III SA/Łd 400/25

III SA/Łd 400/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Ceglarska-Piłat
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1pkt 1 lit. a, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2483
art. 37a, art. 37 gf
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
Sentencja
Dnia 23 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 13 maja 2025 roku nr 1001-IUOD-2.4811.2222.2025.2 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz D. K. kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 maja 2025 r. nr 1001-IUOD-2.4811.2222.2025.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi stwierdził uchybienie przez D. K. terminu do wniesienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej z dnia 15 kwietnia 2025 r. nr 1001-IUCKOD-1.4810.10610.2025.2.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Pismem z 15 kwietnia 2025 r. organ wezwał D. K. do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł, na podstawie art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2483 ze zm.). Wezwanie wystosowane zostało w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2, węzeł S. w dniu 19 grudnia 2021 r., pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], którego wg Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców był właścicielem na dzień naruszenia. Wezwanie to zostało doręczone 22 kwietnia 2025 r.
Skarżący wniósł sprzeciw za pośrednictwem platformy do e-Doręczeń. Wyjaśnił, że nigdy wskazaną autostradą nie podróżował. W momencie rejestrowania przejazdu pojazd użytkował brat, któremu później go sprzedał.
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi stwierdził uchybienie terminu do wniesienia sprzeciwu. Organ wskazał, że w myśl art. 37gf ust. 1 ustawy o autostradach - wnoszący opłatę może wnieść sprzeciw do Szefa KAS, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7. Wniesienie sprzeciwu nie zwalnia z obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej.
Wezwanie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazd w dniu 19 grudnia 2021 r. po płatnym odcinku autostrady A2, węzeł S. zostało doręczone 22 kwietnia 2025 r. Od tej daty, zgodnie z art. 37gf § 1 ustawy o autostradach, strona miała 14 dni na wniesienie sprzeciwu. Termin ten upłynął 6 maja 2025 r. Pismo z 7 maja 2025 r., które zostało wysłane do organu za pośrednictwem usługi e - Doręczenia wniesiono 1 dzień po obowiązującym terminie. Zdaniem DIAS bezspornym jest zatem, że sprzeciw od wezwania z 15 kwietnia 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazd z 19 grudnia 2021 r. wniesiony został z uchybieniem 14-dniowego terminu do jego złożenia.
Organ wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie ulega wątpliwości, że do instytucji sprzeciwu należy zastosować art. 134 k.p.a., gdyż uchybienia proceduralne powstałe przy wniesieniu sprzeciwu rozstrzygane są przez organ odwoławczy (Dyrektora Izby Administracji Skarbowej). A zatem zastosowanie ww. przepisu, który ze swojej istoty dotyczy postępowania odwoławczego powoduje, że są podstawy do odpowiedniego stosowania tego przepisu do sprzeciwu, o którym mowa w ustawie o autostradach.
W myśl art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach, w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania w sprawie sprzeciwu, o którym mowa w ust. 2, i wniosku, o którym mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ).
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 57 § 5 pkt 1 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał dowód otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. W ocenie organu sprzeciw został złożony z uchybieniem 14- dniowego terminu do jego wniesienia.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. K. zarzucił:
1) naruszenie art. 57 § 5 p.p.s.a. przez uznanie, że opóźnienie w złożeniu pisma było zawinione,
2) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy,
3) naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwa (art. 8 k.p.a.),
4) brak uwzględnienia nadzwyczajnych okoliczności niezależnych od strony (błąd po stronie banku),
5) naruszenie prawa do sądu i prawa do obrony.
Skarżący wyjaśnił, że 6 maja 2025 r., tj. w ostatnim dniu terminu do złożenia sprzeciwu od opłaty dodatkowej, przygotowywał pismo i przystąpił do jego podpisywania za pośrednictwem profilu zaufanego powiązanego z kontem w bankowości elektronicznej mBanku. Około godziny 23:58, podczas próby podpisania i wysłania dokumentu, system wyświetlił komunikat: "Usługa jest chwilowo niedostępna". Problem utrzymywał się przez kilka minut i uniemożliwił skuteczne złożenie pisma przed północą. Ostatecznie dokument został przesłany tuż po północy - 7 maja 2025 r, o godz. 00:02. Z uwagi na to, że opóźnienie wynikało wyłącznie z przyczyn technicznych po stronie banku, nie ponosi za nie winy. Opóźnienie to było niezależne od skarżącego i wynikało z problemu technicznego po stronie dostawcy usługi logowania - banku. Złożył stosowny wniosek do mBanku o udostępnienie historii logowań oraz autoryzacji w podanym przedziale czasowym, numer reklamacji [...].
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 13 maja 2025 r. stwierdzające uchybienia przez skarżącego terminu do wniesienia sprzeciwu.
Z ustaleń Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wynika, że w dniu 19 grudnia 2021 r., godz. 17.44 zarejestrowany został przejazd pojazdu o łącznej DMC poniżej 3,5 t o numerze rejestracyjnym [...] na płatnym odcinkiem autostrady A2, miejsce węzeł S.. Naruszenie zostało zweryfikowane pod względem merytorycznym na podstawie danych systemowych SPOE KAS. Z danych pobranych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że właścicielem ww. pojazdu w dniu odnotowania naruszenia był D. K.. Wobec powyższego wezwaniem z 15 kwietnia 2025 r. organ zobowiązał skarżącego do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazd z 19 grudnia 2021 r. po płatnym odcinku autostrady A2, węzeł S.. Wezwanie zostało doręczone 22 kwietnia 2025 r. Od tej daty, w ocenie organu, zgodnie z art. 37gf § 1 ustawy o autostradach, skarżący miał 14 dni na wniesienie sprzeciwu. Termin ten upłynął 6 maja 2025 r. Pismo z 7 maja 2025 r., które zostało wysłane do organu za pośrednictwem usługi e - Doręczenia wniesiono 1 dzień po obowiązującym terminie. Zdaniem DIAS bezspornym jest zatem, że sprzeciw od wezwania z 15 kwietnia 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazd z 19 grudnia 2021 r. wniesiony został z uchybieniem 14-dniowego terminu do jego złożenia.
Natomiast skarżący twierdzi, że nigdy płatnym odcinkiem autostrady A2, węzeł S. nie podróżował. W momencie rejestrowania przejazdu pojazd użytkował brat A. K., któremu później sprzedał ten samochód.
Wobec tak zarysowanego sporu należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 37a ust. 1 ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym - dalej u.a. - (w brzmieniu obowiązującym w dacie przejazdu - 19 grudnia 2021 r.) za przejazd autostradą, po dostosowaniu jej do poboru opłat, pobierane są opłaty za przejazd.
W myśl art. 37a ust. 7 u.a. do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany: 1) właściciel pojazdu albo 2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 450, 463, 694 i 720), albo 3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - zwany dalej "wnoszącym opłatę".
Zgodnie z art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach, przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego. Należy także wskazać, że zgodnie z art. 37ge ust. 1 u.a. za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł.
Zgodnie z art. 37ge ust. 5 u.a. opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7. Przepis art. 37ge ust. 6 u.a. stanowi, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma treść art. 37gf u.a. Zgodnie z ust. 1
wnoszący opłatę może wnieść sprzeciw do Szefa KAS, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7. Wniesienie sprzeciwu nie zwalnia z obowiązku wniesienia opłaty dodatkowej. Sprzeciw zawiera: 1) imię i nazwisko albo nazwę wnoszącego opłatę oraz jego adres; 2) numer PESEL albo numer identyfikacji podatkowej (NIP) wnoszącego opłatę, o ile został nadany; 3) uzasadnienie wniesienia sprzeciwu; 4) numer rachunku bankowego albo rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, na który ma zostać dokonany zwrot wpłaconej opłaty dodatkowej, w przypadku uwzględnienia sprzeciwu (art. 37gf ust. 2 u.a.).
O uwzględnieniu sprzeciwu zawiadamia się wnoszącego opłatę. Wniesiona opłata dodatkowa podlega zwrotowi. Kwota zwrotu opłaty dodatkowej pomniejsza przychód Funduszu (art. 37gf ust. 3 u.a.). Odmowa uwzględnienia sprzeciwu następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wnoszący opłatę niezadowolony z decyzji administracyjnej może, w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia, zwrócić się do Szefa KAS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 37gf ust. 4 u.a.).
W zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania w sprawie sprzeciwu, o którym mowa w ust. 2, i wniosku, o którym mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 37gf ust. 5 u.a.).
Podsumowując wskazać należy, że postępowanie związane z brakiem opłaty w terminach i trybie przewidzianym ustawą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie - w razie jego nieuwzględnienia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy czym wyłącznie do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają zastosowanie przepisy k.p.a. - w zakresie określonym w art. 37gf ust. 5 u.a. - dlatego, jak wskazuje się w orzecznictwie NSA, postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą, to również postępowaniem uproszczonym, determinowanym jego przedmiotem (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt il GSK 1818/23, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin do zgłoszenia sprzeciwu ma charakter procesowy, bowiem określa granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej - przez adresata wezwania, o którym jest mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych (podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej) - w postępowaniu zainicjowanym wezwaniem do uiszczenia tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to nie jest czystym "postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym", o którym mowa w k.p.a., chociaż kończy się - w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu - wydaniem decyzji administracyjnej, to jednak przepisy k.p.a. stosuje się w nim "odpowiednio" i we wskazanym w ustawie zakresie (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1383/24, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu uznał, że zachodzą podstawy do jego uchylenia. W ocenie Sądu, organ niezasadnie nałożył na skarżącego obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej w związku z niewniesieniem opłaty za przejazd 19 grudnia 2021 r. o godz. 17:44 płatnym odcinkiem autostrady A2, węzeł S.. Zgodnie bowiem z treścią art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych, dane, o których mowa w ust. 12, są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2021 r. (zob. art. 25 pkt 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2021 r. poz. 1005) i obowiązywał do 30 czerwca 2023 r. (por. art. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 16 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2023 r. poz. 1193). Tym samym, w świetle powyższego, w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc w okresie obowiązywania tego przepisu dane, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych (a więc dane, które powinien zawierać bilet autostradowy) mogły być gromadzone i przechowywane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy, ale równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca w sposób wyraźny pozwolił na dłuższy okres przechowywania tych danych - tj. dłuższy niż 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem - jedynie w przypadku, gdy przed upływem 24 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zostało: wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7; wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadminsitracyjne, w którym dane te są niezbędne - w takim jednak przypadku dane te są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
A zatem, jeśli ustawodawca przed wskazanym w treści tego przepisu okresem (tj. przed upływem 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) nie podjął określonych działań (tj. gdy nie wystawił wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych bądź nie wszczął postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego, w którym dane te są niezbędne), to tym samym nie może w sposób zgodny z prawem wykorzystywać wskazanych danych. Oznacza to, że dane te nie mogą być już wykorzystywane przez organ, a więc nie mogą być podstawą żądania opłaty dodatkowej. Z treści art. 37a ust. 30 in fine ustawy o autostradach płatnych wynika bowiem, że nawet w przypadku wystosowania przed upływem wskazanego terminu (tj. 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, czy wszczęcia postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego (w którym dane te są niezbędne) organ może przechowywać wskazane dane jedynie do czasu zakończenia danego postępowania.
W niniejszej sprawie skoro przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2, węzeł S. miał miejsce w dniu 19 grudnia 2021 r. o godz. 17:44, to w dniu 15 kwietnia 2025 r. organ nie miał już podstaw wzywania skarżącego do uiszczenia opłaty dodatkowej, ponieważ upłynął termin, o którym mowa w art. 37a ust. 30 ustawy. A zatem postępowanie wywołane wniesieniem sprzeciwu od wezwania i ocena terminowości jego wniesienia przez skarżącego było działaniem wadliwym, zachodziła zatem konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W tym miejscu dodatkowo zauważyć należy, że w uzasadnieniu do projektu zmian, które spowodowały dodanie do art. 37a ustawy o autostradach płatnych ust. 30 (patrz: druk sejmowy nr IX. 1073, opubl. Lex/el, a także https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1073) wskazano m.in., iż dane zawarte na biletach będą przechowywane nie krócej niż 12 i nie dłużej niż 24 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny pojazdu, są niezbędne do poboru opłaty za przejazd. Nie powinny one być przetwarzane bez ograniczenia czasowego. Z drugiej jednak strony w momencie, kiedy dane te zostaną usunięte, Szef KAS bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Biorąc pod uwagę, że jest to zachowanie podlegające sankcji, w przypadku jej błędnego nałożenia, po usunięciu danych, Szef KAS nie będzie miał możliwości ponownego sprawdzenia, czy opłata została uiszczona. Z tego względu w interesie obywateli zasadne jest, aby okres retencji tych danych nie był zbyt krótki.
W świetle powyższego nie może być wątpliwości co do tego, że dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu nie mogą być przez organ przetwarzane bez ograniczenia czasowego, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny takie ograniczenie czasowe wprowadził. Zastrzegł on jednak, że czas ten - z uwagi na interes obywatela - powinien być odpowiedni, tj. z jednej strony nie powinien być zbyt krótki, gdyż z uwagi na interes obywatela - powinien być odpowiedni, bowiem usunięcie tych danych powoduje, że organ bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Z drugiej jednak strony czas ten nie powinien być zbyt długi, ponieważ trudno przyjąć, że organ może w sposób nieograniczony przechowywać i korzystać ze zgromadzonych danych w celu uruchamiania procedury poboru opłaty dodatkowej. Wskazane założenia ustawodawcy, zdaniem Sądu, zapewniły organom odpowiedni czas na podjęcie działań zmierzających do uzyskania opłaty dodatkowej za przejazd bez uiszczenia opłaty, gdyż dane zawarte na biletach muszą być przechowywane minimum przez 12 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. A jednocześnie, zgodnie z wolą ustawodawcy dane te nie mogą być przechowywane w nieskończoność - bez żadnego ograniczenia czasowego, a jedynie przez ściśle określony czas, tj. maksymalnie przez 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca przewidział w sposób wyraźny przypadki, w których termin ten ulega wydłużeniu, o których już wspominano.
Przy czym, wprowadzenie wskazanego ograniczenia miało zdaniem Sądu na celu pozbawienie organu możliwości wykorzystania wskazanych danych po upływie określonego w przepisie terminu - przepis ten został więc wprowadzony w interesie obywatela. Uznać zatem należy, że skoro okres wskazany w treści tego przepisu upłynie, to organ zobligowany będzie do usunięcia wskazanych danych (tj. danych zawartych na konkretnych biletach związanych ze ściśle określonymi przejazdami wykonanymi przez określone ustawą podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za przejazd autostradą, a nie danych związanych z całościowym funkcjonowaniem kont tych podmiotów zarejestrowanych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS), a co za tym idzie nie będą one mogły być podstawą uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania opłaty dodatkowej, w tym do wystawienia wezwania do jej uiszczenia - organ nie będzie już bowiem miał możliwości oparcia się na zgromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS danych zawartych na biletach, gdyż z upływem wskazanego przez ustawodawcę okresu utracił on podstawę do ich przechowywania i wykorzystywania.
Z tego też powodu należy uznać, że wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem. W myśl bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc otwarty katalog środków dowodowych opatrzył ustawodawca warunkiem niesprzeczności dowodu z prawem. W doktrynie wskazuje się bowiem, iż określenie, którym posłużył się ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a., tj.: "nie jest sprzeczne z prawem" należy rozumieć szeroko - jako sprzeczność z wszelkiego rodzaju przepisami prawa, a nie wyłącznie z przepisami prawa administracyjnego. Jeśli więc idzie o sprzeczność środka dowodowego z prawem procesowym, to chodzi głównie o niezgodny z określonymi procedurami sposób jego pozyskania. Gdy zaś chodzi o sprzeczność środka dowodowego z prawem materialnym, to tyczy się to sprzeczności z przypadkami, gdy przepisy prawa z różnych względów wyłączają możliwość pozyskania lub posłużenia się określonym środkiem dowodowym. Dowód może być więc sam w sobie sprzeczny z prawem, jak również może to być dowód uzyskany w sposób sprzeczny z prawem (por. np. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 75 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 r.; a także K. Budziarek, Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., [w:] Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka z 2017 r., nr 1, s. 50 - 67.
Oprócz powyższego zauważyć należy, że pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu odpowiada w istocie stanowisku samego organu zaprezentowanym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na jego internetowej stronie podmiotowej pod adresem: https://e-toll.mf.gov.pl/inne-dokumenty/klauzula-informacyjna-szefa-krajowej-administracji-skarbowej/ (dostęp aktualny na dzień wyrokowania). W ramach zamieszczonej tam klauzuli informacyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) oraz danych pozyskanych za pośrednictwem strony internetowej obsługującej system SPOE KAS lub Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta (TCOK) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w ramach dodatkowej informacji zamieszczonej po punkcie 11 klauzuli, oznaczonej dodatkowo słowem "UWAGA" informuje się użytkowników wskazanego systemu, a więc de facto korzystających z autostrad płatnych, o przywoływanych tam i szeroko omówionych ramach czasowych związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych związanych z przejazdem autostradą, zaznaczając, że są one przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od skarżącego opłaty dodatkowej i wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu. Organ nie mógł bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, tj. 15 kwietnia 2025 r. nie miał podstaw do ich przechowywania. Wobec powyższego organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy oraz art. 134 k.p.a.
Jednocześnie stwierdzić należy, że niniejsze rozstrzygnięcie nie jest sprzeczne z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie dokonywania zwrotu opłaty dodatkowej oraz rozpatrywania sprzeciwu (Dz.U. z 2021 r. poz. 1205), gdyż w dacie wydania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej (15 kwietnia 2025 r.) opłaty tej dochodzono nienależnie - w chwili sporządzania wskazanego powyżej wezwania organ nie mógł już dysponować danymi będącymi podstawą wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej.
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
ds