III SA/Łd 385/24

III SA/Łd 385/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 85 ust. 1 pkt 7, art. 107 ust. 1 i 2, art. 108 ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 2 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Aneta Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2024 roku sprawy ze skargi P. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 26 marca 2024 roku nr 424.94.2024 w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z 26 marca 2024 r. Rektor U.M. w Łodzi (dalej także Rektor U.M.) skreślił P. M. z listy studentów III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich prowadzonych w U.M. w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym.
P. M rozpoczął w roku akademickim 2020/2021 stacjonarne jednolite studia magisterskie prowadzone w U.M. w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej (lekarskim MON). Zaliczył 5 semestrów studiów. W 6 semestrze w roku akademickim 2022/2023, nie uzyskał w trzech terminach pozytywnej oceny z przedmiotu patologia, a tym samym nie zaliczył 6 semestru studiów. 27 września 2023 r. złożył wniosek o warunkowe zaliczenie semestru, na co uzyskał zgodę. Prodziekan Wydziału Lekarskiego ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego U.M. w Łodzi wyznaczyła termin zaliczenia zaległego egzaminu w ciągu 1 miesiąca od zakończenia sesji poprawkowej. W wyznaczonym terminie P. M. otrzymał kolejną ocenę niedostateczną. W związku z nieuzyskaniem zaliczenia w ramach warunkowego zaliczenia semestru P. M. złożył wniosek do Prodziekan z prośbą o wyznaczenie egzaminu komisyjnego z przedmiotu patologia, na co nie otrzymał zgody. Od przedmiotowego rozstrzygnięcia P. M. złożył odwołanie. Rektor U.M. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prodziekan wskazując, że po zbadaniu okoliczności przebiegu egzaminu oraz z przedstawionych przez studenta okoliczności nie wynikało, by doszło do nieprawidłowości w przeprowadzeniu egzaminu. Zgodnie z zapisem w sylabusie przedmiotu patologia, aby zaliczyć egzamin ustny, student musi udzielić przynajmniej podstawowej odpowiedzi na każde z zadanych pytań. W przypadku nie spełnienia tego wymogu, student otrzymuje ocenę niedostateczną. Przerwanie egzaminu nie mogło być więc uznane za nieprawidłowość w jego przeprowadzeniu.
W tym stanie rzeczy Rektor U.M., działając na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm.) - dalej: "ustawa" oraz § 6 ust. 1 i § 57 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów w U.M. w Łodzi (w wersji zmienionej uchwałą Senatu U.M. w Łodzi nr 19/2023 z 27 kwietnia 2023 r.) - dalej: "Regulamin studiów", wszczął 20 grudnia 2023 r. postępowanie administracyjne w przedmiocie skreślenia P. M. z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
Pismem z 15 stycznia 2024 r. P. M. zwrócił się z prośbą o dopuszczenie dowodu z dokumentów - opinii prawnej dotyczącej braku zasadności skreślenia z listy studentów oraz dokumentacji medycznej leczenia psychiatrycznego, a także o udzielenie zgody na tzw. powtarzanie 6 semestru studiów, czyli o ponowny wpis na ten sam semestr.
14 lutego 2024 r. Prodziekan Wydziału Lekarskiego ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego U.M. w Łodzi nie udzieliła studentowi zgody na ponowny wpis na 6 semestr studiów. W uzasadnieniu przytoczyła treść § 28 ust.3, 6, 7 Regulaminu studiów podkreślając, że w przypadku strony kluczowe znaczenie miał przebieg dotychczasowych prób zaliczenia przedmiotu patologia. P.M. bowiem już czterokrotnie z wynikiem negatywnym przystępował do zaliczenia tego przedmiotu. Jak wynika z uzasadnienia odmowy udzielenia zgody na egzamin komisyjny, podczas egzaminu z przedmiotu patologia nie udzielił podstawowych informacji na zadane pytanie co uniemożliwiło uzyskanie oceny pozytywnej. W ocenie Prodziekan student nie rokuje zaliczenia przedmiotu w ramach ponownego wpisu na semestr. Ponadto nie zachodzą przesłanki udzielenia zgody z uwagi na okoliczności określone w § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów.
Od przedmiotowego rozstrzygnięcia P. M. złożył odwołanie w którym podniósł, że brak możliwości powtarzania semestru jest niezgodny z konstytucyjnym prawem do nauki oraz art. 85 ust. 1 pkt 7. ustawy, a wewnętrzne przepisy uczelni nie mogą być sprzeczne z powszechnie obowiązującym prawem. Utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie Prodziekan, Rektor U.M. w swoim orzeczeniu z 12 marca 2024 r. wskazał, że nie zachodzą przesłanki udzielenia zgody na ponowny wpis studenta na 6 semestr studiów (powtarzanie semestru) z uwagi na zaistnienie okoliczności określonych w § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów, tj. spełnienie przesłanki negatywnej, która stanowi, że Prodziekan nie udziela zgody na powtarzanie semestru, jeżeli student w szczególności: (...) jest studentem kierunku lekarskiego MON. Odnosząc się do argumentów podniesionych w opinii prawnej załączonej przez studenta do wniosku, podkreślił, że regulacja taka jest tożsama we wszystkich uczelniach odpowiadających za kształcenie studentów wojskowych w całym kraju, dla których nie przewiduje się możliwości powtarzania semestru.
Zaskarżoną obecnie decyzją z 26 marca 2024 r. Rektor U.M. w Łodzi skreślił P. M. z listy studentów III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich prowadzonych w U.M. w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Podobnie stanowi § 57 ust. 2 pkt 3 Regulaminu studiów. Jednocześnie art. 107 ust. 2 pkt 2 ustawy obliguje studenta do składania egzaminów, odbywania praktyk zawodowych i spełniania innych wymagań przewidzianych w programie studiów. Z kolei § 58 ust. 7 Regulaminu studiów stanowi, że niezaliczenie semestru stwierdza się, jeżeli student nie otrzymał liczby punktów ECTS wymaganej do zaliczenia semestru oraz nie uzyskał zgody na warunek lub powtarzanie semestru z powodu niespełnienia wymagań, o których mowa odpowiednio w § 27 lub § 28.
Następnie organ podkreślił, że objęcie leczeniem psychiatrycznym nie wpływa na zwolnienie P. M. z jego obowiązków jako studenta. Gdy student z powodu stanu zdrowia lub jakiegokolwiek innego powodu nie czuje się na siłach kontynuować studiów, ma prawo złożyć wniosek o urlop od zajęć w oparciu o § 51 ust. 1 pkt 1 i 2 Regulaminu studiów. Organ podniósł, iż strona w złożonym piśmie wskazała na trwające leczenie psychiatryczne związane z rozpoznaniem u niego zaburzeń depresyjnych i zaburzeń lękowych. P. M. wskazał, że opisane wyżej zaburzenia mają wpływ na osiągane wyniki w nauce. Organ podkreślił, że po stronie studenta leżała ocena sytuacji oraz decyzja o wystąpieniu z wnioskiem o urlop. Mimo problemów zdrowotnych, które są zdiagnozowane już od jesieni 2022 r. wnioskodawca nie skorzystał z tej możliwości, kontynuował kształcenie i przystąpił do około 30 wymaganych zaliczeń i egzaminów, uzyskując oceny pozytywne. W związku z powyższym podnoszenie argumentu jakim jest wpływ stanu zdrowia na osiągane wyniki w nauce ma, w ocenie organu, charakter bezprzedmiotowy.
Rektor U.M. w Łodzi w kwestii zarzutu naruszenia przez Regulamin studiów przepisów Konstytucji dotyczących prawa do nauki wskazał, że U.M. w Łodzi prowadzi kształcenie na różnych kierunkach studiów, na które przyjęta może zostać każda osoba, która spełniła wymagania postępowania rekrutacyjnego określone we właściwych uchwałach Senatu U.M. w Łodzi. Ukończenie studiów wiąże się z uzyskaniem wszystkich punktów ECTS przewidzianych w ramach cyklu kształcenia dla danego kierunku studiów.
W ocenie organu również zarzut naruszenia ustawy jest bezzasadny. Zgodnie z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy powtarzanie określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce jest jednym z ustawowych praw każdego studenta. Jednakże możliwość skorzystania z niego przez studenta podlega zasadom dookreślonym przez daną uczelnię, w Regulaminie studiów uchwalanym przez Senat. Przez powtarzanie określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce nie rozumiemy strikte powtarzania semestru czy roku - w przepisie tym mowa jest o każdej formie umożliwienia powtarzania niezaliczonego przedmiotu lub przedmiotów, czyli "warunek" i możliwość podejścia do danego egzaminu czy zaliczenia po raz kolejny w terminie wskazanym przez Prodziekana, czyni zadość temu przepisowi. Z "warunku" zaś P. M. skorzystał już dwukrotnie w toku studiów, zarówno po 3 semestrze z przedmiotu biochemia z elementami biologii molekularnej, jak i po 6 semestrze z przedmiotu patologia. Tak samo z "warunku" korzysta wielu innych studentów kierunku lekarskiego MON. Organ podkreślił, iż w innych uczelniach medycznych w kraju, studentom przysługują dwa terminy zaliczenia lub egzaminu, gdzie termin drugi jest terminem poprawkowym. W U.M. w Łodzi studenci mają prawo przystąpienia do zaliczenia lub egzaminu w trzech terminach: jeden termin główny i dwa terminy poprawkowe. Dodatkową szansą (dodatkowy termin) jaką otrzymał P. M. było przystąpienie do egzaminu z patologii w ramach "warunku", co w rzeczywistości umożliwiło czwarte podejście do tego samego egzaminu czyniąc zadość zapisom wyżej wskazanego art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy.
Dalej organ ponownie przytoczył argumentację powołaną w rozstrzygnięciach odmawiających wyrażenia zgody na ponowny wpis studenta na 6 semestr studiów. Organ przeanalizował stosowne zapisy regulaminów studiów Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu, Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni, oraz Lotniczej Akademii Wojskowej w Dęblinie i raz jeszcze podkreślił, że Regulamin studiów U.M. w Łodzi zawiera tożsame regulacje w zakresie możliwości powtarzania semestru przez studentów wojskowych jak te zawarte w regulaminach studiów wszystkich czterech uczelni przywołanych w opinii prawnej adwokat A. M. - przedstawionej w przez P. M..
Rektor U.M. w Łodzi po przeanalizowaniu materiału dowodowego w sprawie P. M. uznał, że zastosowanie mniej restrykcyjnych rozwiązań nie jest już w tym przypadku możliwe. P. M. uzyskał 3 oceny niedostateczne z przedmiotu patologia, kolejną niedostateczną ocenę uzyskał z egzaminu warunkowego z tego przedmiotu. Nie zostały spełnione przesłanki do wyznaczenia egzaminu komisyjnego, ani do udzielenia zgody na powtarzanie semestru. U.M. w Łodzi umożliwił P. M. skorzystanie z wszystkich regulaminowych szans przystąpienia do egzaminu. Student wykorzystał ww. szanse jednak ze skutkiem negatywnym. Granice uznania administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie zostały więc przekroczone.
Rektor U.M. podkreślił, że "na mocy ślubowania i przepisów regulaminu studiów student jest - a przynajmniej powinien być - świadom spoczywających na nim obowiązków oraz jest zobowiązany do współpracy z organami szkoły w zakresie podstawowej działalności uczelni, czyli kształcenia. Korzystając z określonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, organ uznał, że przedstawione fakty świadczą o niezaliczeniu semestru w określonym terminie oraz nie rokują terminowego i pomyślnego ukończenia studiów przez P. M.. W świetle powyższych okoliczności faktycznych i prawnych zaistniały przesłanki określone w art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy oraz w § 57 ust. 2 pkt 3 i § 58 ust. 7 Regulaminu studiów, uzasadniające skreślenie P. M. z listy studentów z powodu niezaliczenia semestru w określonym terminie.
Na ostateczną decyzję Rektora U.M. w Łodzi skargę do sądu administracyjnego złożył P. M. zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 32 ust. 1, art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o przepis § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów w U.M. w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2023r, który dyskryminuje "studentów wojskowych" względem studentów cywilnych, ponieważ zabrania powtarzania semestru w przypadku nie zaliczenia przedmiotu;
2) powołanie się w odmowie na powtarzanie semestru na Regulamin studiów w U.M. w Łodzi na rok akademicki 2023/2024, nie zaś na Regulamin studiów z roku 2020/2021, który był obowiązujący w chwili przyjęcia na studia w U.M. w Łodzi;
3) art. 6 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów na podstawie niejawnego "Porozumienia zawartego pomiędzy U.M. w Łodzi a Akademią Wojsk Lądowych im. Generała Tadeusza Kościuszki we Wrocławiu dotyczącym zasad kształcenia na kierunku lekarskim MON", według którego "Prodziekan nie udziela zgody na powtarzanie semestru, jeżeli jest studentem kierunku lekarskiego MON, które nie jest źródłem prawa w świetle art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP;
4) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji brak podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez nieuwzględnienie art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy z w zakresie ustawowej możliwości powtarzania niezaliczonego przedmiotu przez każdego studenta i na każdej uczelni na podstawie regulaminu studiów oraz art. 228 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, który nie przewiduje obligatoryjnego zwolnienia żołnierza będącego studentem na uczelni cywilnej w przypadku niezaliczenia przedmiotu.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uwzględnienie skargi
i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Rektor U.M. w Łodzi wniósł
o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Kontroli sądowej poddana została decyzja Rektora U.M. w Łodzi z 26 marca 2024 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich prowadzonych w U.M. w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej, z powodu nie uzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy powołanej na wstępie ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności zaś jej art. 108, który w ust. 2 pkt 3 stanowi, że: student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Jednocześnie, w myśl ust. 3 ww. przepisu: Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Powieleniem ww. regulacji na gruncie Regulaminu studiów w U.M. w Łodzi (przyjętego uchwałą nr 19/2023 z 27 kwietnia 2023 r.) - dalej: "Regulamin", są odpowiednio § 57 ust. 2 pkt 3 oraz § 6 ust. 1 zd. 1 ww. aktu, z zastrzeżeniem, że ostatni z wymienionych wyżej przepisów Regulaminu przewiduje, iż decyzję administracyjną w sprawie skreślenia z listy studentów podejmuje Rektor lub prodziekan działający z upoważnienia Rektora. Od decyzji tej przysługuje wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, składany w terminie 14 dni od jej doręczenia.
W tym miejscu należy także podkreślić, że student jako strona postępowania administracyjnego w sprawie wymienionej w art. 108 ust. 2 ustawy jest jednocześnie uczestnikiem (destynatariuszem) zakładu administracyjnego, jakim jest uczelnia wyższa, i że przyjęcie go w poczet uczestników danej uczelni uwarunkowane jest m.in. złożeniem ślubowania, w którym kandydat na studenta przyrzeka w szczególności przestrzegać postanowień regulaminu studiów. Z tego względu podstawę prawną decyzji kierowanych do studentów stanowią nie tylko przepisy powszechnie obowiązujące, ale również wydane na podstawie delegacji ustawowych akty normatywne właściwych organów szkoły wyższej. Tym samym ocena legalności decyzji w sprawach studenckich przez sąd administracyjny musi uwzględniać nie tylko regulacje prawne rangi ustawowej, ale także postanowienia zawarte w regulaminie studiów. Regulamin ten określa organizację studiów oraz prawa i obowiązki studenta.
Stosownie do art. 107 ustawy student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i przepisami obowiązującymi w uczelni (ust. 1), a w szczególności do: 1) uczestniczenia w zajęciach zgodnie z regulaminem studiów; 2) składania egzaminów, odbywania praktyk zawodowych i spełniania innych wymagań przewidzianych w programie studiów (ust. 2). Obowiązki, o których mowa w art. 107 ust. 1 p.s.w.n., są na U.M. w Łodzi szczegółowo określone w Regulaminie studiów, stanowiącym każdorazowo załącznik do uchwały Senatu U.M. w Łodzi. Podkreślenia wymaga także, że przepisy Regulaminu obowiązują (nie tylko) studentów, ale i pracowników U.M. w Łodzi (§ 1 ust. 5 Regulaminu).
Z cytowanych wyżej przepisów ustawy oraz Regulaminu studiów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studiów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie ma charakter fakultatywny i podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich aktów jest ograniczona. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając akt o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Ustawodawca pozostawił decyzję w tym zakresie do uznania organom uczelni, mając na uwadze zasadę autonomii uczelni. Wskazana regulacja pozostawia decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów, w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z przyczyn w nim wskazanych, swobodnemu uznaniu kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej w szczególności po to, ażeby mógł on uwzględnić wystąpienie po stronie studenta przyczyn, które usprawiedliwiają niedopełnienie ciążących na nim obowiązków i tym samym przemawiają za odstąpieniem od skreślenia go z listy studentów. W postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy studentów organy uczelni powinny ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności podnoszone przez studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania tego zaliczenia (por. wyrok NSA
z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4974/21, LEX nr 3332783).
Skreślenie z listy studentów jest bardzo daleko idącą i dotkliwą sankcją. Organy uczelni obowiązane są zatem zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. szczegółowo i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe, zebrać wyczerpująco materiał dowodowy i wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że student dopuścił się naruszenia obowiązków uzasadniającego wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów (por. wyrok WSA w Lublinie z 27 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Lu 556/18, LEX nr 2618308). W utrwalonym orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok NSA z 20 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 2006/10, wyrok WSA w Olsztynie z 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 376/14, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 130/10, LEX nr 595054 i z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14, LEX nr 1769229).
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, sąd uznał, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd zauważa, że stan faktyczny sprawy jest niesporny w tym zakresie, że skarżący faktycznie nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu: Patologia, co skutkowało niezaliczeniem semestru w określonym terminie, a następnie nie uzyskał zgody na egzamin komisyjny z ww. przedmiotu. Odmówiono jemu także zgody na powtarzanie semestru. W konsekwencji decyzją Rektora U.M. w Łodzi z 26 marca 2024 r. studenta skreślono z listy studentów III roku jednolitych stacjonarnych studiów na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej. Dodać należy, że zgodnie z tym, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, jak również analizy przedłożonych sądowi do oceny akt, sam fakt nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu: Patologia nie był przesądzający, gdy chodzi o podjęcie kwestionowanej w sprawie decyzji administracyjnej. O negatywnym dla skarżącego rozstrzygnięciu zdecydować bowiem miała powyższa kwestia, ale dopiero w powiązaniu z okolicznością braku przesłanek do wyznaczenia egzaminu komisyjnego oraz nieuzyskania zgody na powtarzanie semestru, to spowodowało bowiem, że tok studiów nie został zakończony, uniemożliwiając dalsze ich kontynuowanie.
Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Powołana regulacja ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że kwestionowana przez skarżącego decyzja zapadła w konsekwencji rozstrzygnięć właściwych organów uczelni, które co do zasady nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, będąc zaliczanymi do tzw. aktów władztwa wewnętrznego uczelni dotyczący realizacją toku kształcenia (w tym przypadku chodzi o: zgodę na egzamin komisyjny z przedmiotu, czy zgodę na powtarzanie semestru studiów). Przyjęcie jednak, iż tego rodzaju akty nie podlegają żadnej kontroli prowadziłoby do sytuacji, w której cześć decyzji mających status administracyjnych, w tym dotyczących skreślenia z listy studentów - zwłaszcza wydawanych w ramach uznania administracyjnego - nie poddawałaby się faktycznej kontroli, gdyby uniemożliwić ocenę legalności także tych działań organów uczelni, które stanowiły jej pierwotną podstawę faktyczną. Wskazać trzeba bowiem, jak ma to miejsce w analizowanej sprawie, że choćby wspomniane wcześniej rozstrzygnięcia dotyczące odmowy powtarzania semestru, czy nieudzielenia zgody na przystąpienie do egzaminu komisyjnego kreują stan faktyczny sprawy, a więc de facto ich treść stanowi element materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na bazie którego organ administracji wydał kwestionowane skargą rozstrzygnięcie. Tym samym rolą sądu jest ocenić, czy tak wytworzony i zgromadzony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydania władczego rozstrzygnięcia wobec jednostki, tj. czy pozyskano lub wytworzono go w sposób zgodny z prawem, a jego ocena nie wykroczyła poza granicę oceny swobodnej, tj. zgodnej z art. 80 k.p.a., co prowadziłoby do arbitralności działania organu, a w konsekwencji także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które choć ze swej istoty zakłada pewien luz decyzyjny, to jednak nie może przeistoczyć się w dowolność. W szczególności zaś, zwłaszcza w przypadku negatywnej dla strony decyzji wydawanej w granicach uznania administracyjnego, konieczne jest, aby adresat mógł poznać wszelkie prawne i faktyczne przesłanki jej podjęcia.
Jak już było wyżej wskazane art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy przewiduje możliwość skreślenia studenta w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Dlatego to nie tylko fakt niezaliczenia przedmiotu musi być niewątpliwy, ale organ powinien także ustalić i rozważyć wszystkie inne okoliczności dotyczące studenta mogące mieć wpływ na treść decyzji. Organ nie może zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że przepis prawa dozwala mu na określone działanie, lecz powinien w sposób wyczerpujący przedstawić cały wywód, z którego będzie wynikać, dlaczego w danym stanie faktycznym i prawnym inne rozstrzygnięcie nie mogło zapaść.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ faktycznym powodem rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącego z listy studentów uczynił nieuzyskanie przez niego zaliczenia jednego z przedmiotów objętych programem studiów, czego zresztą sam skarżący nie kwestionuje. Organ zdaje się przy tym podkreślać, iż w zaistniałej w sprawie sytuacji faktycznej studentowi nie przysługiwały już, tudzież zostały wyczerpane, wszystkie przewidziane Regulaminem studiów możliwości kontunuowania studiów, w tym prawo do powtarzania semestru.
W tym miejscu wskazać należy, że prawo studenta do powtarzania semestru wynika z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy. Zgodnie z przywołanym przepisem student ma prawo do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce na zasadach określonych w regulaminie studiów. Z kolei w Regulaminie studiów U.M. zasady dotyczące ponownego wpisu na ten sam semestr (powtarzania semestru) uregulowano w § 28. Zgodnie z § 28 ust. 1. Regulaminu studiów student, który nie uzyskał zaliczenia semestru, może złożyć wniosek o ponowny wpis na ten sam semestr, zwany dalej "powtarzaniem semestru". Prodziekan podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie powtarzania semestru na podstawie dotychczasowego przebiegu studiów studenta (§ 28 ust. 2a Regulaminu studiów). Stosownie zaś do § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów Prodziekan nie udziela zgody na powtarzanie semestru, jeżeli student w szczególności jest studentem kierunku lekarskiego MON.
Należy zauważyć, że podstawy wydania decyzji uznaniowej, zwłaszcza gdy opierają się one na wewnętrznych regulacjach istniejących w zakładzie administracyjnym, muszą być zgodne zarówno z delegacją ustawową na podstawie, której zostały wydane, jak i generalnie z systemem prawnym, a zwłaszcza z Konstytucją RP.
W myśl art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy student ma prawo do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce na zasadach określonych w regulaminie studiów. Wprawdzie zgodnie z brzmieniem cytowanego przepisu realizacja tego prawa następuje "na zasadach określonych w regulaminie studiów", co zdaniem sądu oznacza, że w akcie wewnętrznym uczelni mogą być określone warunki, które student musi spełnić w celu uzyskania tej możliwości. Regulamin studiów nie może jednak takiej możliwości gwarantowanej ustawa studenta pozbawiać. Klauzula ta nie może być rozumiana jako z góry dopuszczająca całkowite wyłączenie w regulaminie studiów możliwości powtarzania określonych zajęć (określonej grupy zajęć) - a więc eliminację przyznanych studentowi w art. 85 ustawy praw podmiotowych (por. wyrok WSA z 23 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1747/22, LEX nr 3517716). A taki jest w istocie "skutek uboczny" regulacji § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów, która de facto bezwarunkowo wyklucza możliwość powtarzania jakichkolwiek zajęć studentom kierunku lekarskiego MON.
Zdaniem sądu, zasady określone w regulaminie nie mogą skutkować eliminacją praw podmiotowych przyznanych na mocy aktu normatywnego powszechnie obowiązującego, jak również w konsekwencji naruszeniem konstytucyjnego prawa do nauki. Regulamin studiów bowiem ma jedynie określać warunki w jakich odbywa się realizacja tegoż prawa. Przepisy wewnętrzne obowiązujące w uczelni nie mogą być sprzeczne, ani z ustawą, na podstawie której zostały wydane, ani z Konstytucją i naruszać podmiotowe prawo do nauki w tym prawo studenta do powtarzania zajęć.
Wreszcie zważyć należy, że art. 108 ustawy przewiduje wyczerpujący katalog przesłanek zarówno obligatoryjnego, jak i fakultatywnego skreślenia z listy studentów. Zawarte w nim wyliczenie wyklucza zatem sytuację, w której uczelnia w stanowionych przez swoje organy aktach wewnętrznych mogłaby ten katalog poszerzyć lub modyfikować jego istotę, a w tym kierunku zmierza regulacja z § 28 ust. 2a Regulaminu studiów. Jakkolwiek jej treść nie stanowi wprost o konieczności skreślenia studenta, to skoro jednak wyłącza ona jego prawa do powtarzania semestru, to de facto prowadzi do sytuacji, w której nieuzyskanie zaliczenia semestru w określonym terminie przestaje być przesłanką o charakterze fakultatywnym, jak wynika to aktualnie z art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy, stając się w istocie – wbrew ustawie – przesłanką obligatoryjną (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 846/22 LEX nr 3517298).
W świetle powyższych uwag, w ocenie sądu w niniejszym składzie, nie do pogodzenia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa jest sytuacja, w której na poziomie regulaminu studiów (tu: w § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu) wprowadza się obowiązek nie wyrażenia zgody na powtarzanie semestru, jeżeli student jest studentem kierunku lekarskiego MON. Takie rozwiązanie pozostaje w kolizji z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy naruszając zasadę legalizmu (art. 6 k.p.a.) i jest nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP).
Sąd administracyjny nie ma kompetencji do stwierdzania nieważności uchwały w sprawie regulaminu studiów lub jej poszczególnych postanowień - taka kompetencja przysługuje wyłącznie właściwemu ministrowi, w ramach sprawowanego przezeń nadzoru nad uczelnią (zob. art. 427 ust. 2 pkt 1 ustawy). Jednak, rozpatrując konkretną sprawę sąd, nie będący związany postanowieniami aktu prawa wewnętrznego (wewnątrzuczelnianego), jakim jest w szczególności regulamin studiów, może określone, jego zdaniem wadliwe, postanowienia takiego regulaminu pominąć (nie zastosować).
Wobec tego sąd w niniejszym składzie stwierdza, że z przyczyn wyżej opisanych unormowanie § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu nie powinno być stosowane w kontrolowanej sprawie. Tymczasem na skutek jego zastosowania w tej sprawie, nie został w szczególności właściwie rozpoznany i rozstrzygnięty wniosek skarżącego
o umożliwienie powtarzania 6 semestru studiów.
Co więcej dostrzec także należy, że zgodnie z § 28 ust. 2a Regulaminu studiów Prodziekan podejmuje rozstrzygnięcie w sprawie powtarzania semestru na podstawie dotychczasowego przebiegu studiów studenta. W rozpoznawanej sprawie zarówno Prodziekan jak i Rektor rozstrzygając w przedmiocie zgody na powtarzanie semestru uwzględnili wyłącznie okoliczność, że skarżący czterokrotnie przystępował
i nie uzyskał zaleczenia z przedmiotu: Patologia, tj. w terminie zasadniczym, dwóch terminach poprawkowych oraz w ramach warunku w konsekwencji uznając, że skarżący nie rokuje zaliczenia przedmiotu w ramach ponownego wpisu na ten sam semestr. W ocenie sądu oczywistym jest, że student ubiegający się o ponowny wpis na dany semestr czyni to z powodu braku zaliczenia jakiegoś przedmiotu objętego programem studiów w tym semestrze. Dlatego też ocenie winny podlegać jego dotychczasowe osiągnięcia w toku studiów, organ winien przeanalizować, czy skarżący prawidłowo realizował tok studiów, czy też od początku miał problemy
z zaliczaniem poszczególnych przedmiotów czy tez semestrów. Mimo jednoznacznej treści § 28 ust. 2a Regulaminu studiów organy uczelni wydając swoje rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy ponownego wpisu skarżącego na 6 semestr studiów w ogóle nie rozważyły kwestii dotyczących dotychczasowego przebiegu jego studiów. Podkreślić raz jeszcze trzeba, że decyzja w przedmiocie powtarzania semestru powinna być podjęta na podstawie dotychczasowego przebiegu studiów. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, wbrew powyższym przepisom, organ w sposób nieuprawniony oparł się na okoliczności nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu Patologia i przebiegu egzaminu warunkowego tego przedmiotu. Zupełnie pominął, że skarżący zaliczył w terminach 1 i 2 semestr studiów. W 3 semestrze uzyskał w trzech terminach ocenę niedostateczną z przedmiotu biochemia z elementami biologii molekularnej, jednak z zaliczenia warunkowego tego przedmiotu uzyskał ocenę bardzo dobrą. Skarżący zaliczył również 4 i 5 semestr studiów, zaś w 6 semestrze nie zaliczył jedynie przedmiotu: Patologia, które to okoliczności poddają w wątpliwość argumentację organu, że student nie rokuje zaliczenia przedmiotu w ramach ponownego wpisu na ten sam semestr.
Odnosząc się do zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji stanowiska organu wskazującego, że łódzka uczelnia zrealizowała w prawidłowy sposób uprawnienia studenta z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy bowiem skarżący dwukrotnie w toku studiów korzystał z tzw. "warunku", a ponadto na U.M. w Łodzi, w odróżnieniu od innych uczelni w kraju, studenci mają prawo do przystąpienia do egzaminu w trzech terminach: terminie głównym i dwóch terminach poprawkowych wskazać należy, że w ocenie sądu prawo do powtarzania zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce (art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy) to nie to samo co prawo do kilkukrotnego przystąpienia do egzaminu. Prawo do powtarzania zajęć to prawo do ponownego przejścia cyklu szkolenia z danego przedmiotu, którego nie można sprowadzić do możliwości kilkukrotnego jego zaliczenia.
Jako niezasadny sąd ocenił natomiast zarzut powołania się w rozstrzygnięciu w przedmiocie odmowy powtarzania semestru na Regulaminie studiów w U.M. w Łodzi na rok akademicki 2023/2024. Wniosek skarżącego o powtarzanie semestru dotyczył roku akademickiego 2023/2024. Do wniosku miały zatem zastosowanie przepisy Regulaminu studiów w U.M. w Łodzi, stanowiącego załącznik do uchwały nr 19/2023 z 27 kwietnia 2023 r. Senatu U.M. w Łodzi.
Biorąc powyższe pod uwagę, po dokonaniu wszechstronnej analizy przedstawionych do oceny akt sprawy oraz wydanych w niej decyzji, sąd doszedł do przekonania, że decyzja o skreśleniu skarżącego z listy studentów okazała się przedwczesna. Analiza akt administracyjnych sprawy doprowadziła bowiem sąd do przekonania, że decyzja ta w istocie w ogóle nie zapadła w warunkach uznania administracyjnego, lecz jej rozstrzygnięcie zostało ściśle zdeterminowane przez unormowanie § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów. Z naruszeniem art. 80 k.p.a., a także z naruszeniem zasady prawny obiektywnej (art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a.), przedmiotowe rozstrzygnięcie oparto o przesłanki i materiał, które z uwagi na ich niezgodność z prawem, nie powinny być rozstrzygające, organ nie dokonał zaś oceny okoliczności istotnych dla uprawnienia strony do powtarzania semestru. Konsekwencją stwierdzonych uchybień jest również naruszenie zasady ogólnej budzenia zaufania jednostki do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wszak nie budzi takiego zaufania opieranie władczych rozstrzygnięć względem jednostki, które nie mają należytego oparcia w obowiązujących przepisach, bądź pozostają z nimi
w sprzeczności.
Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ponownie rozpoznać wniosek studenta o powtarzanie niezaliczonego semestru studiów z pominięciem zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu sądowym regulacji zawartych w § 28 ust. 6 pkt 6 Regulaminu studiów, które wyłączają prawo studenta do powtarzania niezaliczonego okresu studiów, oraz z uwzględnieniem kryteriów wskazanych w § 28 ust. 2a Regulaminu studiów. Dopiero po rozstrzygnięciu powyższej kwestii możliwa będzie ocena zasadności ewentualnego skreślenia strony z listy studentów, przy czym uzasadnienie takiej decyzji musi zawierać wszechstronną analizę i ocenę całego materiału dowodowego oraz powinno przedstawiać wyczerpująco cały ciąg przyczynowo skutkowy jaki doprowadził do takiego rozstrzygnięcia.
Z przedstawionych wyżej względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
i lit. c p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.
Sąd nie zamieścił w wyroku postanowienia o kosztach postępowania sądowego z uwagi na brak podstaw prawnych do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie (brak wniosku o koszty).
EC