III SA/Łd 389/23

III SA/Łd 389/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GZ 299/23 - Postanowienie NSA z 2023-10-18
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 43 i art. 44
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 15, art.18, art. 26 par. 5 pkt 1, art. 33 par. 2 pkt 4 oraz pkt 6a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135, art. 200 i art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 14 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 2023 roku nr 530000.71.2023.RED.E.1426.AZ w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 lutego 2023 r. numer 530000.71.2023.RED.E.638.AZ; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej M. L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy postanowienie ZUS II Oddziału w Łodzi z 23 lutego 2023 r. o oddaleniu zarzutu M. L. w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z 14 lipca 2022 r. ZUS przeniósł na M. L., jako byłego prezesa spółki, odpowiedzialność za zobowiązania płatnika A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dawniej B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty 2020 r., wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 1.732.879,76 zł.
Upomnieniami z 21 września 2022 r., skierowanymi na adres ul. [...], Z. i doręczonymi stronie w trybie awizo, na organ wezwał stronę do uregulowania należności wynikających z powyższej decyzji.
Wobec nieuiszczenia składek wynikających z decyzji z 14 lipca 2022 r.,
24 listopada 2022 r. ZUS II Oddział w Łodzi wystawił tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...], doręczone stronie również w trybie awizo 26 grudnia 2022 r., na adres ul. [...], Z..
Zawiadomieniami z 6 grudnia 2022 r. organ egzekucyjny - Dyrektor I Oddziału ZUS w Łodzi poinformował B. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Zawiadomienie doręczone zostało 12 grudnia 2022 r.
23 grudnia 2022 r. M. L. wniosła zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, w którym wskazała na naruszenie:
1. art. 33 § 2 pkt 4 oraz pkt 6a ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. - dalej "u.p.e.a.") poprzez nieprzedstawienie dłużnikowi upomnienia i pominięcie możliwości złożenia przez płatnika wniosków o skorzystanie z instytucji umożliwiającej umorzenie lub wygaśnięcie zobowiązania;
2. art. 33 § 2 pkt 1 lub 6a u.p.e.a. poprzez pominięcie, iż skarżąca złożyła w niniejszej sprawie odwołanie, co skutkuje brakiem wymagalności ewentualnych roszczeń do czasu rozpoznania odwołania przez sąd;
3. art. 122 i art. 191 w zw. z art. 187 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 – dalej "o.p.") poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i pominięcie złożonego przez M. L. odwołania od decyzji dotyczącej ewentualnej odpowiedzialności z tytułu ubezpieczeń społecznych.
Postanowieniem z 19 stycznia 2023 r. organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutów z 23 grudnia 2022 r. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 23 lutego 2023 r. wierzyciel - ZUS II Oddział w Łodzi oddalił zarzut zobowiązanej. Organ wskazał, że na należności z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych, fundusz ubezpieczenia zdrowotnego oraz składkę na fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za miesiąc luty 2022 r. zostały wystawione upomnienia przedegzekucyjne, wysłane na adres: ul. [...], Z.. Upomnienia te zostały doręczone 12 października 2022 r. w trybie awizo zgodnie z art. 44 k.p.a. W wyniku nieuregulowania zobowiązania, 24 listopada 2022 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...]. Organ podniósł, iż należności wskazane w tytułach zostały określone prawidłowo i były wymagalne na dzień 24 listopada 2022 r., tj. dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Powstały one w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą spółki A. Sp. z o.o., które strona była zobowiązana uregulować zgodnie z decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności z 14 lipca 2022 r.
Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ZUS, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.
Odnosząc się do zarzutu pominięcia faktu, iż skarżąca złożyła w niniejszej sprawie odwołanie oraz zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny tego odwołania organ stwierdził, że odwołanie od decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności z 16 grudnia 2022 r. wpłynęło do ZUS 22 grudnia 2022 r., tj. po dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zatem pozostaje bez wpływu na prawidłowość wszczęcia oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
16 marca 2023 r. M. L. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazała, że wniosła odwołanie od decyzji ZUS z 14 lipca 2022 r. o przeniesieniu na nią odpowiedzialności za zobowiązania płatnika składek A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, co nie zostało uwzględnionego przy rozpoznaniu sprawy w zakresie wniesionych zarzutów w przedmiocie prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącej.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z 20 kwietnia 2023 r. ZUS utrzymał w mocy swoje postanowienie z 23 lutego 2023 r. o oddaleniu zarzutu dotyczącego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].
Organ stwierdził, że należności wskazane w ww. tytułach wykonawczych zostały określone prawidłowo i były wymagalne na dzień 24 listopada 2022 r. Zobowiązana nie ubiegała się w ZUS o ulgę w spłacie należności z tytułu nieopłaconych składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, zatem wobec istnienia długu ZUS jako wierzyciel miał obowiązek wdrożyć środki przymusowego dochodzenia. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko stronie nastąpiło po prawidłowym doręczeniu decyzji z 14 lipca 2022 r. o przeniesieniu odpowiedzialności.
ZUS I Oddział w Łodzi jak i organ egzekucyjny - Dyrektor II Oddziału ZUS w Łodzi - podejmowały działania zgodnie z obowiązującym stanem faktycznym i prawnym i nie naruszyły przy tym zasad postępowania wynikających z art. 33 u.p.e.a.
Na powyższe postanowienie 1 czerwca 2023 r. M. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając mu:
1. obrazę przepisów postępowania, które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia w postaci:
a) art. 33 § 2 pkt 1 lub 5 u.p.e.a. poprzez pominięcie, że skarżąca złożyła w niniejszej sprawie odwołanie, co skutkuje brakiem wymagalność roszczeń do czasu rozpoznania odwołania przez sąd;
b) art. 122 o.p. i art. 191 o.p w zw. z art. 187 o.p poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i pominięcie złożonego przez stronę odwołania od decyzji dotyczącej ewentualnej odpowiedzialności z tytułu ubezpieczeń społecznych;
c) art. 9 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie adresu korespondencyjnego skarżącej, na skutek czego skarżąca została pozbawiona czynnego udziału w sprawie;
2. błąd w ustaleniach faktycznych, mających wpływ na treść wydanej decyzji w postaci:
a) pominięcie wniesienia przez skarżącą odwołania od decyzji z 14 lipca 2022 r., albowiem obciążenie skarżącej jako osoby trzeciej zobowiązaniami Spółki A. sp. z o.o. jest niezasadne;
b) błędnego przyjęcia, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło po prawidłowym doręczeniu decyzji z 14 lipca 2022 r. o przeniesieniu odpowiedzialności, albowiem organ zaniechał prawidłowego ustalenia adresu do korespondencji skarżącej, którym od 1 listopada 2021 r. jest ul. C. w Ł..
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Strona podniosła, iż organ błędnie przyjął, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko niej nastąpiło po prawidłowym doręczeniu decyzji nr z 14 lipca 2022 r. o przeniesieniu odpowiedzialności, albowiem skarżąca o toczącym się przeciw niej postępowania w tym zakresie dowiedziała się w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu tj. 6 grudnia 2022 r. W związku z tym skarżąca nie miała możliwości czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania A. sp. z o.o.
Ponadto organ rentowy nie przeprowadził w sposób prawidłowy czynności zmierzających do ustalenia prawidłowego adresu korespondencyjnego skarżącej, a ustalenie adresu korespondencyjnego jest jednym z podstawowych obowiązków organu. Skarżąca podniosła, że nie otrzymała przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego upomnienia. Wskazała, że złożyła odwołanie od decyzji z 14 lipca 2022 r., ponieważ przeniesienie na nią odpowiedzialności za zobowiązania spółki jest niezasadne, tym bardziej, że w czasie pełnienia przez nią funkcji Prezesa Zarządu Spółki, A. sp. z o.o. funkcjonowała w sposób prawidłowy, przynosiła zyski, nie generowała żadnych strat, a więc nie było podstaw do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.
Organ rozpoznając zarzuty złożone przez skarżącą w zakresie postępowania egzekucyjnego pominął lub przeprowadził nieprawidłową ocenę przytoczonych wyżej okoliczności, czym naraził skarżącą na powstanie szkody na jej mieniu wskutek utrzymania w mocy postanowienia ZUS II Oddziału w Łodzi z 23 lutego 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Organ wskazał, że skarżąca złożyła odwołanie od decyzji z 14 lipca 2022 r. i jest ono przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydziału [...] w sprawie o sygnaturze akt [...]. Odwołanie to zawiera wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wniosek ten do momentu obecnego nie został uwzględniony przez sąd, co oznacza, że odwołanie jest wniesione po terminie, tym samym decyzja z 14 lipca 2022 roku jest nadal prawomocna i ostateczna. Dopiero uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu spowoduje, że decyzja z 14 lipca 2022 r. utraci te cechy. Do tego czasu może być podstawą wystawienia tytułów wykonawczych i w konsekwencji prowadzenia w oparciu o nie egzekucji. Z tego powodu samo wniesienie odwołania, z uwagi na fakt, że nastąpiło po terminie, nie ma znaczenia dla prowadzenia egzekucji, nie jest podstawą do jej wstrzymania czy zaniechania. Kwestia tego, czy decyzja została wysłana na adres zamieszkania M. L., a tym samym czy prawidłowo została uznana za doręczoną po dwukrotnym awizowaniu przesyłki i czy w związku z tym odwołanie zostało wniesione po terminie, a jeżeli tak - czy uzasadnione jest przywrócenie terminu do jego wniesienia, podlegają badaniu i rozstrzygnięciu w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w [...]. Zdaniem organu to sąd właściwy w sprawach ubezpieczeń społecznych przesądzi czy decyzja ma walor prawomocności i ostateczności. Do czasu rozstrzygnięcia przez sąd przedmiotowa decyzja takowe walory posiada.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy rozstrzygnięcie organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie sąd uznał, iż w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, a powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Jak wynika z akt sprawy 23 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z 24 listopada 2022 r. Jako jego podstawy wskazała brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), które zostało jej doręczone na nieaktualny adres oraz brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6a u.p.e.a.), który strona wywodzi z faktu złożenia odwołania od decyzji z 14 lipca 2022 r. o przeniesieniu na nią, jako byłego prezesa, odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki.
W ocenie sądu kluczowym w kontrolowanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy upomnienia z 21 września 2022 r. i same tytuły wykonawcze z 24 listopada 2022 r zostały skarżącej skutecznie doręczone i mogły wywołać zamierzone skutki, a więc czy w sprawie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Skarżąca bowiem w odwołaniu od decyzji z 14 lipca 2022 r. oraz w tym postepowaniu kwestionuje prawidłowość dokonywanych na adres w Z. ul. [...] doręczeń wskazując, że od 1 listopada 2021 r. jej adresem do doręczeń jest Ł., ul. C.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1); doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2). Przy czym wszczęcie egzekucji w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu jest skuteczne, jeżeli poprzedza doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Innymi słowy wszczęcie egzekucji zawsze wymaga doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2589/10 LEX nr 995076).
Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Jak stanowi art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: art. 33 § 2 pkt 1-5 (lit. a), art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (lit b) – umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części. Umorzenie postępowania może również nastąpić na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu (art. 59 § 4 u.p.e.a.). W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że kwestia prawidłowości doręczenia tytułu wykonawczego podlega badaniu na każdym etapie postępowania egzekucyjnego i powinna być brana pod uwagę z urzędu. Stwierdzenie przez organ braku doręczenia tytułu wykonawczego musi prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego w każdym jego stadium – i to niezależnie czy nastąpi to w wyniku uwzględnienia zarzutów (art. 33 u.p.e.a.), czy w wyniku analizy podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.). W jednym i w drugim przypadku kwalifikacja prawna takiego stanu rzeczy jest ta sama – niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Pogląd taki wyrażono m.in. w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 lutego 2016 r., III SA/Wa 982/15 (LEX nr 2043657) oraz w licznych wcześniejszych orzeczeniach sądów administracyjnych. Przykładowo, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 czerwca 2012 r., II FSK 2545/10 (LEX nr 1244245) wskazano, że doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego ma istotne znaczenie proceduralne, ponieważ zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. dopiero z chwilą skutecznego dokonania powyższej czynności procesowej dochodzi do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Skoro bowiem doręczenie odpisu tytułu wykonawczego stanowiło warunek wszczęcia egzekucji, brak tego doręczenia powoduje, że egzekucja jest niedopuszczalna i stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jeśli zatem fakt niedoręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego został stwierdzony przez sam organ egzekucyjny, to powinien on przede wszystkim rozważyć skutki wskazanego zdarzenia w odniesieniu do dopuszczalności samej egzekucji. Dopuszczalność egzekucji administracyjnej stanowi bowiem przesłankę, która warunkuje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a wszelkie okoliczności wpływające na możliwość prowadzenia egzekucji powinny być brane pod uwagę z urzędu przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Jeśli organ stwierdzi, że egzekucja jest niedopuszczalna ma obowiązek, zastosować przewidziane przez ustawę środki procesowe (por. art. 29 oraz art. 59 u.p.e.a.).
Z kolei zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Co do zasady więc postępowanie egzekucyjne nie może być skutecznie wszczęte i prowadzone bez wcześniejszego doręczenia upomnienia. Upomnienie stanowi czynność dokonywaną przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i jest ono przesyłane zobowiązanemu tylko raz. Brak lub wadliwość upomnienia może być podstawą do wniesienia zarzutu, określonego w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., jeżeli upomnienie było obligatoryjne (por. postanowienie NSA z 16 września 2010 r., II FSK 1608/10 LEX nr 742299).
Należy przy tym uściślić, że w myśl § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U.2023.1626) egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy:
1) należności pieniężnych, w przypadku których, na podstawie przepisów szczególnych, przed skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu zostało doręczone wezwanie do zapłaty;
2) należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu;
3) należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności;
3a) należności pieniężnych wynikających z orzeczeń podlegających natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy;
4) należności pieniężnych dochodzonych w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej w przypadku, o którym mowa w art. 61 ustawy;
5) należności pieniężnych państw członkowskich Unii Europejskiej/Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu dochodzonych na podstawie art. 84 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm. - Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 5, str. 72);
6) kosztów upomnienia;
7) kosztów egzekucyjnych;
8) grzywien w celu przymuszenia nakładanych w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym;
9) odszkodowań orzeczonych w sprawach o naprawienie szkód wyrządzonych przez skazanych w mieniu zakładów karnych i aresztów śledczych.
W niniejszej sprawie podstawę wystawienia tytułów wykonawczych z 24 listopada 2022 r. stanowiła konstytutywna decyzja o odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zobowiązania spółki, okolicznością bezsporną jest zatem, że w kontrolowanym postępowaniu wierzyciel miał obowiązek doręczenia zobowiązanej upomnienia.
Wskazać także należy, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawarto rozwiązań dotyczących doręczania zobowiązanemu dokumentów. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. do doręczeń stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego [por. Cezary Kulesza, Komentarz do art. 32 w: (red.) Dariusz Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 399] oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 grudnia 1999 r., sygn. akt III SA 8328/98 (publ. ONSA 2001/1/32).
Zasadą jest, że pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się adresatowi w mieszkaniu osobiście, względnie - w przypadku nieobecności - dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 42 i art. 43 k.p.a.). Natomiast w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wyżej wskazany, doręczenia dokonuje się w sposób zastępczy określony w art. 44 k.p.a.
W rozstrzyganej sprawie poza sporem jest, że zarówno tytuły wykonawcze z 24 listopada 2022 r., jak i upomnienia z 21 września 2022 r. zostały skierowane do skarżącej na adres ul. [...] w Z.u i zostały uznane za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. W aktach sprawy brak jednak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających prawidłowość stanowiska organów administracji, że kierowanie do skarżącej korespondencji na ten adres było prawidłowe.
Należy bowiem podkreślić, iż zastępcza forma doręczania przesyłki (art. 43 i 44 k.p.a.) rodzi wprawdzie domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi, niemniej jednak możliwe jest skuteczne obalenie tego domniemania poprzez wskazanie, iż pismo do adresata nie dotarło. W razie więc wątpliwości, czy okoliczności zawarte w dowodzie doręczenia odpowiadają rzeczywistości, koniecznym jest podjęcie z urzędu właściwych czynności sprawdzających
i przeprowadzenie wszelkich możliwych dowodów potwierdzających skuteczność dokonanego doręczenia.
W kontrolowanej sprawie wobec podniesionego przez stronę zarzutu braku doręczenia upomnienia i znanej organowi argumentacji skarżącej zawartej w odwołaniu od decyzji z 14 lipca 2022 r. wskazującej na inny adres zamieszkania strony organ winien zgromadzić materiał dowodowego wykazujący prawidłowość dokonanych doręczeń, a zatem aktualność adresu zamieszkania strony, na który organ doręczeń tych dokonywał. Zwłaszcza, że, o czym także nie należy zapominać, postępowanie egzekucyjne i czynności poprzedzające to postępowanie w postaci doręczenia upomnienia zobowiązanemu nie są kontynuacją postępowania, w którym doszło do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, wykonywanej następnie w trybie przymusu egzekucyjnego. A zatem obowiązkiem wierzyciela i organu egzekucyjnego jest ustalenia aktualnego adresu zobowiązanego i dokonywanie doręczeń na ten adres.
W rozpatrywanej sprawie organ nie wykazał, iż nastąpiło skuteczne doręczenie M.L. upomnień, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z odpisami tytułów wykonawczych, a zatem brak jest bezspornych dowodów, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało wszczęte zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ nie przeprowadził bowiem jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego na okoliczność miejsca zamieszkania zobowiązanej. Tymczasem skarżąca twierdzi, że od 1 listopada 2021 r., jej adresem do doręczeń jest Ł., ul. C.. Należy przy tym zaznaczyć, iż art. 36 § 3 u.p.e.a. nakłada na zobowiązanego obowiązek powiadamiania organów egzekucyjnych o każdorazowej zmianie miejsca swego pobytu, jednak powinność ta powstaje dopiero z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zatem, nie ulega wątpliwości, iż aby organ mógł skutecznie wszcząć egzekucję administracyjną, najpierw musi ustalić miejsce pobytu lub zamieszkania zobowiązanego, czy też adresu do doręczeń. Również obowiązek określony w art. 41 k.p.a. powstaje od daty wszczęcia postępowania lub zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 lutego 2006 r., VII SA/Wa 1352/05 LEX nr 203667). Organ administracji publicznej nie może powołać się na art. 41 § 2, jeżeli strona zmieniła miejsce zamieszkania przed wszczęciem postępowania z urzędu także wówczas, gdy nie jest to pierwsze postępowanie w sprawie (por. wyrok NSA we Wrocławiu z 4 lutego 1994 r., SA/Wr 2063/93, ONSA 1995/1, poz. 37).
W konsekwencji zastosowanie art. 44 k.p.a. i uznanie, że doszło do doręczenia pisma (w rozpoznawanej sprawie upomnień i tytułów wykonawczych) w sytuacji, gdy pomimo upływu okresu 14 dni od pozostawienia pisma w placówce pocztowej oraz zawiadomień o jego pozostawieniu wraz z informacją o możliwości jego odbioru w oddawczej skrzynce pocztowej strona nie odbiera kierowanej do niej korespondencji, może nastąpić jedynie wtedy, gdy pismo wysłano na właściwy adres strony. W tym miejscu należy raz jeszcze zaznaczyć, że w art. 42 § 1 k.p.a. mowa jest o doręczeniu w miejscu zamieszkania. W sytuacji ustalenia, że adres, pod który kierowano korespondencję do skarżącej nie był adresem jego zamieszkania, przysyłki – zawierające upomnienia i tytuły wykonawcze– wysłane na ten adres, nie mogą być uznane za skutecznie doręczoną w oparciu o art. 44 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze oraz biorąc pod uwagę treści płynące z zasad zawartych art. 7, 8, i 9 k.p.a., sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie z 23 lutego 2023 r. zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, w związku z art. 18 u.p.e.a., a naruszenie to mogło mieć wpływy na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca zgłosiła również zarzut braku wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi w związku ze złożonym odwołaniem od decyzji z 14 lipca 2022 r. Zarzut ten nie jest jednak zasadny.
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Obowiązek wynikający z decyzji (aktów indywidualnych) staje się wymagalny w dwóch sytuacjach: jeżeli decyzja, którą został nałożony, stała się ostateczna i nie doszło do wstrzymania jej wykonania (przy założeniu, że decyzja nie określa terminu wykonania obowiązku) albo jeżeli decyzja, którą został nałożony, wprawdzie nie jest ostateczna, ale nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności lub jest natychmiast wykonalna z mocy prawa. O braku wymagalności obowiązku decyduje inna kategoria zdarzeń, na co wskazuje treść art. 33 § pkt 6 lit. a i b) u.p.e.a., w świetle którego, należą do nich takie okoliczności jak: odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Dopuszczenie w tym samym przepisie (pod lit. c)) kwalifikacji braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a) i b), musi mieć zatem charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 7 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 420/23, Lex numer 3636893).
W orzecznictwie przyjmuje się także, że zarzut braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, może zaistnieć w przypadku: wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ostatecznej, uchylenia postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji wymiarowej, otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, czy ogłoszenia upadłości (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 309/22 LEX nr 3420693, NSA z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 565/22 LEX nr 3586797).
Rozpoznając zasadność zgłoszonego zarzutu trzeba mieć na uwadze, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja ZUS z 14 lipca 2022 r. o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności za zobowiązania płatnika A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu nieopłaconych składek, która jako prawomocna i ostateczna stanowi podstawę dochodzenia zaległości w postępowaniu egzekucyjnym. O ile kwestią bezsporną jest, że strona wraz z odwołaniem wniosła o przywrócenie terminu do jego wniesienia, to okoliczność ta pozostaje bez wpływu na wymagalność stwierdzonego w tytułach wykonawczych obowiązku, albowiem - jak słusznie wskazuje organ - dopiero jego uwzględnienie spowoduje, że decyzja utraci te cechy.
Tym samym złożenie przez stronę z uchybieniem terminu odwołania od decyzji z 14 lipca 2022 r. pozostaje bez wpływu na ocenę wymagalności egzekwowanego obowiązku. Strona podnosząc w postępowaniu egzekucyjnym zarzut nie wskazała, by powyższa decyzja została z obrotu prawnego usunięta. Skarżąca nie powołała się na żadne zdarzenia stanu faktycznego lub prawnego, które dawałyby podstawę do stwierdzenia, że egzekwowana należność nie istnieje, czy też by w niniejszej sprawie zaistniały jakiekolwiek przesłanki braku wymagalności egzekwowanego obowiązku określone w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a, b lub c.
Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu strony, że należności z tytułu składek wobec wniesienia po terminie odwołania od decyzji z 14 lipca 2022 r., nie były wymagalne w dniu wszczęcia przedmiotowego postępowania.
Biorąc powyższe pod uwagę sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną kwestii prawidłowego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego dokonaną przez sąd i zgromadzi materiał dowodowy pozwalający na ustalenie prawidłowego adresu M. L..
O zwrocie kosztów postępowania sądowego rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. 1935), które w niniejszej sprawie objęły jedynie koszty wynagrodzenia pełnomocnika strony w wysokości 480 zł.
R.T-M.