III SA/Łd 36/25

III SA/Łd 36/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-04-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Małgorzata Kowalska
Teresa Rutkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2483
art. 37a ust. 7, art. 37ge ust. 1 i 7
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 par. 1 pkt 6, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 2 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia WSA Anna Dębowska, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 roku sprawy ze skarg S. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. i Ł. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 30 października 2024 roku nr 1001-IUCKOD-3.4812.167.2024.2 M500-2024-0048124 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą 1.oddala skargę S. Spółki Akcyjnej z siedzibą w P.; 2. odrzuca skargę Ł. S.. .
Uzasadnienie
Decyzją z 30 października 2024 r. nr 1001-IUCKOD-3.4812.167.2024.2 M500-2024-0048124 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy własną decyzję z 11 lipca 2024 r. nr 1001-IUCKOD-2.4811.1522.2024.2 M500-2024-0021948 odmawiającą uwzględnienia sprzeciwu S. S.A. z siedzibą w P. z 12 czerwca 2024 r. od wezwania z 3 czerwca 2024 r. nr 1001-IUCKOD-1.4810.238228.2023.1 do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
Pismem z 3 czerwca 2024 r. nr 1001-IUCKOD-1.4810.238228.2023.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wezwał właściciela pojazdu – S. S. A. z siedzibą w P. - do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł na podstawie art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz Krajowym Funduszu Drogowym w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 roku (Dz. U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm.), dalej: "ustawa o autostradach". Wezwanie wystosowane zostało w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 16 maja 2023 r. o godzinie [...]płatnym odcinkiem autostrady A4, miejsce: węzeł Wrocław Wschód. Wezwanie doręczone zostało 3 czerwca 2024 r. W tym samym dniu do Spółki wystosowane zostały jeszcze 4 wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazdy tym samym pojazdem płatnym odcinkiem autostrady A4: miejsce: węzeł Opole Zachód dnia 27 czerwca 2023 r. o godzinie 9:39, miejsce: węzeł Bielany Wrocławskie dnia 13 czerwca 2023 r. o godzinie 6:39, miejsce: węzeł Opole Zachód dnia 9 maja 2023 r. o godzinie 7:13, miejsce: węzeł Bielany Wrocławskie dnia 6 czerwca 2023 r. o godzinie 8:40.
Pismem z 12 czerwca 2024 r. adwokat Ł.S., działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w imieniu właściciela pojazdu S. S.A. wniósł sprzeciw od 5 wezwań do uiszczenia opłaty dodatkowej, w tym od wezwania za przejazd 16 maja 2023r. W treści sprzeciwu wskazał, że jest kierowcą i leasingobiorcą pojazdu [...] o numerze rejestracyjnym [...] i od 7 października 2021 r. korzysta z możliwości automatycznego pobierania opłaty za przejazd autostradą przy udostępnieniu danych płatniczych Skarbowi Państwa za pomocą aplikacji Autopay zintegrowanej z systemem e-TOLL. Wszelkie dane niezbędne do płatności zostały udostępnione organom publicznym za pośrednictwem tej aplikacji. 16 maja 2023 r. prawidłowo włączył i użytkował aplikację Autopay, nie unikając opłat. Wymagana należność nie została pobrana bez jego winy i przy dołożeniu z jego strony staranności. Pełnomocnik S. S.A. zaznaczył, że operator e–TOLL – spółka Autopay Mobility zapewnił go na piśmie, że opłaty za przejazd autostradą będą pobierane automatycznie i nie ma konieczności podejmowania dalszych czynności. Dlatego pobranie opłaty dodatkowej nie jest zasadne i w związku z tym wniósł o zwrot uiszczonej przez niego opłaty. Załączył noty rozliczeniowe potwierdzające, że zwrócił S. S.A. wydatki z tytułu wezwania do wniesienia opłat dodatkowych za wskazane wyżej przejazdy (5x400zł). Wnosił o dopuszczenie dowodów potwierdzających przedstawione przez niego stanowisko.
Pismem z dnia 24 czerwca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zawiadomił stronę o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
Decyzją z 11 lipca 2024 r. nr 1001-IUCKOD-2.4811.1522.2024.2 M500-2024-0021948 skierowaną do S. S.A. z siedzibą w P. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w oparciu o przepisy ustawy o autostradach strona była zobowiązana do wniesienia opłaty za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 16 maja 2023 r. o godzinie [...] na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł Wrocław Wschód, a jak wynika z materiału dowodowego przejazd ten nie został opłacony. Przed wjazdem na ten odcinek autostrady A4 nie został wykupiony bilet autostradowy. Na podstawie danych widniejących w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców organ ustalił, że w dniu 16 maja 2023r. właścicielem przedmiotowego samochodu był S. S.A. i dlatego wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej zostało skierowane do ww. Spółki. Organ przedstawił treść złożonego sprzeciwu i przepisy regulujące tryb poboru opłaty za przejazd autostradą.
Jednocześnie organ wyjaśnił, że od 1.12.2021 r. do 30.06.2023r. manualny system poboru opłat za przejazd odcinkami państwowych autostrad płatnych A2 Konin- Stryków i A4 Bielany Wrocławskie -Sośnica zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) został zastąpiony elektronicznym systemem poboru opłat e-TOLL. Opłat za przejazd można dokonać za pomocą: - e-biletu autostradowego - wydawanego elektronicznie w aplikacji e-TOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL albo wydawanego w punktach stacjonarnych ( bilet papierowy) na stacjach paliw PKN ORLEN SA oraz GRUPY LOTOS SA oraz w punktach mPay; - lub przez aplikację e-TOLL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU – opłata naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które transmitowane były do systemu e-TOLL.
Ze złożonego sprzeciwu wynikało, że pełnomocnik spółki kierujący pojazdem korzystał z aplikacji Autopay i posiadał uruchomioną usługę płatności za autostrady na odcinkach obsługiwanych przez prywatnych koncesjonariuszy. Na tych autostradach pobór należności odbywa się automatycznie z konta klienta, natomiast na państwowych autostradach zarządzanych przez GDDKiA obsługiwanych w systemie e-TOLL, aplikacja Autopay umożliwiała jedynie zakup e-biletu autostradowego. Bilet autostradowy stanowił potwierdzenie wniesienia opłaty za przejazd autostradą i należało go wykupić przed rozpoczęciem przejazdu.
Złożony sprzeciw nie wskazywał, że dopełnione zostały wszelkie obowiązki, by poprawnie zapłacić za ww. przejazd z 16 maja 2023 r. Przejazd autostradą powinien być opłacony przed jego rozpoczęciem i okoliczność niewniesienia wymaganej opłaty prawidłowo skutkowała nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Organ wyjaśnił także, że na etapie rozpatrywania sprzeciwu może dokonać weryfikacji wezwania pod kątem podmiotowym, ale wyłącznie w zgodzie z zapisami CEPiK, aktualnymi w dniu zdarzenia.
Ł.S., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w imieniu S. S.A. wystąpił do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 11 lipca 2024 r.:
a) obrazę art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 73 § 1 i § 3 k.p.a., bowiem pismem z 1 lipca 2024 r. skarżący wniósł o udostępnienie akt sprawy w formie elektronicznej, co nie nastąpiło, a więc nie zapewniono stronom udziału w postępowaniu, w tym pomijano skarżącego przy doręczeniach jako samodzielną stronę;
b) obrazę art. 8 § 1 k.p.a., bowiem organ przypisał skarżącemu odpowiedzialność za brak biletu, w sytuacji gdy został zapewniony przez operatora działającego w imieniu organów publicznych i Skarbu Państwa, że przy wyborze karty płatniczej płatności są dokonywane automatycznie, a skarżący dochował staranności wymaganej przy użyciu systemu Autopay, w tym włączał aplikację przy przejazdach, miał zapewnione środki na koncie, udzielił zgody na płatności automatyczne bez jego udziału oraz zapewnił ważność karty płatniczej;
c) obrazę art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem w zaskarżonych decyzjach organ przyznaje, że nie badał stanu faktycznego i nie zbierał dowodów w pełnym zakresie na etapie sprzeciwu i nie odniesiono się do tego, z jakiego powodu oferowana przez skarżącego opłata nie została przyjęta, a system e-TOLL zintegrowany z aplikacją Autopay nie przyjął środków z karty płatniczej;
d) obrazę art. 79a § 1 k.p.a., wyraźnie zawnioskowanego pismem z 1 lipca 2024 r;.
e) obrazę art. 81 k.p.a., bowiem uznano stan faktyczny za wyjaśniony z pominięciem wniosku skarżącego o dostęp do akt sprawy z 1 lipca 2024 r.;
f) obrazę art. 81a § 1 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości i zarazem uznanie, że powody niepobrania oferowanych opłat winny skutkować odmową zwrotu opłaty, zamiast uznania, że okoliczności faktyczne podnoszone przez stronę należy uznać za wykazane;
g) obrazę art. 6 § 1 EKPC, poprzez przeprowadzenie nierzetelnego postępowania w sprawie dotyczącej kwoty pieniężnej, a więc cywilnoprawnych obowiązków strony.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o uwzględnienie sprzeciwu oraz o zwrot uiszczonej opłaty dodatkowej. Ponadto wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, w tym o dopuszczenie dowodu z kolejnego zapewnienia operatora systemu Autopay, spółki Autopay Mobility Sp. z o.o., tj. z dokumentu z 1 sierpnia 2024 r., że "opłaty naliczane są automatycznie", na okoliczność, że przy wyborze systemu Autopay (odmiennie niż innych sposobów zapłaty, np. systemu mPAY, klasycznego e-TOLL, albo biletów papierowych) użytkownik nie musi i nie ma możliwości indywidualnej zapłaty za bilet w tym systemie, gdy użytkownik wybiera płatności automatyczne kartą płatniczą i oddaje organom publicznym dane do płatności.
W piśmie z 4 września 2024 r. (k- 86 akt adm.) Autopay Mobility Sp. z o.o. z siedzibą w Sopocie udzieliła DIAS informacji w sprawie, wskazując, że "Przejazd autostradą A4 samochodem osobowym o numerze rejestracyjnym [...] na odcinku węzeł Wrocław Wschód, dnia 16 maja 2023 r. o godzinie 8.44 nie został zarejestrowany w bazie. Użytkownik zalogował się za późno, aby poprawnie zakupić bilet."
W piśmie z 23 września 2024 r. skierowanym do organu pełnomocnik spółki zakwestionował twierdzenie operatora, że logował się za późno, aby umożliwić nabycie biletu. W ocenie pełnomocnika takie twierdzenie, niepoparte dowodami, jak również całość pism operatora, mają na celu ukrywanie faktu jego niestaranności. Z nieznanych powodów operator nie przyjął oferowanych przez niego w aplikacji opłat za przejazdy. Wersja aplikacji z automatycznym poborem opłat, którą pełnomocnik posiada wymaga zalogowania się już przy jej włączeniu. Pełnomocnik podkreślił, że korzysta z automatycznego magazynu haseł i logował się każdorazowo przed wjazdem na autostradę. Z uzyskanych bilingów telekomunikacyjnych wynika, że w przedmiotowych dniach przed zdarzeniami zarejestrowanymi o danych godzinach przez infrastrukturę autostradową jego aplikacja łączyła się z siecią Internet i wysłała dane. Pełnomocnik wniósł o :
1) dopuszczenie dowodów z:
A) billingów telekomunikacyjnych właściwego dla niego operatora telekomunikacyjnego, Telestrada SA, z dni właściwych dla spraw;
B) z dokumentu - wydruku aplikacji Autopay, odnośnie jej działania;
C) z oświadczenia pełnomocnika (art. 86 k.p.a.), że:
- zawsze przed wjazdem na Autostradę A4 (zwłaszcza rano, rozpoczynając podróż z Wrocławia do Opola) włączał aplikację Autopay;
- jako użytkownik końcowy aplikacji nie ma żadnego wpływu na działanie infrastruktury teleinformatycznej operatora Autopay;
- odnośnie "reklamacji" i "niezgłaszania uwag", że żadne postanowienie regulaminu nie zobowiązuje go do raportowania czegokolwiek operatorowi Autopay, oraz że nie przyjmował na siebie takiego obowiązku;
- został zapewniony indywidualnie przez operatora, że operator Autopay będzie czynić za niego opłaty, co wyprzedza regulamin jako indywidualne umowne uzgodnienie stron (art. 385 § 1 k.c.);
- operator nie może się zasłaniać jakimkolwiek zapisem regulaminu, aby uniknąć zarzutu niestaranności działania za organy publiczne i zarzutu faktycznego nieprzyjmowania oferowanych przez niego opłat za zwłoką wierzyciela;
- a będąc przedsiębiorcą używającym przedmiotowego dla spraw pojazdu w ramach jego działalności gospodarczej, nie przysługuje pełnomocnikowi "reklamacja" służąca konsumentom;
2) zobowiązanie operatora Autopay Mobility Sp. z o.o. do przedstawienia dokumentów, które potwierdzają jego tezy i twierdzenia albo uznanie bez żądania od operatora dodatkowych dokumentów na zasadzie art. 80 k.p.a.;
3) przyjęcie na zasadzie art. 81a § 1 k.p.a., że aplikacja działa w sposób prawidłowy, czego dowodem są bilingi przesyłu danych;
4) załatwienie wniosku pełnomocnika z art. 79a k.p.a.;
5) po przeprowadzeniu żądanych dowodów ponowne zapoznanie pełnomocnika z materiałem dowodowym (art. 10 § 1 k.p.a.).
Wskazaną na wstępie decyzją z 30 października 2024 r. skierowaną do S. S.A. z siedzibą w P. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy własną decyzję z 11 lipca 2024 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, przytaczając treść art. 37a ust. 1, 7 - 9 , 12 i 28 oraz art. 37ge ust. 1, 5 i 6 ustawy o autostradach wyjaśnił, że powyższe regulacje mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed 1 lipca 2023 r., na mocy art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw ( tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1193), dalej: "ustawa zmieniająca".
Następnie organ administracji ponownie wskazał, że w przypadku przejazdu państwową autostradą płatną A2 Konin - Stryków i A4 Bielany Wrocławskie - Sośnica samochodem osobowym o łącznej DMC poniżej 3,5 tony, zrealizowanego przed 1 lipca 2023 r., opłatę za przejazd autostradą należało wnieść co do zasady przed rozpoczęciem przejazdu. Z załączonych przez pełnomocnika spółki zrzutów ekranu telefonu wynika, że przemieszczał się na odcinkach koncesyjnych (komercyjnych) autostrady A4 Katowice - Kraków, posiadając włączoną aplikację Autopay, na których możliwe były płatności automatyczne. Dla ww. przejazdów na odcinakach koncesyjnych opłaty przy doładowanym koncie Użytkownika powinny zostać pobrane prawidłowo. Na odcinkach autostrady A2 Konin-Stryków i A4 Bielany Wrocławskie-Sośnica zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) obowiązywały jednak inne zasady płatności za przejazd. Od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. opłatę za przejazd odcinkami państwowych autostrad płatnych A2 Konin-Stryków i A4 Bielany Wrocławskie-Sośnica zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) można było zrealizować za pomocą: e-biletu autostradowego - wydawanego elektronicznie na stronie etoll.gov.pl bądź w aplikacji e-TOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL (lista partnerów dostępna na stronie etoll.gov.pl /lekkie/ w zakładce Partnerzy - Sieć dystrybucji e-biletu autostradowego) albo wydawanego w punktach stacjonarnych (bilet papierowy) u partnerów systemu e-TOLL (na stacjach paliw PKN Orlen S.A. oraz GRUPY LOTOS S.A.), przez aplikację e-TOLL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU - opłata naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które transmitowane były do systemu e- TOLL. Organ wskazał, że opis wykonywania opłat przez aplikację Autopay przedłożony przez pełnomocnika strony dotyczy płatności aktualnie obowiązujących i nie może być użyty jako dowód do wykazywania możliwości wykonania opłat drogowych na odcinkach rządowych zarządzanych przez GDDKiA, które były opłacane do 30 czerwca 2023 r. Na odcinkach rządowych nie było możliwości pobrania opłat automatycznych z użyciem Aplikacji Autopay.
Mając na uwadze wyjaśnienia spółki Autopay Mobility zawarte w piśmie z 4 września 2024 r. oraz stan faktyczny ustalony w sprawie organ stwierdził, że pełnomocnik spółki dokonywał płatności za przejazd autostradą A4, ale na odcinkach komercyjnych (koncesyjnych) Katowice - Kraków. Natomiast odcinek autostrady A4 węzeł Wrocław Wschód zarządzany przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad nie został przez pełnomocnika spółki opłacony. Naliczenie opłaty dodatkowej według przepisów regulujących tryb poboru opłaty za przejazd państwową autostradą płatną, obowiązujących od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., następowało bez względu na przyczynę nieuiszczenia opłaty za przejazd autostradą. Przepisy nie przewidywały uzależnienia naliczenia opłaty dodatkowej od przyczyny nieuiszczenia opłaty za przejazd autostradą. Nie mogą być więc uwzględnione okoliczności, które wskazał pełnomocnik spółki w sprzeciwie i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika spółki z art. 79a k.p.a. organ wskazał, że strona była aktywnym uczestnikiem postępowania administracyjnego i przesyłała dowody i wnioski dowodowe oraz informacje w sprawie. Strona nie przedstawiła dowodów, które mogłyby skutkować wydaniem decyzji zgodnej z jej żądaniem. Brakowało biletu autostradowego, brakowało potwierdzenia płatności oraz brakowało potwierdzenia przez spółkę partnera Autopay Mobile Sp. z o.o. opłacenia przejazdu pojazdu o łącznej DMC poniżej 3,5 t o numerze rejestracyjnym [...] z 16 maja 2023 r. zarejestrowanego o godzinie [...] na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł Wrocław Wschód. Ww. przejazd, zarejestrowany został przez urządzenie kontrolne SPOE KAS jako przejazd bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą. W bazach danych SPOE KAS, w tym w aplikacji CRM, która gromadzi dane dotyczące przejazdów państwowymi autostradami płatnymi A2 i A4, opłacanych w trybie przedpłaty oraz w aplikacji Infolinia e-bilet, która gromadzi dane dotyczące przejazdów i biletów autostradowych, wpłata za wykonany przejazd nie została odnotowana.
Odwołując się do treści art. 77 § 1 i 4 oraz art. 78 § 1 i 2 k.p.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi stwierdził, że przeprowadzanie kolejnych dowodów w tej sprawie nie jest konieczne, a jedynie przedłużałoby postępowanie administracyjne. Dowód z oświadczeń strony, bilingi telekomunikacyjne są dowodem o charakterze posiłkowym (subsydiarnym). Jego przeprowadzenie usprawiedliwia sytuacja braku innych środków dowodowych lub ich wyczerpanie, mimo że istnieją jeszcze niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na 5 decyzji wydanych przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 30 października 2024r., w tym decyzję nr 1001-IUCKOD-3.4812.167.2024.2 M500-2024-0048124 dotyczącą nieopłaconego przejazdu autostradą A4 w dniu 16 maja 2023 r. o godz. 8.44 wniósł adwokat Ł.S. w imieniu własnym oraz w imieniu S. S.A. z siedzibą w P. Skargi zostały rozdzielone i wpisane do repertorium SA pod kolejne numery.
W skardze zarzucono;
a) naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 37ge ust. 1 i 9 ustawy o autostradach w zw. z art. 486 § 2 k.c., poprzez nieprawidłowe zastosowanie pierwszego z wymienionych przepisów i nałożenie opłaty dodatkowej, w sytuacji gdy przepis ten nie miał zastosowania i niezastosowanie drugiego przepisu, w sytuacji gdy winien być stosowany przez organ, który powinien odnotować sytuację zwłoki wierzyciela w przyjęciu oferowanej opłaty, bowiem pełnomocnik dołożył staranności jako kierowca korzystający z autostrady płatnej, jako że wybrał automatyczny, najdalej idący, niewymagający jego udziału przy płaceniu system zapłaty opłat za przejazd autostradą ("Autopay"). Ponadto pełnomocnik zapewnił prawidłowe działanie urządzenia z aplikacją, co wykazał zwłaszcza poprzez przedłożenie zrzutów ekranu aplikacji, autoryzacji karty płatniczej i samochodu, jak również billingów operatora telekomunikacyjnego, na fakt że rzeczywiście w dane dni aplikacja wysyłała dane. Poza tym pełnomocnik każdorazowo oferował opłatę za przejazd autostradą, we wszystkie dni i we wszystkich przejazdach, za uprzednim upoważnieniem organów publicznych i operatora działającego w ich imieniu do pobrania tej opłaty automatycznie, gdyż z karty płatniczej organy i operator mogły korzystać bez jego udziału. Wnoszący skargę podkreślił, że został zapewniony indywidualnie przez operatora Autopay Mobility Sp. z o.o. działającego na zlecenie organów publicznych, że opłata będzie pobierana automatycznie. W sytuacji gdy organ uznał, że opłata za przejazd autostradą ma charakter świadczenia wzajemnego, to winien również uznać, że sytuacje zwłoki wierzyciela w przyjmowaniu oferowanej opłaty za przejazd, gdy osoba korzystająca z autostrady oferuje opłatę, ale nie jest ona przyjmowana bez winy tej osoby, nie wchodzą do stanów faktycznych objętych obowiązkiem uiszczenia opłaty dodatkowej i sprzeciw uwzględnić. Tymczasem organ w zupełności pominął kwestię zwłoki wierzyciela i nie wyciągnął konsekwencji z faktu, że kierujący pojazdem dopełnił staranności. Organ błędnie uznał, że pełnomocnik używał autostrad "koncesyjnych" oraz pominął, że używana przez niego aplikacja obejmowała od początku odcinki płatne za pomocą e-TOLL, w szczególności złożoną do akt wiadomość samego operatora z 25 listopada 2021 r. skierowaną indywidualnie do pełnomocnika, a więc będącą częścią umowy z operatorem i wyprzedzającą wszelkie regulaminy;
b) naruszenie przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy i niewątpliwie miało, bowiem doprowadziło organ do błędnej oceny stanu faktycznego, pominięcia kwestii zwłoki wierzyciela i faktu, że aplikacja pełnomocnika i jego system opłat integrowały system e-TOLL, oraz niewyciągnięcia wniosku z materiału dowodowego, że istnieje zwłoka wierzyciela i to wierzyciele powinni wobec tego ponosić konsekwencje nieprzyjęcia oferowanej przez stronę opłaty, tj.:
- art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem w zaskarżonych decyzjach organ nie odniósł się do zebranego materiału w sposób kompleksowy, w szczególności zaś pomylił się i nie wyciągnął konsekwencji z faktu, że używana przez stronę aplikacja, która działała prawidłowo, integrowała również e-TOLL i przesyłała dane we wszystkie dni, których dotyczą sprawy, a więc organ błędnie przyjął, że strona nie dochowała staranności, oraz nie rozpoznał wszystkich wniosków dowodowych strony, w szczególności nie ustalił powodów niepobrania opłaty;
- art. 8 § 1 k.p.a., bowiem przedmiotowa sprawa sprowadza się do zaskakiwania obywatela negatywnymi konsekwencjami, gdy pełnomocnik został zapewniony indywidualnie przez podmioty publiczne, w szczególności przez operatora na zlecenie organów, że zachowuje się poprawnie, a dochował staranności, gdy również organ publiczny uczynił wiele, aby odpowiedzialnością obciążyć stronę, zamiast zbadać przyczyny niepobrania oferowanej opłaty, które to przyczyny nie leżą po stronie pełnomocnika;
- art. 79a § 1 k.p.a., wyraźnie zawnioskowanego pismem z 1 lipca 2024 r. oraz podtrzymywanego, bowiem w żadnym miejscu tej sprawy organ nie wyjaśnił, czego oczekiwał od strony tytułem materiału dowodowego, a sprawa została wszczęta na żądanie zawarte w sprzeciwie strony;
- art. 81a § 1 k.p.a., w tym przy ponownym rozpoznaniu sprawy, poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości i zarazem uznanie, że powody niepobrania oferowanych opłat winny skutkować odmową zwrotu opłaty, zamiast uznania, że okoliczności faktyczne podnoszone przez stronę należy uznać za wykazane, zwłaszcza że organ w kontekście ponownego rozpoznania sprawy zaniechał zbierania dowodów;
c) obrazę art. 6 § 1 EKPC, poprzez nieprzeprowadzenie rzetelnego postępowania w sprawie dotyczącej kwoty pieniężnej, a więc cywilnoprawnych obowiązków strony.
W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 11 lipca 2024 r. ze wskazaniem, że decyzje nie podlegają wykonaniu i nie wywołują skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku. Ponadto pełnomocnik wniósł o zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia uwzględniającego sprzeciw i nakazanie zwrotu stronie kwoty 1 965,50 zł, względnie zwrotu całej uiszczonej kwoty 2000 zł, oraz wskazanie organowi, aby nakazał operatorowi systemu Autopay pobranie oferowanej przez stronę opłaty za korzystanie z autostrady. Ponadto w skardze zawarty został wniosek o połączenie na rozprawie spraw ze skarg na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 30 listopada 2024 r. nr 1001-IUCKOD-3.4812.168.2024.2 M500-2024-0048127, 1001-IUCKOD-3.4812.169.2024.2 M500-2024-0048129, 1001-IUCKOD-3.4812.167.2024.2 M500-2024-0048124, 1001-IUCKOD-3.4812.170.2024.2 M500-2024-0048132, 1001-IUCKOD-3.4812.171.2024.2 M500-2024-0048134 oraz wydanie rozstrzygnięć względem 5 zaskarżonych decyzji w odrębnych punktach wyroku. Pełnomocnik wniósł również o zasądzenie, w każdej sprawie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączyć sprawy o sygn. III SA/Łd 36/25 i III SA/Łd 37/25 do łącznego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia.
Pełnomocnik S. S.A. w imieniu skarżącej spółki oraz w imieniu własnym popierał skargi w obu sprawach oraz wnosił o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skarg.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga Ł.S. podlega odrzuceniu wobec braku interesu prawnego w niniejszej sprawie.
Skarga S. S. A. z siedzibą w P. jest natomiast niezasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, w sprawie ze skargi S. S. A. sąd nie stwierdził takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy ani naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie w sprawie.
W niniejszej sprawie kontroli sądu poddana została decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 30 października 2024 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z 11 lipca 2024 r. odmawiającą uwzględnienia sprzeciwu S. S. A. z siedzibą w P. od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd w dniu 16 maja 2023 r. o godzinie [...] na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł Wrocław Wschód.
Stan faktyczny, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia wynika ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego i nie jest sporny. Organy Krajowej Administracji Skarbowej zarejestrowały w dniu 16 maja 2023 r. o godzinie [...] na płatnym odcinku autostrady A4: węzeł Wrocław Wschód przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], którego właścicielem była S. S. A. z siedzibą w P., bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą. Skarżąca spółka nie kwestionuje, że taki przejazd miał miejsce. W bazach danych SPOE KAS, w tym w aplikacji CRM, która gromadzi dane dotyczące przejazdów państwowymi autostradami płatnymi A2 i A4, opłacanych w trybie przedpłaty oraz w aplikacji Infolinia e-bilet, która gromadzi dane dotyczące przejazdów i biletów autostradowych, wpłata za wskazany wyżej przejazd nie została odnotowana. Spółka Autopay w piśmie z 4 września 2024 r. potwierdziła, że przejazd 16 maja 2023 r. o godzinie [...] autostradą A4 samochodem osobowym o numerze rejestracyjnym [...] na odcinku węzeł Wrocław Wschód nie został zarejestrowany w bazie. Użytkownik zalogował się za późno, aby poprawnie zakupić bilet. Ponadto operator Autopay wskazał, że 16 maja 2023 r. aplikacja działała w sposób prawidłowy i umożliwiała zakup biletu. Brak jest informacji, aby we wskazanym dniu występowały jakiekolwiek problemy techniczne w działaniu aplikacji, które mogłyby zakłócić proces zakupu i ważności biletu dla użytkownika – operator aplikacji nie stwierdził samodzielnie takich problemów, jak również nie uzyskał od użytkownika informacji o takich problemach lub błędach w działaniu aplikacji Autopay. Spółka S. nie wykazała również, by uiściła należną opłatę za wskazany przejazd w terminie 3 dni od jego zakończenia, co stosownie do art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach umożliwiłoby odstąpienie od nałożenia opłaty dodatkowej. Powyższe oznacza, że przejazd ten nie został opłacony, co potwierdza także pismo operatora aplikacji AutoPay, Autopay Mobility Sp. z o.o. w Sopocie z 4 września 2024 r. (k-86 akt adm.). Kierującym pojazdem i leasingobiorcą ww. pojazdu był Ł.S., który argumentował, że wymagana należność nie została pobrana bez jego winy i przy dołożeniu należytej staranności, bowiem wszelkie dane do płatności zostały udostępnione organom publicznym za pośrednictwem aplikacji Autopay. W ocenie Ł.S., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik S. S. A. organ powinien w takiej sytuacji odnotować zwłokę wierzyciela w przejęciu oferowanej opłaty za przejazd, co winno skutkować uwzględnieniem sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej. Sporne zatem są tylko przyczyny, z powodu których przejazd ten nie został opłacony, co zdaniem Sądu nie ma wpływu na ocenę legalności decyzji odmawiającej uwzględnienia sprzeciwu wniesionego przez S. S. A.
Odnosząc się do skargi S. S. A. stwierdzić należy, że stanowisko skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stosownie do art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1193), dalej: "ustawa zmieniająca" w przypadku przejazdu autostradą na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 rozpoczętego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa zmieniająca weszła w życie 1 lipca 2023 r. W związku z powyższym do stanu faktycznego zaistniałego w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 roku (Dz. U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm.), dalej: "ustawa o autostradach" w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania przejazdu wskazanym pojazdem bez uiszczenia należnej opłaty, tj. 16 maja 2023 r.
Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, za przejazd autostradą są pobierane opłaty. W przypadku gdy opłaty za przejazd autostradą są pobierane w inny sposób niż określony w ust. 8 lub 9, autostrada wymaga dostosowania do ich poboru.
Jak stanowi art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:
1) właściciel pojazdu albo
2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988 ze zm.), albo
3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
– zwany dalej "wnoszącym opłatę".
Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona: 1) w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach); 2) z wykorzystaniem usługi EETS w rozumieniu art. 4 pkt 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, na zasadach określonych w tej ustawie (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach).
Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ustawy o autostradach).
Bilet autostradowy jest ważny do zakończenia danego przejazdu autostradą lub jej odcinkiem, jednak nie dłużej niż 48 godzin od daty i godziny początku okresu ważności wskazanej na tym bilecie (art. 37a ust. 11 ustawy o autostradach).
Bilet autostradowy zawiera: 1) numer rejestracyjny pojazdu; 2) kraj rejestracji pojazdu, jeżeli jest inny niż Rzeczpospolita Polska; 3) kategorię pojazdu, o której mowa w ust. 6 - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą ze względu na tę kategorię; 4) wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata; 5) liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na liczbę osi; 6) poziom emisji zanieczyszczeń - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na ten poziom; 7) datę i godzinę początku okresu ważności tego biletu; 8) datę i godzinę końca okresu ważności tego biletu; 9) liczbę kilometrów oraz kwotę opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem; 10) unikalny numer (art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach). Bilety autostradowej wydaje: 1/Szef KAS lub 2/ przedsiębiorca działający w imieniu i na rzecz Szefa KAS, z którym szef KAS zawarł umowę na ich wydawanie. W tym drugim przypadku, bilety autostradowe są wydawane przy użyciu systemu teleinformatycznego zintegrowanego z Systemem Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (art. 37a ust. 13 i 14 ustawy o autostradach).
W myśl art. 37a ust. 28 ustawy o autostradach kierujący pojazdem: 1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku: a) ważnego biletu autostradowego lub b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS; 2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone.
W rozpoznawanej sprawie kierujący pojazdem rozpoczynając przejazd autostradą A4 na odcinku zarządzanym przez GDDKiA nie posiadał ważnego biletu autostradowego w formie papierowej ani e- biletu. Wprawdzie e-bilet autostradowy można było wykupić nie tylko w aplikacji systemu e-TOLL, ale m.in. także w aplikacji AutoPay, z której korzystał kierujący samochodem pełnomocnik spółki, ale bilet taki nie został zakupiony przed rozpoczęciem przejazdu. Okoliczność, że kierujący samochodem był przekonany, iż instalując aplikację AutoPay ma zapewniony automatyczny pobór opłat na wszystkich płatnych odcinkach autostrad w Polsce, nie ma dla rozstrzygnięcia sprawy istotnego znaczenia. Istotna jest jedynie okoliczność, że opłata nie została uiszczona. Niewywiązanie się przez spółkę Autopay Mobility z zapewnienia, że wszystkie opłaty za przejazd autostradą będą pobierane automatycznie może być przedmiotem odrębnego postępowania między tą spółką, a kierowcą korzystającym z jej aplikacji, ale nie wpływa na wynikający z ustawy obowiązek S. S. A. uiszczenia opłaty dodatkowej za brak opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady zarządzanym przez GDDKiA samochodu stanowiącego jej własność .
Zgodnie bowiem z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach, za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od "wnoszącego opłatę" pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Podmiotem "wnoszącym opłatę" jest w tej sprawie S. S. A., jako właściciel pojazdu.
W sposób jednoznaczny wynika to z przytoczonego wyżej przepisu art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach, który enumeratywnie wymienia, że do wniesienia opłaty za przejazd zobowiązany jest właściciel pojazdu albo posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, tj. podmiot polski, któremu pojazd został powierzony przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną, albo użytkownik o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, tj. użytkownik pojazdu użytkowanego na podstawie umowy leasingu, o rejestrację którego wnioskował leasingodawca (właściciel pojazdu) pod warunkiem zgłoszenia jego danych przez leasingodawcę do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK). Odwołanie się przez ustawodawcę w przepisach ustawy o autostradach do danych gromadzonych w CEPiK, w tym do danych o pojeździe – numer rejestracyjny (art. 80b ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym) – oraz do danych o właścicielu tego pojazdu (art. 80b ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym), czy też jego posiadaczu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 (art. 80b ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym) albo użytkowniku, który pojazd ten użytkuje na podstawie umowy leasingu, o rejestrację którego wnioskował leasingodawca (art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym), pozostaje w logicznym związku z powszechnie przyjmowanym założeniem, że z pojazdu zasadniczo korzysta jego właściciel czy też posiadacz lub użytkownik, na którego – jak wynika z przywołanej powyżej regulacji prawnej – pojazd ten jest zarejestrowany. Powyższe – wobec porządkującej funkcji wskazanej ewidencji oraz treści i pewności ujawnianych w niej danych o istotnym charakterze z punktu widzenia identyfikowania pojazdu przemieszczającego się autostradą, za przejazd którą jest pobierana opłata – zapewnia efektywność powszechnego systemu poboru opłat za przejazd pojazdu wymienioną autostradą lub jej odcinkiem płatnym. Wobec przywołanego powyżej założenia oraz potrzeby identyfikowania pojazdu w relacji do wykonywanego nim przejazdu autostradą lub jej odcinkiem płatnym uzasadniony jest wniosek, że skoro opłata jest pobierana za przejazd pojazdu autostradą, to obowiązek jej uiszczenia jest adresowany do właściciela dopuszczonego do ruchu pojazdu albo do jego użytkownika albo posiadacza, a więc do podmiotów, na które pojazd został zarejestrowany i których dane – podobnie, jak i dane o samym pojeździe – zostały zgromadzone w CEPiK (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 1819/23, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www. orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").
W konsekwencji powyższego przepisy art. 37a ust. 7 zw. z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy o autostradach należy wykładać w ten sposób, że zobowiązują one do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwalają dochodzić opłaty dodatkowej od podmiotów wskazanych w tym przepisie. Wskazane przepisy podlegają wykładni ścisłej. Zatem "wnoszącymi opłatę" za przejazd autostrad płatną oraz podmiotami zobowiązanymi do uiszczenia opłaty dodatkowej, a co za tym idzie adresatami wezwania do jej wniesienia, są tylko podmioty enumeratywnie wymienione w art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach. Podmioty "wnoszące opłatę" są również legitymowane do wniesienia sprzeciwu w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, zaś w sytuacji nieuwzględnienia sprzeciwu przez Szefa KAS do wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 37gf ust. 1 – 2 oraz ust. 4 ustawy o autostradach).
W związku z powyższym w niniejszej sprawie podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą była S. S.A. z siedzibą w P., będąca właścicielem pojazdu. Prawidłowo zatem organ skierował wezwanie do wniesienia tej opłaty do wymienionej spółki. Wniosku przeciwnego nie uzasadnia fakt, że wymieniony wyżej pojazd o numerze rejestracyjnym [...], którym 16 maja 2023 r. był wykonywany przejazd autostradą bez wniesienia należnej opłaty za ten przejazd, jakkolwiek stanowił własność skarżącej spółki, był użytkowany przez Ł.S. na podstawie zawartej ze spółką umowy leasingu operacyjnego. Wobec treści przepisów art. 37a ust. 7 oraz art. 37ge ust. 1 i ust. 7 ustawy o autostradach, które wyznaczały zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie oraz podlegają wykładni ścisłej, fakt ten pozbawiony był prawnie doniosłego znaczenia. Wprawdzie Ł.S., jak wynika ze skargi, użytkował wymieniony pojazd na podstawie umowy leasingu operacyjnego zawartej ze skarżącą spółką, będącej właścicielem i leasingodawcą tego pojazdu, to jednak nie był jego użytkownikiem w rozumieniu art. 37a ust. 7 pkt 3 przywołanej ustawy. W rozumieniu przywołanego przepisu prawa, użytkownikiem zobowiązanym do wniesienia opłaty, a co za tym idzie do wniesienia opłaty dodatkowej, jest bowiem użytkownik, o którym jest mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, a mianowicie użytkownik, który pojazd ten użytkuje na podstawie umowy leasingu, o rejestrację którego wnioskował leasingodawca. Wyłącznie zatem w sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej rekonstruowanej z tych przepisów prawa, tj. w przypadku rejestracji użytkownika pojazdu w CEPiK na wniosek leasingodawcy, za uzasadniony można byłoby uznać wniosek, że to Ł.S., nie zaś skarżąca spółka, był zobowiązany do wniesienia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą wykonywany 16 maja 2023 r. pojazdem stanowiącym własność spółki, lecz użytkowanym przez leasingobiorcę. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że Ł.S. nie został zgłoszony do CEPiK jako użytkownik pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Zaznaczyć jednocześnie należy, że cywilnoprawna umowa leasingu operacyjnego pojazdu nie może wyłączyć odpowiedzialności administracyjnoprawnej podmiotów wskazanych w art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach za realizację obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. W rezultacie powyższego organ prawidłowo uznał, że adresatem wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oraz decyzji wydanych w następstwie rozpatrzenia sprzeciwu od wymienionego wezwania była wyłącznie S. S.A. z siedzibą w P.
Treść art. 37a ust. 7 oraz art. 37 ge ust.1 wyznacza też zakres postępowania wyjaśniającego i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń, które ograniczają się do ustalenia faktycznych podstaw wystawienia wezwania skierowanego do S. S.A. z siedzibą w P..
Przypomnieć jednocześnie należy, że zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 p.p.s.a.). O statusie strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przesądza posiadanie przez nią interesu prawnego. Podstawę legitymacji procesowej strony musi stanowić przepis prawa powszechnie obowiązującego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa – taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to konkretny podmiot jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz dla którego z przepisu prawa nie wynikają żadne uprawnienia lub obowiązki. Podmiot taki nie posiada uprawnień lub obowiązków chronionych przepisami prawa, a co za tym idzie pozbawiony jest przymiotu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brak legitymacji do wniesienia skargi jest podstawą do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd odrzuca skargę, jeżeli jej wniesienie jest niedopuszczalne z innych przyczyn niż wskazane w art. 58 § 1 pkt 1 – 5a p.p.s.a.
Ł.S. nie posiada interesu prawnego w zaskarżeniu zakwestionowanej skargą decyzji odmawiającej uwzględnienia sprzeciwu S. S. A. z siedzibą w P. od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Wskazana decyzja prawidłowo skierowana została wyłącznie do spółki S. Jako leasingobiorca pojazdu niewpisany do CEPiK, w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy o autostradach, Ł.S. nie był podmiotem zobowiązanym do wniesienia przedmiotowej opłaty. Z wymienionej ustawy nie wynikały dla Ł.S. żadne uprawnienia ani obowiązki w zakresie opłaty dodatkowej wymierzonej przez organ w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Interes, na który powoływał się Ł.S. w postępowaniu, występując ze skargą w imieniu własnym, nie znajduje oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Ł.S. posiada jedynie interes faktyczny wynikający z użytkowania pojazdu w dniu zarejestrowania nieopłaconego przejazdu oraz zapłacenia spółce S. kwoty odpowiadającej zapłaconej przez nią opłaty dodatkowej.
Brak indywidualnego interesu prawnego Ł.S. w przedmiotowym postępowaniu skutkuje uznaniem, iż nie jest legitymowany do wniesienia skargi. Z tych przyczyn skarga Ł.S. podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Z tych też względów, jak zaznaczono powyżej, poza zakresem sprawy są okoliczności, które spowodowały, że opłata za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A4 nie została przez Ł.S. uiszczona, choć organ w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wyjaśnił zasady i sposoby dokonywania opłat na płatnych odcinkach autostrad.
Zaznaczyć jedynie należy, że to na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności uczynienia zadość wymogom wykonywania tego przejazdu tak, aby zapewnić efektywne uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd, co nie jest przecież, ani niemożliwe, ani też nadmiernie utrudnione, ani też nieproporcjonalne, gdy chodzi o sposób wykonania obowiązku, o którym mowa w przywołanych przepisach prawa (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1856/18, dostępny w CBOSA). Z art. 37a ust. 28 pkt 1 ustawy o autostradach wyraźnie wynika, że to na kierującym pojazdem ciąży obowiązek wykupienia ważnego biletu autostradowego lub prawidłowego działania urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS lub urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, spełniającego wymagania określone w art. 16o ust. 1 pkt 2 tej ustawy.
Zgodzić się trzeba z pełnomocnikiem spółki, że opłata za przejazd autostradą ma charakter świadczenia wzajemnego, bowiem świadczenie to jest ponoszone w zamian za przejazd pojazdu autostradą, a więc drogą I klasy technicznej przeznaczoną do szybkiego przemieszczania się pojazdów. Niezasadny jest jednak wniosek pełnomocnika skarżącej, że z uwagi na powyższe organ powinien w okolicznościach niniejszej sprawy uznać zwłokę wierzyciela w przyjęciu oferowanej opłaty za przejazd, a w konsekwencji odstąpić od nałożenia opłaty dodatkowej na stronę. Skoro bowiem przejazd nie został prawidłowo opłacony, bowiem nie został zakupiony e-bilet autostradowy na wskazany przejazd, nie można mówić o jakiejkolwiek zwłoce wierzyciela w przyjęciu świadczenia w rozumieniu art. 486 § 2 k.c., które nie zostało w ogóle uiszczone.
Z powyższych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 37ge ust. 1 i 9 ustawy o autostradach w zw. z art. 486 § 2 k.c. poprzez nieprawidłowe zastosowanie pierwszego z wymienionych przepisów i nałożenie opłaty dodatkowej oraz niezastosowanie drugiego z wymienionych przepisów.
Wbrew zarzutom skargi w kontrolowanej sprawie organ stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a zebrał i prawidłowo rozpatrzył materiał dowodowy niezbędny do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz wydania rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo uznał, że strona nie uiściła wymaganej prawem opłaty za przejazd ww. odcinkiem autostrady. Przywołane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia tego organu okoliczności faktyczne stanowiły usprawiedliwioną podstawę do nałożenia na stronę skarżącą opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą. Organ wziął przy tym pod uwagę wszelkie wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę. Fakt nieuwzględnienia części z tych dowodów nie uprawnia do wniosku, że organ działał niezgodnie z przepisami prawa. Podkreślić przy tym należy, że zawarty w art. 78 § 1 i 2 k.p.a. obowiązek organu uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu nie oznacza, że ma on przeprowadzić wszelkie wnioskowane przez stronę dowody. Przewidziane w powołanym przepisie uprawnienie strony podlega ograniczeniom ze względu na celowość i szybkość postępowania. Z tych powodów nie podlegają przeprowadzeniu dowody zgłoszone przez stronę na okoliczność nie mającą znaczenia dla sprawy i zgłoszone przez stronę na okoliczność już dostatecznie wyjaśnioną innymi dowodami. Ocena, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, należy do uznania organu, który jest związany w tej mierze przepisami prawa materialnego stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA z dnia: 29 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 3322/15; 22 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 639/15, dostępne w CBOSA). Sąd nie dopatrzył się uchybienia ze strony organów w nieprzeprowadzeniu dowodów z oświadczeń strony oraz bilingów telekomunikacyjnych.
Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi wskazać trzeba, że postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasady wskazanej w art. 8 § 1 k.p.a., w myśl której organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (8 § 1 k.p.a ) oraz zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.) organ wyjaśnił stronie szczegółowo przesłanki, jakimi kierował się wydając zaskarżoną decyzję, bardzo szeroko przedstawiając podstawy faktyczne i prawne, które stanowiły podstawę podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie prawne wydanej decyzji zawiera wyjaśnienie podstaw prawnych i przytoczenie treści przepisów mających zastosowanie w sprawie. Uzasadnienie faktyczne zawiera natomiast wskazanie faktów i dowodów, w oparciu o które wydane zostało rozstrzygnięcie. Podkreślić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera odniesienie się do podniesionych przez stronę skarżącą w toku postępowania administracyjnego zarzutów i twierdzeń. Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasada przekonywania nie wymagają od organów skutecznego przekonania strony o tym, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem. Realizacja tych zasad sprowadza się do wyjaśnienia, że skierowana do strony decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa. Pełnomocnik spółki błędnie wskazuje, że otrzymał zapewnienie podmiotu publicznego o prawidłowości działań dotyczących uiszczania opłat za przejazd autostradą. Spółka Autopay Mobility z siedzibą w Sopocie jest podmiotem prywatnym udostępniającym aplikację dla celów poboru opłat na autostradach.
W ocenie sądu, prowadząc postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, organ nie naruszył regulacji zawartych w art. 79a § 1 oraz art. 81a § 1 k.p.a. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W rozpoznawanej sprawie organ nie stwierdził występowania tego rodzaju przesłanek, w związku z czym zwolniony był z obowiązku ich wskazania stronie. Jak słusznie zauważył organ strona skarżąca aktywnie uczestniczyła w postępowaniu, składając dowody, wnioski dowodowe oraz informacje w sprawie. Na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego organ słusznie stwierdził, że strona nie posiada dowodów, które mogłyby skutkować wydaniem decyzji zgodnej z jej żądaniem. Strona nie dysponowała bowiem biletem autostradowym, potwierdzeniem dokonania płatności za przedmiotowy przejazd ani potwierdzeniem przez Autopay Mobile sp. o.o. opłacenia tego przejazdu. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, które zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. podlegałyby rozstrzygnięciu na korzyść strony. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej organ nie był uprawniony do badania przyczyn nieuiszczenia należnej opłaty za przejazd autostradą. Obowiązujące przepisy prawa nie uzależniają bowiem naliczenia opłaty dodatkowej od powodów nieuiszczenia tej opłaty.
Sąd nie dopatrzył się również zarzucanego w skardze naruszenia art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Przedmiotem niniejszego postępowania jest nałożenie na stronę opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Postępowanie dotyczy administracyjnoprawnych obowiązków stron wynikających z przytoczonych wyżej przepisów ustawy o autostradach. W postępowaniu tym strona ma zapewnione prawo do rzetelnego procesu sądowego w sposób zgodny z art. 6 wskazanej Konwencji.
Reasumując sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie strona nie uiściła stosownej opłaty za przejazd autostradą, co uzasadniało nałożenie opłaty dodatkowej na podstawie art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do jej oddalenia skargi S. S.A. z siedzibą w P. na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarga Ł.S. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
bg