III SA/Łd 420/16

III SA/Łd 420/16 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2016-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Cisowska-Sakrajda /przewodniczący/
Irena Krzemieniewska
Krzysztof Szczygielski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 121
art. 28 ust. 1, 2, 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Dnia 30 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca: Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędziowie: Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2016 roku sprawy ze skargi D. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) oddala skargę; 2) przyznaje radcy prawnemu A. F. prowadzącej Indywidualną Kancelarię Prawną w Ł. przy ul. [...], kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt i 40/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej D. T. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę radcy prawnemu A. F. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił D.T. umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2012 r. do 09.2015 r., w wysokości 9.409,35 zł.
D.T. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, wyjaśniając że jej sytuacja jest wyjątkowa i stanowi wyjątek od reguły nakazującej zapłatę zaległych składek. Budowana przez nią przez lata firma została bankrutem o czym nie wiedziała. Nie miała wiedzy o nieodprowadzanych składkach, a jej sytuacja naprawdę jest dramatyczna, bowiem jako jedyny "uchwytny" wspólnik, mimo iż pozbawiony prawa reprezentacji, jest nękana przez komorników, którzy i tak nie mają z czego się zaspokoić. Powyższa sytuacja doprowadziła do rozwoju depresji. Realne dochody strony są na pograniczu minimum socjalnego, ze względu na pogarszający się stan zdrowia strony i jej matki koszty utrzymania co miesiąc rosną.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...].
Uzasadniając wydane orzeczenie stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 ; dalej: rozporządzenie) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że D.T. pobiera emeryturę w wysokości 2.699,15 zł. brutto ( 1.5551,45 zł netto). Prowadzi gospodarstwo domowe z matką osiągającą dochody netto z emerytury 1.600,20 zł. Wydatki miesięczne z tytułu opłat (energia, gaz, itp.) wynoszą 352,68 zł, opłaty eksploatacyjne 94 zł., wydatki związane z leczeniem (leki, badania, wizyty) 880 zł., natomiast "inne wydatki" 1.250 zł. Strona posiada zobowiązania wobec osób fizycznych w łącznej wysokości 7.068,42 zł., które reguluje w miesięcznej wysokości 500 zł. Z informacji udzielonej przez stronę wynika, iż choruje na niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze, schorzenie kręgosłupa, zwyrodnienie kolan. W roku 2015 planowana jest operacja dwóch kolan. Natomiast jej matka jest po operacji tętniaka jamy brzusznej, posiada schorzenia kończyn dolnych ( nie może się poruszać), cierpi na osteoporozę, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca oraz schorzenie kręgosłupa.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że średni miesięczny dochód przypadający na członka rodziny (dwuosobowe gospodarstwo emeryckie) na zaspokojenie potrzeb życiowych, to jest zakup żywności, opłaty za media, odzież ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki, przekracza kwotę minimum socjalnego ( kwota wskazana w decyzji z dnia [...] - 899,62 zł.). Strona dysponuje zatem środkami na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, co wyklucza istnienie przesłanki ubóstwa. Możliwość egzekwowania należności z tytułu składek ze świadczenia emerytalnego nie wywołuje skutku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Ustawodawca regulując powyższą kwestię określił w art. 139-140 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń społecznych swoisty próg mający zapewnić minimum egzystencji – ze świadczenia mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% jego wysokości, przy czym wolna od egzekucji i potrąceń pozostaje wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej renty. ZUS nie zakwestionował występowania schorzeń u strony i jej matki, jednakże stan zdrowia pozostaje bez wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu, gdyż zarówno skarżąca i prowadząca z nią wspólne gospodarstwo domowe matka, posiadają stałe źródło dochodu w postaci emerytur.
Uwzględniając powyższe okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po zapoznaniu się z wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznał że sytuacja D.T. nie kwalifikuje się do zastosowania instytucji umorzenia na podstawie przytoczonych wyżej przepisów.
Wyjaśnił, że przy badaniu przesłanek umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Zakład zobowiązany jest dokonać oceny sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, a nie przyczyn powstania zaległości, które nie zostały przewidziane jako przesłanka umorzenia zadłużenia. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, zgodnie z obowiązującymi przepisami, Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza Zakład, zaś umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji Zakładu z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Umorzenie traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest zaistnieniem konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek. Posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu w przedmiotowej sprawie, gdyż każdy wierzyciel ma prawo, a co więcej obowiązek dochodzenia swoich należności. Strona reguluje swoje zobowiązania selektywnie, przedkładając regulowanie innych zobowiązań przed zobowiązaniami, jakimi są należności z tytułu składek. Zobowiązana mogłaby przystąpić do spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, który dostosowany byłby do jej możliwości finansowych, co może oznaczać, że spłata zadłużenia wobec ZUS w dłuższym okresie czasu jest możliwa. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia.
D.T. wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podnosząc, że została odsunięta od spraw spółki w związku z czym nie dowiedziała się o zadłużeniu m.in. z tytułu składek ZUS. Obecnie przeciwko niej prowadzonych jest około 10 postępowań komorniczych.
ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione wcześniej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem referendarza z dnia 14 lipca 2016 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego.
Pełnomocnik skarżącej w dniu 7 września 2016 r. złożył pismo procesowe (oznaczone datą 6 września 2016 r.), w którym wniósł o zmianę decyzji ZUS z dnia [...]. poprzez umorzenie należności z tytułu składek, ewentualnie jej zmianę poprzez częściowe umorzenie należności. Wskazał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust.1 i 2 u.s.u.s. w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności. Jednakże w stosunku do strony winien mieć zastosowanie przepis ust. 3a stanowiący, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie pełnomocnika strony w przedmiotowej sprawie ma miejsce "uzasadniony przypadek". Paragraf 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu tych składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku złożonym do tut. Sądu o przyznanie prawa pomocy skarżąca szczegółowo wykazała swój stan majątkowy. Zgodnie z przedstawionymi danymi prawie cały dochód osiągany przez gospodarstwo domowe jest pożytkowany. Skarżąca zamieszkuje wraz z matką. Obie są osobami starszymi i schorowanymi, w konsekwencji więc większość dochodów z emerytury przeznaczana jest na leki oraz wizyty u lekarza. Komornicy dokonali zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej. Pełnomocnik nawiązał do, zgłaszanych przez stronę w trakcie postępowania administracyjnego, okoliczności dotyczących konfliktów strony z jej wspólnikiem w okresie prowadzenia działalności gospodarczej (handlowej) spółki jawnej. Skutkiem tych konfliktów jest zadłużenie skarżącej i prowadzenie wobec niej postępowań egzekucyjnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] orzekająca o odmowie uwzględnienia wniosku strony o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11.2012 r. do 09. 2015 r.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365).
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).
Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m. in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.
Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak więc uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.
Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).
Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem to strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez stronę. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącej, na podstawie art. 10 § 1 K.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy.
Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym strony, aktualnym na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległych składek oraz z informacji przedłożonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 2.699,15 zł. brutto ( 1.5551,45 zł netto). Prowadzi gospodarstwo domowe z matką osiągającą dochody netto z emerytury 1.600,20 zł. Wydatki miesięczne z tytułu opłat (energia, gaz, itp.) wynoszą 352,68 zł, opłaty eksploatacyjne 94 zł., wydatki związane z leczeniem (leki, badania, wizyty) 880 zł., natomiast "inne wydatki" 1.250 zł. Strona posiada zobowiązania wobec osób fizycznych w łącznej wysokości 7.068,42 zł., które reguluje w miesięcznej wysokości 500 zł. Bezsporne pozostaje w sprawie, iż wobec skarżącej prowadzone są postępowania egzekucyjne. Organy egzekucyjne dokonały zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej.
W ocenie Sądu, odnosząc powyższe okoliczności do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należało uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne i nie zostało zakończone stwierdzeniem przez właściwy organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto skarżąca oraz zamieszkująca z nią matka osiągają stałe dochody z emerytur w łącznej wysokości 3151 zł. Kwota ta przekracza deklarowane przez stronę wydatki na utrzymanie mieszkania, zakup żywności, lekarstw i wizyty lekarzy specjalistów (ok. 2600 zł.). Jak dokładnie wyjaśnił ZUS uzyskiwane dochody przekraczają także kwotę minimum socjalnego. Bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia pozostaje również podniesiona przez skarżącą okoliczność, zgodnie z którą powstanie zaległości nie było przejawem złej woli strony, lecz następstwem niepowodzenia w prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazać bowiem należy, że powołany przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających zakład rentowy do umorzenia zaległych należności, który nie obejmuje okoliczności, dotyczących przyczyn i sposobu powstania zaległości.
Zdaniem Sądu ZUS trafnie przyjął iż, regulowanie przez skarżącą zobowiązań wobec innych osób fizycznych nie może uzasadniać umorzenia zaległych należności składkowych. Obowiązkiem Zakładu jest zarówno wypłata emerytury skarżącej jak i zabezpieczenie środków finansowych na świadczenia pozostałych ubezpieczonych. Uprzywilejowanie innych wierzycieli strony, kosztem osób objętych ubezpieczeniem, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, a ponadto miałoby negatywny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie systemu ubezpieczeń zdrowotnych.
Za uzasadnioną w ocenie Sądu uznać również należało, odmowę umorzenia zaległości skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.
Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, z przedstawionych przez stronę dokumentów i wyjaśnień nie wynika, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca oraz zamieszkująca z nią matka są w stanie z otrzymywanych emerytur opłacić świadczenia mieszkaniowe, dokonać zakupu żywności oraz lekarstw, a ponadto opłacić prywatne wizyty lekarskie i regulować co miesiąc zobowiązania zaciągnięte u innych wierzycieli. Świadczy to w ocenie Sądu o tym, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Tym samym zarzut dotyczący naruszenia w/w przepisu uznać należało za niezasadny.
W sprawie nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie złego stanu zdrowia skarżącej i zamieszkującej z nią matki. Potwierdza to załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna. Wskazać jednak należy, że z treści w/w przepisu wynika, iż przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Tymczasem choroba skarżącej i sprawowanie opieki nad matką nie pozbawiają skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności, bowiem skarżąca osiąga stały dochód z emerytury.
Bezsporne pozostaje także, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ( klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności).
W ocenie Sądu nie zasługuje na akceptację stanowisko pełnomocnika strony zawarte w piśmie procesowym z dnia 6 września 2016 r., iż sytuacja skarżącej stanowi "uzasadniony przypadek" w rozumieniu § 3 rozporządzenia i w konsekwencji Sąd powinien zmienić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie. Stanowisko to pełnomocnik uzasadnił okolicznością złożenia przez skarżącą w Sądzie wniosku o przyznanie pomocy, w którym wykazała, że praktycznie cały dochód gospodarstwa domowego jest pożytkowany. Większość dochodów z emerytur przeznaczana jest na leki.
Sąd zapoznał się z wykazem wydatków skarżącej zamieszczonym we wniosku o przyznanie pomocy. Rzeczywiście wskazana we wniosku wysokość wydatków, w tym przeznaczonych na leczenie i rehabilitację, jest określona w wyższej kwocie niż deklarowana przez stronę w trakcie postępowania administracyjnego.
Jednak zgodnie z art. 133 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a zatem rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego w dniu wydania zaskarżonego aktu.
ZUS wydając skarżoną obecnie decyzję miał obowiązek uwzględnić wysokość wydatków skarżącej na dzień wydawania decyzji ([...]). Przyjął wydatki deklarowane przez skarżącą, nie podważając rzetelności jej oświadczenia. Nie można zatem obecnie czynić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych zarzutu nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji podjęcia nieprawidłowej decyzji.
Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.
Ponadto Sąd wyjaśnia, że przepisy p.p.s.a. ( Dział III. Rozdział 10) nie przewidują możliwości dokonania przez sąd zmiany decyzji ZUS, jak żąda pełnomocnik strony w piśmie procesowym z dnia 6 września 2016 r. Dlatego nawet w przypadku uwzględnienia skargi Sąd nie byłby uprawniony wydać orzeczenia o treści wnioskowanej przez pełnomocnika strony.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalić.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.
D.Cz.