w sprawie zainicjowanej wnioskiem o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek nie może mieć zastosowania przepis art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej.
NSA uzasadniając przyjęte stanowisko podniósł, że przepisy art. 23 ust. 1 oraz art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawierające odesłanie do ustawy Ordynacja podatkowa nie dają podstaw, aby wyciągać z nich dalej idące konsekwencje, niż te które wyraźnie i jednoznacznie wynikają z ich treści. Pierwszy z przywołanych przepisów ustawy systemowej stanowi bowiem, że od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2013 r. poz. 613, z późn. zm.). Przywołany przepis ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w kontekście wynikającego z tej ustawy obowiązku terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez ich płatnika ustanawia po prostu zasadę - mającą również motywować podmioty zobowiązane do terminowego regulowania wymienionych należności - zgodnie z którą odsetki za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek są naliczane na zasadach i w wysokości określonych w ustawie Ordynacja podatkowa. Tak skonstruowane odesłanie, jak wyraźnie i jednoznacznie wynika to z jego treści, odnosi się więc wprost oraz wyłącznie, gdy chodzi o naliczanie odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek oraz wysokości tych odsetek, do przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, co prowadzi w konsekwencji do wniosku, że w zakresie wynikającym z treści omawianego przepisu ustawy systemowej, odsyła on do przepisów Rozdziału 6 - "Odsetki za zwłokę i opłata prolongacyjna" - Działu III - "Zobowiązania podatkowe" - ustawy Ordynacja podatkowa. Przedmiot regulacji zawartej w tych przepisach wprost odnosi się bowiem do zasad naliczania odsetek za zwłokę oraz wysokości tych odsetek, a więc do materii stanowiącej przedmiot odesłania wynikającego z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wprost obejmującej zakres tego odesłania, który - co należy również podkreślić - w ogóle nie odnosi się do zasad i trybu umarzania odsetek za zwłokę. Tym samym, z wymienionego przepisu odsyłającego ustawy systemowej nie sposób wywodzić inne konsekwencje, niż te które korespondując z wolą samego ustawodawcy jasno i wyraźnie wynikają z jego treści. Również analiza treści art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odsyłającego w określonym w nim zakresie do odpowiedniego stosowania do należności z tytułu składek enumeratywnie - co należy z całą mocą podkreślić - wymienionych w nim przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, nie uzasadnia twierdzenia, aby z zakresu tak właśnie skonstruowanego odesłania wynikał również nakaz, czy też możliwość i dopuszczalność odpowiedniego stosowania w postępowaniach w sprawach o umorzenie zaległości z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne tych unormowań ustawy Ordynacja podatkowa, które odnoszą się do instytucji ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Przywołany przepis ustawy systemowej nie odsyła bowiem do odpowiedniego stosowania żadnego z przepisów Rozdziału 7a działu III ustawy Ordynacja podatkowa, co prowadzi do wniosku, że również w tym przypadku nie sposób zasadnie wywodzić z tego przepisu konsekwencje, które nie wynikają z jego treści. Z przedstawionych argumentów wyraźnie wynika, że w zakresie odnoszącym się do prawnych podstaw umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne intencją ustawodawcy było to, aby tworzone rozwiązania prawne miały charakter systemowy oraz jednolity, zarówno gdy chodzi o zasady i szczegółowe przesłanki (warunki) umarzania wymienionych należności, jako należności głównych z tytułu niepłaconych składek oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek nieopłaconych w terminie, jak również gdy chodzi o źródło prawa, na gruncie którego te rozwiązania prawne miałyby być ustanowione. Zwłaszcza, gdy w tej mierze za oczywiste uznać należałoby również i to, że z punktu widzenia założenia o racjonalności działań prawodawczych nie byłoby ani logiczne i celowe, ani też uzasadnione tworzenie w zakresie odnoszącym się do tożsamej przecież materii odrębnych rozwiązań prawnych - w tym zwłaszcza na gruncie różnych (odrębnych) aktów normatywnych – różnicujących w istotny sposób nie dość, że zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, to również i szczegółowe przesłanki podejmowanych w tym przedmiocie decyzji. Zasadność formułowanych wniosków znajduje swoje potwierdzenie w argumencie z treści przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że w rozumieniu tej ustawy oraz dla potrzeb jej stosowania - a więc również w zakresie odnoszącym się do udzielanych na jej podstawie ulg w opłacaniu należnych składek - "należnościami z tytułu składek" są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. W tej mierze, nie mniej istotny argument wynika również z treści art. 28 ust. 4 przywołanej ustawy. Niezależnie bowiem od wskazanych już powyżej konsekwencji wynikających z art. 24 ust. 2 ustawy systemowej podnieść należy, że w korespondencji do regulacji zawartej w tym przepisie, na gruncie art. 28 ust. 4 wymienionej ustawy wyrażona została zasada, zgodnie z którą umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniu COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 poz. 1842).
d.cz.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI