III SA/Łd 39/05

III SA/Łd 39/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2005-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska-Nowacka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Teresa Rutkowska
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 13 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Asesor WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 roku sprawy ze skargi S. B. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Zakładu K. w S. z dnia [..] nr [...] 2. orzeka, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia [...] Dyrektor Zakładu K. w S.: 1)uznał starszego chorążego S. B. winnym tego, iż w dniu 2 lipca 2004r. umyślnie wniósł na teren Zakładu K. w S. 0,5 l wódki, czym naruszył art. 125 ust. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 207,poz. 1761 ze zm.) oraz art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( tekst jedn. Dz.U. z 2002 r., Nr 147,poz. 1231 ze zm.) i na podstawie art. 126 ust. 1 pkt. 1 ustawy o Służbie Więziennej wymierzył mu karę dyscyplinarną upomnienia oraz
2) uniewinnił go od zarzutu wejścia na teren Zakładu w stanie ograniczającym zdolność wykonywania zadań służbowych.
Z dokonanych w toku postępowania dyscyplinarnego ustaleń wynika, że w dniu 2 lipca 2004r. podczas kontroli bagażu starszego chorążego ( torby tzw. "reklamówki"), przeprowadzonej na polecenie Dyrektora na terenie Zakładu znaleziono w niej 0,5 l wódki. Wniesienie alkoholu stanowiło naruszenie 125 ust. 3 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej, art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi oraz § 18 w zw. z § 1 decyzji Nr [..] Dyrektora Zakładu K. S. z dnia [...] w sprawie uznania przedmiotów za niebezpieczne, sposobu ich ocechowania, wyznaczania miejsc przechowywania, ustalenia trybu kontroli i wykorzystania oraz ustalenia miejsca i zasad deponowania przedmiotów niebezpiecznych i niedozwolonych od osób wchodzących na teren Zakładu. Starszy chorąży przyznał się do popełnienia zarzucanego mu przewinienia i wyraził żal w tym zakresie. W celu weryfikacji rzeczywistego stany trzeźwości, w jakim znajdował się S. B. został on dwukrotnie poddany badaniu na obecność alkoholu w wydychanym powietrzu przy użyciu testera trzeźwości "ROAD-est". Pierwsze badanie dało wynik 0,53 promila, kolejne 0,50 promila alkoholu w wydychanym powietrzu. Obwiniony funkcjonariusz zaprzeczył, jakoby w dniu badania spożywał alkohol i był w stanie ograniczającym zdolność wykonywania zadań służbowych. Wyjaśnił zaś, iż poprzedniego dnia wieczorem wypił 4-5 kieliszków wódki na imieninach żony.
Na podstawie wskazanych wyżej dowodów Dyrektor Zakładu uznał wyniki uzyskane za pomocą testera trzeźwości za niewiarygodne, tester ten nie posiadał bowiem stosownego atestu. Zeznania świadków - podporucznika J. J. , kapitana K. H. oraz starszego sierżanta sztabowego S. K. co do stanu trzeźwości starszego chorążego są rozbieżne. Nie można więc jednoznacznie rozstrzygnąć o popełnieniu zarzucanego stronie przekroczenia w postaci wejścia na teren Zakładu w stanie ograniczającym zdolność wykonywania czynności służbowych. Dyrektor wskazał także, iż przy wymierzaniu kary wziął pod uwagę zarówno okoliczności obciążające stronę, tj. winę umyślną funkcjonariusza, jak i okoliczności łagodzące, tj. wyrażenie przez stronę czynnego żalu z powodu popełnienia przekroczenia i dotychczasową pozytywną opinię służbową..
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, domagając się jego zmiany i uznania starszego chorążego S. B. winnym tego, iż w dniu 2 lipca 2004 r. wniósł na teren Zakładu Karnego w S. 0,5 l wódki oraz wszedł na teren Zakładu w stanie nietrzeźwym, ograniczającym zdolność wykonywania zadań służbowych oraz wniósł o wymierzenie mu kary ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby. Zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego, wskazując na to, iż obwiniony funkcjonariusz po badaniu testerem trzeźwości, które wskazywało na użycie alkoholu nie zażądał przeprowadzenia badania przy zastosowaniu innych metod, tym samym uznać należy, że zgodził się z zarzutem pozostawania w stanie nietrzeźwości. Jako pracownik kadr winien był znać tryb postępowania w takich przypadkach. Ponadto dwóch świadków- J. J. i S.K. wyczuwali od obwinionego zapach alkoholu. Niewątpliwie przesłuchanie Dyrektora Zakładu Karnego w S. majora R. S. potwierdziłoby stawiany funkcjonariuszowi zarzut. Wymierzona kara jest zatem niewspółmierna do rodzaju przewinienia. Ponadto w ocenie składającego zażalenie nie powinien być brany pod uwagę fakt, iż obwiniony okazał czynny żal, gdyż jako osoba z wieloletnim stażem pracowniczym - pracownik kadr - winien on dawać przykład, a nie naruszać obowiązujące przepisy prawa.
Obwiniony wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia Dyrektora Zakładu Karnego w S. i oddalenie zażalenia.
Orzeczeniem z dnia [...] Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej orzekł o zmianie zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, iż uznał S. B. winnym także naruszenia przepisu art. 125 ust. 3 pkt 7 ustawy o Służbie Więziennej, to jest wprowadzenia się w stan ograniczający zdolność wykonywania zadań służbowych i w związku z tym na podstawie art. 126 ust. 1 pkt 8 powołanej ustawy wymierzył mu karę dyscyplinarną ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby. Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd powołał się na wyrażony w orzecznictwie sądów ( Sądu Apelacyjnego w R. sygnatura akt II Aka 30/03 z dnia 3 kwietnia 2003r. oraz w Sądu Najwyższego sygnatura akt II KRN 55/95 z dnia 28 lipca 1995r.) pogląd, iż niemożność precyzyjnego ustalenia stopnia nietrzeźwości wobec braku pomiaru zawartości alkoholu we krwi lub w wydychanym powietrzu, pozwala dokonać ustaleń o stanie nietrzeźwości na podstawie innych dowodów (zeznań świadków, wyjaśnień oskarżonego). Podzielając ten pogląd Sąd Dyscyplinarny stwierdził, iż okoliczność wykonania badania testerem nieposiadającym atestu nie może mieć decydującego znaczenia przy ocenie stanu nietrzeźwości obwinionego. Z całości zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż w celu ustalenia stanu nietrzeźwości obwinionego zostały przeprowadzone dodatkowe czynności m.in. przesłuchanie J. J. i S. K., którzy zeznali, iż czuli woń alkoholu w powietrzu wydychanym przez obwinionego. Sam obwiniony przyznał, iż poprzedniego wieczoru spożywał alkohol. Jedynie jeden świadek- K. H. - pracownik tej samej komórki organizacyjnej, co obwiniony - zeznał, iż nie czuł woni alkoholu. Ponadto S. B. nie skorzystał z możliwości weryfikacji stanu swej nietrzeźwości przy pomocy dodatkowych, innych badań, do czego miał prawo na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i co umożliwiłoby mu ewentualne podważenie wcześniejszych wyników. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał zatem w ocenie Sądu Dyscyplinarnego na uznanie, że obwiniony znajdował się w stanie nietrzeźwości alkoholowej lub w stanie po spożyciu alkoholu, a tym samym, że naruszył art. 125 ust. 3 pkt. 7 ustawy o Służbie Więziennej.
Skargę od tego orzeczenia złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. B. Wniósł on o uchylenie orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego i zarzucił naruszenie przepisów art. 125 ust. 3 pkt. 7 ustawy o Służbie Więziennej, art. 17 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz § 12 ust. 1 pkt 4 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. Nr 135, poz. 634 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządzenie). Uzasadniając swój wniosek skarżący podkreślił, iż ówczesny Dyrektor Zakładu kpt. R. S. nie postawił mu początkowo zarzutu nietrzeźwości, a badanie testerem zarządził dopiero po przyznaniu się przez skarżącego do wniesienia alkoholu na teren Zakładu. Postępowanie dyscyplinarne nakazał zaś wszcząć po uzyskaniu wyników badań testerem bez atestu. W toku przesłuchania go w charakterze świadka przez Sąd Dyscyplinarny przełożony zeznał, iż nie wyczuwał woni alkoholu w powietrzu wydychanym przez skarżącego. Zeznania innych świadków, z których wynika, iż czuli oni od skarżącego zapach alkoholu zdaniem strony uznać zaś należy za pozbawione mocy dowodowej, gdyż odebrał je ppor. W. K., który jako świadek zdarzenia winien być wyłączony od prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Skarżący podniósł również, iż Sąd wymierzył mu karę niewspółmierną do przewinienia i nie uwzględnił czynnego żalu skarżącego oraz jego dotychczasowej nienagannej postawy służbowej w toku 21 lat pracy i niekaralności dyscyplinarnej. Nie ocenił również zeznań świadków, w tym m.in. W. J., który pełnił służbę przy bramie głównej Zakładu i zeznał, iż skarżący nie sprawiał wrażenia człowieka po spożyciu alkoholu lub nietrzeźwego.
W odpowiedzi na skargę Sąd Dyscyplinarny stwierdził, iż nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów strony i wniósł o oddalenie skargi oraz utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia. Wskazał, iż nie ma podstaw do kwestionowania udziału W.K. w postępowaniu dyscyplinarnym, bowiem nie miał on bezpośredniego związku z przedmiotową sprawą. Nie naruszono zatem przepisów postępowania i zapewniono stronie pełne prawo do obrony. Sąd badając sprawę dokonał obiektywnej oceny dokonanych ustaleń, uwzględnił treść zeznań wszystkich świadków. Wymierzona kara jest współmierna do przewinienia, bowiem skarżący jako pracownik kadr winien dawać dobry przykład innym funkcjonariuszom. W takiej sytuacji trudno jest uwzględniać dotychczasowy przebieg służby przy wymierzaniu kary.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, zaskarżone orzeczenie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 125 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej funkcjonariusz ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie dyscypliny służbowej, nieprzestrzeganie etyki zawodowej, a zwłaszcza honoru, godności i dobrego imienia służby oraz w innych przypadkach określonych w ustawie. Naruszeniem dyscypliny służbowej jest m.in. wprowadzenie się w stan ograniczający zdolność wykonywania zadania służbowego lub uniemożliwiający jego wykonanie ( art. 125 ust. 3 pkt. 7 ustawy o Służbie Więziennej). Niewątpliwie stawienie się w pracy w stanie nietrzeźwym co najmniej ogranicza zdolność wykonywania obowiązków służbowych. Wymierzenie jednej z kar dyscyplinarnych, wymienionych w art. 126 ust. 1 ustawy o Służbie więziennej zasadne jest jednak jedynie wówczas, gdy zostanie udowodnione naruszenie dyscypliny służbowej przez funkcjonariusza. Postępowanie dyscyplinarne ma bowiem na celu ustalenie, czy przewinienie rzeczywiście zostało popełnione, w jakim czasie i przez kogo oraz wszechstronne wyjaśnienie przyczyn i okoliczności popełnienia przewinienia ( § 6 ust. 1 rozporządzenia). Postępowanie dyscyplinarne przeprowadza przełożony lub wyznaczony przez niego funkcjonariusz albo zespół funkcjonariuszy ( § 11 ust. 1 rozporządzenia). Nie może go jednak przeprowadzić osoba, która była świadkiem zdarzenia. Funkcjonariusz taki jest wyłączony od prowadzenia postępowania dyscyplinarnego i okoliczność ta winna być przez niego zbadana z urzędu przed przystąpieniem do wykonywania czynności, zgłoszona przełożonemu, który winien podjąć decyzję w przedmiocie wyłączenia ( § 12 ust. 1,3,4 i 5 rozporządzenia). Prowadzący postępowanie jest przy tym osobą, która zbiera dowody, podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy, a w szczególności przesłuchuje obwinionego, świadków i pokrzywdzonych ( § 13 ust. 1 rozporządzenia). Osoba ta decyduje również o zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego, może ona bowiem odmówić przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez obwinionego ( § 16 rozporządzenia). Ponadto ona też ocenia, czy zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy ( § 19 ust. 1 rozporządzenia). Sąd dyscyplinarny, rozpoznający zażalenie na orzeczenie przełożonego, również może przeprowadzić postępowanie dowodowe co do istoty sprawy ( § 42 rozporządzenia).Wydając orzeczenie winien działać na podstawie swego przekonania, opartego na swobodnej ocenie przeprowadzonych dowodów ( art. 132 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej). Orzeczenie sądu dyscyplinarnego winno zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne ( § 54 ust. pkt. 6 rozporządzenia).
W toku postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przeciwko S. B. przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. przeprowadzono postępowanie dowodowe z dokumentu w postaci wyników badania testerem, notatki służbowej potwierdzającej fakt wniesienia alkoholu na teren Zakładu Karnego, wskazówek praktycznych korzystania z testera, karty przebiegu służby dotyczącej awansów, odznaczeń i nagród, z zeznań świadków J. J., K. H. i S. K. oraz z przesłuchania i wyjaśnień obwinionego. Początkowo do prowadzenia postępowania wyznaczony został przez przełożonego ppor. W. K. Funkcjonariusz ten był obecny przy przeprowadzaniu kontroli bagażu obwinionego oraz w trakcie badania testerem na obecność alkoholu. Z czynności tych sporządził ( jeszcze przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego) notatkę służbową dla Dyrektora Zakładu, w której wyraził m.in. domniemanie, iż obwiniony próbował wnieść alkohol na teren Zakładu w celu jego spożycia. Następnie W. K., po wyznaczeniu go przez przełożonego do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, przesłuchiwał świadków K. H., J. J. oraz S. K.., rozpoznawał wnioski dowodowe obwinionego. Zgodnie z § 12 ust. 3 i 4 w zw. z § 12 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia funkcjonariusz, który był świadkiem zdarzenia winien z urzędu zgłosić przełożonemu, iż zachodzą okoliczności uzasadniające jego wyłączenie. Akta postępowania dyscyplinarnego nie zawierają zaś żadnych dokumentów, potwierdzających zgłoszenie przez ppor. K. istnienia okoliczności powodujących jego wyłączenie od prowadzenia sprawy. Sąd Dyscyplinarny prowadząc postępowanie również nie zauważył, iż postępowanie dowodowe było częściowo prowadzone przez funkcjonariusza podlegającego wyłączeniu. Przeciwnie - oparł swoje ustalenia na dowodach przeprowadzonych przez niego. Wprawdzie skarżący S. B. nie składał wniosku o wyłączenie W. K. i nie podnosił takiego zarzutu w postępowaniu przed Sądem Dyscyplinarnym ,jednakże Sąd ten zobligowany jest do zbadania, czy postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone przez przełożonego w sposób zgodny z przepisami ( 7 k.p.a. w zw. z § 70 rozporządzenia). Zauważyć też należy, iż winien on, nawet rozpoznając zażalenie wyższego przełożonego uwzględniać przy orzekaniu wszelkie okoliczności, również te przemawiające na korzyść obwinionego. Zażalenie wniesione na niekorzyść obwinionego może bowiem spowodować orzeczenie także na jego korzyść ( § 43 ust. 2 rozporządzenia).
Sąd Dyscyplinarny nie wyjaśnił także wszystkich okoliczności sprawy, naruszając tym samym art. 7 k.p.a. i § 6 rozporządzenia. Przeprowadził wprawdzie uzupełniające postępowanie dowodowe, jednakże nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie ocenił go zgodnie z wyrażoną w art. 132 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej zasadą swobodnej oceny dowodów. Sąd dyscyplinarny, zgodnie z tą zasadą nie jest związany żadnymi normami, wskazującymi walor procesowy środka dowodowego. Ocena dowodów, aby nie była uznana za dowolną, musi być jednak dokonana na podstawie wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego. Każdy z dowodów winien być oceniony z osobna oraz w powiązaniu z innymi dowodami zebranymi w sprawie, z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego, zasad ogólnej wiedzy, posiadanych przez członków sądów dyscyplinarnych. Wyciągnięte wnioski winny być logiczne. Wynik tej oceny powinien znaleźć się w uzasadnieniu orzeczenia. Sąd winien w nim wskazać, które fakty uznał za udowodnione, jakie dowody uznał za wiarygodne, a którym i z jakich przyczyn odmówił wiarygodności. Ocenę dowodów , dokonaną przez Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej uznać należy za dowolną. Sąd ten nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zebranych w sprawie dowodów, nie ocenił dowodów zebranych w postępowaniu przed tym Sądem, swoje rozstrzygnięcie oparł tylko na niektórych z nich. Dowody te zaś, jak wskazano wyżej zostały przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania przez funkcjonariusza, który był świadkiem zdarzenia. Ponadto również ocena tych wybiórczo wybranych dowodów nie odpowiada wymogom, wskazanym w art. 132 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. Nie odniesiono się bowiem do tej części zeznań świadków, w której wskazywano na brak w zachowaniu obwinionego oznak spożycia alkoholu. Nie wyjaśniono też, dlaczego skarżący nie żądał przeprowadzenia badania zawartości alkoholu we krwi. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela wprawdzie pogląd wyrażony przez Sąd Dyscyplinarny w tej sprawie, iż stan nietrzeźwości może być wykazany także za pomocą dowodów innych niż badanie zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu czy we krwi, jednakże aby ten fakt wykazać należy prawidłowo przeprowadzić postępowanie dowodowe i ocenić zebrane dowody. Tymczasem uzasadnienie orzeczenia w zakresie ustalenia stanu faktycznego jest bardzo lakoniczne i nie spełnia wymogów § 54 ust. 1 pkt. 6 rozporządzenia, nie można na jego podstawie stwierdzić, dlaczego niektóre z dowodów Sąd Dyscyplinarny w całości lub części pominął .
Wskazane wyżej naruszenie przepisów postępowania - art. 7 k.p.a. w zw. z § 70 rozporządzenia , art. 132 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, § 6 ust. 2 , 12 ust. 1 pkt. 4 i ust. 3 i 4 , § 54 ust. 1 pkt. 6 rozporządzenia mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Zaskarżone orzeczenie należało zatem uchylić na podstawie art.145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz.U. Nr 153, poz. 1270). Sąd uznał jednocześnie, iż z uwagi na uchybienia w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez przełożonego -Dyrektora Zakładu Karnego dla końcowego załatwienia sprawy na podstawie art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi niezbędne jest uchylenie również orzeczenia Dyrektora Zakładu Karnego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie powtórne przeprowadzenie dowodów, które przeprowadził W. K., a następnie rozważenie, czy zebrany materiał jest kompletny i dokonanie jego oceny zgodnie z opisanymi wyżej zasadami. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego umożliwi bowiem stwierdzenie, czy i jakiego naruszenia dyscypliny dopuścił się skarżący. Zauważyć przy tym należy, iż wbrew stanowisku wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, przy wymiarze kary dyscyplinarnej należy brać pod uwagę również zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia, okres pozostawania w służbie i opinię służbową. Jednocześnie też uwzględnić należy skutki przewinienia, to, czy było ono popełnione pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających oraz czy w stosunku do funkcjonariusza była już orzeczona kara dyscyplinarna ( § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia).
Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.
Wstrzymanie wykonania orzeczenia uzasadnia art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.