III SA/Łd 371/14

III SA/Łd 371/14 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2014-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Cisowska-Sakrajda /przewodniczący/
Irena Krzemieniewska
Janusz Nowacki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art. 28 ust.2, ust. 3, ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2013 poz 267
art. 7, art. 77 ar. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i odsetek za zwłokę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]; 2. przyznaje radcy prawnemu A. D. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej Z. L. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić radcy prawnemu A. D. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013r. poz. 1442), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia Z. L. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003r. do lipca 2005r. w kwocie 2 925,61 zł i odsetek za zwłokę według stanu na dzień 7 października 2013r. w wysokości 3 268,00 zł.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
W dniu 7 października 2013r. Z. L. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003r. do lipca 2005r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że w dniu 17 września 2013r. na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych ZUS dokonał zajęcia emerytury na łączną kwotę 6 485,40 zł. Wnioskodawczyni podniosła, że ma 77 lat, a jej jedyne źródło utrzymania stanowi emerytura w wysokości 1 169,81 zł miesięcznie. Nie posiada żadnego innego majątku, a z powodu złego stanu zdrowia, tj. choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia tętnicznego, niewydolności krążenia, choroby zwyrodnieniowej stawów i kręgosłupa jest często hospitalizowana i ponosi wydatki na leczenie. Strona zamieszkuje w prywatnej kamienicy, w której w ostatnim czasie nastąpiła wielokrotna podwyżka czynszu. Z powodu trudnej sytuacji finansowej, w której się obecnie znajduje nie ma możliwości zmiany miejsca zamieszkania, a zajęcie emerytury pozbawi ją środków finansowych na pokrycie czynszu (tj. od 2013r. łączne zobowiązania wobec właścicieli nieruchomości wynoszą 1070 zł miesięcznie), co w konsekwencji doprowadzi do eksmisji. Strona podniosła, że pomimo podwyżki opłaca czynsz w wysokości 304 zł miesięcznie, ponieważ nie stać jej na ponoszenie większych opłat. Podała, że w roku 2014 planowana jest kolejna podwyżka czynszu, tymczasem wskazane opłaty nie uwzględniają kosztów ogrzewania, gazu (tj. około 70 zł co drugi miesiąc) i energii elektrycznej (tj. około 80 zł miesięcznie). Wskazane powyżej stałe wydatki, nawet bez uszczuplenia emerytury z tytułu zaległych składek powodują, że środki jakie zostają po opłaceniu stałych wydatków z trudem wystarczają na zakup żywności i środków czystości.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia Z. L. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003r. do lipca 2005r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa,
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję.
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że aktualnie Z. L. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1139,00 zł miesięcznie. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 284,70 zł, do wypłaty pozostaje kwota 885,11 zł plus dodatek pielęgnacyjny w kwocie 203,50 zł. Strona nie jest więc pozbawiona środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność natomiast, że obecnie strona ma problemy finansowe, które uniemożliwiają jej jednorazową spłatę zadłużenia nie zwalnia ją z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Organ podkreślił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje problemów zdrowotnych strony. Sytuacja, w jakiej obecnie znajduje się strona jest trudna i wpływa na pogorszenie się stanu zdrowia, ale nie może to zwalniać strony z odpowiedzialności za powstałe zadłużenie.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym poprzez zajęcie świadczenie emerytalnego.
W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ nadmienił, że w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy ustawodawca wskazał siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Oznacza to tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek , a nie prawny obowiązek ich umorzenia.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organu nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Strona pobiera świadczenie emerytalne. Posiada więc źródło dochodu, z którego można prowadzić egzekucję. Jednocześnie nie można również stwierdzić, że uregulowanie zaległości pozbawi stronę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. W związku z powyższym, pomimo dokonywania potrąceń strona nie pozostanie bez środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że w złożonym w dniu 30 października 2013r. oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej strona podała, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy społecznej. Gdyby zatem sytuacja była trudna zapewne taka pomoc byłaby przyznana. Strona nie udowodniła również, że nie ma żadnej możliwości uregulowania zadłużenia. Argumentacja dotycząca natomiast podwyżki czynszu w 2014r. również nie jest przesłanką do umorzenia, albowiem ponoszenie kosztów utrzymania nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą umorzenie należności. Ponadto analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wskazuje, że zadłużenie wobec ZUS powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej. Było natomiast wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien posiadać wiedzę, że zgodnie z przepisami powołanej ustawy osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywne skutki oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący tę działalności.
W dniu 23 grudnia 2013r. Z. L. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że uzasadniając zaskarżoną decyzję organ skupił się przede wszystkim na sytuacji majątkowej, pomijając bardzo trudną sytuację zdrowotną strony. Wskazała, że spłacanie zadłużenia nawet w ratach doprowadzi do tego, że nie będzie mogła wykupić leków i opłacić kosztów leczenia, co prowadzi do zagrożenia egzystencji. Podała, że z powodu przewlekłej choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia tętniczego, niewydolności krążenia, choroby zwyrodnieniowej stawów, a także nieżytu żołądka przebywa często w szpitalu, a jej ciężka sytuacja zdrowotna została potwierdzona dokumentacją medyczną, której ZUS rozpoznając wniosek nie uwzględnił. Z. L. wskazała, że jej stan zdrowia i sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Aktualnie nie jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z powstałymi problemami natury finansowej i zdrowotnej, a prowadzenie egzekucji może doprowadzić do powstania tragicznych i nieodwracalnych skutków w jej życiu. Okoliczność natomiast, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy nie może być wyznacznikiem trudnej sytuacji, ponieważ korzystanie z tego typu form pomocy nie jest obowiązkowe. Podała, że doraźnie, w miarę możliwości pomocy udziela jej rodzina. Podniosła ponadto, że znaczną część powstałego zadłużenia stanowią odsetki, a dochodzenie należności po tak długim czasie jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Gdyby bowiem ZUS działał bez zbędnej zwłoki, to zaległość nie byłaby tak wysoka. Z tego powodu, zdaniem skarżącej powinno nastąpić przynajmniej częściowe umorzenie odsetek, co być może pozwoliłoby na złożenie wniosku o rozłożenie pozostałej kwoty zadłużenia na raty. Skarżąca stwierdziła również, że nie może zgodzić się z twierdzeniem organu, że ponoszenie kosztów utrzymania nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą umorzenie zaległości. Wielokrotna podwyżka czynszu oraz coraz większe potrzeby finansowe z powodu leczenia i spłata należności z tytułu składek może spowodować, że pozostanie bez jakichkolwiek środków do życia. Prowadzenie w dalszym ciągu egzekucji może spowodować nieodwracalne skutki prawne i finansowe. Może przyczynić się do tego, że będzie zmuszona do wyprowadzenia się z zajmowanego od wielu lat mieszkania i utraci swoje centrum życiowe.
Wskazując na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., Z. L. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji ZUS podtrzymując dotychczasową argumentacje w sprawie wskazał, że od nieopłaconych w terminie składek są naliczane odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 749 ze zm.). Ustawodawca nie pozostawił więc swobody w zakresie naliczania odsetek. Z uwagi na powyższe, zarówno składki, jak i odsetki naliczone do dnia wpłaty włącznie podlegają spłacie przez osobę zobowiązaną. Niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Płatnik bierze na siebie ryzyko związane z opłacalnością prowadzonej działalności. Opłacanie składek zarówno w czasie prowadzonej działalności, jak i uregulowanie zaległości z tytułu składek łącznie z odsetkami za zwłokę po jej zakończeniu, jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia należności.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W przedmiotowej sprawie zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym- dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego i prowadzona egzekucja jest skuteczna.
Odnosząc się natomiast do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w którym strona wskazała m.in., że gdyby została umorzona część odsetek za zwłokę, to pozwoliłoby jej na złożenie wniosku o rozłożenie pozostałej należności na raty, organ wskazał, że powyższe okoliczności oznaczają, że strona posiada możliwość przeznaczenia części środków finansowych na spłatę zaległości w ratach i nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne.
Z analizy materiału zgromadzonego w toku postepowania wynika, że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.139,00 zł miesięcznie, które jest stałym źródłem dochodu, co oznacza, że nie jest pozbawiona środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z ww. świadczenia można dokonać potrącenia na poczet spłaty zaległości tylko część kwoty, ponieważ pozostała kwota jest pozostawiana na utrzymanie osoby zobowiązanej. Jeżeli nawet świadczenie nie jest wysokie, to nie jest to wystarczająca przesłanka do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wskazał, że jest zrozumiałym, iż z powodu problemów zdrowotnych, stronie może być ciężko, ale nie jest to podstawa do umorzenia należności. Zadłużenie dotyczy okresu od września 2003r. do lipca 2005r., a załączone dokumenty dotyczące stanu zdrowia są z roku 2009 i 2013. W związku z powyższym nie można uznać, aby zły stan zdrowia skarżącej przyczynił się do powstania zaległości. Z dostarczonego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej oraz z innych form pomocy. Korzystanie z pomocy opieki społecznej nie jest obowiązkowe, jednakże gdyby sytuacja materialna była bardzo trudna, to zapewne taka pomoc byłaby skarżącej przyznana. Ponadto organ podniósł, że nie może ponosić odpowiedzialności za zwiększające się koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Organ zauważył, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazano, że po spełnieniu określonych warunków, spłata należności z tytułu składek może odbywać się w formie układu ratalnego. Jeżeli zostaje zawarta umowa ratalna, następuje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Od składek, które rozłożono na raty jest naliczana opłata prolongacyjna. Ponadto zostaje zawieszone wcześniej wszczęte i nie zakończone postępowanie egzekucyjne dotyczące należności objętych umową oraz nie jest wszczynane i nie jest wznawiane postępowanie egzekucyjne przez okres obowiązywania umowy. Po całkowitej spłacie zaległości zgodnie z ustalonym harmonogramem spłat oraz uregulowaniem kosztów egzekucyjnych podejmowane są działania zmierzające do umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności objętych umową. W związku z powyższym spłata zaległości w ratach byłaby dla skarżącej korzystna.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością (należnościami z tytułu składek), lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności z tytułu składek traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych wskazanych przez ustawodawcę przesłanek tj. całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej. Wydanie decyzji o umorzeniu należności następuje zatem po spełnieniu określonych w wymienionej ustawie przesłanek umorzenia, a Zakład nie ma podstaw do swobodnego rozszerzania zakresu zasad zdefiniowanych przez ustawodawcę. Uznanie interesu strony za ważny powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji osoby zobowiązanej, a nie z jej własnego przekonania opartego na poczuciu krzywdy, czy nie zrozumienia przez organ jego trudnej sytuacji. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczane, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procesowaniu spraw z zakresu umarzania zadłużenia. Zakład nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację. Pod uwagę bierze również możliwości udzielania ulgi w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Trudności finansowe osoby zobowiązanej nie mogą bowiem stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności. Dopiero całokształt sprawy i dokładana analiza stanowią podstawę podjęcia decyzji w przedmiotowym zakresie.
Rozpatrując wniosek o umorzenie należności Zakład bierze pod uwagę nie tylko sytuację finansową osoby zobowiązanej, lecz również interes publiczny uwzględniający potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa oraz ograniczenie jego ewentualnych wydatków.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. L. podtrzymała zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 listopada 2013r. W uzasadnieniu skargi Z. L. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca, a spłata zadłużenia pozbawi ją niezbędnych środków do życia. Wskazując na swój podeszły wiek i zły stan zdrowia podała, że utrzymuje się z emerytury w kwocie 1 169,81 zł miesięcznie. Po opłaceniu wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, tj. czynsz w kwocie 810 zł miesięcznie, energia elektryczna 61,88 zł za jeden licznik, gaz – 70 zł (co drugi miesiąc), telefon – 50 zł i zakup węgla – około 2 000 w sezonie grzewczym, pozostaje niewielka kwota na utrzymanie. Wskazała, że konieczność spłaty zadłużenia spowoduje brak środków finansowych za zakup leków, których miesięczny koszt wynosi około 200 zł.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd administracyjny zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:
a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy
b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego
c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy
2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach
3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).
Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.
W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W orzecznictwie sądów administracyjnych jest powszechnie przyjęty pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie mają charakter uznaniowy. Okoliczność ta nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.
Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy sąd uznał, że organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy stanu faktycznego a w szczególności sytuacji finansowej, zdrowotnej, mieszkaniowej i rodzinnej skarżącej w odniesieniu do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art.28 ust.3 u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.
W niniejszej sprawie organ administracji uznał, że nie została spełniona przesłanka umorzenia, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia. Określona w wymienionym przepisie dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.
W ocenie sądu organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.
Przede wszystkim należy podnieść, że Z. L. jest osobą w podeszłym wieku gdyż ma 78 lat. Jest nadto osobą schorowaną. Cierpi na wiele schorzeń w tym na chorobę niedokrwienną serca, niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, przewlekłą chorobę nerek i nieżyt żołądka. Nadto ma schorzenie słuchu z powodu którego została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z powodu szeregu schorzeń często jest hospitalizowana i na tę okoliczność złożyła karty informacyjne ze szpitali.
Przy rozpoznaniu wniosku skarżącej o umorzenie składek organ nie uwzględnił miesięcznych wydatków ponoszonych przez Z. L. Należy zaznaczyć, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w wysokości 1139 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 203 zł. Z uwagi na wiek i szereg schorzeń nie ma ona możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Największą pozycją wydatków stanowi czynsz za mieszkanie. Od 57 lat Z. L. mieszka w prywatnej kamienicy przy czym opłata za lokal od maja 2013r. została podwyższona do 810 zł zaś w 2014r. ma nastąpić kolejna podwyżka. Do tego dochodzi czynsz za garaż – 170 zł oraz opłata za użytkowanie działki – 90 zł. Łączne miesięczne wydatki mieszkaniowe wynoszą zatem 1070 zł. Do tego należy doliczyć opłaty za energię elektryczną (ok. 60 zł), za gaz (ok. 70 zł na 2 miesiące), na leki (ok.200 zł), za telefon (ok.50 zł) oraz za opał (ok.2000 zł za sezon). Łączna wysokość stałych wydatków przekracza 1400 zł miesięcznie. Do tego nadto należy dodać wydatki "na życie" (na żywność, środki czystości, odzież i.t.p.). Łączne wydatki miesięczne przekraczają znacznie dochody skarżącej. Okoliczności tej organ administracji nie wziął pod uwagę. Kwestii wysokości wydatków mieszkaniowych ZUS poświęcił zaledwie jedno zdanie a mianowicie, że nie ponosi odpowiedzialności za zwiększenie kosztów utrzymania mieszkania. Faktem jest, że organ nie ponosi takiej odpowiedzialności lecz wysokość tych wydatków należy uwzględnić przy ocenie czy została spełniona przesłanka umorzenia zadłużenia, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. a organ tego nie uczynił.
W ocenie sądu nie można wymagać aby skarżąca zmieniła miejsce zamieszkania na lokal gdzie czynsz byłby niższy. Z. L. jest osobą samotną i w podeszłym wieku zaś w kamienicy przy ul. A 114 mieszka od 57 lat. Trudno zatem wymagać aby obecnie zmieniła mieszkanie. Płaci ona czynsz w wysokości określonej przed podwyżką (304 zł) gdyż na więcej jej nie stać narażając się tym samym na eksmisję ze strony właściciela kamienicy. W przekonaniu sądu nie ma większego znaczenia okoliczność podniesiona przez skarżącą na rozprawie, że obecnie unika ona przebywania w mieszkaniu przy ul. A 114 gdyż właściciel kamienicy oświadczył jej, iż nie ma prawa tam mieszkać bo ma zadłużenie w opłatach. W związku z czym Z. L. nocuje czasami u córki a czasami u siostry. W dalszym ciągu bowiem istnieje umowa najmu lokalu a na skarżącej spoczywa obowiązek uiszczania opłat za mieszkanie w łącznej wysokości 1070 zł miesięcznie. Okoliczność ta została pominięta przez organ administracji.
Przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenie dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. W uzasadnieniach decyzji obu instancji brak jest rozważań w tej kwestii. Stanowisko ZUS sprowadza się do tego, że Z. L. otrzymuje co miesiąc emeryturę co umożliwia prowadzenie postępowania egzekucyjnego z tego świadczenia. Taka egzekucja jest już prowadzona i co miesiąc dokonywane są potrącenia za świadczenia emerytalnego. Po dokonaniu potrąceń skarżącej wypłacana jest emerytura w wysokości 885 zł netto. Kwota ta nie wystarcza nawet na pokrycie miesięcznej opłaty za mieszkanie pomijając już inne wydatki (na energię, gaz, telefon, lekarstwa, opał, "na życie"). Podkreślenia wymaga fakt, że Z. L. zmuszona jest co miesiąc wydawać ok. 200 zł na leki z uwagi na szereg schorzeń i nie może z tego zrezygnować gdyż zagrażałoby to jej zdrowiu i życiu. Nadto jak podniosła na rozprawie, schorzenie słuchu wymaga zakupu aparatu słuchowego, który kosztuje ok. 3000 zł zaś Narodowy Fundusz Zdrowia zwraca jedynie 600 zł. W związku z czym na aparat taki winna wydać 2400 zł ale jej na to nie stać bo nie ma tyle pieniędzy. Sytuacja materialna skarżącej jest zatem bardzo trudna zaś organ administracji nie odniósł się do kwestii czy spłata zadłużenia będzie zagrażała egzystencji Z. L. Pominięcie tej kwestii oznacza, że przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia nie został w dostatecznym stopniu uwzględniony słuszny interes strony. Organ dal prymat interesowi społecznemu choć w sprawach o umorzenie składek rozważenie obu interesów (tj. słusznego interesu strony oraz interesu publicznego) winno się znaleźć w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja takich rozważań nie zawiera.
Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i mieszkaniowej skarżącej. W szczególności nie odniesiono się do wysokości dochodów strony w zestawieniu z istniejącymi wydatkami oraz do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji Z. L. Stanowi to naruszenie art.7, 77 § 1,80 i 107 § 3 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję dnia 29 listopada 2013r.
Na podstawie art.250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.2 pktc.) i § 2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej prze radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013r. poz.490) sąd przyznał radcy prawnemu A. D. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy dokonać ponownej oceny całego zebranego materiału dowodowego a w szczególności sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i mieszkaniowej skarżącej z uwzględnieniem wysokości jej dochodów oraz wielkości jej wydatków w odniesieniu do kwestii czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji strony.. Należy również wziąć pod uwagę podeszły wiek Z. L. oraz fakt, że jest ona osobą schorowaną. Po wnikliwej analizie całego materiału dowodowego należy rozważyć czy wniosek skarżącej chociaż częściowo nie zasługuje na uwzględnienie a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.
d.j.