III SA/Łd 394/24

III SA/Łd 394/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk
Ewa Alberciak /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33, art. 34
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Dnia 26 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 marca 2024 roku nr 210000.71.2024.RED.E.1648.KK w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 grudnia 2023 roku nr 210000.71.2023.RED.E.7423.PCz; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. kwotę 497,- (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 marca 2024 r. nr 210000.71.2024.RED.E.1648.KK, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2023 r. poz. 775 ze zm.) w związku z art. 83 ust 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2023 r. poz. 1230 ze zm.), dalej u.s.u.s., po rozpoznaniu zażalenia G. Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. na postanowienie wierzyciela z dnia 21 grudnia 2023 r. nr 210000.71.2023.RED.E.7423.PCz w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi na podstawie tytułów wykonawczych z 11 lipca 2023 r. o nr od [...] do [...], obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2023 r. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec G. Sp. z o.o.
Zawiadomieniami z 12 lipca 2023 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w m. S.A. Przedmiotowe zawiadomienia zostały odebrane przez m. S.A. również 12 lipca 2023 r.
11 lipca 2023 r. na rachunek indywidualny NRS została przekazana kwota 645 500,90 zł, która w całości zaspokoiła należności z tytułu składek za maj 2023 r. Wpłata została zaksięgowana przez system na koncie 12 lipca 2023 r.
13 lipca 2023 r. zajęcia rachunku bankowego zostały uchylone.
Postanowieniem z 17 lipca 2023 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
W wyniku rozpoznania zażalenia organ egzekucyjny postanowieniem z 27 października 2023 r. utrzymał powyższe postanowienie w mocy.
19 lipca 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Łodzi wpłynęło pismo spółki zatytułowane "Zarzuty w sprawie egzekucyjnej", w którym pełnomocnik, powołując się na art. 33 § 1 u.p.e.a., zarzucił wygaśniecie obowiązków wskazanych w tytułach wykonawczych o nr [...] - [...] przed ich wystawieniem i wniósł o umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie powyższych tytułów wykonawczych, stosownie do treści art. 34 § 4 pkt 3) lit. a) oraz 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., ponieważ zobowiązany spełnił swój obowiązek jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik Spółki wniósł również o zwrot na rachunek bankowy Spółki uzyskanych kosztów egzekucyjnych w kwocie 13 824,13 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 13 lipca 2023 r. do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi, stosownie do treści art. 64 cd § 1 powołanej ustawy.
Postanowieniem z 25 lipca 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie egzekucyjne w sprawie zarzutów z dnia 17 lipca 2023 r. Odrębnym pismem z 25 lipca 2023 r. poinformował o braku podstaw do zwrotu kwoty 13 824,13 zł z uwagi na to, że w przedmiotowej sprawie koszty egzekucyjne nie powstały.
Spółka wniosła zażalenie. Postanowieniem z 12 października 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości zaskarżone postanowienie z 25 lipca 2023 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Postanowieniem z 21 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wniesiony pismem z 17 lipca 2023 r. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie spółka dokonała w dniu 11 lipca 2023 r. dobrowolnej wpłaty w wysokości 645 500,90 zł, która w całości zaspokoiła egzekwowane należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę za maj 2023 r. Uregulowanie zadłużenia nastąpiło w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie nie doszło zatem do wszczęcia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].
ZUS stwierdził, że art. 33 u.p.e.a. wskazuje, że zarzut może być wniesiony w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, a w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wszczęcia egzekucji administracyjnej, co stanowi podstawę do oddalenia zarzutu wniesionego wnioskiem z 17 lipca 2023 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki wskazał, że w sprawie ziściła się pierwsza przesłanka wniesienia zarzutu określona w przepisie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku. Ponadto wskazał, że przesłanką wniesienia zarzutu jest tutaj sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał. Podkreślił, że spółka na bieżąco uiszczała składki na ubezpieczenia społeczne, w tym 15 czerwca 2023 r. uiściła należności z tytułu składek za maj 2023 r. Natomiast wobec możliwości wdrożenia postępowania egzekucyjnego i z uwagi na znaczną uciążliwość w prawidłowym funkcjonowaniu firmy, Spółka w dniu 11 lipca 2023 r. uregulowała należności wynikające z wystawionych tytułów wykonawczych.
Pełnomocnik wskazał ponadto, że w okresie od 30 stycznia 2020 r. ZUS I Oddział w Tomaszowie Mazowieckim prowadził w Spółce postępowanie kontrolne w zakresie prawidłowości obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek. Z kontroli został sporządzony protokół, do którego spółka złożyła zastrzeżenia, które nie zostały rozpatrzone.
Zaskarżonym postanowieniem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwołał się do treści art. 33 § 1 u.p.e.a., 84 ust. u.s.u.s. i wskazał, że co prawda Zakład Ubezpieczeń Społecznych słusznie wydał, postanowienie oddalające zarzut wniesiony przez pełnomocnika spółki pismem z 17 lipca 2023 r., to jednak w sprawie doszło do wszczęcia egzekucji administracyjnej poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. m. SA, zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego.
Organ odwołał się do treści art. 26 § 5 u.p.e.a. dotyczącego wszczęcie egzekucji administracyjnej i wskazał, że w sprawie doszło do wszczęcia egzekucji administracyjnej poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego. Wyjaśnił, że dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienia o nr od [...] do[...] w dniu 12 lipca 2023 r., natomiast dłużnik – G. Sp. z o.o. odebrała odpisy tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] wraz z ww. zawiadomieniami o zajęciu w dniu 13 lipca 2023 r.
W ocenie organu nie można uznać zarzutu określonego w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., na który powołuje się pełnomocnik we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 9 stycznia 2024 r. Zdaniem organu nie można uznać, że obowiązek uiszczenia składek za maj 2023 r. nie istnieje, z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał.
Organ zaznaczył, że we wniosku z 9 stycznia 2024 r. pełnomocnik spółki wskazał, że składki za maj 2023 r. zostały uregulowane 15 czerwca 2023 r., a jednocześnie Spółka 11 lipca 2023 r. uregulowała należności z tytułu składek za ww. miesiąc łącznie z odsetkami za zwłokę.
Jak wynika z analizy konta płatnika wpłata dokonana 15 czerwca 2023 r,. została rozliczona na należności z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych za okres maj 2018 - grudzień 2019 r. oraz częściowo za maj 2023 r. oraz na należności z tytułu składek na FGŚP za okres grudzień 2018 r.- grudzień 2019 r.
Natomiast wpłata z 11 lipca 2023 r. została rozliczona na pozostałe należności składkowe na fundusz ubezpieczeń społecznych za maj 2023 r. oraz należności z tytułu składek na fundusz ubezpieczenia zdrowotnego oraz FGŚP za maj 2023 r. Wpłaty zostały rozliczone zgodnie z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz.1771).
Zdaniem organu nie można uznać, że obowiązek uregulowania składek za maj 2023 r. nie istniał przed 11 lipca 2023 r. Co do tego wątpliwości miała również chyba spółka, skoro dokonała wpłaty ww. składek wraz z odsetkami 11 lipca 2023 r.
Oceniając przedstawione okoliczności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że postanowienie z dnia 21 grudnia 2023 r. było zasadne.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G. Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 §1, art. 77 § 4, art. 107 § 3 oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i na jego dowolnej ocenie, a także niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zaniechaniu ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że należności egzekwowane tytułami wykonawczymi o numerach od: [...] do [...] nigdy nie były opłacone nieterminowo, a w konsekwencji, że zostały one uregulowane przez skarżącego w ustawowym terminie ich płatności, tj. 15 czerwca 2023 r.,
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, w sytuacji gdy ziściła się przesłanka nieistnienia obowiązku, albowiem skarżąca uiściła w terminie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz FGŚP za maj 2023 roku, tj. w dniu 15 czerwca 2023 r., natomiast ZUS samowolnie i bez podstawy prawnej dokonał zaliczenia składki uiszczonej przez skarżącą za maj 2023 roku na poczet rzekomej "zaległości" za okres od maja 2018 do grudnia 2019 roku,
3) naruszenie art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia wraz ze wskazaniem w uzasadnieniu, że należności objęte tytułami wykonawczymi o numerach: od: [...] do [...] zostały uregulowane przez skarżącego w dniu 11 lipca 2023 r., podczas gdy, rzekomo zaległe składki na ubezpieczenia, na poczet których zaliczona została wpłata składek za maj 2023 r. zostały pobrane przez ZUS I Oddział w Łodzi bez podstawy prawnej, tj. bez wydania decyzji ustalających wymiar składek na ubezpieczenia społeczne.
Spółka wniosła o uchylenie postanowienia I i II instancji i uznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w całości, ewentualnie o uchylenie postanowienia I i II instancji oraz zasądzenie od organu koszów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych - na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli Sądu poddano postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 marca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie ZUS z dnia 21 grudnia 2023 r. o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 11 lipca 2023 r.
W myśl art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą zarzutu może być tylko: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut w obecnym stanie prawnym jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (...) [ patrz: Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz Opublikowano: LEX/el. 2023].
Z treści pisma zobowiązanej z dnia 17 lipca 2023 r. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynika, że Spółka złożyła zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości powołując się na przepisy art. 33 § 1 u.p.e.a., wskazując, że zobowiązanie wygasło przed wszczęciem egzekucji, wskazując, że zobowiązany odprowadził zobowiązania w dniu 15 czerwca 2023 r. za maj 2023 r., zgodnie z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. Spółka wnosiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast w zażaleniu na postanowienie ZUS z 21 grudnia 2023 r. pełnomocnik Spółki wywodził, że z okoliczności sprawy wynika, że ziściła się przesłanka określona w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku, powołując się także na uiszczenie składek w dniu 15 czerwca 2023 r. za maj 2023 r.
Z uzasadnienia postanowienia ZUS z dnia 21 grudnia 2023 r. wynika, że organ uznał, że Spółka dokonała w dniu 11 lipca 2023 r. dobrowolnej wpłaty w wysokości 645 500,90 zł, która w całości zaspokoiła egzekwowane należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę za maj 2023 r. Uregulowanie zadłużenia nastąpiło w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a więc nie doszło do wszczęcia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], co stanowi podstawę do oddalenia zarzutu wniesionego wnioskiem z 17 lipca 2023 r.
Natomiast Prezes ZUS w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że prawidłowe jest postanowienie ZUS oddalające zarzut Spółki zawarty w piśmie z 17 lipca 2023 r., jednak w sprawie doszło do wszczęcia egzekucji administracyjnej poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. m. SA, zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego. Stwierdził też, że nie można uznać, że obowiązek uregulowania składek za maj 2023 r. nie istniał przed 11 lipca 2023 r., a więc nie można uznać zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Odnosząc powyższe rozważania do zarzutu Spółki dotyczącego nieistnienia obowiązku określonego w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., w pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że podniesiony zarzut nieistnienia obowiązku dotyczy zasadniczo kontroli formalnej obowiązku, co do którego prowadzi się egzekucję. Przez nieistnienie obowiązku należy zaś rozumieć sytuację, kiedy wskazano w tytule wykonawczym obowiązek, który nie ciąży na zobowiązanym podmiocie. Zobowiązany, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), twierdzi, że obowiązek nie istnieje, ale nie dlatego, że wygasł w całości lub w części. Wygaśnięcie obowiązku stanowi bowiem odrębną podstawę zarzutu, wskazaną w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 46 ust. 1 u.s.u.s. - na płatniku składek ciąży obowiązek obliczania, potrącania z dochodów, rozliczania oraz wpłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy według zasad wynikających z przepisów ustawy. Rozliczenie składek następuje w deklaracji rozliczeniowej, która zawiera między innymi zestawienie należnych składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń społecznych (art. 46 ust. 2 i 4 u.s.u.s.). Jednocześnie art. 47 ust. 1 u.s.u.s. wprowadza obowiązujące płatnika składek terminy składania deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz opłacania składek za dany miesiąc. Upływ tych terminów uprawnia wierzyciela do żądania zapłaty składek. Termin płatności, w razie nieopłacenia składek, oznacza datę powstania zaległości z tego tytułu i to niezależnie od tego, czy i na ile prawidłowo został wykonany przez płatnika obowiązek wskazania podstawy wymiaru i opłacenia należnej składki.
Składki stają się wymagalne w terminie ich płatności niezależnie od tego, czy zostały prawidłowo rozliczone i wskazane w deklaracji rozliczeniowej, a także wtedy, gdy taka deklaracja nie została złożona. I nie jest w tej kwestii konieczne wydanie decyzji wymiarowej (podobne stanowisko zajął NSA w wyrokach: z 13 stycznia 2021 r., I GSK 897/20 i I GSK 898/20 oraz z 19 stycznia 2021 r., I GSK 1530/20).
Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności (nie zostały one wykazane przez stronę) świadczące o nieistnieniu obowiązku opłacenia przez Spółkę należności z tytułu składek za maj 2023 roku, który to obowiązek wynika z mocy prawa.
Z kolei odnosząc się do zarzutu wygaśnięcia obowiązku wskazanego w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., wyjaśnić należy, że podstawa zarzutu wymieniona w tym przepisie występuje wówczas, gdy w toku egzekucji administracyjnej wygaśnie dochodzony obowiązek w całości lub części. Chodzi zatem o przypadki, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy albo gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek), albo gdy dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania, umorzenia, czy przedawnienia. A zatem wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części oznacza sytuacje, w których obowiązek istniał, ale wygasł, w niniejszej sprawie wskutek uregulowania należności z tytułu składek za maj 2023 roku.
Przechodząc do oceny zasadności powyższego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że Prezes ZUS dokonał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawienia, w jaki sposób została rozliczona kwota zapłaconych należności z tytułu składek zapłacona przez zobowiązaną Spółkę w dniu 15 czerwca 2023 r. tytułem wpłaty należności za maj 2023 roku oraz w dniu 11 lipca 2023 r. (dowody wpłaty w aktach sprawy). Organ wyjaśnił, że została prawidłowo zaliczona na poszczególne należności, z tym że wcześniejsze niż za maj 2023 r., z zastosowaniem reguł wynikających z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
W ocenie Sąd, co do tego czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych miał prawo do zaliczenia wpłaty zobowiązanego na wcześniejsze zaległości za okres od maja 2018 r. do grudnia 2019 r., organ drugiej instancji nie wypowiedział się, pomimo, iż w zażaleniu z dnia 9 stycznia 2024 r. pełnomocnik spółki wskazywał na zastrzeżenia złożone do protokołu z kontroli będącego wynikiem postępowania kontrolnego przeprowadzonego w Spółce w okresie od 30 stycznia 2020 r. do 24 lutego 2020 r. przez ZUS I Oddział w Łodzi i wykazanym w nim zaległością w opłacaniu składek przez Spółkę.
Zatem wpłata Spółki, przekazana w dniu 15 czerwca 2023 r., została naliczona na najstarsze zaległości powstałe na koncie płatnika. W wyniku zaliczenia wpłaty na wcześniejsze zaległości powstało częściowe zadłużenie za maj 2023. Kwestia, czy ZUS miał prawo dokonać takiego zaliczenia nie została w żaden sposób w uzasadnieniu postanowienia organu odwoławczego wyjaśniona.
W związku z powyższym należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 48b ust. 1, 2, 4 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych, imienne raporty miesięczne, zgłoszenia płatnika składek, zgłoszenia wyrejestrowania płatnika składek, deklaracje rozliczeniowe oraz dokumenty korygujące te dokumenty, a także korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie, wprowadzać i korygować dane bezpośrednio na kontach ubezpieczonych lub kontach płatników składek, informując o tym ubezpieczonych i płatników składek. Tak sporządzone dokumenty mogą zastąpić dokumenty, których nie złożył płatnik składek, a więc mogą być także podstawą zaliczenia wpłat na zaległości, a w razie potrzeby mogą być podstawą wystawienia tytułów wykonawczych.
Jednakże nie wystarczy do tego samo sporządzenie dokumentów rozliczeniowych, ponieważ muszą być dokonane kolejne czynności rozpoczynające się od odpowiedniego powiadomienia płatnika lub ubezpieczonego. Wynika to w pewnym zakresie z treści art. 48b ust. 4 u.s.u.s. a przede wszystkim z treści § 28 wyżej wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z § 28 rozporządzenia Zakład informuje ubezpieczonego i płatnika składek o sporządzonych lub skorygowanych z urzędu dokumentach ubezpieczeniowych oraz o danych wprowadzonych lub skorygowanych bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub na koncie płatnika składek (ust. 1). Zakład może zwrócić się do ubezpieczonego lub do płatnika składek o przekazanie danych niezbędnych do sporządzenia lub skorygowania z urzędu dokumentów ubezpieczeniowych oraz wprowadzenia lub skorygowania z urzędu danych na koncie ubezpieczonego lub na koncie płatnika składek (ust. 2). W przypadku stwierdzenia rozbieżności w kwotach składek wykazanych przez płatnika składek i kwotach składek wyliczonych przez Zakład od podstaw wymiaru składek wykazanych przez płatnika składek, za prawidłowe przyjmuje się kwoty składek wyliczone przez Zakład od podstaw wymiaru składek wykazanych przez płatnika składek (ust. 3). Jeżeli płatnik składek nie zgadza się z danymi zawartymi w dokumentach ubezpieczeniowych sporządzonych lub skorygowanych z urzędu albo z danymi wprowadzonymi lub skorygowanymi bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub koncie płatnika składek, w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji, o której mowa w ust. 1, powinien przekazać do Zakładu dokumenty ubezpieczeniowe korygujące te dane, chyba że dane wynikają z prawomocnej decyzji lub z prawomocnego wyroku sądu (ust. 4). Jeżeli ubezpieczony nie zgadza się z danymi zawartymi w dokumentach ubezpieczeniowych sporządzonych lub skorygowanych z urzędu albo z danymi wprowadzonymi lub skorygowanymi bezpośrednio na koncie ubezpieczonego lub koncie płatnika składek, w terminie 30 dni od dnia otrzymania informacji, o której mowa w ust. 1, powinien złożyć w Zakładzie wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, chyba że dane wynikają z prawomocnej decyzji lub z prawomocnego wyroku sądu (ust. 5). Postępowanie wyjaśniające Zakład powinien zakończyć nie później niż w terminie 3 miesięcy, a postępowanie w sprawie szczególnie skomplikowanej - nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w ust. 5 (ust. 6). W przypadku braku możliwości doręczenia płatnikowi składek lub ubezpieczonemu informacji, o której mowa w ust. 1, pozostawia się ją w aktach sprawy (ust. 7).
Z powyższego wynika, że dokumenty sporządzone przez ZUS na podstawie art. 48b u.s.u.s. i § 28 wyżej wymienionego rozporządzenia mogą być podstawą rozliczeń tylko, jeżeli płatnik lub ubezpieczony zostali o tym poinformowani i nie złożyli w odpowiednim czasie własnych dokumentów korygujących. Niezachowanie tej procedury jest brakiem podstawy do zaliczenia wpłaty na wcześniejsze okresy.
W rozpoznawanej sprawie nie zostało więc wyjaśnione, czy zobowiązany był poinformowany, po dokonaniu wpłaty w dniu 15 czerwca 2023 r., o danych skorygowanych na jego koncie. Nie wiadomo, czy o rozliczeniu wpłat (kolejności i sposobie) skarżąca została poinformowana przez ZUS.
Zaskarżone postanowienie zawiera wprawdzie informację o zaliczeniu na poczet zaległości w składce na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy za okres od maja 2018 do grudnia 2019 roku wpłaty dokonanej przez Skarżącą w dniu 15 czerwca 2023 roku, a następnie o zarachowaniu wpłaty z dnia 11 lipca 2023 r., jednakże Spółka twierdzi, że sporne zaległości związane są z kontrolą, która była przeprowadzona przez ZUS w okresie od 30 stycznia do 24 lutego 2020 roku, z wynikami której się nie zgadzała. Na podstawie akt sprawy ani tym bardziej treści zaskarżonego postanowienia Sąd nie jest w stanie ocenić prawdziwości i trafności tych twierdzeń.
Powyższe pozostaje zatem w ścisłym związku z zarzutem skarżącej Spółki dotyczącym wygaśnięcia obowiązku w dniu 15 czerwca 2023 r., o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.
Przechodząc zatem do dalszej części rozważań wskazać należy, że różne są momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułów wykonawczych, postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
W myśl art. 26 § 3a ustawy wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą: 1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym; 2) nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym; 3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.
Art. 26 § 3a pkt 2 zmieniony został przez art. 1 pkt 9 lit. d ustawy z dnia 9 marca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 556) zmieniającej u.p.e.a. z dniem 25 marca 2024 r. i stanowi, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą podpisania tytułu wykonawczego przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, albo opatrzenia pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5.
Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (...).
Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Nie budzi bowiem wątpliwości chociażby możliwość podjęcia czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego dłużnika przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego. Przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia egzekucji administracyjnej.
Doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego nie ma zatem znaczenia dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie w każdym przypadku powoduje też wszczęcie egzekucji. Wszczęcie egzekucji jest też skuteczne w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, jeżeli poprzedza doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jak wskazano powyżej, przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. różnicuje datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego. Stąd dokonane wcześniej zajęcie wierzytelności (prawa majątkowego) uczynione przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest dokonywane w ramach egzekucji administracyjnej. Samo doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zwolniony z doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu.
Z akt sprawy wynika, że przed doręczeniem skarżącej tytułu wykonawczego (tj. 13 lipca 2023 r.), m. odebrał zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w dniu 12 lipca 2023 r. Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. W sprawie doszło zatem do skutecznego wszczęcia egzekucji w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego. Wobec powyższego do wszczęcia egzekucji doszło w dniu 12 lipca 2023 r., a do wszczęcia postępowania egzekucyjnego doszło w dniu 11 lipca 2023 r. przez wystawienie tytułów wykonawczych.
Przyjmując zatem stanowisko Spółki, że składki za maj 2023 r. zostały opłacone w dniu 15 czerwca 2023 r., stwierdzić należy, że zarówno w dacie wszczęcia egzekucji jak i postępowania egzekucyjnego obowiązek wygasł. ZUS kwestionuje powyższe, w sytuacji gdy, o czym była mowa powyżej, nie wyjaśnił, że dokonał rozliczenia dokonanej przez skarżącą wpłaty w dniu 15 czerwca 2023 r. za maj 2023 r. zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Jednocześnie wskazać należy, mając na uwadze stanowisko organu, że dopiero wpłata dokonana przez skarżącą w dniu 11 lipca 2023 r. uregulowała należności z tytułu składek za maj 2023 r., stwierdzić należy, że została ona dokonana przed wszczęciem egzekucji, która miała miejsce w dniu 12 lipca 2023 r. Określone w tytule wykonawczym zobowiązanie wygasło zatem przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, tak jak przyjął ZUS w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2023 r. W takiej sytuacji określone w tytule wykonawczym zobowiązanie wygasło przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.).
Jednakże z nieuzasadnionych powodów ZUS oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, zamiast uznać. W myśl bowiem art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Natomiast uzasadnienie zaskarżonego postanowienia Prezesa ZUS, rozpoznającego zażalenie na postanowienie wierzyciela, jest niespójne i nie odnosi się do tego zarzutu, tj. wygaśnięcia obowiązku, na które skarżąca powołała się w piśmie z 17 lipca 2023 r., zatytułowanym Zarzuty", zaś powołuje się tylko na zarzut nieistnienia obowiązku.
Wobec powyższego Sąd stwierdził, że doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien odnieść się do tych okoliczności, jakie zostały wskazane w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności rozważyć zarzut wygaśnięcia obowiązku i możliwość rozliczenia dokonanej wpłaty należności z tytułu składek w kontekście zachowania procedury określonej w § 28 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Następnie organ powinien ustalić czy doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, a tym samym czy zaistniała przesłanka z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie.
O kosztach postępowania, które stanowiła łączna kwota 497 zł - wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, będącego adwokatem - 480 oraz opłata od pełnomocnictwa - 17 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
eg