III SA/Łd 370/22

III SA/Łd 370/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-09-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak /sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz /przewodniczący/
Krzysztof Szczygielski
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 247/23 - Wyrok NSA z 2024-08-27
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151, art. 119 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 478
art. 84, art. 88, art. 87
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Sentencja
Dnia 8 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, po rozpoznaniu w dniu 8 września 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. W. na decyzję Rektora [...] w Ł. z dnia 2 marca 2022 roku nr 229/Stypendium/2021/2022 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oraz zwiększenia tego stypendium studentowi na okres od listopada 2019 roku do lipca 2020 roku oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 2 marca 2022 r. nr 229/Stypendium/2021/2022 Rektor [...] w Ł., na podstawie art. 86, art. 87 i art. 88 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w związku z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz na podstawie § 15 i § 22 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów, jak i porozumieniu Rektora z Samorządem Studenckim i Samorządem Doktorantów w sprawie stawek stypendialnych [...] w Ł. utrzymał w mocy własną decyzję nr 36/2021 /StypS/Stypendium/2019/2020 z 23 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania K. W. stypendium socjalnego oraz zwiększenia tego stypendium za okres od listopada 2019 r. do lipca 2020 r.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Wyrokiem z 4 grudnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, sygn. III SA/Łd 430/20 stwierdził nieważność decyzji z 15 listopada 2019 r. i decyzji z 7 stycznia 2020 r. - podpisanych odpowiednio przez Dziekana [...] i Rektora [...] w Ł.. W uzasadnieniu Sąd wskazał na przyczynę stwierdzenia nieważności, (wynikającą z naruszenia przepisów, dotyczących właściwości organów orzekających - decyzja podpisana została bowiem przez Dziekana [...] a nie [...]), zastrzegając, że ocena merytorycznych zarzutów skarżącego byłaby przedwczesna, a ustalenie stanu faktycznego, kluczowe w tej sprawie, powinno wiązać się z działaniem organu w postaci wezwania studenta do uzupełniania wniosku pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania.
Następstwem ww. wyroku Sądu było wydanie decyzji przez Rektora [...] w Ł. z 23 sierpnia 2021 r. odmawiającej stypendium socjalnego studentowi K. W. Decyzja poprzedzona została wezwaniem studenta do złożenia wyjaśnień w i uzupełnienia wniosku o przyznanie stypendium - zgodnie z wytycznymi WSA w Łodzi.
Od tej decyzji student złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuty strony dotyczyły zasadniczo kwestii, czy prawidłowego obliczenia dochodu. Zdaniem studenta organ powinien uznać dochód studenta za utracony, jak również nie powinien uwzględniać dochodu związanego z zatrudnieniem małżonki.
Zaskarżoną decyzją Rektor utrzymał w mocy własną decyzję z 23 sierpnia 2021r. Organ wskazał, że próg uprawniający do przyznania stypendium socjalnego został określony w uczelni jako kwota maksymalna 950 zł, zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dodatkowo, w art. 87 ust. 3 PSWiN wskazano, że "w szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości". Skarżący złożył wniosek o stypendium socjalne i zwiększenie tego świadczenia.
Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie ważne jest prawidłowe obliczenie dochodu w rodzinie studenta, bowiem dochód wyższy niż przywołana kwota 950 zł miesięcznie na osobę w rodzinie oznacza, że organ musi odmówić przyznania stypendium socjalnego i zwiększenia tego świadczenia. W sprawach w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego nie obowiązuje tzw. zasada "złotówka za złotówkę", z którą do czynienia mamy w przypadku niektórych świadczeń rodzinnych.
Zgodnie z art. 88 ust. 1 PSWiN, wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Dlatego w sprawie mają zastosowanie nie tylko przepisy związane z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierających katalog dochodów, ale również inne przepisy jak np. art. 5 ust. 4-4c ustawy, odnoszący się do dochodu utraconego i uzyskanego, wskazujące jak należy te dochody przeliczać, obliczając dochód w rodzinie studenta.
Organ odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r. sygn. III OSK 363/21. Wprawdzie zapadł on pod rządami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, podobnie jak znaczna większość cytowanych poniżej orzeczeń, to jednak wskazania zawarte w tych orzeczeniach należy uznać za aktualne bowiem treść przepisu art. 179 została powtórzona w ustawie z dnia 20 lipca 2018r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - w tym zakresie, że student może ubiegać się o stypendium socjalne, a podstawą jest trudna sytuacja materialna. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2021 r. wyraźnie wskazał na dwa etapy postępowania w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego. Pierwszy z nich obejmuje możliwość ubiegania się o to stypendium i chodzi tutaj o dochód w rodzinie studenta. Zdaniem Rektora w rozpoznawanej sprawie oznacza to, że dochód w rodzinie skarżącego nie może przekroczyć 950 zł. Drugi etap to możliwość przyznania stypendium socjalnego. Zasadniczo chodzi o sytuację wyjaśnioną, która nie budzi wątpliwości. Sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały, że student ma obowiązek wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji. Chodzi bowiem o wskazanie, że student ma obowiązek mówić prawdę ubiegając się o stypendium, ma udzielać odpowiedzi na żądanie organu i aktywnie współdziałać z organem, aby wyjaśnić stan faktyczny, co zresztą stanowi urzeczywistnienie art. 7 k.p.a. Wreszcie wyjaśnienia studenta mają prowadzić do rozwiania wątpliwości de facto do przekonania organu, że stypendium socjalne powinno być przyznane. Niedopuszczalne jest formułowanie przez studenta takich treści, które tylko powiększałyby wątpliwości organu co do faktycznej sytuacji materialnej studenta.
Organ wskazał, że zmierzyć należy się z pierwszym zarzutem studenta, jakoby przedstawił on dokumenty potwierdzające utratę dochodu. Z treści art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że "w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego". Oznacza to, że utrata dochodu może mieć miejsce - skoro strona ubiegała się o stypendium socjalne na rok akademicki 2019/2020 - zarówno w roku 2018 - jako podstawowym roku podatkowym, jak również w roku 2019, praktycznie do chwili wydania decyzji w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania stypendium socjalnego. Skutkiem utraty dochodu jest pominięcie go, obliczając dochód na okres zasiłkowy (stypendialny). Utrata dochodu jest definiowana w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Rektor wskazał, że student przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego za rok 2018, bowiem chodziło o okres stypendialny 2019/2020, dla którego rokiem podatkowym jest rok 2018. Z zaświadczenia wynika, że dochód za rok podatkowy 2018 wyniósł 2807,50 zł. Dołączył również PIT-11 wystawiony przez Fundację im. [...] z R. oraz umowę nr [...] (wraz z rachunkiem) zawartą z Parafią Rzymskokatolicką w L.. Z dokumentu PIT-11 wynika przychód 4615, zaś umowa nr 10/18 opiewa na kwotę 1000 zł brutto. Umowy o dzieło cechuje wysoki, 50% współczynnik kosztów uzyskania przychodu, co oznacza, że student z zaświadczenia wykazuje dochód w kwocie 2807,50, to jego przychód wyniósł dwukrotność tej kwoty, tj. 5615 zł. Jest to suma kwot wynikających z PIT-11 oraz umowy zawartej z Parafią Rzymskokatolicką. Kwoty te mają istotny wpływ na wynik sprawy, tj. możliwość przyznania stypendium, jeśli tylko dochód zostanie prawidłowo obliczony.
Organ wyjaśnił, że skarżący przedłożył również dokumenty za rok 2019 - PIT-11 na kwotę 1000 zł oraz umowę na taką samą kwotę, wraz z zaświadczeniem z urzędu skarbowego za rok 2019 o dochodzie w kwocie 500 zł. Te trzy dokumenty - mające zgodność w kwotach, bowiem 500 zł z uwagi na umowę o dzieło to przychód 1000 zł pomniejszony o koszty uzyskania - stanowią o utracie dochodu i w przypadku wniosku studenta o przyznanie stypendium za kolejny rok nie było żadnych (w przeciwieństwie do niniejszej sprawy) wątpliwości.
Utrata dochodu jest możliwa, ale wymaga udokumentowania. W tym celu za niezbędne należało uznać przedłożenie dokumentów, z których ta utrata wynika. Taki obowiązek wynika nie tylko z art. 23 ust. 4 d ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również z przepisów Regulaminu świadczeń dla studentów (zał. 12), który wyraźnie wskazuje, że student deklarujący utratę dochodu zobowiązany jest do złożenia dokumentu określającego datę utraty dochodu oraz miesięczną wysokość utraconego dochodu przez studenta/doktoranta lub członka rodziny studenta/doktoranta.
Rektor podkreślił, że w przypadku żony skarżącego również przedłożono zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynika, że osiągnęła ona przychód w kwocie 9450 zł, dołączając jednak również umowy, a suma kwot z tych umów wskazuje, że utraciła ona ww. kwotę w całości. Organ podkreślił, że charakter prawny - umowa o dzieło wpisuje się w katalog dochodów utraconych, jako utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale również udokumentowanie umowami, których suma kwot w całości pokrywa się z kwotą przychodu na zaświadczeniu z urzędu skarbowego, pozwalają na uznanie, że nastąpiła utrata dochodu żony strony. Utrata dochodu nie może być dorozumiana - twierdzenia co do utraty dochodu muszą mieć potwierdzenie w złożonych dokumentach, których jednak w niniejszej sprawie student nie przedłożył - zabrakło bowiem pozostałych umów (poza tylko jedna, przedłożoną przez studenta), jakie student zawierał w 2018 r.
W świetle powyższego, zdaniem organu, nie można uznać za przekonywujące wywodów pełnomocnika skarżącego, jakoby chociażby jedna umowa o dzieło stanowiła dowód na utratę całego dochodu za rok 2018. Tylko uzupełniająco organ wskazuje, że pełnomocnik w swoich pismach posługuje się liczbą mnogą do określenia umowy dotyczącej dochodów skarżącego za rok 2018, chociaż student złożył tylko jedną taką umowę. Druga dotyczy już innego roku podatkowego.
Organ podkreślił, że czas trwania umowy o dzieło może być bardzo krótki, np. jeden dzień, jak i bardzo długi, np. jeden rok, a rozliczenie może nastąpić na podstawie np. cyklicznych rachunków, albo jednego wystawionego tuż po wykonaniu dzieła. Dlatego nie sposób przyjąć automatycznie, jak chciałby pełnomocnik strony, że jest swoiste domniemanie prawne, z którego miałoby wynikać, że jedna umowa opiewająca na kwotę 1000 zł miałaby potwierdzać utratę dochodu na kwotę kilkukrotnie wyższą.
Organ zaznaczył, że skoro student był stroną umowy, to powinien dysponować jednym egzemplarzem umowy zawartej z Fundacją. Byłoby to wystarczające, aby zrekonstruować utratę dochodu. Co więcej, student działający przez profesjonalnego pełnomocnika mógł podejmować takie działania prawne, aby uzyskać wymagane prawem dokumenty. Skarżący nie przedłożył wymaganych przepisami prawa dokumentów, dlatego musiał liczyć się z tym, że nie będzie mógł skorzystać z utraty dochodu i otrzymać stypendium.
Organ zaznaczył, że niezrozumiałe jest również formułowanie pod adresem tut. organu żądania, aby to organ wystąpił do podmiotu odpowiedzialnego za sporządzenie umów o dzieło o wyjaśnienia. Z oczywistych względów organ nie może takich czynności podejmować, bowiem po pierwsze Rektor jest organem w znaczeniu funkcjonalnym, i to student jako strona umowy powinna mieć swój egzemplarz umowy, a także łatwiej jest studentowi jako stronie umowy pozyskać wymagane dokumenty.
Rektor zaznaczył, że student znał zasady ubiegania się o pomoc materialną oraz wiedział, że w celu utraty dochodu ma obowiązek przedłożyć stosowne dokumenty, jak umowy i PIT-11. Utrata dochodu nie może być dorozumiana jeszcze z kolejnego, oczywistego powodu. Student bowiem wykazał dochód 2807,50 według zaświadczenia z urzędu skarbowego i powinien być on pomniejszony o kwotę 500 zł, bowiem umowa zawarta z Parafią Rzymskokatolicką opiewa na kwotę 1000 zł, a umowa o dzieło łączy się z 50% kosztami uzyskania przychodu. Organ wskazał, że dochód studenta, po odjęciu dochodu utraconego - co wynika z umowy z Parafią Rzymskokatolicką - za 2018 r. wyniósł 2307,50 zł. Czas uzyskiwania tego dochodu w 2018 r., tj. liczba miesięcy ma wpływ na obliczenie dochodu, bowiem zgodnie z art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód uzyskany w roku podatkowym 2018, który jest rokiem podstawowym dla okresu stypendialnego 2019/2020, ów dochód 2307,50 należy podzielić przez liczbę miesięcy, gdy ten dochód był uzyskiwany. Nie można więc automatycznie założyć, że ww. kwota powinna być podzielona przez 12, skoro np. gdyby ów dochód łączył się z umową zawartą w listopadzie i w grudniu to zasadne byłoby podzielenie tej kwoty 2307,50 przez 2 miesiące i w taki sposób otrzymalibyśmy kwotę dochodu. Nie jest więc tak, jak twierdzi pełnomocnik, że w sprawie chodzi o drobną kwotę 500 zł, która nie ma znaczenia, bo została utracona. W sprawie chodzi o kwotę 2307,50 zł, której utrata nie została w żaden sposób potwierdzona.
Organ wskazał, że w sprawach stypendialnych zastosowanie ma m.in. art. 5 ust. 4c ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wykreślenia z rejestru lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że zakończona umowa o dzieło, jeśli przed upływem trzech miesięcy zostanie zawarta umowa z tym samym pracodawcą/zleceniodawcą lub zamawiającym dzieło, nie będzie podlegała utracie dochodu. Oczywiście chodzi tutaj o takie same warunki płacowe, aczkolwiek nie ma to znaczenia w niniejszej sprawie, a ów wywód ma na celu wyjaśnienie studentowi, że zrealizowanie dzieła nie musi automatycznie oznaczać utraty dochodu.
Odnosząc się więc jeszcze raz do twierdzeń studenta, że wykazał on dochód w kwocie 2807,50, który w jego ocenie należy uznać za utracony bowiem przedłożył umowę opiewającą na kwotę 1000 zł, organ nie zgodził się z takim stanowiskiem. Już tylko z tego faktu, że nie można ustalić sytuacji materialnej studenta należało odmówić przyznania stypendium socjalnego i zwiększenia tego świadczenia. W ocenie tutejszego organu student nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby w sposób zgody z prawem obliczyć dochód w jego rodzinie i ocenić, czy znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. O koniecznych złożenia dokumentów, koniecznych dla uznania dochodu za utracony, organ informował studenta na każdym etapie niniejszego postępowania.
Organ podkreślił, że wielokrotnie zwracał się do studenta z zapytaniem, czy kontaktował się z podmiotem odpowiedzialnym za rozliczenie podatkowe, i czy może przedstawić dokumenty wymagane w sprawie. Akta sprawy są obszerne, ale korespondencja w sprawie nie miała na celu przedłużania postępowania, ale na chęć pomocy studentowi, aby mógł on złożyć wymagane dokumenty i otrzymać wsparcie w przypadku spełnienia warunków otrzymywania stypendium socjalnego.
Organ podkreślił, że fakt utraty dochodu może potwierdzać dokument wystawiony przez fundację, której student, pomimo wezwania nie przedstawił. Nie można z dokumentów podatkowych za kolejny rok domniemywać, że student nie wykazał innych dochodów, zwłaszcza że z dniem 1 sierpnia 2019 r. weszły w życie przepisy dotyczące tzw. PIT dla młodych. Zgodnie zaś z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przychody wolne od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne, co oznacza, że zaświadczenia z urzędu skarbowego co do zasady nie wykazuje takich dochodów. Kluczowe jednak dla możliwości zastosowania utraty jest przedłożenie dokumentów, które będą wskazywać jaki jest charakter prawny tych dochodów, aby móc ocenić, czy wpisują się w katalog dochodów utraconych, o których mowa w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dla utraty bowiem dochodu nie wystarczy fakt zaprzestania ich uzyskiwania - ale determinujący jest przede wszystkim ich charakter prawny.
Usprawiedliwieniem dla studenta nie może być twierdzenie pełnomocnika, że student nie zaniżył ani nie ukrywał kwoty 2807,50 zł, skoro bowiem taka kwota widnieje na zaświadczeniu z urzędu skarbowego. Jest to dokument urzędowy, który podlega karnoprawnej ochronie.
Zdaniem organu błędne stanowisko wyraża strona również w zakresie wykładni art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Aktualna sytuacja materialna ma ścisły i bezpośredni związek z trudną sytuacją materialną i właśnie w tych kategoriach jest oceniana sytuacja na etapie ubiegania się o stypendium socjalne. Zasadą jest to, że organ wydając decyzję w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego dokonuje oceny na dzień wydawania decyzji. Oznacza to, że jeśli np. pomiędzy złożeniem wniosku a wydaniem decyzji mają miejsce zdarzenia prawne mające wpływ na uprawnienie do stypendium socjalnego, to organ musi je uwzględnić.
Zdaniem organu obliczając dochód w rodzinie na okres stypendium 2019/2020 należało więc uwzględnić dochód żony, skoro podjęła ona zatrudnienie od 1 października 2019 r. Wprawdzie student wywodzi z art. 5 ust. 4b zakaz doliczania dochodu to jednak przepis jest jednoznaczny: "W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych."
Norma wyrażona powyżej oznacza w realiach sprawy stypendialnej, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, a za taką osobę należy uznać małżonka, który to dochód jest uzyskiwany po roku 2018, dochód ustala się na podstawie dochodu za rok 2018 powiększając jednocześnie o kwotę dochodu uzyskanego w okresie zasiłkowym. Ustawodawca wskazuje na drugi miesiąc, co w realiach niniejszej sprawy oznacza wynagrodzenie za listopad 2019 r., skoro małżonka studenta rozpoczęła pracę z dniem 1 października 2019 r.
Organ stwierdził zatem , że niniejszej sprawie, wydając decyzję w przedmiocie stypendium, należało uwzględnić dochód małżonka studenta, skoro żona studenta rozpoczęła pracę od 1 października 2019 r., a stypendium miało być przyznane na okres stypendialny w roku akademickim 2019/2020. Zgodzić się należy ze stroną, że dochód jego żony to 1814 zł. Odnosząc się do dochodu studenta, w kwocie 2807,50 pomniejszonego o 500 zł (umowa z Parafią Rzymskokatolicką opiewająca na kwotę 1000 zł przychodu, co stanowi 500 zł dochodu) to dochód wyniósł 2307,50 - i teraz albo on jest utracony, ale student tego nie wykazał, albo też powinien być podzielony przez 12 jeśli było to wiele drobnych umów. Nawet gdyby podzielić przez 12 i przez dwie osoby w rodzinie to wyszłaby to kwota 96,14 zł, do której należałoby doliczyć 1814:2 - 907. A 907+96,14 to ponad 1000 zł, natomiast próg uprawniający do stypendium socjalnego to 950 zł.
Organ wskazał ponadto, że gdyby bowiem przyjąć stanowisko reprezentowane przez studenta i jego pełnomocnika, sprowadzające się de facto do uznania, że student w październiku 2019 r. ubiegając się o stypendium socjalne, wykazał dochód 0 złotych i powinien otrzymać stypendium socjalne, to zastosowanie miałby art. 88 ust. 4-5 PSWiN, który wszedł w życie z dniem 1 października 2019 r. Zgodnie z art. 88 ust. 4, w realiach niniejszej sprawy, rektor odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Kwota z ustawy pomocy społecznej do 31 grudnia 2021 r. wynosiła 528 zł na osobę w rodzinie, zaś od 1 stycznia 2022 r. wynosi 600 zł na osobę w rodzinie. Przez zaświadczenie należy rozumieć nie jakiekolwiek pismo z ośrodka pomocy społecznej, ale właściwie chodzi tu o zaświadczenie wydane na podstawie wywiadu środowiskowego (tak NSA w przywołanych powyższej wyrokach z dnia 10 maja 2018 r. i 20 kwietnia 2021 r.). Brak takiego zaświadczenia (wywiadu środowiskowego) nie oznacza automatycznie odmowy, bowiem organ zobligowany jest do uwzględnienia treści art. 88 ust. 5. Przepis ten pozwala przyznać stypendium - nie jest to obowiązek - jeśli student wskaże, że nie przedstawił zaświadczenia z powodów uzasadnionych, np. nie ubiegał się o pomoc społeczną, ale również musi spełnić drugą przesłankę. Ta druga przesłanka polega na obowiązku złożenia wyjaśnień, jakie student ma wydatki związane ze studiowaniem i w ogóle utrzymaniem oraz udokumentuje źródła utrzymania rodziny. Spełnienie obu tych elementów drugiej przesłanki dopiero w zasadzie pozwala na ocenę sytuacji faktycznej i ewentualne - w drodze wyjątku - przyznanie stypendium. Wymagane jest jednak tutaj aktywne działanie ze strony studenta.
Organ wyjaśnił, że student nie korzystał z pomocy społecznej, ale sam fakt braku pobierania pomocy społecznej nie może być przesłanką do odmowy przyznania stypendium socjalnego. Za odmową może przemawiać fakt, że student w żaden sposób - pomimo wezwania skierowanego do studenta działającego przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika - nie wyjaśnił, jakie ma wydatki i źródła utrzymania rodziny. Przepis art. 88 ust. 5 wyraźnie wskazuje na udokumentowanie. Dokumentem w tym znaczeniu nie będzie oświadczenie, że dotychczas rodzina utrzymywała się ze środków zgromadzonych w ramach prezentów ślubnych - takie oświadczenie jest bowiem niewystarczające. Rektor zaznaczył, że student w żaden sposób nawet nie próbował - chociaż był wezwany do złożenia wyjaśnień, wytłumaczyć, jakie są źródła jego utrzymania, wydatki rodziny itd. Wyjaśnienie polega tylko na zgłoszeniu, że wcześniej student i jego małżonka utrzymywali się ze środków zgromadzonych w ramach prezentów ślubnych, ale zostały one skonsumowane.
Odnosząc się do pisma pełnomocnika z 2 listopada 2021 r., że student zawarł cztery umowy, każda po 500 zł, które składać miały się na kwotę 2807,50 organ wskazał, że z oczywistych względów rachunkowych twierdzenie to nie znajduje poparcia w złożonych dokumentach. Pełnomocnik myli pojęcie przychodu i dochodu, skoro bowiem przychód opiewa na kwotę 5615,00 zł (suma PIT-11 za 2018 z Fundacji im. [...] z R. oraz umowa zawarta z Parafią Rzymskokatolicką). W dalszej części formułuje wniosek, że student nie mógł korzystać z ośrodka pomocy społecznej, aczkolwiek z normy wyrażonej w art. 88 ust. 4-5 PSWiN, ale i najnowszych orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych (m.in. przywołany WSA w Białymstoku z dnia 23 lipca 2020 r. i WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 sierpnia 2020 r.) nie wynika obowiązek korzystania z pomocy społecznej, aby sięgnąć po stypendium socjalne. To raczej wyjaśnienia studenta, zestawienie wydatków i wreszcie udokumentowanie odgrywają istotną rolę w sprawie przyznania stypendium socjalnego. Niezrozumiałe jest dla organu zaniechanie przez studenta działań mających na celu pozyskanie dokumentów podatkowych, które mogłyby udokumentować utratę dochodu za rok 2018 - zwłaszcza w sytuacji reprezentowanie studenta przez profesjonalnego pełnomocnika. A już na pewno student nie może przerzucać ciężaru udowodnienia podawanych okoliczności na organ.
Na marginesie organ wskazał, że w kolejnym roku akademickim 2020/2021 student otrzymał stypendium, ale miało to związek m.in. z tym, że prawidłowo udokumentował utratę dochodu za rok 2019. Należało przyjąć, że student nie złożył dokumentów wymaganych przepisami prawa, aby móc dochód utracić, a jednocześnie za uzasadnione należało uznać doliczenie dochodu żony studenta z drugiego miesiąca, tj. za listopad, bowiem taka jest aktualna linia orzecznicza i tak należy wykładać art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po drugie, student nie wyjaśnił, z czego utrzymuje się i jakie ma wydatki. Ten obowiązek wynika nie tylko z art. 88 ust. 4-5 PSWiN, ale przede wszystkim z art. 7 k.p.a., zgodnie z którym ustalenie stanu faktycznego odgrywa istotną część decydowania o uprawnieniu, jakim jest min. przyznanie stypendium. Obowiązek ten należało wywieść również z art. 86, zgodnie z którym student może ubiegać się o stypendium socjalne - jak również z art. 87, który odnosi się do trudnej sytuacji materialnej.
Organ zdecydował się o odmowie przyznania stypendium socjalnego i zwiększenia tego stypendium, bo niemożliwe było ustalenie sytuacji faktycznej studenta, tj. jego dochodu. Skoro bowiem stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, definiowanej jako niewielki dochód, to istotną okoliczność w sprawie musiało stanowić ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącego, gdyż od niej uzależnione jest uprawienie do otrzymania stypendium socjalnego.
W skardze M. W. zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 15 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez pominięcie okoliczności wynikających ze złożonych przez skarżącego w toku postępowania dokumentów w postaci PIT-11 za 2018 r. i 2019 r. dot. skarżącego, zaświadczenia Naczelnika US dot. skarżącego, umowy o dzieło nr 10/18 z rachunkiem, umowy o dzieło nr 7/19 z rachunkiem, podczas gdy dokumenty te są dowodem utraty całości dochodu przez skarżącego oraz charakteru jego zarobkowania;
II. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, spowodowane niedopełnieniem obowiązku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brakiem przeprowadzenia przez organy dowodów z urzędu, brak dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej i całkowicie pominięcie słusznego interesu skarżącego, co skutkowało brakiem ustalenia faktów niezbędnych do prawidłowego obliczenia dochodu skarżącego;
III. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 75 § 1 i 86 k.p.a. przez zaniechanie przeprowadzenia przez organy przesłuchania skarżącego i świadków oraz przeprowadzenia innych dowodów celem ustalenia faktu utraty dochodu przez skarżącego za rok 2018 r., w szczególności wobec rzekomego uzyskania przez organ I instancji informacji, że zdobycie dokumentów od "pracodawców" jest niemożliwe;
IV. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 89 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie wyznaczenia rozprawy administracyjnej, mimo że w sprawie istniały osobowe źródła dowodowe, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec czego wyznaczenie rozprawy było powinnością organu administracji, w szczególności wobec rzekomych oświadczeń skarżącego o niemożności pozyskania od "pracodawców" wymaganych dokumentów;
V. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 6, 7 i 12 § 1 k.p.a. polegające na błędnym utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy decyzja ta jako sprzeczna z przepisami prawa materialnego oraz wydana po szeregu błędów proceduralnych winna być uchylona w całości i w tym zakresie Rektor [...] w Ł. zobowiązany był orzec co do istoty jako organ I instancji, a utrzymanie tejże decyzji w mocy prowadzi do sytuacji, w której skarżący jest:
- pozbawiony przysługujących mu świadczeń przez znaczny okres,
- zmuszony jest do skierowania sprawy na drogę sądowoadministracyjną, co stoi w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania i uwzględniania słusznego interesu obywatela;
VI. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 p.s.w.n. w zw. z art. 5 ust. 4a ustawy z 28 listopada 2003 i. o świadczeniach rodzinnych przez doliczenie do średniomiesięcznego dochodu rodziny skarżącego dochodów uzyskanych przez skarżącego w roku 2018 z tytułu umów o dzieło, pomimo iż dochody te nie były już uzyskiwane w okresie, na który było ustalane prawo do stypendium socjalnego, tj. w październiku 2019 r., co skutkowało ustaleniem dochodu na jednego członka rodziny w błędnej, zawyżonej wysokości;
VII. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 p.s.w.n. w zw. z art. 5 ust. 4 u.ś.r. poprzez uwzględnienie przy obliczaniu średniomiesięcznego dochodu rodziny skarżącego dochodów utraconych przez skarżącego, co skutkowało ustaleniem dochodu na jednego członka rodziny w błędnej, zawyżonej wysokości;
VIII. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 p.s.w.n. w zw. z art. 5 ust. 4b u.ś.r. poprzez powiększenie średniomiesięcznego dochodu rodziny skarżącego o dochód uzyskany przez jego małżonkę w listopadzie 2019 r. z tytułu nowo zawartej umowy o pracę, podczas gdy na chwilę złożenia wniosku (październik 2019 r.) brak było dochodu, który mógł powiększyć dochód rodziny, co skutkowało ustaleniem dochodu na jednego członka rodziny w błędnej, zawyżonej wysokości;
IX. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 4 p.s.w.n. w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.) poprzez odmowę przyznania stypendium ze względu na brak przedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i swojej rodziny, podczas gdy dochód na osobie w rodzinie skarżącego (obliczony w myśl przepisów u.p.s.) przekraczał kwotę 528 zł, a zatem skarżący nie był zobowiązany do dostarczenia tegoż zaświadczenia;
X. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 5 p.s.w.n. przez odmowę przyznania stypendium ze względu na brak przedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i swojej rodziny, podczas gdy przyczyny braku przedłożenia ww. dokumentu były uzasadnione a skarżący udokumentował źródła utrzymania rodziny.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji oraz o zobowiązanie organu do wydania, w wyznaczonym przez Sąd terminie, decyzji przyznającej skarżącemu stypendium socjalne na okres od 1 października 2019 r. do 31 lipca 2020 r. w kwocie 500 zł miesięcznie oraz przyznanie zwiększenia stypendium socjalnego na okres od 1 października 2019 r. do 31 lipca 2020 r. w kwocie 90 zł miesięcznie, jak również o zwrot kosztów postępowania.
Skarżący w 2018 r. z ww. umów o dzieło osiągnął łączny dochód w kwocie 2 807.50 zł (co wynika z przedstawionego zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego). Na ww. kwotę skarżący powoływał się w całym toku postępowania.
Różnica w wysokości dochodu wynikająca z ww. dokumentu a PIT-11 za 2018 r. w niniejszej sprawie nie ma natomiast żadnego znaczenia - ze względu na utratę tegoż dochodu w całości. Skoro bowiem skarżący zawierał jednorazowe umowy o dzieło polegające na zagraniu koncertu w danym dniu (nie miał wiedzy czy kiedykolwiek później otrzyma taką propozycję), kwota dochodu osiągnięta przez niego w 2018 r. nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem dochód ten został przez niego w całości utracony, skoro zaprzestał zawierania tego rodzaju umów - wobec braku takiej możliwości.
Różnica ta wynika natomiast najprawdopodobniej z braku rozliczenia przez zleceniodawcę skarżącego wynagrodzenia z jednej z umów o dzieło - za co nie można winić skarżącego. Wypełnienie deklaracji PIT-11 dokonywane jest przez płatnika podatku (zleceniodawcę/pracodawcę), a nie podatnika (skarżącego). Skarżący nie ma wiedzy, dlaczego zleceniodawca nie uwzględnił w rzeczonej deklaracji wynagrodzenia z jednej z umów o dzieło. Sam natomiast w toku niniejszej sprawy przedłożył wszystkie możliwe dowody dokumentujące uzyskane przez niego dochody. W razie zaistnienia wątpliwości wskazał również na zasadność rozpytania w tym zakresie osoby odpowiedzialnej za sporządzenie ww. PIT-11, tj. K. M. z Fundacji im. [...] z R. - czego organ nie zrobił. Przyczynę tę jednak potwierdza fakt, iż wysokość tejże różnicy (500 zł) w pełni odpowiada kwocie dochodu uzyskiwanego z pojedynczej umowy o dzieło (500 zł)
Wbrew twierdzeniom organu fakt utraty dochodu z 2018 r. wynika z okoliczności zawarcia tylko jednej umowy o dzieło w 2019 r., tj. w dniu 17 sierpnia 2019 r. Uzyskany z niej (jednorazowy) dochód w kwocie 500 zł w całości został odzwierciedlony w złożonym przez niego PIT-11 za 2019 r. Skoro bowiem w przeciągu całego 2019 r. skarżący uzyskał jednorazowy dochód z umowy o dzieło (którą przedłożył organowi), to oczywistym jest, iż utracił on dochód z 2018 r.
W związku z powyższym sytuacja majątkowo-rodzinna skarżącego, a co za tym idzie średniomiesięczny dochód netto na osobę w jego rodzinie został przez organ wyliczony w sposób błędny. Z niezrozumiałych przyczyn organ ustalił, że dochód ten wynosi 1003,14 zł (podczas gdy w decyzji I instancyjnej - 1007,15 zł).
Jak wskazywał skarżący jego rodzina jest dwuosobowa, tj. skarżący i jego żona – A. W. . Dochód rodziny w 2018 r., tj. roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wyniósł 10 367,50 zł, co w przeliczeniu na średniomiesięczny dochód netto na osobę w rodzinie wynosi ok. 431,97 złotych. Na kwotę tą składał się dochód w kwocie 7 560 zł uzyskany przez żonę skarżącego z tytułu umów o dzieło zawieranych kolejno w okresie od 10 maja 2018 r. do 16 listopada 2018 r. Z dniem 17 listopada 2018 r. małżonka skarżącego utraciła przedmiotowy dochód w wyniku utraty dotychczasowej pracy zarobkowej. Od dnia 1 października 2019 r. uzyskała natomiast zatrudnienie na stanowisku lekarza stażysty w [...] w Ł. . Miesięczne wynagrodzenie netto z ww. tytułu wynosi 1 814 zł netto.
Skarżący natomiast w 2018 r. osiągnął łączny dochód w kwocie 2 807,50 zł. Na kwotę tę składało się wynagrodzenie z tytułu pojedynczych, jednorazowych umów o dzieło dotyczących wykonywania koncertów okolicznościowych. Nie był i nie jest to dla skarżącego stały dochód. Dochód ten był utracany przez niego każdorazowo w dniu następującym po wykonaniu zakończeniu każdej z umów. Ostatnia z nich z dniem 23 sierpnia 2018 r. W dniu 17 sierpnia 2019 r. skarżący zawarł jednorazową umowę o dzieło uzyskując z niej dochód w kwocie 500 zł. Od tego czasu skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu z powyższego tytułu, a więc dochód ten również został utracony.
Ostatni dochód z tego tytułu, jak zostało już wskazane, skarżący uzyskał w sierpniu 2019 r. Całkowicie niezasadne jest zatem uwzględnienie tego dochodu przy obliczaniu średniomiesięcznego dochodu netto na osobę w rodzinie skarżącego.
Co więcej, organ kompletnie pominął treść art. 5 ust. 4 u.ś.r. Zdaniem strony organ nieprawidłowo zastosował art. 5 ust. 4b u.ś.r. Przepis ten wskazuje, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłków dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Żona skarżącego osiągnęła dochód w październiku 2019 r. Dochód ten nie mógł być zatem przez organ uwzględniony. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem dochodem podlegającym doliczeniu może być jedynie dochód uzyskany w miesiącu kolejnym (w listopadzie 2019 r.). Zwrócić należy uwagę, iż dochód ten w okresie rozliczeniowym, tj. od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 28 października 2019 r. (dnia złożenia wniosku) nie został jeszcze osiągnięty. Nieuprawnione było zatem powiększenie dochodu rodziny skarżącego o dochód uzyskany w listopadzie 2019 r. Przy obliczaniu dochodu skarżącego nie uwzględnia się wobec tego ani dochodu utraconego przez skarżącego ani przez jego żonę A. W., ani też dochodu uzyskanego przez nią w listopadzie (a zatem i w październiku) 2019 r.
Ostatnią kwestią, która wymaga podniesienia jest uzasadnienie odmowy przyznania stypendium brakiem przedstawienia przez skarżącego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i swojej rodziny. Przepis art. 88 ust. 4 wskazuje na konieczność obliczenia dochodu studenta zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Jak zostało wskazane już wyżej - dochód ten przedstawia się inaczej na gruncie ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce, a inaczej na gruncie ustawy o pomocy społecznej — ze względu na inny sposób (moment) jego liczenia. Dlatego też dochód obliczony zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami u.p.s. wynosił 907 złotych (a więc przekraczał kwotę 528 zł) i tym samym skarżący zwolniony był z obowiązku przedłożenia ww. zaświadczenia.
W odpowiedzi na skargę Rektor [...] w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora [...] w Ł. z 2 marca 2022 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 23 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania K. W. stypendium socjalnego oraz zwiększenia stypendium na okres od listopada 2019 do lipca 2020 r. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Stosownie do treści art. 87 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być:
1) mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 i 2369);
2) większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) (ust. 2). W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (ust. 3).
W myśl natomiast art. 88 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu:
1) uwzględnia się dochody osiągane przez:
a) studenta,
b) małżonka studenta,
c) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta,
d) będące na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek;
2) nie uwzględnia się:
a) świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1, art. 359 ust. 1 i art. 420 ust. 1,
b) stypendiów otrzymywanych przez uczniów, studentów i doktorantów w ramach:
– funduszy strukturalnych Unii Europejskiej,
– niepodlegających zwrotowi środków pochodzących z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA),
– umów międzynarodowych lub programów wykonawczych, sporządzanych do tych umów, albo międzynarodowych programów stypendialnych,
c) świadczeń pomocy materialnej otrzymywanych przez uczniów na podstawie przepisów o systemie oświaty,
d) stypendiów o charakterze socjalnym przyznawanych przez podmioty, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 40b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1426, z późn. zm.).
W rozpoznawanej sprawie istotną okoliczność stanowi ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącego, gdyż od niego uzależnione jest prawo do stypendium socjalnego. Do ustalenia wysokości dochodu skarżącego do celów stypendialnych brane były pod uwagę dochody członków rodziny studenta. Sposób ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie nie został uregulowany samodzielnie w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż w tym zakresie ustawodawca w art. 88 ust. 1 tej ustawy odesłał do zasad określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem wyłączenia niektórych źródeł dochodów z definicji "dochód" szczegółowo wymienionych w ust. 5 pkt 4-4c. Obliguje to organ do stosowania wszystkich reguł prawnych wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych prowadzących do ostatecznego wyliczenia dochodu studenta wynikających z art. 88 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Przepis art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiuje szczegółowo określenie dochodu rodziny stanowiąc, że oznacza to sumę dochodów członków rodziny. Przedstawienie dowodów potwierdzających dochody rodziny ciąży na studencie ubiegającym się o pomoc materialną. Z kolei z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Istotnym z punktu widzenia niniejszej sprawy jest ponadto pojęcie dochodu utraconego, które zdefiniowane zostało w pkt 23 art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych - oznacza utratę dochodu spowodowaną:
a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303),
e) (uchylona),
f) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r. poz. 299 i 303) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, z późn. zm.),
g) (uchylona),
h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych;
j) utratą świadczenia rodzicielskiego,
k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
Katalog sytuacji opisanych w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter wyczerpujący, a zatem nie jest możliwe uwzględnienie okoliczności, która nie została przewidziana wyraźnie w powyższym przepisie, jednak interpretacja tego przepisu nie może ograniczać się tylko do powyższej konkluzji. Ustawodawca w treści art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdza bowiem wyraźnie, że utrata dochodu może wynikać także z utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trzeba przy tym zauważyć, że pojęcie to nie ogranicza się jedynie do utraty samego wynagrodzenia, lecz obejmuje również utratę wszelkich jego składników i substytutów, takich jak dodatki, zasiłki i świadczenia, w tym także te, które są wypłacane z ubezpieczenia społecznego, o ile pozostają one w związku ze stosunkiem pracy.
Próg uprawniający do przyznania stypendium socjalnego zostało ustalony, stosownie do treści art. 88 ust. 1 u.p.s.w.n., na kwotę maksymalnie 950 zł.
Z powyższych przepisów, stanowiących wytyczne dla organów weryfikujących wnioski studentów ubiegających się o prawo do stypendium socjalnego, wynika zatem w szczególności, że sytuacja materialna studenta, określana jest na podstawie wniosku studenta oraz przedłożonych wraz z nim dokumentów. Obowiązek przedstawienia organom określonych dokumentów – stanowiących dowody potwierdzające sytuację materialną studenta - ciąży więc na studencie ubiegającym się o przyznanie prawa do stypendium socjalnego, na co wskazano w § 15 ust. 3 Regulaminu oraz załącznikach nr 2,3,4 i 12. Zadaniem organu w tego rodzaju postępowaniu jest zaś czuwanie nad tym, aby w sprawie w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i aby wyjaśnione zostały wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. W razie dostrzeżenia jakichkolwiek braków w materiale dowodowym bądź stwierdzenia kwestii wymagających wyjaśnienia w weryfikowanym przez organ wniosku, należy wezwać studenta do uzupełnienia wniosku o brakujące dokumenty lub do złożenia stosownych wyjaśnień. Zgromadzony w ten sposób materiał dowodowy organ winien następnie poddać wszechstronnej analizie i prawidłowej ocenie, pozwalającej na stwierdzenie zaistnienia (lub nie) w sprawie przesłanki warunkującej zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego świadczenia.
Sąd podkreśla, że przesłanką przyznania studentowi stypendium jest to, aby znajdował się w trudnej sytuacji. Aplikujący o przyznanie stypendium socjalnego student musi zatem wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.
Bezsporne jest, że skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego i jego zwiększenie na rok 2019/2020. Skarżący przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego za rok 2018, z którego wynika, że dochód za 2018 r. wyniósł 2807,50 zł, PIT-11, z którego wynika przychód na kwotę 4615 zł oraz umowę nr 10/18 na kwotę 1000 zł brutto. Sąd uznał za zasadne stanowisko organu, że skoro z zaświadczenia za 2018 r. wynika dochód w kwocie 2807,50 zł to jego przychód faktycznie wyniósł 5615 zł (dwukrotność). Z kolei za 2019 r. skarżący przedłożył PIT-11 na kwotę 1000 zł, umowę na kwotę 1000 zł oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego na rok 2019 r. wskazującego na dochód w 2019 r. w wysokości 500 zł. Nie ulega wątpliwości, że utrata dochodu wymaga udokumentowania. Z art. 23 ust. 4d ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku utraty dochodu lub uzyskania dochodu do wniosku o świadczenia rodzinne należy dołączyć dokumenty potwierdzające ich utratę lub uzyskanie oraz ich wysokość. Z kolei załącznik nr 12 do Regulaminu świadczeń dla studentów określa, że student, który deklaruje utratę dochodu zobowiązany jest do złożenia dokumentu określającego datę utraty dochodu oraz miesięczną wysokość utraconego dochodu przez studenta/doktoranta lub członka rodziny studenta/doktoranta.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego kilkakrotnie wzywany był do nadesłania dokumentów umożliwiających uznanie dochodu uzyskanego przez skarżącego w 2018 r. za utracony i wyjaśniających rozbieżność pomiędzy danymi wynikającymi z PIT-11 oraz zaświadczeniem z urzędu skarbowego. Z uzyskanych wyjaśnień wynikało, że skarżący nie dysponuje pisemnymi umowami oprócz umowy nr 10/18 (złożonej do akt sprawy) i nie zwracał się do urzędu skarbowego o wydanie dodatkowej dokumentacji podatkowej, z której wynika kwota 2807,50 zł.
Z kolei w przypadku żony skarżącego strona przedłożyła zaświadczenie z urzędu skarbowego oraz PIT 11, z których wynika, że osiągnęła ona w roku podatkowym 2018 dochód w wysokości 7 560, zaś przychód w wysokości 9 450 zł, a ponadto strona załączyła umowy. Zasadne jest stanowisko organu, że suma kwot z tych umów wskazuje, że nastąpiła utrata ww. kwoty w całości.
Natomiast odnośnie skarżącego to strona nie przedłożyła organowi dokumentów, stosownie do treści art. 23 ust. 4d ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz załącznika nr 12 do regulaminu, z których wynikałoby, że nastąpiła utrata dochodu. Nie ma racji pełnomocnik skarżącego, że przedłożona umowa z 2019 r. świadczy o utarcie dochodu, skoro dotyczy roku 2019, a nie 2018 r. Umowa ta świadczy o utracie dochodu skarżącego, ale w kolejnym roku, bowiem dotyczy innego roku podatkowego. Sąd zauważa, że przedstawienie dowodów potwierdzających dochody rodziny ciąży na studencie ubiegającym się o pomoc materialną. W wyroku z 20 sierpnia 2014 r. sygn. I OSK 969/14 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że jeżeli skarżąca wystąpiła z żądaniem udzielenia jej pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego, która to pomoc świadczona jest z pieniędzy podatnika to miała obowiązek przedstawić prawdziwe okoliczności odnośnie stanu dochodów rodziny i dowody na ich potwierdzenie, a tego nie uczyniła (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał źródeł swojego utrzymania i rodziny oraz jakie ponosi wydatki, pomimo wezwań organu.
W dalszej kolejności wskazać należy, że w ocenie Sądu, organ obliczając dochód w rodzinie skarżącego dla wniosku o przyznanie stypendium socjalnego na okres 2019/2020 zasadnie doliczył dochód żony, bowiem z przedstawionej jednej z umów wynika, że żona podjęła zatrudnienie od października 2019 r. Przepis art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Z treści powyższego przepisu wynika, że warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego w po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to warunek pierwszy. Drugim warunkiem jest kontynuacja uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że uzyskiwanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do świadczeń rodzinnych. Kontynuacja ta musi mieć miejsce także w miesiącu, w którym organ wydaje decyzję ustalającą prawo do świadczenia. Dopiero w takim przypadku dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.
W rozpoznawanej sprawie uzyskanie dochodu przez żonę skarżącego nastąpiło po roku kalendarzowym poprzedzającym wniosek. Ponadto dochód osiągnięty przez małżonkę skarżącego wynika z zawarcia przez nią umowy na stanowisku lekarza-stażysty, co stanowi o kontynuacji uzyskiwania dochodu w okresie, na jaki ustalane prawo do stypendium socjalnego. Powyższe ustalenia, nie budzące wątpliwości, wymagały zatem zastosowania przez organ art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 88 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przypomnieć trzeba, że rektor odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Kwota z ustawy pomocy społecznej do 31 grudnia 2021 r. wynosiła 528 zł na osobę w rodzinie, zaś od 1 stycznia 2022r. wynosi 600 zł na osobę w rodzinie.
Podkreślić należy, że stosujący przepisy procedury administracyjnej właściwy organ uczelni przyznający stypendium socjalne ma obowiązek podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jednakże to do studenta należy wykazywanie stosownymi dokumentami żądanych przez organ informacji. Ponieważ zaświadczenie to nie zostało złożone, w świetle wyżej wskazanych okoliczności, organ miał podstawy do tego, by wezwać skarżącego do udokumentowania realnych dochodów jego rodziny i przedstawienia wyjaśnień w zakreślonym terminie. Skarżący nie udzielił jednak wyjaśnień, które pozwoliłyby organowi na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Dlatego organ, mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego, prawidłowo uznał, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie obrazują rzeczywistej sytuacji majątkowej jej rodziny. W tej też perspektywie zasadnie ocenił brak przedstawienia przez stronę wskazanego wyżej zaświadczenia. Zasadnie organ nie dał wiary stwierdzeniu strony, że dotychczas utrzymywała się ze środków zgromadzonych po ślubie.
Reasumując stwierdzić należy, że zasadne jest stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe ustalenie faktycznej sytuacji studenta. Zdaniem Sądu, organy przyznające pomoc materialną w sprawie dopełniły swoich obowiązków, co skutkowało właściwym rozpoznaniem zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji zasadną odmową przyznania stypendium socjalnego. Organy - wbrew zarzutom skargi - nie naruszyły przy tym reguł prowadzenia postępowania dowodowego i oceniły wszystkie przedłożone przez skarżącego dokumenty, w tym formularze PIT-11 oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego. W ocenie Sądu, organy prawidłowo zastosowały zatem w sprawie przepisy prawa materialnego. Postępowanie organów odpowiada wymogom określonym w treści art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z taką oceną organów i uważa ją za niesprawiedliwą nie świadczy jednak o tym, że wydane decyzje są nieprawidłowe, a w sprawie został naruszony obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
W konsekwencji zarzuty skargi nie mogły spowodować jej uwzględnienia, bowiem rozstrzygnięcia obu decyzji wydanych w toku postępowania uznać należało przede wszystkim za zgodne z materialnoprawnymi przepisami regulującymi kwestie, dotyczące istoty sporu w sprawie. Jednocześnie decyzje te nie naruszają przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Bez istotnego wpływu na ostateczny wynik rozstrzygnięcia pozostają uchybienia organu I instancji w zakresie wyliczenia dochodu na członka rodziny. Wskazać należy bowiem, że powyższe nieprawidłowości zostały w treści zaskarżonej decyzji konwalidowane Ponadto podniesione przez skarżącego zarzuty zdaniem Sądu nie miały wpływu na dokonaną ocenę prawidłowości zaskarżonego sprawie rozstrzygnięcia.
Z powyższych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a zgodnie z wnioskiem skarżącego – k. 11.
eg