III SA/Łd 335/24

III SA/Łd 335/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /przewodniczący/
Monika Krzyżaniak
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 742
art. 75, art. 108, art 444
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 9 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Protokolant Asystent sędziego Dominika Ratajczyk-Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2024 roku sprawy ze skargi P. F. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia 26 marca 2024 roku nr 424.93.2024 w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z 26 marca 2024 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi skreślił P.F. z listy studentów III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich, prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku lekarskim w ramach limitu Ministra Obrony Narodowej (tj. kierunku lekarskim MON), z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
P.F. rozpoczął w roku akademickim 2020/2021 stacjonarne jednolite studia magisterskie prowadzone w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku lekarskim MON.
Strona zaliczyła w terminach 1 i 2 semestr studiów. W 3 semestrze uzyskała w 3 terminach ocenę niedostateczną z przedmiotu biochemia z elementami biologii molekularnej, a więc nie uzyskała zaliczenia 3 semestru. Złożyła więc wniosek o warunkowe zaliczenie semestru, na co 10 marca 2022 r. uzyskała zgodę prodziekana, z koniecznością uzyskania zaległego zaliczenia do 30 marca 2022 r. Z zaliczenia warunkowego uzyskała ocenę dobrą.
Strona w 4 semestrze nie uzyskała w 3 terminach pozytywnej oceny z przedmiotu funkcjonowanie organizmu ludzkiego w zdrowiu i chorobie z podstawami diagnostyki klinicznej, a więc nie uzyskała zaliczenia 4 semestru. W konsekwencji znów złożyła wniosek o warunkowe zaliczenie semestru, na co 3 października 2022 r. uzyskała zgodę prodziekana, z koniecznością zaliczenia zaległego przedmiotu do 28 października 2022 r. Z egzaminu warunkowego uzyskała ocenę dostateczną.
Strona zaliczyła 5 semestr studiów, z kolei w 6 semestrze w roku akademickim 2022/2023 nie uzyskała w 3 terminach pozytywnej oceny z przedmiotu patologia, a tym samym nie zaliczyła 6 semestru studiów. 9 października 2023 r. złożyła wniosek o warunkowe zaliczenie semestru, na co uzyskała zgodę. Prodziekan wyznaczył termin zaliczenia zaległego egzaminu w ciągu 1 miesiąca od zakończenia sesji poprawkowej. W wyznaczonym terminie strona otrzymała kolejną ocenę niedostateczną. W związku z nieuzyskaniem zaliczenia w ramach warunkowego zaliczenia semestru strona złożyła wniosek do prodziekana z prośbą o wyznaczenie egzaminu komisyjnego z przedmiotu patologia, na co nie otrzymała zgody. Od przedmiotowego rozstrzygnięcia strona złożyła odwołanie. Rektor wskazał, że zgodnie z brzmieniem § 23 ust. 1 Regulaminu studiów w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi (t.j. uchwała nr 19/2023 z dnia 27 kwietnia 2023 r. Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi), dalej: "regulamin studiów", że egzamin komisyjny może zostać wyznaczony tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że w trakcie zaliczenia lub egzaminu doszło do nieprawidłowości w jego przeprowadzeniu. Po zbadaniu okoliczności przebiegu egzaminu oraz z przedstawionych przez stronę okoliczności nie wynikało, by doszło do nieprawidłowości w przeprowadzeniu egzaminu. Zgodnie z zapisem w sylabusie przedmiotu patologia, aby zaliczyć egzamin ustny, student zobowiązany jest do udzielenia podstawowych informacji na każde z zadanych pytań. W przypadku niespełnienia tego wymogu, student otrzymuje ocenę niedostateczną. Przerwanie egzaminu nie mogło być więc uznane za nieprawidłowość w jego przeprowadzeniu. W tym stanie rzeczy rektor wszczął 20 grudnia 2023 r. postępowanie administracyjne w przedmiocie skreślenia strony z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. W związku z nieuzyskaniem zgody na egzamin komisyjny strona złożyła wniosek o ponowny wpis na ten sam semestr, na co również nie otrzymała zgody prodziekana. Od przedmiotowego rozstrzygnięcia strona złożyła odwołanie. Rektor wskazał, że nie zachodzą przesłanki udzielenia zgody na ponowny wpis na 6 semestr studiów (powtarzanie semestru) z uwagi na zaistnienie okoliczności określonych w § 28 ust. 6 pkt 6 regulaminu studiów, tj. spełnienie przesłanki negatywnej, która stanowi, że prodziekan nie udziela zgody na powtarzanie semestru, jeżeli student w szczególności jest studentem kierunku lekarskiego MON. Taka regulacja wynika również z zapisów Porozumienia zawartego pomiędzy Uniwersytetem Medycznym w Łodzi a Akademią Wojsk Lądowych im. Generała Tadeusza Kościuszki we Wrocławiu, dotyczącym ustalenia zasad kształcenia na kierunku lekarskim MON. Przedmiotowa regulacja, dotycząca powtarzania semestru, jest tożsama we wszystkich uczelniach odpowiadających za kształcenie wojskowych w całym kraju.
W piśmie z 15 stycznia 2024 r. strona zwróciła się z prośbą o dopuszczenie dowodu z dokumentów, tj. opinii prawnej, dotyczącej braku zasadności skreślenia z listy studentów, oraz dokumentacji medycznej leczenia psychiatrycznego, a także zawnioskowała o udzielenie jej zgody na powtarzanie semestru. Strona wskazała na trwające leczenie psychiatryczne związane z rozpoznaniem u niej zaburzeń depresyjnych i zaburzeń lękowych. Zaburzenia te miały wpływ na osiągane wyniki w nauce.
Decyzją z 26 marca 2024 r. rektor skreślił stronę z listy studentów III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich, prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku lekarskim MON, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
W uzasadnieniu powyższej decyzji rektor powołał się na treść art. 108 ust. 2 pkt 3, art. 108 ust. 3, art. 107 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 ze zm.), dalej: "ustawa", § 6 ust. 1, § 57 ust. 2 pkt 3, § 58 ust. 7 regulaminu studiów i wskazał, że objęcie leczeniem psychiatrycznym nie wpływa na zwolnienie strony z jej obowiązków jako studenta. Gdy student z powodu stanu zdrowia lub jakiegokolwiek innego powodu nie czuje się na siłach kontynuować studiów, ma prawo złożyć wniosek o urlop od zajęć zgodnie z § 51 ust. 1 pkt 1 i 2 regulaminu studiów. Rektor podkreślił, że wszelkiego rodzaju problemy zdrowotne uzasadniają fakt ubiegania się przez studenta o przyznanie w danym semestrze urlopu zdrowotnego. Po stronie studenta leżała ocena sytuacji oraz decyzja o wystąpieniu z wnioskiem o urlop. Mimo problemów zdrowotnych, które są zdiagnozowane już od jesieni 2022 r., strona nie skorzystała z tej możliwości, kontynuując kształcenie i przystępując do około 30 wymaganych zaliczeń i egzaminów, uzyskując oceny pozytywne. W związku z powyższym podnoszenie argumentu, jakim jest wpływ stanu zdrowia na osiągane wyniki w nauce, ma charakter bezprzedmiotowy.
Co do zarzutu naruszenia przez regulamin studiów przepisów Konstytucji RP, dotyczących prawa do nauki, rektor wskazał, że Uniwersytet Medyczny w Łodzi prowadzi kształcenie na różnych kierunkach studiów, na które przyjęta może zostać każda osoba, która spełniła wymagania postępowania rekrutacyjnego określone we właściwych uchwałach Senatu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Ukończenie studiów wiąże się z uzyskaniem wszystkich punktów ECTS przewidzianych w ramach cyklu kształcenia dla danego kierunku studiów.
Zarzut naruszenia ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w ocenie rektora był również bezzasadny. Mając na uwadze art. 85 ust. 1 pkt 6 ustawy i § 23 ust. 1 regulaminu studiów, rektor wyjaśnił, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające podejrzenie, że podczas egzaminu doszło do nieprawidłowości, a więc postępowanie uczelni w tym zakresie i podjęte rozstrzygnięcia były zgodne z przepisami prawa.
Rektor wyjaśnił, że zgodnie z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy powtarzanie określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce jest również jednym z ustawowych praw każdego studenta. Jednakże możliwość skorzystania z niego przez studenta podlega zasadom dookreślonym przez daną uczelnię, w regulaminie studiów uchwalanym przez senat. Przez powtarzanie określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce nie rozumie się stricte powtarzania semestru czy roku. W przepisie tym mowa jest o każdej formie umożliwienia powtarzania niezaliczonego przedmiotu lub przedmiotów, czyli "warunek" i możliwość podejścia do danego egzaminu czy zaliczenia po raz kolejny w terminie wskazanym przez prodziekana, czyni zadość temu przepisowi. Z "warunku" zaś strona skorzystała już trzykrotnie w toku studiów, zarówno po 3 semestrze z przedmiotu biochemia z elementami biologii molekularnej, po 4 semestrze z przedmiotu funkcjonowanie organizmu ludzkiego w zdrowiu i chorobie z podstawami diagnostyki klinicznej, jak i po 6 semestrze z przedmiotu patologia. Tak samo z "warunku" korzysta wielu innych studentów kierunku lekarskiego MON. Retor podkreślił, iż w innych uczelniach medycznych w kraju, studentom przysługują dwa terminy zaliczenia lub egzaminu, gdzie termin drugi jest terminem poprawkowym. W Uniwersytecie Medycznym w Łodzi studenci mają prawo przystąpienia do zaliczenia lub egzaminu w trzech terminach, tj. jeden termin główny i dwa terminy poprawkowe. Dodatkową szansą (dodatkowy termin), jaką otrzymała strona, było przystąpienie do egzaminu z patologii w ramach "warunku", co w rzeczywistości umożliwiło czwarte podejście do tego samego egzaminu, czyniąc zadość ww. art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy.
Rozpatrując wniosek o ponowny wpis na 6 semestr, prodziekan wziął pod uwagę, iż udzielenie zgody na powtarzanie semestru ma charakter uznaniowy w stosunku do wszystkich studentów, odbywających kształcenie w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, bez względu na kierunek studiów. Prodziekan podkreślił także, iż przypadek każdego studenta należy rozpatrywać w sposób indywidualny, biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg studiów czy analizując osiągnięcia studenta w zakresie przedmiotu, którego ma dotyczyć ponowny wpis na ten sam semestr. W przypadku strony kluczowy okazał się przebieg dotychczasowych prób zaliczenia przedmiotu patologia. Prodziekan wziął pod uwagę to, iż strona z negatywnym skutkiem już czterokrotnie przystępowała do zaliczenia ww. przedmiotu, tj. w terminie zasadniczym, dwóch terminach poprawkowych oraz w ramach warunku. Istotne dla przedmiotowego rozstrzygnięcia było także to, że strona podczas egzaminu z przedmiotu patologia, nie udzieliła podstawowych informacji na zadane pytanie. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia przywołano także sylabus przedmiotu, z którego wynika, że nieudzielenie podstawowych informacji, uniemożliwia otrzymanie oceny pozytywnej. Odmawiając zgody na powtarzanie semestru, prodziekan stwierdził, że strona nie rokuje zaliczenia przedmiotu w ramach ponownego wpisu na ten sam semestr.
Mając na uwadze treść § 28 ust. 6 pkt 6 regulaminu studiów, rektor postanowił odnieść się do podniesionego argumentu, jakim jest to, że regulacje zawarte w regulaminie studiów, dotyczące powtarzania semestru, są "ewenementem na skalę kraju". W dokumencie przedłożonym przez stronę wskazano, iż pozostałe uczelnie wojskowe wyrażają zgodę na powtarzanie przedmiotu w kolejnym semestrze z zachowaniem ciągłości kształcenia. Jednakże w ocenie rektora są to przepisy błędne lub niepełne. Przywołany przez stronę § 21 ust. 7 regulaminu studiów Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu, współprowadzącej z Uniwersytetem Medycznym w Łodzi kierunek lekarski MON, nie istnieje.
Jak wyjaśnił rektor kwestia powtarzania została uregulowana w § 21 ust. 1 pkt 7 regulaminu studiów Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu, stanowiąc, że student akademii ma prawo do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce na zasadach określonych w niniejszym regulaminie. Zgodnie w przywołanym zapisem można by wnioskować, iż Akademia Wojsk Lądowych § 28 ust. 6 pkt 6 regulaminu studiów umożliwia swoim studentom powtarzanie określonych zajęć, co nie jest do końca prawdą. Możliwość ta została zapewniona studentom, ale nie wojskowym, czego wyrazem jest § 29 ust. 6 i 7, stanowiąc, że student może powtarzać semestr, jeżeli liczba niezaliczonych przez niego przedmiotów w semestrze jest nie większa niż pięć. Student może uzyskać zgodę na powtarzanie semestru tylko raz w trakcie toku studiów. Nie dotyczy to studenta wojskowego. Podobnie sytuacja kształtuje się w innych uczelniach wojskowych. Przedmiotowe regulaminy pozostałych uczelni zawierają ogólne przepisy, wskazujące prawa studenta określone w ustawie oraz tzw. "wyłączenia" dotyczące studentów wojskowych:
- Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie: zgodnie z § 40 ust. 9 regulaminu WAT student wojskowy nie może powtarzać semestru lub roku studiów;
- Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni: zgodnie z § 20 ust. 7 regulaminu AMW zapis § 19 ust. 1 pkt. 3 oraz § 19 ust. 4 pkt. 2 (podjęcie decyzji o powtarzaniu przez studenta niezaliczonego semestru) nie dotyczy podchorążych;
- Lotnicza Akademia Wojskowa w Dęblinie: zgodnie z § 31 ust. 10 regulaminu LAW student wojskowy nie może powtarzać semestru studiów. Postanowień § 31 w zakresie, w jakim dotyczy powtarzania semestru, nie stosuje się do studentów wojskowych.
W związku z powyższym rektor podkreślił, że regulamin studiów Uniwersytetu Medycznego w Łodzi zawiera tożsame regulacje w zakresie możliwości powtarzania semestru przez studentów wojskowych jak te zawarte w regulaminach studiów powyższych 4 uczelni.
Rektor uznał, że zastosowanie w niniejszej sprawie mniej restrykcyjnych rozwiązań niż skreślenie z listy studentów nie jest już możliwe. Strona uzyskała 3 oceny niedostateczne z przedmiotu patologia, kolejną niedostateczną ocenę uzyskała z egzaminu warunkowego z tego przedmiotu. Nie zostały spełnione przesłanki do wyznaczenia egzaminu komisyjnego ani do udzielenia zgody na powtarzanie semestru. Uniwersytet Medyczny w Łodzi umożliwił stronie skorzystanie z wszystkich regulaminowych szans przystąpienia do egzaminu. Student wykorzystał ww. szanse, jednak ze skutkiem negatywnym. W ocenie rektora niezaliczenie semestru w określonym terminie nie rokuje terminowego i pomyślnego ukończenia studiów przez stronę. Granice uznania administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie zostały więc przekroczone.
Skargę do sądu na powyższą decyzję rektora złożyła strona, wnosząc o uchylenie jej w całości i zarzucając wydanej decyzji naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 6 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów na podstawie nieprawomocnej decyzji z 14 lutego 2024 r. Prodziekana Wydziału Lekarskiego ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odmawiającej zgody na ponowny wpis na 6 semestr III roku studiów lekarskich;
2) art. 32 ust. 1, art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o § 28 ust. 6 pkt 6 regulaminu studiów, który dyskryminuje "studentów wojskowych" względem studentów cywilnych, ponieważ zabrania powtarzania semestru w przypadku niezaliczenia przedmiotu;
3) art. 6 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów na podstawie niejawnego "Porozumienia zawartego pomiędzy Uniwersytetem Medycznym w Łodzi a Akademią Wojsk Lądowych im. Generała Tadeusza Kościuszki we Wrocławiu dotyczącym zasad kształcenia na kierunku lekarskim MON", według którego prodziekan nie udziela zgody na powtarzanie semestru, jeżeli jest studentem kierunku lekarskiego MON, które nie jest źródłem prawa w myśl art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP;
4) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez nieuwzględnienie art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy w zakresie ustawowej możliwości powtarzania niezaliczonego przedmiotu przez każdego studenta i na każdej uczelni na podstawie regulaminu studiów oraz art. 228 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, który nie przewiduje obligatoryjnego zwolnienia żołnierza będącego studentem na uczelni cywilnej w przypadku niezaliczenia przedmiotu;
5) 104 § 1–2 k.p.a. poprzez wydanie jednej decyzji w dwóch różnych postępowaniach administracyjnych, tj. w postępowaniu w celu skreślenia z listy studentów oraz postępowaniu odwoławczym od decyzji z 14 lutego 2024 r. Prodziekan Wydziału Lekarskiego ds. Kolegium Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odmawiającej zgody na ponowny wpis na 6 semestr III roku studiów lekarskich.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Kontroli sądowej poddana została decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z 26 marca 2024 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów III roku stacjonarnych jednolitych studiów magisterskich, prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w Łodzi na kierunku lekarskim MON, z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy powołanej wcześniej ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności zaś jej art. 108, który w ust. 2 pkt 3 stanowi, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Jednocześnie w myśl ust. 3 ww. przepisu skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Powieleniem ww. regulacji na gruncie powołanego wcześniej regulaminu studiów są odpowiednio § 57 ust. 2 pkt 3 oraz § 6 ust. 1 zd. 1 ww. aktu z zastrzeżeniem, że ostatni z wymienionych wyżej przepisów regulaminu studiów przewiduje, iż decyzję administracyjną w sprawie skreślenia z listy studentów podejmuje rektor lub prodziekan działający z upoważnienia rektora.
Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 130/10 i z 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK1981/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, sąd uznał, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że stan faktyczny sprawy jest niesporny w tym zakresie, że skarżący faktycznie nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu patologia, co skutkowało niezaliczeniem semestru w określonym terminie, a następnie nie uzyskał zgody na egzamin komisyjny z ww. przedmiotu. Odmówiono mu także zgody na powtarzanie semestru. W konsekwencji decyzją Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z 26 marca 2024 r. studenta skreślono z listy studentów III roku jednolitych stacjonarnych studiów na kierunku lekarskim. Dodać należy, że zgodnie z tym, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, jak również analizy przedłożonych sądowi do oceny akt, sam fakt nieuzyskania zaliczenia z przedmiotu patologia nie był przesądzający, gdy chodzi o podjęcie kwestionowanych w sprawie decyzji administracyjnych. O negatywnym dla skarżącego rozstrzygnięciu zdecydować bowiem miała powyższa kwestia, ale dopiero w powiązaniu z okolicznością braku przesłanek do wyznaczenia egzaminu komisyjnego oraz nieuzyskania zgody na powtarzanie semestru, to spowodowało bowiem, że tok studiów nie został zakończony, uniemożliwiając dalsze ich kontynuowanie.
Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Powołana regulacja ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że kwestionowana przez skarżącego decyzja zapadła w konsekwencji rozstrzygnięć właściwych organów uczelni, które co do zasady nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, będąc zaliczanymi do tzw. sfery wewnętrznej funkcjonowania szkół wyższych związanej z realizacją toku kształcenia (w tym przypadku chodzi o zgodę na egzamin komisyjny z przedmiotu, czy zgodę na powtarzanie semestru studiów). Przyjęcie jednak, iż tego rodzaju akty nie podlegają żadnej kontroli prowadziłoby do sytuacji, w której część decyzji mających status administracyjnych, w tym dotyczących skreślenia z listy studentów – zwłaszcza wydawanych w ramach uznania administracyjnego – nie poddawałaby się faktycznej kontroli, gdyby uniemożliwić ocenę legalności także tych działań organów uczelni, które stanowiły jej pierwotną podstawę faktyczną. Wskazać bowiem trzeba, jak ma to miejsce w analizowanej sprawie, że choćby wspomniane wcześniej rozstrzygnięcia, dotyczące odmowy powtarzania semestru, czy nieudzielenia zgody na przystąpienie do egzaminu komisyjnego, kreują stan faktyczny sprawy, a więc de facto ich treść stanowi element materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na bazie którego organ administracji wydał kwestionowane skargą rozstrzygnięcie. Tym samym rolą sądu jest ocenić, czy tak wytworzony i zgromadzony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydania władczego rozstrzygnięcia wobec jednostki, tj. czy pozyskano lub wytworzono go w sposób zgodny z prawem, a jego ocena nie wykroczyła poza granicę oceny swobodnej, tj. zgodnej z art. 80 k.p.a., co prowadziłoby do arbitralności działania organu, a w konsekwencji także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które choć ze swej istoty zakłada pewien luz decyzyjny, to jednak nie może przeistoczyć się w dowolność. W szczególności zaś, zwłaszcza w przypadku negatywnej dla strony decyzji wydawanej w granicach uznania administracyjnego, konieczne jest, aby adresat mógł poznać wszelkie prawne i faktyczne przesłanki jej podjęcia. Organ nie może zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że przepis prawa dozwala mu na określone działania, lecz powinien w sposób wyczerpujący przedstawić cały wywód, z którego będzie wynikać, dlaczego w danym stanie faktycznym i prawnym inne rozstrzygnięcie nie mogło zapaść.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż organ, opisując przebieg całego toku studiów skarżącego na kierunku lekarskim MON, faktycznym powodem rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącego z listy studentów uczynił nieuzyskanie przez niego zaliczenia jednego z przedmiotów objętych programem studiów, czego zresztą sam skarżący nie kwestionuje. Organ zdaje się przy tym podkreślać, iż w zaistniałej w sprawie sytuacji faktycznej studentowi nie przysługiwały już, tudzież zostały wyczerpane, wszystkie przewidziane regulaminem studiów możliwości kontynuowania studiów, w tym prawo do powtarzania semestru. Organ wskazuje na rzeczywistą przyczynę, dla której skarżącemu tego prawa odmówiono, argumentując, że podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także zebrał, ocenił i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W kontekście prawa do powtarzania semestru organ przywołał treść § 27 ust. 1 i 2 regulaminu studiów, stwierdzając, iż wprawdzie student spełnia określone w nim wymagania, aby zgodę na takie powtarzanie uzyskać, ale jej nie otrzymał w konsekwencji porozumienia między Ministerstwem Zdrowia a Ministerstwem Obrony Narodowej, dotyczącym finansowania studiów na kierunku lekarskim w ramach limitu MON, zgodnie z którym studenci tego kierunku nie mogą powtarzać semestru. Podobnie sytuacja kształtuje się w innych uczelniach wojskowych, takich jak: Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni czy Lotnicza Akademia Wojskowa w Dęblinie, które zawarły porozumienia z Ministerstwem Obrony Narodowej.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że z akt postępowania nie wynika, aby kiedykolwiek, a w szczególności przed podjęciem przedmiotowych studiów, skarżący miał możliwość zapoznania się z treścią ww. porozumień, mogąc dowiedzieć się również o konsekwencjach wynikających z nich postanowień. Ponadto skoro stronie tego rodzaju dokumentacja nie była znana, a bynajmniej z badanego materiału dowodowego nie wynika, aby na jakimkolwiek etapie studiów, a także przedmiotowej sprawy, taka możliwość występowała, to trudno uznać, aby skutecznie i w pełni mogła ona realizować swoje prawo do czynnego udziału w sprawie (art. 10 k.p.a.) i należytego informowania o jej stanie faktycznym i prawnym (art. 9 k.p.a.), nie mogąc formułować żadnej kontrargumentacji przeciwko treści tych porozumień, czy wykładni ich postanowień, wobec braku wiedzy na ich temat.
Po drugie przypomnieć w tym miejscu wypada, że zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z wyrażonej tym przepisem zasady ogólnej legalizmu wynika dla organów administracji jednoznaczne zobowiązanie do działania na podstawie i w granicach prawa, tj. powszechnie obowiązujących aktów prawnych wydanych (podjętych) przez uprawnione do tego organy. Oznacza to, że wszelkie pisma czy instrukcje, choćby pochodziły od najwyżej usytuowanych hierarchicznie organów naczelnych administracji publicznej, nie posiadają waloru normatywnego i nie stanowią źródła prawa, a zatem nie są wiążące dla organów orzekających w sprawie. To samo odnosi się do czynności konsensualnych, jakich przykładem jest porozumienie między dwoma uczelniami. Jest ono bowiem wyłącznie wyrazem pewnego aktu woli między jego stronami, że umawiają się między sobą na określone rzeczy, natomiast postanowienia tego dokumentu nie mają mocy powszechnie obowiązującego prawa. W związku z tym ich treść nie może stanowić podstawy jakichkolwiek władczych działań podejmowanych wobec jednostki, w szczególności w sferze administracyjnoprawnej. Oznacza to, że porozumienie takie nie może także choćby pośrednio oddziaływać na prawną i faktyczną podstawę wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów, gdyż brak jest ku temu stosownej podstawy prawnej w akcie zaliczanym do źródeł powszechnie obowiązującego prawa przewidzianym w art. 87 Konstytucji RP, w tym przede wszystkim w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, że obowiązkiem organów jest kierowanie się normą ustawową, a treść postanowień zawartych na poziomie dwóch uczelni, uczelni i ministerstwa, czy nawet dwóch ministerstw tego wymogu z całą pewnością nie realizuje.
Po trzecie, zważyć należy, że art. 108 ustawy przewiduje wyczerpujący katalog przesłanek zarówno obligatoryjnego, jak i fakultatywnego skreślenia z listy studentów. Zawarte w nim wyliczenie wyklucza zatem sytuację, w której uczelnia w stanowionych przez swoje organy aktach wewnętrznych mogłaby ten katalog poszerzyć lub modyfikować jego istotę. Tym bardziej prawa do ingerowania w skład i charakter tego katalogu nie można wywodzić z treści jakichkolwiek czynności dwustronnych o charakterze konsensualnym, czyli wspominanych już wielokrotnie porozumień. Jakkolwiek ich treść nie stanowi wprost o konieczności skreślenia studenta, to skoro jednak zastrzegają one wyłączenie jego prawa do powtarzania semestru, i to w sytuacjach pozaregulaminowych, mimo że regulamin studiów przynajmniej realizuje normę ustawową określoną w art. 75 ustawy, czego nie można powiedzieć choćby o porozumieniu, to de facto prowadzą do sytuacji, w której nieuzyskanie zaliczenia semestru w określonym terminie przestaje być przesłanką o charakterze fakultatywnym, jak wynika to aktualnie z art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy, stając się w istocie – wbrew ustawie – przesłanką obligatoryjną. Nadmienić można, że podstaw do takiego działania nie przewiduje nie tylko art. 75 ustawy, ale także żaden inny przepis tej ustawy, w tym regulujący kwestie dotyczące studentów w służbie wojskowej lub w służbie kandydackiej, czy przepisy wykonawcze dotyczące limitów przyjęć na określone kierunki studiów (art. 444 ustawy). Działanie takie jest dodatkowo sprzeczne z art. 85 ust. 1 pkt 7 ustawy, ponieważ unicestwia jedno z podstawowych praw studenta, zagwarantowanych ustawą, tj. prawo do powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce. Taka sytuacja, jak w niniejszej sprawie, jest więc nie do pogodzenia zarówno z treścią cytowanej już zasady legalizmu wynikającej z art. 6 k.p.a., jak i przede wszystkim ze standardami demokratycznego państwa prawnego wywodzonymi z preambuły Konstytucji RP, jak również z art. 7 oraz 87 tego aktu, ustanawiającymi zasadę praworządności, a także katalog źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Z tych też względów za wadliwe należy uznać rozstrzygnięcia organów uczelni w przedmiocie niewyrażenia zgody na powtarzanie przez skarżącego niezaliczonego semestru studiów.
Biorąc powyższe pod uwagę, po dokonaniu wszechstronnej analizy przedstawionych do oceny akt sprawy oraz wydanych w niej decyzji, sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z 26 marca 2024 r. została wydana z naruszeniem granic uznania administracyjnego, w oparciu o ocenę materiału dowodowego, uchybiającą art. 80 k.p.a., a także z naruszeniem zasady prawny obiektywnej (art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a.), gdyż przedmiotowe rozstrzygnięcie oparto o przesłanki i materiał, które z uwagi na ich niezgodność z powszechnie obowiązującym prawem, nie powinny mieć w sprawie zastosowania. Konsekwencją stwierdzonych uchybień jest również naruszenie zasady ogólnej budzenia zaufania jednostki do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wszak nie budzi takiego zaufania opieranie władczych rozstrzygnięć względem jednostki, które nie mają należytego oparcia w powszechnie obowiązujących przepisach i pozbawiają ją praw do podstawowych, przewidzianych ustawą przywilejów. W ocenie składu orzekającego w badanej sprawie stwierdzone naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego dotkniętej nimi zaskarżonej decyzji wraz z rozstrzygnięciami organów uczelni w przedmiocie niewyrażenia zgody na powtarzanie przez skarżącego niezaliczonego semestru studiów.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien uwzględnić powyższe rozważania, w tym w pierwszej kolejności powinien ponownie rozpoznać wniosek studenta o powtarzanie niezaliczonego semestru studiów z pominięciem zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu sądowym przyczyn odmowy związanych z nieumocowanymi ustawowo przepisami wszelkich porozumień, które wyłączają prawo studenta do powtarzania niezaliczonego okresu studiów i z jednoczesnym uwzględnieniem pozostałych regulaminowych przesłanek normujących kwestię dopuszczalności powtarzania określonego etapu studiów. Dopiero po rozstrzygnięciu powyższej kwestii możliwa będzie ocena zasadności ewentualnego skreślenia skarżącego z listy studentów, przy czym uzasadnienie takiej decyzji musi zawierać wszechstronną analizę i ocenę całego materiału dowodowego oraz powinno przedstawiać wyczerpująco cały ciąg przyczynowo-skutkowy, jaki doprowadził do takiego rozstrzygnięcia. W przypadku uwzględnia wniosku o powtarzanie semestru postępowanie w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów należałoby zaś umorzyć w trybie art. 105 k.p.a.
Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 i 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji organu administracji.
d.cz.