II SA/Bd 796/24

II SA/Bd 796/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Anna Klotz /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Saniewski
Renata Owczarzak
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1210
art. 12 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2024 r. nr [...].KP; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prokurator Rejonowy w C. pismem z dnia 22 września 2023 r. zawiadomił Starostwo Powiatowe w C., że postanowieniem z dnia 20 września 2023 r. zatrzymał elektronicznie S. K. (dalej "skarżący") prawo jazdy nr [...] wydane przez Starostę C. w dniu 21 lipca 2023 r., wcześniej zatrzymane elektronicznie przez Policję w dniu 10 sierpnia 2023 r.
Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r. w sprawie o sygn. akt II K 358/23 orzekł wobec skarżącego zakaz prowadzenia motocykli w ruchu lądowym na okres trzech lat, zaliczając okres rzeczywistego zatrzymania prawa jazdy od dnia 10 sierpnia 2023 r., w związku z kierowaniem w ruchu lądowym pojazdem mechanicznym w postaci motocykla znajdując się w stanie nietrzeźwości.
Decyzją z dnia 22 marca 2024 r., znak: KT.B.5431.255.4.2023.KP, Starosta C. cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. A1, A2, A w zakresie posiadanych uprawnień do kierowania pojazdami kat. AM, A1, A2, A, B1, B, BE, C1, C, C1E, CE, T nr [...], wydanych przez Starostę C. dnia 21 lipca 2023 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W dniu 8 kwietnia 2024 r. do Starostwa Powiatowego w C. wpłynął wniosek skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii: AM, B, B1, C, C1, T, B+E, C+E, C1+E.
Decyzją z dnia 21 maja 2024 r., znak: KT.B.5431.255.7.2023.KP Starosta C. (dalej "Starosta", "organ I instancji") odmówił zwrotu skarżącemu prawa jazdy kat. B, B1, BE i zwrócił skarżącemu prawo jazdy kat. AM, C1, C, C1E, CE, T. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Starosta w oparciu o treść przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami wskazał, że prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Ponadto w ocenie Starosty w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej "TK") z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt SK 23/21, którym TK uznał art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami za niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Organ I instancji podkreślił, że art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami nie był przedmiotem sprawy rozstrzygniętej przez TK, zaś wyrok odnosił się do konkretnych przepisów: art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami. Zdaniem Starosty przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami nie utracił mocy, wobec czego nie można zastosować ww. wyroku TK przez analogię.
Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego wniósł odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji w zakresie odmowy wydania prawa jazdy kat. B, B1, BE. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:
- art. 12 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o kierujących pojazdami poprzez uznanie, iż zakaz prowadzenia pojazdów kat. A upoważnia do odmowy zwrotu prawa jazdy kat. BE, kiedy przepis literalnie wskazuje prawo do odmowy wydania kat. BE, ale w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów kat. B, C1, C, D1 lub D;
- art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami z powodu odmowy zwrotu prawa jazdy kat. B, B1 i BE pomimo prawomocnego wyroku sądu karnego, którym skarżący nie został pozbawiony ww. kategorii.
Skarżący podniósł także, iż w drodze analogii na mocy orzeczenia TK z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt SK 23/21 przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami określonych kategorii do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień, co do których nie orzeczono środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdu.
W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu (dalej "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 22 lipca 2024 r., znak: SKO-522-207/24 utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podtrzymało ocenę organu I instancji i wskazało, że wyrok TK z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 23/21 dotyczy tylko art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami i niedopuszczalne jest zastosowanie analogii do art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. SKO podkreśliło, że Starosta wydał zaskarżoną decyzję zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym niniejszej sprawy.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej go decyzji Starosty, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1) błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy kat. B, pomimo że prawomocnym wyrokiem sądu karnego nie został pozbawiony prawa jazdy, a jedynie orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A;
2) naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 42 k.k. poprzez nieuwzględnienie faktu, że to w gestii sądu orzekającego o zakazie prowadzenia pojazdów leży decyzja w przedmiocie ustalenia zakresu obowiązywania tego zakazu oraz bezpodstawne pominięcie faktu, że czyn obywatela wypełniający znamiona odpowiedniego przestępstwa podlega każdorazowo ocenie sądu powszechnego zarówno pod kątem tego, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego bądź fakultatywnego orzeczenia środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jak i niezbędnego i ocenianego w połączeniu z pozostałymi orzekanymi przez sąd karami i środkami karnymi zakresu przedmiotowego i czasowo orzekanego zakazu oraz niewydanie prawa jazdy kat. B mimo że sąd karny nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w tym zakresie;
3) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji podważającej zaufanie do organów państwowych, polegające na odmowie zwrotu prawa jazdy pomimo wykazania niekonstytucyjności przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami;
4) naruszenie art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych poprzez nieuprawnione rozszerzenie zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów i złamanie zasady ne bis in idem, przez co doszło do podwójnego ukarania tej samej osoby za ten sam czyn, co stanowiło naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się obowiązkowi prawnemu;
5) naruszenie art. 7 k.p.a. polegające na naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez wydanie decyzji wbrew przepisom prawa i wyrokowi sądu powszechnego, co stanowi przyjęcie nadrzędności interesu społecznego nad indywidualnym i narusza zasadę równości.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Kolegium stwierdziło, że skarżący nie podniósł w skardze żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.
W niniejszej sprawie skarżący został uznany przez Sąd Rejonowy w Chełmnie za winnego popełnienia przestępstwa kierowania w ruchu lądowym na drodze publicznej pojazdem mechanicznym w postaci motocykla znajdując się w stanie nietrzeźwości. Wobec skarżącego orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia motocykli w ruchu lądowym na okres trzech lat, zaliczając na jego poczet okres rzeczywistego zatrzymania prawa jazdy od dnia 10 sierpnia 2023 r. Następnie w dniu 8 kwietnia 2024 r. skarżący złożył wniosek do organu I instancji o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii: AM, B, B1, C, C1, T, B+E, C+E, C1+E.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1210 z późn. zm. – dalej "u.k.p."). Stosownie do art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Natomiast zgodnie z treścią art. 12 ust. 2 pkt 1-3 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. akt SK 23/21, Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim pozbawiano osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, TK wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. TK stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.
Argumentacja organów obu instancji sprowadza się do tego, że z przepisu art. 12 ust. 2 u.k.p. jasno wynika, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej (następczej), niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów mechanicznych danej kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami tych kategorii to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Jednocześnie organy orzekające w niniejszej sprawie stanęły na stanowisku, że przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p nie utracił mocy wskutek wyroku TK z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt SK 23/21., wobec czego nie można zastosować ww. wyroku przez analogię.
Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie, stanowi jednak naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. TK wskazał też, że z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu.
W ocenie TK, procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji, winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji RP. Zauważono też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych, jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. TK za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej, jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. TK wskazał, że stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem, wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.
Trybunał Konstytucyjny zauważył, że orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.
Konkludując, TK uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP.
Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, TK zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem, oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (por. art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów, nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji, po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie zauważono, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń, ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej, to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.
Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów.
Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów, pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.
Na zakończenie TK wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.
W tym miejscu wskazania wymaga, że stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Ponadto zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. I OPS 9/09, zauważono że z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP wynika norma prawna, zgodnie z którą w toku postępowania sądy związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.
Wskazany wyżej wyrok TK odnosi się co prawda do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., zaś w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Niemniej jednak należy mieć na względzie, że wyrok TK dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ administracji rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Należy bowiem zauważyć, że wprawdzie formalnie kontroli TK podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Co prawda formalnie przepis tożsamy treściowo nie był przedmiotem orzekania przez TK we wskazanej sprawie, jednak należy zauważyć, że powstały uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. W takiej sytuacji zachodzi przypadek tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" co oznacza, że porównywane przepisy, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP, dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie których TK stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011, s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP oraz z wyrokiem TK stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma - tak jak w niniejszej sprawie - charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania TK pytania prawnego w tym zakresie. W tak bowiem oczywistej sytuacji trudno oczekiwać, żeby sąd uruchamiał procedurę kolejnych pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r. sygn. I SA/Po 461/01, OSP 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, "Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2011 r.s. 269, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. sygn. I FPS 2/06, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 10 marca 2010 r., sygn. I OSK 1447/09, z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. I FSK 1523/17, z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 1454/16 - dostępne jw.). Obowiązek przedstawienia TK pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie wtedy, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. OSK 971/04, ZNSA 2011/3/39). W rezultacie ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Jednocześnie sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis nadal pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 2010, s. 23 i nast.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 3193/14, z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15 - dostępne jw.).
W związku z powyższym Sąd stwierdził, że Starosta nie mógł pozbawić skarżącego, posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B, B1, B+E, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec skarżącego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyrokach NSA: z dnia 13 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1058/20; z dnia 17 października
2023 r., sygn. akt II GSK 1909/22.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji zastosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności oceni stan faktyczny sprawy w pełnym zakresie z uwzględnieniem stanu prawnego ukształtowanego wyrokiem Trybunały Konstytucyjnego z dnia 24 lipca 2023 r., sygn. akt SK 23/21.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt 2 sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.